Bijlage 1 Duurzaamheidsprogramma 2021-2024 (ter vaststelling)
Tekst van het document
27
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
Staasbosbeheer of IVN22, mee in de plannen/uitvoering. Meer aandacht kan besteed worden aan de waarde van de natuur voor Nieuwkoop, de aanwezigheid van de internationaal belangrijke natuurgebieden en de regels die er zijn om zorgvuldig met de natuur om te gaan. De organisaties hebben een belangrijke rol hierin. De gemeente werkt met hen samen door tijdens acties hun communicatieboodschappen te versterken. De gemeente financiert natuur- en milieueducatie (NME) voor scholieren. Zij onderhoudt contact met onderwijsinstellingen over het pakket van NME-activiteiten en of deze naar tevredenheid wordt uitgevoerd.
Speerpunt 5. Stikstof aanpak Sinds het moment dat de Raad van State op 29 mei 2019 het Programma Aanpak Stikstof (PAS) onverbindend heeft verklaard, wordt op alle niveaus, Europees, nationaal, provinciaal, lokaal en op gebiedsniveau naarstig gezocht naar oplossingen. De hoge uitstoot van stikstof in Nederland treft de natuur hard. De stikstofdepositie op natuurgebieden in Nederland wordt nu zowel aan de bron- als aan de effectkant aangepakt. Bronmaatregelen moeten zorgen voor terugdringing van de uitstoot, met name door de landbouw, het verkeer en de industrie. De effectaanpak bestaat uit natuurherstelmaatregelen die moeten leiden tot het terugdringen van de schade aan de natuur en het versterken ervan. De provincie voert de regie over de gebiedsgerichte aanpak. Het Nieuwkoopse Plassengebied heeft binnen Zuid-Holland topprioriteit. Voor het Nieuwkoopse plassengebied moet, net zoals voor elk stikstofgevoelige Natura2000-gebied binnen Nederland, het specifieke stikstofprobleem in beeld gebracht en opgelost worden. Dit vraagt breed commitment van overheden, beheerders, eigenaren en gebruikers. Om dit te bereiken is een gebiedsproces gestart met de burgemeester van de gemeente Nieuwkoop als voorzitter van het bestuurlijk overleg.
Doel van deze “gebiedsgerichte aanpak” is om tot een maatregelenpakket en afspraken te komen die aantoonbaar tot een structurele verbetering van de natuur leiden. Deze moeten onder andere geborgd worden in (omgevings)beleid en regelgeving. Alleen zo kunnen gebieden op termijn “van het slot” en ontstaat er weer ruimte voor nieuwe activiteiten en ontwikkelingen. De gemeente Nieuwkoop zal zich bestuurlijk en ambtelijk intensief blijven inzetten in het stikstofdossier (fig. 14).
Speerpunt 4. Monitoring van biodiversiteit Nieuw is de activiteit “Opzetten van een aanpak op monitoring van de biodiversiteit in Nieuwkoop”. De gemeente beschikt nu niet over een samenhangende aanpak op monitoring. Landelijk zijn er diverse tools en methodes, maar is er nog geen eensluidende aanpak. Nieuwkoop heeft een globale inventarisatie gedaan bij de uitwerking van de nieuwe Wet Natuurbescherming. In de Nieuwkoopse Plassen wordt door Natuurmonumenten inventarisaties gedaan, onder andere met inzet van deskundige vrijwilligers. Daarom is het van belang om gezamenlijk met betrokken partners in Nieuwkoop vast te stellen wat een haalbare en gedragen methodiek voor monitoring van de biodiversiteit in Nieuwkoop zou zijn. De gemeente gaat onderzoeken of in samenwerking met partners een gezamenlijke monitoringsaanpak op te zetten is.
22
IVN beheert de Heemtuin en de natuurspeeltuin en heeft het gebouwtje de Stal als thuisbasis.
Het IVN is het instituut voor natuureducatie en duurzaamheid. Lokale afdelingen die actief zijn in Nieuwkoop zijn IVN Nieuwkoop en IVN Alphen.
28
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
2.4.3 DOORKIJK 2022-2024 Natuurgebieden en plassen in Nieuwkoop
De gemeente blijft ook in de jaren 2022 t/m 2024 werken aan de opgave “Vergroten van de biodiversiteit”. De bovengenoemde activiteiten zet zij door. Indien er uit monitoringsgegevens blijkt dat bepaalde soorten of ecosystemen bedreigd worden, zal de gemeente in samenwerking met partners daar extra actie op in zetten. Indien er successen geboekt worden, zal ze dit bekend maken.
De Nieuwkoopse plassen & de Haeck behoren tot het Natura 2000 landschap “Meren en Moerassen”. De Provincie Zuid-Holland stelt het beheerplan voor Natura2000 gebieden op, in samenwerking met betrokken partners als de beheerder Natuurmonumenten en de gemeente Nieuwkoop. Centraal staat het bereiken van de instandhoudingsdoelstellingen die vastgesteld zijn in het aanwijzingsbesluit Natura 2000 en het vinden van een goed evenwicht tussen beschermen, beleven en gebruiken van het gebied. Verder vormen Ruygeborg 1 en 2, de Groene Jonker, de Meijegraslanden, Polder Westveen, de Bovenlanden Kromme Mijdrecht belangrijke natuurgebieden en maken, net als de Nieuwkoopse Plassen en de Langeraarse Plassen, onderdeel uit van het Natuur Netwerk Nederland 1. Er wordt hard gewerkt aan de verbetering van de waterkwaliteit in het waterrijke Nieuwkoop. In het kader van de Europese Kaderrichtlijn heeft het Hoogheemraadschap van Rijnland al diverse maatregelen genomen voor de Nieuwkoopse Plassen. Er vindt nu, in 2020, een evaluatie van de effecten van de maatregelen plaats. Ook in de Langeraarse Plassen, waar de waterkwaliteit slecht is, worden maatregelen genomen.
Het Hoogheemraadschap heeft hierin een belangrijke taak, maar ook de gemeente, bewoners, eigenaren als de Vereniging Eigenaren Langeraarse Plassen (VELP) en Staatsbosbeheer (eigenaar van de Geerplas) en gebruikers van het gebied spelen hierin een belangrijke rol. Het doel is om de waterkwaliteit en de functies van het gebied voor ecologie en recreatie sterk te verbeteren. Met de gemeente wordt gezocht naar meekoppelkansen zoals de aanleg van natuurvriendelijke oevers en vervanging van beschoeiing. Bewoners rondom het gebied hebben initiatief genomen tot het bouwen van het Papeneiland waar natuur en recreatie wordt gecombineerd. Ook langs de Kromme Mijdrecht wordt in samenwerking met het waterschap Amstel- Gooi- en Vechtstreek gezocht naar kansen voor de aanleg van natuurvriendelijke oevers.
Fig. 14 Op 9 september 2020 waren wethouder Guus Elkhuizen en Paul Rijken van de Land- en Tuinbouw Organisatie Noord op bezoek bij minister van Landbouw, Natuur en Visserij Carola Schouten, om de oplossing van Nieuwkoopse boeren voor de stikstofcrisis aan te bieden.
29
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
2.5 VERDUURZAMING MOBILITEIT
2.5.2 UITVOERING
2.5.1 OPGAVE
Speerpunten samengevat De gemeente zet in op de verduurzaming van de mobiliteit. Zij doet dat onder meer via het Gemeentelijk Vervoersplan, door het faciliteren van de behoefte aan elektrische laadpalen en het creëren van plaatsen voor deelauto’s in de openbare ruimte (afgewogen tegen de heersende parkeerdruk), via invloed uitoefenen op de provinciale aanbesteding openbaar vervoer en door communicatie met inwoners.
De onderstaande opgave is overgenomen uit het Beleidskader Duurzaamheid dat op 28 met 2020 door de raad is vastgesteld. De opgaven worden kort gememoreerd om het verband te kunnen leggen naar de uitvoering die in paragraaf II.5.2 wordt beschreven. 2050 • Zero-emission vervoer
Aanpak per speerpunt Speerpunt 1. De gemeente neemt de te bereiken doelen op duurzame mobiliteit op in Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP).
