Bijlage 1 Duurzaamheidsprogramma 2021-2024 (ter vaststelling)

Financiële consequenties: onderdeel van gemeentelijk rioolbeheerplan en grondexploitaties Prestatie-indicatoren: Plan Operatie Steenbreek is opgesteld en acties Operatie Steenbreek zijn uitgevoerd.

Activiteiten Circulaire Economie

- CODE CIRC –

CIRC 1 Circulair afvalbeleid Met de uitvoering van het Afvalbeleidsplan 2020-2024 “Afval scheiden loont” voert de gemeente circulair afvalbeleid uit. Ze streeft naar het bereiken van de VANG-doelstellingen en werkt aan bewustwording en medewerking van bewoners, jeugd en organisaties. Financiële consequenties: onderdeel van Afvalbeleidsplan Prestatie-indicatoren: aantal initiatieven, doel en resultaat op duurzaamheid, toegekend bedrag en voortgangsrapportage gereed.

CIRC 2 In samenwerking met het Nieuwkoops bedrijfsleven naar proeftuinen voor een circulaire economie

53

DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024

a. De Verenigde Ondernemers Nieuwkoop heeft het voornemen pilot(s) voor het bevorderen van een circulaire economie op te starten. In 2020 is de inventarisatie gestart voor het opstellen van een plan van aanpak, waaronder het interesseren van bedrijven om met elkaar energie- en grondstoffenstromen in kaart te brengen. b. Winkelcentra Ter Aar en Regthuysplein zijn op zoek naar betere aanpak op scheiden en hergebruik van hun afvalstromen. In samenwerking met de Centrummanager worden initiatieven voor hergebruik van producten (kringloopwinkels, Repaircafé) en lokaal kopen gestimuleerd. Financiële consequenties: inschatting €5.000 per jaar 2021 t/m 2024 Prestatie-indicatoren: aantal initiatieven, doel en resultaat op duurzaamheid, toegekend bedrag en voortgangsrapportage gereed. CIRC 4 Samenwerking met initiatieven van bewoners en organisaties a. De Gebiedscoöperatie Nieuwkoop (www.gcnieuwkoop.nl), een initiatief van bewoners uit Nieuwkoop, opgericht op 19 juli 2018, helpt oplossingen bieden voor de uitdagingen om te komen tot een duurzame toekomst. Zij begeleiden onder meer postcoderoosprojecten en vervullen een rol als bruggenbouwer tussen overheid en particulier initiatief. Zij geven regelmatig een nieuwsbrief uit, die zicht geeft op alle actuele projecten. b.

Het initiatief Techniekhuis (www.techniekhuis.nl) stimuleert dat jongeren op vroege leeftijd kennis kunnen maken met techniek. De initiatiefnemers zijn hard bezig een “Escaperoom” te maken rond het thema energietransitie en tijdens de “Corona lock down” van scholen heeft Techniekhuis een zelf te maken “solar” zonnebloem uitgedeeld aan alle leerlingen van de groepen 7 en 8. De gemeente steunt dit initiatief. c. Het Repaircafé (gildenieuwkoop.nl/repair-cafe-nieuwkoop) stimuleert dat producten een tweede leven krijgen en heeft tegelijkertijd een sociale functie. Er zijn twee locaties: in Ter Aar en Nieuwkoop waar producten ter reparatie kunnen worden gebracht. Kansrijke verbindingen zijn er (mogelijk) met: de Bibliotheek, Techniekhuis en de Gemeentewerf. Deze worden onderzocht. d. Natuurmonumenten heeft een bouwproduct uit riet ontwikkeld dat bij onderhoud vrijkomt. De gemeente en Natuurmonumenten onderzoeken in 2020 en 2021 of dit toegepast kan worden in de buitenruimte. Indien dat het geval is, zet de gemeente hiervoor een pilot op binnen de activiteit Maatschappelijk Verantwoord Inkopen. En de oprichting voor een grondstoffencollectief wordt onderzocht.