2030 • Regionaal dekkende laadinfrastructuur (concept-RES) • Regionaal beleid autodelen (concept-RES)
Speerpunt 2. De gemeente heeft in het kader van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) een beleidsvisie en plaatsingsbeleid vastgesteld. Het elektrische laadpalenbeleid is herzien met het oogmerk om het aantal laadpunten op te schalen. De gemeente werkt hierin vooral vraaggestuurd, op basis van een concrete vraag van een inwoner of werknemer in de gemeente. Er kan een aanvraag worden gedaan voor de plaatsing van een laadpaal in de openbare ruimte, die binnen ca. 200 meter loopafstand van de locatie van de aanvrager op een daarvoor geschikte plaats kan worden geplaatst. Getoetst wordt o.a. of er al laadpunten aanwezig zijn binnen 200 meter, of deze al volledig worden gebruikt en of in de behoefte niet op eigen terrein kan worden voorzien. Daarnaast is de gemeente vooruitlopend op de vraag laadpalen aan het plaatsen conform de plankaart. Een tweede marktpartij is aangetrokken voor de mederealisatie van de bovenstaande aanpak.
2023 • Wensen inbrengen ten aanzien van Aanbesteding openbaar vervoer door de Provincie • Duurzaamheid onderdeel laten zijn van Aanbesteding doelgroepenvervoer • Beleidsvisie en plaatsingsbeleid is opgesteld (in regionaal verband) • Laadinfrastructuur voldoet aan de vraag binnen de gemeente en draagt bij aan de regionale plankaart • Autodelen is binnen de gemeente mogelijk • Faciliteiten voor schoner vervoer als lopen, fietsen en elektrisch vervoer verbeterd • Veiligere situaties voor langzaam verkeer, zodat daar meer voor deze optie gekozen wordt.
30
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
Speerpunt 3. De gemeente houdt in de openbare ruimte rekening met de verwachte toename van deelauto’s. Zo mogelijk vindt er aansluiting bij OV-haltes plaats. Er wordt rekening gehouden met de behoefte en de heersende parkeerdruk.
•
Speerpunt 4. De gemeente heeft als onderdeel van het GVVP een maatregelenpakket vastgesteld dat tot doel heeft de verkeersveiligheid van kwetsbare verkeersdeelnemers te verbeteren en gemotoriseerd verkeer niet te faciliteren. Zij beïnvloedt de provinciale aanbesteding openbaar vervoer met het doel dat 1. Nieuwkoopse dorpen beter worden ontsloten en 2. het openbaar vervoer duurzaam is. Speerpunt 5. Ze zet extra in op communicatie en promotie van duurzaam vervoer en gedragsbeïnvloeding o.a. bij scholen. Voor verduurzaming van de mobiliteit zijn er geen activiteiten die ten laste komen van de Duurzaamheidsreserve. Voor het versterken van het concept deelauto’s zal financiering gevonden moeten worden bij een marktpartij die daar interesse voor heeft. De CO2-uitstoot van het vervoer in Nieuwkoop en diverse andere kerncijfers om de verduurzaming van mobiliteit te meten, worden door middel van monitoring gevolgd en gerapporteerd. Kanttekeningen: • De gemeente staat achter het bereiken van schonere mobiliteit, maar heeft beperkte sturingsmogelijkheden. Zo bepaalt zij de keuze van bepaalde motorvoertuigen (consument), de eisen aan de uitstoot van motorvoertuigen (Europese wetgeving), het Openbaar Vervoer en de inrichting van N-wegen (Provincie Zuid-Holland) niet. • Op de punten waar zij kan aangrijpen, doet zij dat, zoals verbeteren laadinfrastructuur en veiliger inrichting voor
31
langzaam verkeer, zodat er meer voor deze (schonere) optie gekozen wordt, en het faciliteren van schoner vervoer. Het stimuleren van deelautogebruik heeft bij de gemeente wel de aandacht, maar biedt gezien de reacties op sociale media in Nieuwkoop over dit onderwerp (waarbij de eigen auto beschikbaar kan worden gesteld) vooralsnog niet veel kansen.
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
2.6 GEMEENTELIJKE ORGANISATIE
2.6.2 UITVOERING
2.6.1 OPGAVE
Speerpunten samengevat De gemeente werkt toe naar een CO2-neutrale organisatie. Zij stelt daartoe eerst haar huidige CO2-footprint vast. Belangrijke onderdelen van de footprint zijn in ieder geval: gemeentelijke gebouwen en gebouwbeheer, bedrijfsvoering en inkoop en aanbestedingen.
De onderstaande opgave is overgenomen uit het Beleidskader Duurzaamheid dat op 28 met 2020 door de raad is vastgesteld. De opgaven worden kort gememoreerd om het verband te kunnen leggen naar de uitvoering die in paragraaf II.6.2 wordt beschreven.
Aanpak per speerpunt Speerpunt 1. De gemeente start de uitvoering van het Duurzaamheidsprogramma met het vaststellen van haar eigen footprint. Vervolgens werkt ze systematisch en stapsgewijs een route naar 2050 uit voor alle gedefinieerde onderdelen die de footprint bepalen.
2050 • CO2-neutrale organisatie (Beleidskader) 2030 • voor 80% CO2-neutrale organisatie • energieneutrale gemeentelijke gebouwen • 50% energiebesparing openbare verlichting ten opzichte van 2013 en circulaire openbare verlichting • Klimaatbestendige openbare ruimte bestaande uit circulaire materialen • 100% maatschappelijk verantwoord inkopen (Beleidskader)
Speerpunt 2. Ook de gemeente is verplicht haar bedrijfsgebouwen te verduurzamen (xie fig.15). In 2019 heeft ze voldaan aan de Informatieplicht Energiebesparing. Vanwege de Energiebesparingsplicht dient ze maatregelen te nemen die binnen vijf jaar terug te verdienen zijn. In 2023 dienen alle gebouwen met kantoorfunctie, groter dan 100 m 2 label C te hebben: grotendeels voldoen de kantoren van de gemeente hieraan, de Verbinding heeft label A, Gemeentekantoor Ter Aar heeft label C in 2020 en gemeentehuis in Nieuwveen heeft label C. Alleen de verhuurde ruimte Kennedyplein voldoet hier niet aan (label F). Ze onderzoekt de mogelijkheden voor de gemeentekantoren om aardgasvrij te worden. Waar de gemeente bouwheer is hanteert ze richtlijnen BREEAM-NL (of vergelijkbaar). De gemeente ontwikkelt een circulair en duurzaam bedrijfspand voor de buitendienst. Voor het Ashramcollege is BREEAM 3 gehanteerd, het is energieneutraal, door goede isolatie en 350 zonnepanelen op het dak, heeft energiezuinige Ledverlichting en een gezond
2023 • huidige footprint en stappenplan naar CO 2-neutrale organisatie bekend. • kantoren minimaal label C, voldoen aan de informatieplicht, maatregelen die binnen 5 terug te verdienen zijn, dienen te worden genomen. • 50% maatschappelijk verantwoord inkopen (Beleidskader)
32
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
binnenklimaat (volgens Frisse Scholen concept). Ook voor de nieuwe integrale kind centra (IKC’s), gaat de gemeente deze richtlijn hanteren. De nieuwe gemeentewerf wordt naast energieneutraal, ook circulair (onder voorbehoud van het besluit van de raad t.a.v. het krediet). Onderzocht wordt of het tevens natuurinclusief gebouwd kan worden.
Dat er maatschappelijk verantwoord wordt ingekocht wordt bewaakt door degene die binnen de organisatie het initiatief neemt tot een bepaald inkoop- of aanbestedingstraject of dit tot uitvoering brengt. Vooraf aan een inkooptraject kan gebruik gemaakt worden van advies van de duurzaamheidsadviseurs van de afdeling Ruimtelijke Ordening en Grondbeleid en de afdeling inkoop. Voordat de aanbesteding openbaar wordt gemaakt, toetst afdeling Inkoop aan de voorwaarden die in het Inkoop- en aanbestedingsplan zijn gesteld.
Speerpunt 3. De gemeente licht haar bedrijfsvoering door waaronder het energieen waterverbruik, afvalstromen, vervoer, het wagenpark, werkzaamheden openbare ruimte en inkoop en aanbestedingen.
2.6.3 DOORKIJK 2022 t/m 2024 Het verduurzamen van de gemeentelijke organisatie en de gemeentelijke gebouwen heeft ook in deze jaren de aandacht. Er worden stappen gezet op de route die de CO 2-footprint heeft aangegeven. De gemeente gaat verder met het bereiken van de doelstelling label C kantoren en het nemen van maatregelen die verplicht zijn wegens de Energiebesparingsplicht. De aanbevelingen van het onderzoek naar aardgasvrij worden van de gemeentehuizen worden tegen het licht gehouden van de financiële mogelijkheden en zo mogelijk uitgevoerd.
Speerpunt 4. Maatschappelijk Verantwoord Inkopen is voor de gemeente een belangrijk middel om invloed uit te oefenen op verduurzaming in de gehele keten van productie naar levering. Ook biedt het haar de kans de duurzaamheidsdoelen met marktpartijen te realiseren. De gemeente geeft vorm aan maatschappelijk verantwoord inkopen volgens het inkoop- en aanbestedingsbeleid 2018, dat wil zeggen dat sociale en milieuaspecten in het inkoopproces worden meegenomen. Voorbeelden: in de selectie- en gunningscriteria en in de te sluiten overeenkomsten worden duurzaamheidscriteria meegenomen en de aangeboden duurzame oplossingen worden gemonitord, zodat het werkelijk effect zichtbaar gemaakt kan worden en toekomstige keuzes beïnvloed kunnen worden. De gemeente heeft het Manifest Professioneel Inkopen ondertekend. De gemeente volgt in ieder geval de duurzaamheidscriteria die voor veel productgroepen door Pianoo23 opgesteld. Het CROW heeft duurzaamheidscriteria geschikt gemaakt voor de Grond- weg- en waterbouwsector voor de RAW-bestekken. Ook spelen sociale aspecten als arbeidsre-integratie, arbeidsomstandigheden en indien passend “social return”.
33
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
Figuur 15. Beleid verduurzaming van gebouwen Bron: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) sept. 2019
34
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
3.
INTEGRAAL DENKEN EN DOEN Integraal doen Waar mogelijk werkt de gemeente integraal aan vraagstukken. Dit komt met name tot uiting in doelgroepgericht, gebiedsgericht en projectmatig werken, een wijze van werken die in de voorgaande hoofdstukken regelmatig aan de orde is geweest. Ook in de communicatieboodschappen naar doelgroepen worden de thematische opgaven met elkaar in verband gebracht en gecommuniceerd.
In het Beleidskader Duurzaamheid is al beschreven dat integraal werken voor de gemeente een leidend principe is. In dit uitvoeringsprogramma is het integraal denken omgezet naar integraal doen. Integraal denken Door doelen van verschillende opgaven met elkaar te verbinden, ontstaat er op veel terreinen meerwaarde. Zo kunnen bijvoorbeeld doelen op gebied van duurzaamheid en gezondheid24, de aanpak op klimaatadaptatie en versterking van natuurwaarden en recreatie en verbreding van de landbouw elkaar versterken, om enkele voorbeelden te noemen. De doorwerking van het duurzaamheidsbeleid naar andere beleidsvelden en vice versa heeft tijdens het opstellen van het Duurzaamheidsprogramma plaatsgevonden. Veel collega’s waren en zijn ook bezig met het opstellen van beleidsnota’s op andere beleidsterreinen, zoals bijvoorbeeld: Prestatieafspraken woningbouwcorporaties, Erfgoednota, Vastgoednota, Onderwijshuisvesting, Sportvisie, Gezondheidsbeleid, Omgevingsvisie, Beleid- en beheerplannen Openbare Ruimte, Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan, de Klimaatadaptatiestrategie. De ambities op duurzaamheid uit het Beleidskader Duurzaamheid zijn in deze plannen meegenomen en vertaald. Het Afvalbeleidsplan was eerder gereed dan het Beleidskader Duurzaamheid, waardoor er doorwerking van dit plan naar het Beleidskader heeft plaatsgevonden.
24
Er zijn veel verbanden tussen duurzaamheid en gezondheid. Zie hiervoor de link: https://www.rivm.nl/rivm/organisatie/centrum-duurzaamheid-milieuen-gezondheid)
35
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
4.
COMMUNICATIE EN PARTICIPATIE
4.1 INLEIDING De ambities en doelstellingen op gebied van duurzaamheid kan de gemeente niet alleen bereiken. Deze kunnen alleen dichterbij komen in samenwerking met inwoners, organisaties en bedrijven. De gemeente werkt daarom samen met talloze partners om de duurzaamheidsopgaven te realiseren. Daar hoort ook bij dat de gemeente inspeelt op initiatieven van anderen. In de vorige hoofdstukken zijn hier vele voorbeelden van langs gekomen. De wijze van samenwerking en communicatie met partners en inwoners komt in dit hoofdstuk aan de orde en de daarbij behorende kernboodschap, gerichte actieboodschappen en communicatiemiddelen. Het is een samenvatting van het (interne) communicatieplan, dat door de afdeling Communicatie is opgesteld. Participatie is een belangrijk instrument in interactie met inwoners en “stakeholders”. In een vroegtijdig stadium van beleidsformulering betrekt de gemeente deze al. Ook in voorbereiding en tijdens de uitvoering wordt samenwerking gezocht en kunnen betrokkenen inbreng leveren. Het over en weer uitspreken van verwachtingen vormt een cruciaal onderdeel van de samenwerking. Zeker bij projecten met grote maatschappelijke en ruimtelijke impact. Door mee te denken, raken ze meer betrokken en verbeteren ze de aanpak met hun kennis en deskundigheid. Zij kennen de buurt of het gebied immers vaak goed of bezitten deskundigheid professioneel of anderszins.
De mate waarin inwoners, ondernemers en samenwerkingspartners invloed hebben, is uitgewerkt in de participatieladder (zie figuur 16). Afhankelijk van het doel en fase van het project wordt de trede van participatie bepaald.
Figuur 16. Participatieladder. Bron: Burgerparticipatie en de participatieladder gemeente IJsselstein. Het communicatieplan wordt, inclusief de communicatiekalender, regelmatig aangepast wegens de voortdurend veranderende omstandigheden. Op dit moment is de Coronacrisis een belangrijke beïnvloeder van de aanpak, omdat grote bijeenkomsten niet mogelijk zijn en persoonlijke contacten zo veel mogelijk op afstand moeten plaatsvinden. Bijeenkomsten worden bij voorkeur nu digitaal uitgevoerd met behulp van bijvoorbeeld webinars en het platform DenkMee.Nieuwkoop.nl.
36
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
een energieloket te hebben. In de regio van de Omgevingsdienst West-Holland zijn we aangesloten bij Duurzaam Bouwloket. Veel bewoners vinden via het Omgevingsloket van de gemeente het Duurzaam Bouwloket. Het Duurzaam Bouwloket biedt meer dan informatie. Het is een samenwerkingspartner met wie de gemeente voorlichtingsbijeenkomsten en wijkaanpakken organiseert. Bij evenementen kan Duurzaam Bouwloket ook fysiek aanwezig zijn. Bovendien geven zij advies aan speciale doelgroepen als zelfbouwers en monumenteigenaren en kunnen ze een collectieve inkoopactie organiseren.
4.3 SAMENWERKING MET INWONERS Voor inwoners gaat er veel veranderen. Met een positieve houding wordt meestal meer bereikt. Daarom is het van belang om de bewoners goed te informeren en in te spelen op hun behoeften, om vraagtekens en ergernis te voorkomen. Een uitgebreide en zorgvuldige communicatiecampagne is hierbij onmisbaar, de gemeente zet in op de trits: kennis, houding en gedrag. De doelen zijn: 1. Alle bewoners zijn goed geïnformeerd (kennis). Het gaat vaak om nieuwe onderwerpen en nieuwe maatregelen waar bewoners nog niet bekend mee zijn. 2. Bewoners hebben een positieve houding ten aanzien van het onderwerp. Zonder een positieve kijk op de gewenste nieuwe situatie, zal de doelgroep geen stappen ondernemen. 3. Bewoners zetten een stap, groot of klein (gedrag). Als men een positieve houding heeft dan kan het zo zijn dat om diverse redenen mensen geen stappen zetten, bijvoorbeeld: geen tijd, geen prioriteit, geen geld of men weet eenvoudig niet hoe, het is te complex. Het verleiden om die stap te zetten (en niet dwingen), blijkt tot nu toe het meest effectief.