Financiële consequenties: €5.000 vergoeding in 2021 voor opzetten kamer escaperoom in Techniekhuis verder geen consequenties Prestatie-indicatoren: aantal initiatieven, doel en resultaat op duurzaamheid, toegekend bedrag en voortgangsrapportage gereed.

CIRC 5 Kennis delen en verbinden De gemeente neemt deel aan diverse platforms om kennis en goede voorbeelden te delen. Dit zijn: Klimaattafel Nieuwkoop, Groene Hart Werkt!, Omgevingsdienst Midden-Holland, Zuid-Holland Circulair, Cirkellab. Nieuwe initiatieven die hieruit volgen, worden in de volgende Duurzaamheidsprogramma’s opgenomen.

54

DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024

Financiële consequenties: geen Prestatie-indicatoren: aantal initiatieven, doel en resultaat op duurzaamheid, toegekend bedrag en voortgangsrapportage gereed.

CIRC 6 Circulaire inkoop door de gemeente De gemeente realiseert minimaal 10% circulaire inkoop door bij inkooptrajecten voor grond- weg- en waterbouw, gebouwen, kleding, meubels en koffie dit als voorwaarden op nemen. Na 2023 wordt dit doelpercentage verhoogd. Deze werkwijze wordt in het Inkoopplan van de gemeente opgenomen onder Maatschappelijk Verantwoord inkopen en medewerkers worden over deze doelstelling geïnformeerd. De gemeente onder is bezig met de voorbereiding van een circulair gebouwde gemeentewerf. Financiële consequenties: geen Prestatie-indicatoren: percentage circulaire inkooptrajecten t.o.v. totale hoeveelheid inkooptrajecten.

Vergroten Biodiversiteit BIO 1

- CODE BIO –

Vergroten biodiversiteit integraal meenemen in beleid en uitvoering a. Resultaat: in de genoemde Beleids- en beheerplannen maakt het doel “versterken van de biodiversiteit” onderdeel uit en worden in deze kaders activiteiten uitgevoerd. b. In de openbare ruimte creëert de gemeente, waar ruimte en draagvlak is, biodiverser openbaar groen, meer bloemrijke bermen (kleur voor groen), meer oppervlak natuurvriendelijke oevers, meer oppervlakte openbaar groen en beheert dit zodanig dat dit dat leidt tot meer biodiversiteit. Financiële consequenties: onderdeel van Beheerplannen openbaar Groen en van Beheerplan Waterpartijen en van grondexploitaties. Prestatie-indicatoren: oppervlak Openbaar Groen, Biodiversiteit toegenomen volgens Meetlat Biodiversiteit, oppervlak natuurvriendelijke oevers.

BIO 2

Samenwerken met stakeholders In de Prestatieafspraken met woningbouwcorporaties, overleg met waterbeheerders, met natuurorganisaties, de agrarische sector, ontwikkelaars, bedrijven en in het kader van Groene Cirkels Bijenlandschap, onderwijs worden afspraken gemaakt om de biodiversiteit in Nieuwkoop te vergroten. Financiële consequenties: geen Prestatie-indicatoren: afspraken

BIO 3

Voorlichting en samenwerken met inwoners

55

DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024

a. De gemeente zet in op voorlichting met inzet van sociale media en Nieuwkoop Nieuws en als extra stelt ze voorlichtingsfolders op en stelt deze beschikbaar. De gemeente is in 2020 gestart met Operatie Steenbreek. Waar initiatieven vanuit de samenleving komen, ondersteunt ze deze. Nieuwkomers in Nieuwkoop krijgen op de introductiedag hierover voorlichting. b. De gemeente biedt scholen NME activiteiten aan, zij steunt dit financieel. Hier wordt door scholen geen gebruik (meer) van gemaakt. In overleg met de scholen wordt besproken of hier wel behoefte aan is. Dan kan Beheer Openbare Ruimte (kennis en contacten) en Maatschappelijke Ontwikkeling (het budget) een programma NME opstellen. Financiële consequenties: 5000 per jaar 2022 t/m 2024 voor NME educatie. De rest vormt onderdeel van Beheerplannen openbaar Groen en van Beheerplan Waterpartijen, van grondexploitaties en Onderwijssubsidies. Prestatie-indicatoren: voorlichtingsfolders en voorlichting op introductiedag, scholen bieden leerlingen NME-activiteiten aan.