4.2 SAMENWERKING MET PARTNERS In de uitwerking en uitvoering van de communicatiestrategie werkt de gemeente samen met partners, die kunnen fungeren als ambassadeur, beïnvloeder of uitvoerder in de strategie. Partners zijn onder meer: de Gebiedscoöperatie Nieuwkoop, Duurzaamheidscentrale, Techniekhuis, het Repair Café, IVN, de Bibliotheek Rijn en Venen, onderwijsinstellingen, initiatieven van bedrijven, de VON, woningbouwcorporaties, Huurdersbelangenvereniging Nieuwkoop, dorpsraden, Duurzaam Bouwloket, Omgevingsdienst en natuurlijk de pers. Een communicatiekalender wordt met deze partners opgesteld om op elkaar afgestemd en frequent aandacht te geven aan duurzaamheidsthema’s. Duurzaam Bouwloket Bij het Duurzaam Bouwloket van de gemeente Nieuwkoop (en 99 andere gemeenten) kunnen bewoners terecht voor alle vragen over duurzaam(ver)bouwen, energiebesparing, energie opwekken, aardgasvrij worden en financieringsmogelijkheden. Het is een onafhankelijk energieloket. Sinds 2016 is elke gemeente verplicht om
Kennis Voordat inwoners/doelgroepen hun gedrag kunnen veranderen, moeten ze weten wat er “te koop” is. De gemeente en partners
37
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
informeren bewoners op actieve wijze door het organiseren van informatiebijeenkomsten in de wijk. De gemeente werkt daarin samen met het Duurzaam Bouwloket of andere organisaties en vrijwilligers die buurtgenoten willen informeren en adviseren. Voor deze groep van vrijwilligers biedt de gemeente een opleiding aan. Momenteel wordt, vanwege het Coronavirus, nagedacht over nieuwe vormen van samenkomen en informeren of input ophalen, met name digitale manieren.
Daarom vertalen we algemene boodschappen naar wat de bewoner zelf kan doen en vertellen we wat de gemeente biedt om de bewoner in zijn stappen te faciliteren. De groep koplopers, die hun woning al verduurzaamd hebben, kunnen een bron van inspiratie voor anderen zijn. Via diverse mediakanalen (op een informatieavond of via een website) wil de gemeente hen een podium bieden, met een interview of zelfgemaakt filmpje, om hun verhaal te delen (storytelling). In 2020 en 2021 voert de gemeente een campagne uit in combinatie met het uitgeven van Duurzaamheidsvouchers voor zowel bewoners/eigenaren van woningen als huurders.
Daarnaast is constant beschikbaar de passieve wijze van informeren via het digitale Duurzaam Bouwloket. Inwoners kunnen daar via de website en telefonisch informatie ophalen over welke maatregelen ze kunnen nemen, welke subsidies beschikbaar zijn en hoe ze een offerte aanvraag moeten uitvoeren.25 Daarnaast heeft de gemeente de website Duurzaam-Nieuwkoop.nl beschikbaar waar actuele informatie over duurzaamheid is op te halen.
Speciale doelgroep jongeren en kinderen Tijdens bijeenkomsten met de raad en inwoners zijn kinderen en jongeren genoemd als belangrijke doelgroep. Vanuit het idee dat de jeugd de toekomst is, is het belangrijk naar hen te luisteren, aandacht te geven aan duurzaam handelen en hoe je dat in praktijk kan brengen. De gemeente zoekt hierin samenwerking met scholen, zoals dat bijvoorbeeld gebeurt is in de aanpak Afvalvrije scholen. Een ander voorbeeld komt van het Techniekhuis dat bezig is met de ontwikkeling van een Escaperoom en zelf te bouwen zonnebloemen aan scholieren heeft uitgedeeld. De gemeente biedt scholen tevens subsidie voor NME-activiteiten. Daarnaast blijkt uit het Omgevingsvisietraject dat kinderen erg bezig zijn met duurzame energie. Uit een kleurplatenwedstrijd is ook duidelijk geworden hoe kinderen hun schoolpleinen zouden willen verduurzamen of vergroenen.
Houding Als inwoners goed geïnformeerd zijn, de voordelen en de nadelen kennen, kunnen ze positiever komen te staan tegenover verandering. We spelen in op de positieve houding van inwoners door bijvoorbeeld hen goede voorbeelden aan te bieden. Eventuele tegenstanders vragen we om met een goed alternatief te komen. Dat betekent dialoog! Bovendien willen we inspelen op behoeften van mensen die tevens duurzaamheid dienen, zoals verbetering comfort of van de woning als geheel. Gedrag De kernboodschap is dat kleine stappen zetten werkt. Dat bieden we aan door goede voorbeelden te geven die kunnen verleiden en inspireren. Bij voorkeur van andere bewoners in Nieuwkoop. Het nemen van stappen moet aantrekkelijk zijn en de drempel laag.
4.4 COMMUNICATIEBOODSCHAP EN -UITINGEN De kernboodschap is: waarom werken we naar een duurzame wereld? Het gevoel van de noodzaak, de urgentie (“sense of
25
Subsidieregeling energiebesparing voor eigenaar en bewoner (SEEH), de Investeringssubsidie duurzame energie (ISDE) en de BTW teruggave zonnepanelen.
In 2019 hebben 899 woningeigenaren advies bij het Duurzaam Bouwloket gevraagd, dat is 12% van het aantal koopwoningen (7.550). Het aantal websitebezoekers uit Nieuwkoop is 2400, 32% van het aantal koopwoningen. De subsidieregelingen waarover men vaak informatie vraagt zijn: de
38
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
urgency´) om er aan te werken, wordt in deze boodschap voor het voetlicht gebracht. En aanvullend: wat is jouw bijdrage aan een duurzame omgeving?
f.
Hoe bereiken we mensen die geen interesse hebben, hoe kunnen we ze anders verleiden. In de aanpak monitoring en evaluatie wordt voorgesteld om met enige regelmaat ook op de hierboven genoemde punten te meten en te evalueren.
Sub-boodschappen zijn: wat doet je omgeving en hoe staan we er gezamenlijk voor. Hier ligt een belangrijke relatie met de aanpak op monitoring dat in het volgende hoofdstuk wordt behandeld.
4.5 COMMUNICATIEMIDDELEN
Met positieve, uitnodigende en stimulerende communicatie-uitingen probeert de gemeente inwoners te betrekken. Voorbeeld is de GaGoed campagne bij vier gemeenten uit de regio. Actief wordt de vraag Wat doe jij op een aantal plaatsen ingebracht. Ook wordt gebruik gemaakt van de boodschappen van het Duurzaam Bouwloket, Stichting HIER Klimaatbureau en Stichting Milieu Centraal.
Om de kernboodschap over te dragen worden er diverse communicatiemiddelen ingezet. Er is een ruime keuze uit communicatiemiddelen mogelijk. Algemene en doelgroepgerichte communicatiemiddelen Naast algemene communicatiemiddelen26 zet de gemeente aanvullende middelen in voor bepaalde doelgroepen door persoonlijke of doelgroepgerichte communicatie bijvoorbeeld met een nieuwsbrief aan huis (huurders van woningbouwcorporaties), “specials” in Nieuwkoop Nieuws, “storytelling”, door een brief met folder (particuliere woningeigenaren in verband met het project Duurzaamheidsvouchers), of door hen aangevraagd advies van energiecoaches of wijkambassadeurs. Ook organiseert de gemeente met partners diverse bijeenkomsten, zoals wijkbijeenkomsten of een Duurzaamheidsmarkt op of rond bijvoorbeeld de Dag van de Duurzaamheid.
De communicatie is mensgericht, inwoners kunnen zich inleven en resultaten zien. Met rekenvoorbeelden geven we inzicht in de kosten die men kan verwachten, ook worden de financiële voordelen van duurzame maatregelen zichtbaar. We delen tips en ervaringen van inwoners, geven simpele en praktische informatie en herkenbare voorbeelden. Per fase of per actie bepalen we het communicatiedoel. Op basis van dit doel bepalen we welke communicatiemiddelen we inzetten. In de beginfase ligt de nadruk vooral op informeren, hoe verder in het proces gaan we verder richting veranderen van houding en gedrag. In elke fase hebben we extra aandacht voor: a. Bereiken we de gestelde communicatiedoelen? b. Bereiken we wel iedereen binnen de gekozen doelgroep? c. Kiezen we de juiste doelgroep? d. Kiezen we de juiste boodschappen (kennen we de doelgroep?) e. Hoe kunnen we minder zenden en meer betrekken?
Waar kunnen doelgroepen informatie ophalen? Bewoners of toekomstige bewoners die gaan bouwen of verbouwen vragen een omgevingsvergunning aan bij het Omgevingsloket van de gemeente. Zij kunnen daar op afspraak overleggen over de vergunningsaanvraag en meer informatie krijgen over duurzaam bouwen of verduurzamen van de woning. Bij het Duurzaam Bouwloket kunnen ze informatie inwinnen over verduurzaming van de woning en beschikbare subsidies en leningen. Ook kunnen ze advies
26
Informatiepagina op www.nieuwkoop.nl – verwijzing naar www.duurzaamnieuwkoop.nl
39
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
krijgen over hoe een offerte-uitvraag op te stellen voor bijvoorbeeld spouwmuurisolatie of zonnepanelen. Maatschappelijke organisaties kunnen via het Verenigingsloket informatie inwinnen over verduurzaming en eventueel landelijke subsidies. Ondernemers kunnen terecht bij het Ondernemersloket van de gemeente en bij Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) van de rijksoverheid.
eerste contact en kunnen ondersteuning bieden in beantwoording van duurzaamheidsvragen. Sociale media Inwoners raken meer en meer gewend aan snelle communicatielijnen en online dienstverlening27. Ook de gemeente maakt gebruik van sociale media. De inwoner is door sociale media in staat snel en breed eigen gedachten, ideeën en opinies te verspreiden. Omdat er snel dialoog ontstaat op sociale media, is het belangrijk dit gecontroleerd in te zetten.