BIO 4

Monitoring opzetten De gemeente gaat met partners een monitoringsystematiek (inclusief wat we willen meten en wat de indicatoren zijn) opzetten. Deze zal gebruik maken van bestaande methoden die door verschillende organisaties in Nieuwkoop, door de gemeente en landelijk 30 worden uitgevoerd. Wellicht wordt ingezoomd op bepaalde kensoorten voor Nieuwkoop, waarmee ook communicatie naar bewoners kan worden gevoed. Financiële consequenties: €25.000 opzet monitoring in 2021 daarna 5.000 per jaar 2022 t/m 2024 (begeleiding onafhankelijke externe) Prestatie-indicatoren: monitoringssystematiek en rollen verschillende organisaties is met partners vastgesteld. Communicatie is uitgevoerd.

BIO 5

Stikstof a. In 2020 is met bestuurlijke en ambtelijke inbreng van de gemeente Nieuwkoop het gebiedsproces gestart dat zowel de gebiedsgerichte aanpak van de stikstofproblematiek als de actualisering van het beheerplan Natura2000 voor het Nieuwkoopse plassengebied omvat. Resultaten: een pakket van maatregelen en afspraken en een geactualiseerd beheerplan voor het Natura2000gebied. Einddatum is nog niet bekend. b. Direct in 2019 is de gemeente Nieuwkoop gestart met voorlichting aan inwoners en bedrijven over de stikstofproblematiek in relatie tot nieuwe initiatieven. Ook is sprake van een doorlopend onderzoekstraject voor gemeentelijke projecten, om inzicht in de specif ieke problematiek en (mogelijke) maateregelen en maatwerkoplossingen te krijgen. c. De gemeente Nieuwkoop vertegenwoordigt bestuurlijk alle Zuid-Hollandse gemeenten bij de VNG in het stikstofdossier. Financiële consequenties: geen voor de Duurzaamheidsreserve

30

Bijvoorbeeld in het kader van Deltaplan Biodiversiteitsherstel, het Natuurloket en Nationale databank Flora en Fauna, SOVON, RAVON en Waarneming.nl. In het kader van het Beheerplan N2000 zijn inventarisaties verricht en is een globale inventarisatie uitgevoerd bij de inwerking treding van de nieuwe Wet Natuurbescherming. De gemeente hanteert voor de openbare ruimte de Meetlat Biodiversiteit in de praktijk.

56

DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024

Prestatie-indicatoren: een pakket van maatregelen en afspraken, maatwerkoplossingen voor initiatieven en projecten.

Activiteiten 2021-2022 Verduurzaming gemeentelijke organisatie - CODE GEM – GEM 1 Vaststellen CO2-footprint van de organisatie De gemeente stelt een rapportage op van de CO 2-footprint van de gemeentelijke organisatie. Deze is CO2-prestatieladder“proof”, bevat de 0-situatie en een aanpak voor een systematische stapsgewijze reductie van de CO 2-uitstoot tot 0. De uitvoering hiervan is deels tijdens de looptijd van het duurzaamheidsprogramma 2021 maar de financiën zijn al in 2020 aangevraagd, Financiële consequenties: €5.000,- in 2020 (begeleiding onafhankelijk externe) Prestatie-indicatoren: huidige footprint en stappenplan naar CO 2-neutrale organisatie gereed en intern bekend.