Website Duurzaam Nieuwkoop De inzet van de website Duurzaam-Nieuwkoop.nl gaat de gemeente meer activeren door deze te stroomlijnen met de GaGoed campagne in de Leidse regio. De website bevat linken naar bij uitstek relevante websites als Duurzaam Bouwloket, Gebiedscoöperatie, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland RVO (voor ondernemers). Iedere maand wordt met de beheerder de communicatiekalender en de te verwachten nieuwsitems doorgenomen. Daarnaast zetten we communicatiemiddelen in voor beïnvloeders a. Pers: zoals persbericht, persgesprek, persmoment met wethouder op locatie en Interviews met de wethouder. b. Dorpsraden, maatschappelijke organisaties, burgerinitiatieven, initiatieven bedrijven, onderwijs, wijkambassadeurs/energiecoaches. Communicatiemiddelen intern a. Raadsleden moeten goed op de hoogte zijn. Dit bewerkstelligen we door: lijst met veel gestelde vragen, nieuwsberichten via intranet, raadsbesluiten en persberichten en de raadsinformatiebrief. b. Medewerkers informeren we via intranet en persoonlijke benadering. Met name worden het Omgevingsloket, Verenigingsloket, Ondernemersloket van informatie voorzien. Zij vervullen een belangrijke ambassadeursrol, zijn vaak het 27
media: Twitter en Facebook, informatiebijeenkomsten en Centrale plek voor vragen, opmerkingen en klachten.
E-mail, lijst met veel gestelde vragen, digitale nieuwsbrief (gelijk aan huisaan-huis nieuwsbrief), Nieuwkoop Nieuws, digitale komborden, sociale
40
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
5.
MONITORING EN EVALUATIE Met de rapportage wordt in vorm en timing zoveel mogelijk de jaarlijkse begrotingscyclus gevolgd. Zo wordt dubbel werk voorkomen.
5.1 BELEIDSCYCLUS De beleidscyclus bestaat uit het formuleren van beleid, het vaststellen van beleid, het uitvoeren van het beleid en vervolgens het evalueren en zo nodig bijstellen van het beleid (zie figuur 17). Daarna begint de cyclus weer opnieuw. Voor het doorlopen van de cyclus wordt bij de gemeentelijke overheid meestal gekozen voor 4 jaar, zodat dit aansluit bij de raadsperiode. Deze werkwijze wordt ook voorgesteld voor de gemeente Nieuwkoop. Met de vaststelling van het Beleidskader Duurzaamheid op 28 mei 2020 heeft de gemeenteraad het duurzaamheidsbeleid vastgesteld. In navolging daarop wordt de uitvoering van dit beleid vastgelegd met de vaststelling van het Duurzaamheidsprogramma 2021-2024. In het jaar 2024 vindt de eindevaluatie plaats van dit uitvoeringsprogramma. Op basis van nieuwe inzichten en de resultaten van de uitvoering kan zo nodig door de dan nieuw geïnstalleerde raad het Duurzaamheidsbeleid worden bijgesteld en een nieuw uitvoeringsprogramma worden uitgedacht. In de evaluatie worden beleid en uitvoering met elkaar in verband gebracht.. Ontwikkelingen op andere beleidsterreinen die van invloed waren, worden meegenomen, er wordt beschreven hoe deze van invloed waren en of ze de voortgang versneld of vertraagd hebben.
Figuur 17. Beleid- en uitvoeringscyclus duurzaamheid. Bron: Met Beleid.
5.2 WAT EN HOE METEN WE: BELEIDS- EN PRESTATIEMONITORING De gemeente brengt de voortgang op het bereiken van haar beleidsdoelen, ofwel de “outcome” van haar beleid in beeld door beleidsmonitoring, Ze stelt de beleidsindicatoren vast die vergelijkbaar zijn met de beleidsindicatoren die landelijk gehanteerd worden. Zij gaat de voortgang zo weergeven dat daarmee duidelijk wordt waar we in Nieuwkoop nu staan (de 0-situatie) en hoe ver we van de einddoelstelling af zijn.
Tijdens de uitvoeringsperiode van 4 jaar houdt de gemeentelijke organisatie vinger aan de pols of de uitvoering volgens planning verloopt. Zij brengt jaarlijks de voortgang van de projecten en activiteiten in kaart waarmee bestuur en gemeenteraad wordt geïnformeerd en deze gedeeld kan worden met stakeholders. Bovendien kan ze tussentijds de aanpak bijstellen als blijkt dat de uitvoering afwijkt van wat was voorgenomen.
41
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
Voorbeeld: voor het beleidsdoel “de CO2-emissie is vrijwel 0 in 2050” wordt in beeld wordt gebracht hoe groot de CO2-uitstoot nu in Nieuwkoop is en in welk tempo de CO2-uitstoot in de jaren afneemt/toeneemt. Als extra geven we aan hoe de verdeling van de uitstoot is per sector, zodat we met de sector deze informatie kunnen delen en het effect van de huidige aanpak kunnen beoordelen. De gegevens zijn beschikbaar via de landelijke Klimaatmonitor die beheerd wordt door Rijkswaterstaat. Indien gegevens voor een bepaald beleidsdoel niet beschikbaar zijn, kan dit beleidsdoel niet worden gemonitord. Dit geldt met name voor de ambitie op Circulaire Economie waarvoor beleidsmonitoring (nog) erg lastig is; er bestaat landelijk voor dit thema nog geen algemeen erkende en vastgestelde monitoringssystematiek. Desondanks weten we, door wetenschappelijk onderzoek, vrijwel zeker waar aangrijpingspunten liggen om de ambities op deze thema’s te bereiken. We hebben in dit programma activiteiten benoemd waarvan we inschatten dat deze ons dichterbij de beleidsdoelen brengen. In een dergelijk geval wordt teruggevallen op prestatiemonitoring.
Figuur 16. Om goed te kunnen monitoren begint het met het formuleren van doelstellingen die zo SMART mogelijk zijn opgeschreven: dat wil zeggen Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden. De resultaten van de monitoring worden in een jaarlijkse rapportage aan de gemeenteraad aangeboden. Deze worden ook op de site Nieuwkoop Duurzaam gepubliceerd en nieuwswaardige feiten op andere wijze met de inwoners van Nieuwkoop en partners gedeeld.
Met de prestatiemonitoring wordt de voortgang van de activiteiten en projecten, ofwel de “output” in beeld gebracht. Dit is mogelijk, indien de doelstelling van een activiteit of project zo SMART mogelijk28 (zie figuur 16) is geformuleerd. Bij deze monitoring wordt alleen in beeld gebracht wat binnen de invloedssfeer van de gemeente ligt. Bijvoorbeeld het prestatiedoel is twee wijkaanpakken per jaar; dan wordt in beeld gebracht of deze gerealiseerd zijn en of deze naar tevredenheid van de gemeente en wijkbewoners zijn uitgevoerd.
5.3 INDICATOREN Aan de hand van indicatoren wordt de voortgang gemeten en in kaart gebracht. In deze paragraaf staan de beleidsindicatoren beschreven; in Bijlage I. de prestatie-indicatoren. De keuze van de indicatoren bij de beleidsmonitoring is gebaseerd op de (landelijke) beschikbaarheid van gegevens. De keuze van prestatie-indicatoren is gebaseerd op informatie uit de (SMART-) beschrijving van de activiteiten, te vinden in Bijlage I. van dit programma.
28
beter over voorgenomen doelstellingen na te denken en deze aan te scherpen.
De nadruk ligt op zo SMART mogelijk, omdat het niet altijd mogelijk is dit principe tot in detail door te voeren. Voorkomen moet worden dat “het perfecte’ de vijand van “het goede” wordt. Het SMART- principe helpt wel om
42
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
5.3.1. BELEIDSINDICATOREN
•
Er is sprake van een structurele samenwerking tussen ketenpartners op dit gebied en met welke ketenpartners Klimaatadaptief handelen verankerd in de gemeentelijke werkwijze • Aantal projecten en programma’s die klimaatadaptatie hebben opgenomen als aandachtspunt en welke
Thema Energietransitie Uitstoot broeikasgassen • CO2-uitstoot in Nieuwkoop en verdeling per sector (4 sectoren: gebouwde omgeving, verkeer, industrie, landbouw) in tonnen • Uitstoot overige broeikasgassen (methaan CH4, lachgas N2O, F-gassen HFK’s) in tonnen Energiegebruik • Energiegebruik (totaal en per sector) en trend (mate van daling of stijging) in terajoule (TJ) • Elektriciteitsgebruik in kilowattuur (kWh) en gasgebruik in m3 woningen en trend, % energiebesparing t.o.v. 2014 • Elektriciteitsgebruik bedrijven en instellingen en trend in kWh • Energiegebruik op autowegen in TJ Opwek en gebruik duurzame energie • Totaal opgewekte hernieuwbare energie in TJ elektriciteit en warmte • Opgesteld vermogen zonnepanelen in kilowattpiek (kWp) (totaal en opgesplitst in woningen en bedrijven) • Aantal geregistreerde daken met zon of percentage woningen met geregistreerde zonnepanelen • Opgesteld vermogen wind in megawatt (MW) • Gebruik biobrandstoffen in wegverkeer en mobiele werktuigen in TJ Energieneutraliteit • Energiegebruik afgezet tegen opgewekte hernieuwbare energie in percentage
Thema Circulaire economie Gebruik primaire grondstoffen in Nieuwkoop • Dit is niet te meten, er zijn geen gegevens beschikbaar (wel op gebied van energie). We meten op dit thema alleen de prestatie-indicatoren (aantal pilots, resultaten pilots) Grondstoffencollectief Nieuwkoop • Haalbaarheid voor oprichting is onderzocht Circulaire inkoop • De productgroepen waarvoor circulair is ingekocht • Het aantal inkooptrajecten met circulaire inkoop als onderdeel • Gemeente was voor een bepaald inkooptraject een “launching customer” Afvalscheiding huishoudelijk Afval • Percentage afvalscheiding • Aantal kilo restafval per huishouden per inwoner per jaar Thema Vergroten Biodiversiteit Behoud en vergroten van de biodiversiteit Deze doelstelling is niet te meten, aangezien nog niet is vastgesteld, hoe we gaan meten en wat we gaan meten/in kaart brengen. Er zijn veel meetgegevens in Nieuwkoop beschikbaar, door landelijke tools en door vrijwilligers in kaart gebracht. • Wel kunnen wel in kaart brengen: o Aantal hectare natuurgebied o Aantal verbindingen tussen natuurgebieden o Aantal hectare biodivers openbaar groen o Van bepaalde soorten aantal, afname of toename in heel Nieuwkoop o Stikstofbelasting natuurgebieden
Thema Klimaatadaptatie Klimaatadaptatiestrategie
43
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
•
De 0-situatie in Nieuwkoop nadat de monitoringssystematiek (project BIO4) gereed is
5.3.2 PRESTATIE-INDICATOREN
Thema Verduurzaming Mobiliteit • CO2-uitstoot verkeer en vervoer (zie thema Energietransitie) • Er is sprake van betere bereikbaarheid via OV in Nieuwkoop en duurzaamheid is onderdeel van de aanbesteding • Duurzaamheid is onderdeel van de aanbesteding doelgroepen- en leerlingenvervoer • Beleidsvisie en plaatsingsbeleid is opgesteld (in regionaal verband) • Laadinfrastructuur voldoet aan de vraag binnen de gemeente en draagt bij aan de regionale plankaart • Aantal plaatsen binnen de gemeente waar autodelen mogelijk is • Aantal faciliteiten voor schoner vervoer als lopen, (snel) fietsen en elektrisch vervoer die zijn verbeterd
Met de prestatiemonitoring wordt de voortgang van de activiteiten en projecten, ofwel de “output” in beeld gebracht. In Bijlage I. is voor elke activiteit of project de doelstelling zo SMART mogelijk29 geformuleerd. Met de prestatiemonitoring worden alleen de resultaten in beeld gebracht van activiteiten die binnen de invloedssfeer van de gemeente liggen.
5.4 WIJZE VAN RAPPORTAGE EN EVALUATIE Jaarlijks rapporteert de gemeentelijke organisatie aan het college over de voortgang van de uitvoering van het Duurzaamheidsprogramma. Zij geeft aan of de uitvoering van de werkzaamheden op schema ligt en of de beoogde doelen worden gehaald. Eens per 4 jaar brengt ze op beleidsniveau de trends in beeld, waarmee ze aangeeft of de gemeente op koers ligt ten opzichte van de beschreven beleidsdoelen. De voortgang wordt geëvalueerd en op basis daarvan zullen voorstellen worden gedaan voor eventuele bijsturing van de aanpak.
Thema Verduurzaming Gemeentelijke organisatie • CO2-uitstoot gemeentelijke organisatie • Energieverbruik en -opwek gemeentelijke gebouwen in kWh • % energiebesparing openbare verlichting ten opzichte van 2013 en mate van circulariteit openbare verlichting • Openbare ruimte is klimaatbestendig en bestaat uit circulaire materialen • % maatschappelijk verantwoord inkopen • Energielabel gemeentelijke gebouwen met kantoorfunctie. • Gemeente voldoet aan de informatie- en Energiebesparingsplicht
De aanpak van monitoring en evaluatie sluit aan bij de jaarlijkse begrotingscyclus en begrotingsproducten als: o Uitgangspuntennota: voorbereiding op de programmabegroting, wensen, extra uitgaven in juni van het jaar voorafgaand aan het jaar waarop de voorjaarsnota betrekking heeft. o Begroting: 1 jaar periode, voornemens en activiteiten voor 1 jaar, budgetten voor
29
beter over voorgenomen doelstellingen na te denken en deze aan te scherpen.
De nadruk ligt op zo SMART mogelijk, omdat het niet altijd mogelijk is dit principe tot in detail door te voeren. Voorkomen moet worden dat “het perfecte’ de vijand van “het goede” wordt. Het SMART- principe helpt wel om
44
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
o
uitvoering beleid, vastgesteld door de gemeenteraad in november van het jaar voorafgaand aan het jaar waarop de programmabegroting betrekking heeft. Jaarrekening: in het jaar na afloop van het begrotingsjaar verantwoording over beleid en financiën in het afgelopen begrotingsjaar.
nieuwe college na de verkiezingen in 2022. Deze evaluatie valt halverwege de looptijd van het duurzaamheidsprogramma. Daarnaast zal er in 2024 een nieuw programma worden voorbereid. Indien gewenst wordt in beeld gebracht hoe de gemeente Nieuwkoop staat ten opzichte van andere gemeenten in Nederland (benchmarking).
De aanpak monitoring en evaluatie sluit ook aan bij de politieke beleidscyclus: in het voorgestelde scenario vind er een grote evaluatie en aanpassingsrond plaats in samenwerking met het
45
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
BIJLAGEN I.
OVERZICHT PROJECTEN EN ACTIVITEITEN
46
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
BIJLAGE I Overzicht projecten en activiteiten
- CODE ERES –
Regionale Energiestrategie ERES1 Regionale Energiestrategie Holland Rijnland RES
a. De gemeente Nieuwkoop draagt bij aan de opstelling van de Regionale Energie Strategie (RES). Zij levert bestuurlijk en ambtelijk strategische en inhoudelijke inbreng en draagt financieel bij. Ontwikkelingen worden gedeeld en besluitvorming voorbereid, me t als leidraad de wensen en bedenkingen die de raad heeft ingebracht bij het Algemeen Bestuur Holland Rijnland. De gemeenteraad stelt vóór 1 juli 2021 de RES 1.0 vast, die de basis legt voor de RES 2.0 die twee jaar later gereed moet zijn. b. De gemeente organiseert een eigen participatietraject voor haar inwoners met stakeholders in Nieuwkoop. Het college stuurt voor het participatietraject aan op één realistisch, regionaal gedragen kaart, die voor participatie geschikt is en rekening houdt met alle ruimtelijke restricties. Nadat het proces is doorlopen en wordt het afgesloten met een lokaal besluit. Vanuit het provinciale referentiebeeld wordt eerst gekeken naar kansrijke zoekgebieden en daarna of deze voldoende ruimte bieden om onze lokale doelstellingen (streefdoelen) te halen. Financiële consequenties:
1a. €28.154 p.j. tot en met 2022 Duurzaamheidsreserve. 1b. €35.000,- in 2021 en €20.000,- in 2022 en 2023 voor participatietraject
Prestatie-indicatoren: • Vaststelling van een gedragen RES 1.0 door de raad voor 1 juli 2021 en vaststelling RES 2.0 voor 1 juli 2023. • Het lokale participatietraject is doorlopen en afgesloten met een gemeentelijk besluit.
Energietransitie gebouwde omgeving
-CODE EG-
EGtrv 1 Transitievisie Warmte a. De gemeente start in 2021 met de opstelling van de Transitievisie Warmte Nieuwkoop, eind 2021 is deze afgerond. Zij vormt met belanghebbenden en partners een coalitie waarna deze coalitie een projectplan en visie opstelt. Deelnemers aan de coalitie zijn: gebouweigenaren als woningbouwcorporaties, bedrijven en bewoners, huurders en netbeheerder. De Transitievisie bevat een overzicht van de wijken in de gemeente Nieuwkoop waar een opsomming is gegeven van alternatieve warmtevoorzieningen (warmtenet, “all electric” of hybride) en de kansrijkheid daarvan. Bovendien bevat het de volgorde waarin de wijken worden benaderd om de transitie in gang te zetten. De gemeente maakt gebruik van het landelijk Programma Aardgasvrije Wijken, het daarbij behorende Kennis- en Leerprogramma, (regionale) onderzoeken en de Aanzet transitievisie warmte die in 2018 voor de gemeente Nieuwkoop en voor andere gemeenten in Holland Rijnlandverband is opgesteld. Financiële consequenties: schatting € 60.000 in 2021 voor inzet van adviesbureau
47
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
Prestatie-indicatoren: • Transitievisie Warmte is in 2021 door de coalitie opgesteld b. De coalitie start in 2022 met de uitvoering van de Transitievisie Warmte Om de Transitievisie Warmte uit te voeren, stelt de gemeente stap voor stap per wijk en met belanghebbenden een wijkuitvoeringsplan op. De startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en de handreiking lokale analyse Expertise Centrum Warmte (ECW) dienen als leidraad voor de aanpak. In het voorjaar van 2020 wordt de leidraad vernieuwd. De kosten voor betrokken partijen, zoals bewoners en gebouweigenaren en de mogelijkheden binnen de lokale situatie wegen mee in de keuzes.
•
Financiële consequenties: € 210.000 over de jaren 2022 t/m 2024 Prestatie-indicatoren: Per jaar is voor twee wijken een wijkplan opgesteld
EGgeb1 Duurzame gebiedsontwikkeling en nieuwbouwwoningen a. Buytewech-Noord: eerste resultaten in 2021/2022. Planologisch proces volgt daarna. b. Noorder- en Zuidereiland: realisatie woningen tot en met 2022, maatschappelijke voorzieningen tot en met 2023. De kosten voor een duurzame gebiedsontwikkeling worden hier niet apart benoemd. Kosten voor duurzaamheid buitenruimte maken onderdeel uit van het bouw- en woonrijp maken en worden gedekt uit de grondexploitatie. De opstalontwikkeling loopt via een projectontwikkelaar en/of woningbouwcorporatie. Financiële consequenties: geen consequenties voor de Duurzaamheidsreserve, maken onderdeel uit van de grondexploitatie. Prestatie-indicatoren: realisatie volgens projectplan. EGgeb2 Zelfbouwconsults De gemeente voert een duurzame strategie voor gronduitgifte. In dit verband biedt ze kopers van kavels een onafhankelijk duurzaamheidsadvies aan voor het bouwen van een huis via een kavelcoach van het Duurzaam Bouwloket. De gemeente verwacht in 2021 20 kavels te verkopen (project de Verwondering en Buytewech Noord). Financiële consequenties: € 8.700 p.j. Prestatie-indicatoren: 20 zelfbouwconsults p.j.
EGbew 1 Wijkgerichte aanpakken naar energieneutraal of aardgasvrij-ready De gemeente organiseert twee wijkgerichte aanpakken per jaar, a. met behulp van energiescans. De aanpak bevat een doorlichting van de straat, buurt of wijk op woningtypen, een communicatietraject met bewoners over een stappenplan naar energieneutraal/aardgasvrij, het uitvoeren van energiescans van de meest voorkomende
48
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
woningtypen, het begeleiden van de klantreis en het stimuleren van nemen van maatregelen door het opzetten van collectieve inkoop en het aanbieden van kortingsacties. b. door het activeren mensen in een buurt. Het is een straat-, buurt- of wijkaanpak die gericht is op verbinden van buren en zodat deze elkaar activeren om gezamenlijk maatschappelijke problemen aan te pakken. De gemeente wil door in eerste instantie voor beide aanpakken te kiezen, onderzoeken welke het meest effect heeft en bevalt b ij de doelgroep. In beide gevallen werkt de gemeente samen met de Duurzaamheidscentrale en vrijwilligers als wijkambassadeurs. Elk jaar vinden twee wijkgerichte aanpakken plaats, resultaat in 2023 minimaal energiebesparing van 2,4% en 2200 geregistreerde huisadressen met zon op dak. Financiële consequenties: 65.000 per jaar uit Duurzaamheidsreserve Prestatie-indicatoren: • Per jaar zijn twee wijkgerichte aanpakken georganiseerd met bewoners over energieneutraal of aardgasvrij-ready worden • In de wijk worden duurzaamheidsmaatregelen door bewoners genomen. EGbew 2 Werven, opleiden en faciliteren van wijkambassadeurs en energiecoaches De gemeente gaat in 2021 met de Gebiedscoöperatie Nieuwkoop en woningbouwcorporaties, wijkambassadeurs en energiecoaches (vrijwilligers) werven, in aantal: tussen de 5 en 10 in 2021.
Zij krijgen een opleiding aangeboden via Duurzaam Bouwloket of andere aanbieder. De gemeente heeft in 2021 onderzoek gereed naar de toepassing van een infraroodcamera en een energiebox, die de energiecoaches kunnen gebruiken bij hun bezoeken. Financiële consequenties: €15.000 in 2021 daarna €10.000 in 2022 t/m 2023 Prestatie-indicatoren: o Er zijn 5-10 wijkambassadeurs/energiecoaches in 2021 o Er is een wijkambassadeursnetwerk, begeleid door Gebiedscoöperatie o De wijkambassadeurs/energiecoaches hebben een opleiding aangeboden gekregen.
EGbew 4 Duurzaamheidsvouchers part. woningeigenaren Regeling Reductie Energiegebruik De gemeente biedt eigenaren van particuliere grondgebonden woningen een Duurzaamheidsvoucher van max. 70 euro voor het nemen van kleine duurzaamheidsmaatregelen aan de woning of voor een bijdrage aan de kosten van een energiescan van de woning. Deze actie wordt bekend gemaakt via een communicatiecampagne. De gemeente heeft hiertoe op 23 april 2020 de Verordening Duurzaamheidsvouchers vastgesteld, waarin de voorwaarden zijn opgenomen. De campagne en het aanbieden van de vouchers is in de zomer 2020 gestart in samenwerking met de Omgevingsdienst West-Holland, Duurzaam Bouwloket en 6 andere gemeenten in de regio. Financiële consequenties: voor communicatiedoeleinden €76.461 eenmalig uit RRE-budget via een rijksregeling
49
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
Prestatie-indicatoren: o % van de eigenaren van koopwoningen dat gebruik gemaakt heeft van de RRE regeling (vooraf geschat: 37%) EGbew 5 Duurzaamheidsvouchers huurders Op 23 april 2020 heeft de raad de motie “Duurzaamheidsvouchers voor bewoners van huurwoningen” aangenomen. Omdat de rijksregeling Regeling Reductie Energiegebruik niet voorziet in het verstrekken van duurzaamheidsvouchers aan huurders, heeft de raad besloten hierin als gemeente te voorzien. Het communicatietraject wordt met de woningbouwcorporaties opgezet. In november 2020 heeft de raad de regeling Duurzaamheidsvoucher voor huurders vastgesteld en is zij op 17 november 2020 gestart met het communicatietraject en de afhandeling van ingediende vouchers. Op 16 november 2020 heeft de gemeente een subsidieaanvraag ingediend deelname aan de nieuwe regeling RREW. Deze regeling heeft voornamelijk betrekking op de doelgroep huurders, maar ook eigenaren van koopwoning en die nog geen gebruik hebben gemaakt van de RRE, kunnen meedoen. Financiële consequenties: €130.000,- in 2020 en 2021 Prestatie-indicatoren: % bereikte huurders, % ingediende declaratieverzoeken, overzicht van maatregelen die zijn genomen en bereikte CO2-reductie daarmee, tevredenheid doelgroep. EGbew 6 Advies monumenteigenaren Verduurzaming van monumenten vragen vaak om maatwerk.
Vaak zijn ze uniek en bovendien gelden er beperkingen voor aanpassingen van de woning. Wat kan er wel, welke subsidiemogelijkheden zijn en welke ingrepen kunnen monumenteigenaren zelf ter hand nemen? De gemeente biedt onafhankelijk advies aan monumenteigenaren. Deze kunnen gebruik maken van een spreekuur (beschikbaar op twee avonden per week) en maatwerkadvies (5 beschikbaar per jaar) ontvangen van het Duurzaam Bouwloket in samenwerking met Groene Grachten Om dit onderwerp onder de aandacht te brengen, start de gemeente in najaar 2020 een communicatiecampagne. Financiële consequenties: €10.000 p.j. Prestatie-indicatoren: aantal maatwerkadviezen en adviezen geleverd. EGbew 7 Prestatieafspraken woningbouwcorporaties thema verduurzaming De gemeente maakt met de woningbouwcorporaties Woningdiensten Aarwoude (WDA), Woningstichting Nieuwkoop (WSN) afspraken over de aanpak voor verduurzaming van hun woningvoorraad. Met Vestia lopen de gesprekken apart, aangezien deze woningbouwcorporatie haar bezit in Nieuwkoop wil verkopen. Tenslotte werken de gemeente en woningbouwcorporaties een communicatietraject uit voor het vergroten van de bewustwording van en het nemen van stappen door huurders in relatie tot project EGbew5 Duurzaamheidsvouchers huurders.
Financiële consequenties: geen voor de Duurzaamheidsreserve Prestatie-indicatoren: Prestatieafspraken zijn opgesteld en vervolgens gehaald met doelstellingen op duurzaamheid.
50
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
- CODE Ebed –
Energietransitie met bedrijven
`Ebed 1 Informatieplicht energiebesparing en Energiebesparingsplicht De Informatieplicht energiebesparing is sinds 1 juli 2019 van kracht. Deze geldt voor bedrijven en instellingen die per jaar vanaf 50.000 kWh elektriciteit en/of 25.000 m3 aardgas verbruiken. Zij dienen aan te geven welke maatregelen uit de lijst van erkende maatregelen zij nemen om het energieverbruik te verminderen. Deze maatregelen (art. 2.15 Activiteitenbesluit, Wet Milieubeheer) zijn binnen 5 jaar terug te verdienen. 37 % van de bedrijven in Nieuwkoop hebben aan deze informatieplicht voldaan. De Omgevingsdienst West-Holland gaat in 2020 en volgende onder meer voor de gemeente Nieuwkoop de naleving van Informatieplicht en de Energiebesparingsplicht controleren en handhaven. Financiële consequenties: Prestatie-indicatoren:
geen voor de Duurzaamheidsreserve, valt binnen contract Omgevingsdienst % bedrijven dat aan Informatieplicht en Energiebesparingsplicht voldoet. Opbrengst in CO2.
Ebed 2 Kantoren naar Label C Per 1 januari 2023 moet elk kantoor groter dan 100 m 2 minimaal energielabel C hebben. Voldoet het kantoor tegen die tijd niet aan de eisen, dan mag het per 1 januari 2023 niet meer als kantoor gebruikt worden (Bouwbesluit 2012). De Omgevingsdienst West-Holland gaat de uitvoering van deze verplichting vanaf 2020 intensief controleren en handhaven. Financiële consequenties: Prestatie-indicatoren:
geen consequenties voor de Duurzaamheidsreserve, valt binnen contract Omgevingsdienst % bedrijven met kantoorfunctie dat aan label C voldoet.
Ebed 3 Voordelige energiescans voor bedrijven De gemeente biedt MKB bedrijven via de Omgevingsdienst en adviesbureau Klimaatroute BV energiescans, advies, begeleiding en monitoring aan. Zij informeert in september 2021 de bedrijven in Nieuwkoop, zo mogelijk ook via kanalen van anderen, over deze mogelijkheid tot aanvragen van energiescans. De gemeente maakt het aan de doelgroep bekend. Bedrijven kunnen zich aanmelden bij de Omgevingsdienst en een afspraak maken. De gemeente stelt een plafond aan het aantal aanvragen, wegens een van te voren vastgesteld budget dat hiervoor beschikbaar is. Mocht het plafond zijn overschreden dan wordt de inwilliging van verzoeken doorgeschoven naar het nieuwe jaar. Financiële consequenties: Prestatie-indicatoren:
€13.500 p.j. (voor organisaties is een gelijk bedrag gereserveerd, totaal budget voor energiescans is €27.000) aantal bedrijven dat energiescan heeft laten uitvoeren en aantal dat maatregelen heeft genomen.
Energietransitie maatschappelijke organisaties
- CODE Eorg -
51
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
Eorg 1 Voordelige energiescans voor maatschappelijke organisaties Zie voor tekst Ebed3 Eorg 3 Green Deal Zorg De Omgevingsdienst gaat in 2021 de zorginstellingen in Nieuwkoop voor deelname aan de Green Deal Zorg benaderen. Eén zorginstelling heeft haar interesse al getoond. Het traject duurt twee jaar en is daarmee in 2022 afgerond. Financiële consequenties: Prestatie-indicatoren:
de Omgevingsdienst biedt een offerte in 2021 aantal zorginstellingen die meedoen, afspraken gemaakt en uitvoering volgens afspraak gehaald.
Activiteiten 2021-2022 Kleine duurzame elektriciteitsproductie DE 1
Zonnepanelenactie verdubbeling zon op dak De gemeente faciliteert in 2021 een collectief inkooptraject i.s.m. het bedrijfsleven en bewoners, waardoor bewoners verleid worden tot het nemen van zonnepanelen op het dak. Tegelijkertijd met de campagne geven we volop aandacht aan de mogelijkheid om zonnepanelen op andermans dak te nemen in samenwerking met een energiecoöperatie (postcoderoosregeling of Regeling Verlaagd Tarief). Financiële consequenties: Prestatie-indicatoren:
DE 4
- CODE DE –
€10.000, per jaar voor 2021 en 2022 aantal woningen in Nieuwkoop met een zonnepaneelinstallatie, hoeveelheid kW opgesteld vermogen per inwoner. (Bron: CBS, dashboard: Waar staat je gemeente).
Afwegings- en toetsingskader voor grootschalige duurzame elektriciteitsproductie op land De gemeente stelt in 2021 met de inzet van een interdisciplinair team een beleidskader/juridisch-planologisch afwegingskader en bouwregels op waarmee initiatieven op gebied van duurzame elektriciteitsproductie kunnen worden beoordeeld en bij positieve beoordeling de voorwaarden waaronder dit kan worden gerealiseerd worden bepaald. Het bestemmingsplan buitengebied wordt zo nodig aan dit beleidskader aangepast. Financiële consequenties: €15.000,- in 2021 Prestatie-indicatoren: Afwegings- en toetsingskader is gereed
Klimaatadaptatie
- CODE ADAP –
ADAP 1 Klimaatadaptatiestrategie Een Klimaatadaptatiestrategie is in 2024 met samenwerkingspartners opgesteld.
52
DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024
Financiële consequenties: €40.000,- (begeleiding onafhankelijk externe) Prestatie-indicatoren: Klimaatadaptatiestrategie is opgesteld in 2024. Deze werken door in het Gemeentelijk Rioleringsplan en andere plannen. ADAP 2 Klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting openbare ruimte De gemeente beperkt wateroverlast en zorgt dat schade zo veel mogelijk wordt voorkomen door een waterrobuuste inrichting van riolering en watersysteem. Bij groot onderhoud en projecten wordt klimaatadaptief handelen meegekoppeld. Financiële consequenties: onderdeel van gemeentelijk rioolbeheerplan en grondexploitaties Prestatie-indicatoren: mate van schade en overlast ADAP 3 Inzicht in de gevolgen van grondwaterdaling De gemeente zorgt dat ze inzicht krijgt in de gevolgen van periodieke grondwaterdaling en bedenkt met partners maatregelen om de gevolgen tegen te gaan (zie GRP). Financiële consequenties: onderdeel van gemeentelijk rioolbeheerplan en grondexploitaties Prestatie-indicatoren: inzicht in gevolgen van grondwaterdaling en maatregelen om nadelige gevolgen tegen te gaan. ADAP 4 Stimuleren bewustwording Het stimuleren van bewustwording van bewoners, organisaties en bedrijven van de opgave op dit thema.