GEM 2 Gemeentelijke gebouwen en gebouwbeheer a. De gemeente heeft in 2020 de mogelijkheden onderzocht van transformatie gemeentekantoor in Ter Aar en gemeentehuis in Nieuwveen naar aardgasvrij; b. De gemeente heeft in 2020 de Vastgoednota vastgesteld waarin onder meer toegewerkt wordt naar energieneutraal gemeentelijk vastgoed in 2030. Er wordt voldaan aan de Energiebesparingsplicht, maatregelen die binnen vijf jaar terug te verdienen zijn, worden doorgevoerd op natuurlijke momenten. Voor 2023 voldoen alle gemeentelijke kantoren >100 m 2 aan de eis label C: het gemeentekantoor in Ter Aar gaat van label D naar C en aan de locatie Kennedyplein te Nieuwkoop wordt de mogelijkheden van transformatie naar label C onderzocht. De overige locaties voldoen reeds. c. De gemeente realiseert een energieneutrale en circulaire gemeentewerf. Ook de kansen voor natuurinclusief worden onderzocht. Eén en ander is onder voorbehoud van het besluit van de raad over het krediet dat beschikbaar wordt gesteld. Financiële consequenties: Om te voldoen aan de wettelijke eisen dienden in 2020 maatregelen te worden genomen die niet zijn begroot (onder meer energiezuinige ventilatoren in gemeentekantoren en isolatie van bassin en leidingen zwembad), begroot €38.000,-. Vanuit de Duurzaamheidsreserve wordt dit bedrag voorgeschoten, verdiensten gaan terug naar Duurzaamheidsreserve.

Aan onderzoek is in 2020 €6.500 besteed. In de jaren daarop wordt verwacht dat onderzoek voor verduurzaming panden verder nodig is die ten laste komen van de Duurzaamheidsreserve. Investeringen in maatregelen worden onderdeel van de Vastgoednota. De kosten van duurzaamheidsmaatregelen voor losse projecten zitten versleuteld in de bouwsom. Deze worden gedekt uit een door de gemeente beschikbaar gesteld krediet. Daarnaast is er 15.000 in 2021 t/m 2023 beschikbaar voor verder onderzoek en advies naar de verduurzaming van de gemeentelijke gebouwen. Prestatie-indicatoren: a. onderzoek gereed, b. Panden voldoen aan wettelijke eisen en Vastgoednota bevat strategie verduurzaming panden c. energievoorziening en duurzaamheidsaspecten gemeentewerf. GEM 3 Verduurzaming openbare verlichting 2021-2024

57

DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024

Met het plan Openbare Verlichting is ingezet op verduurzaming van materiaal en vermindering van het energieverbruik. Duurzaam en doelmatig verlichten zijn uitgangspunten. Het plan is in april 2020 vastgesteld. Het energieverbruik en de mate van circulariteit van materialen wordt gemonitord. Financiële consequenties: onderdeel van plan Openbare Verlichting Prestatie-indicatoren: energieverbruik in kWh per jaar en mate van circulariteit. GEM 4 Verduurzaming inrichting openbare ruimte In beleids- en beheerplannen van de openbare ruimte neemt verduurzaming een belangrijke plaats in. In 2020 wordt gewerkt aan een overkoepelend beleidsdocument Strategisch Beheer Openbare Ruimte. Hierin krijgt duurzaamheid nadrukkelijk een plaats in de vorm van ontwerpkeuzes, inkoop materialen en werkzaamheden, klimaatadaptieve en biodiverse 31 inrichting en dergelijke. In 2020 en 2021 worden nieuwe beheerplannen Openbaar Groen, Kunstwerken, Speelruimte en Wegen opgesteld. Financiële consequenties: onderdeel van Beheerplannen Openbare Ruimte Prestatie-indicatoren: verduurzaming heeft een plek in de plannen. CO 2-prestatie materialen, etc. (nog verder uit te werken). GEM 5 Verduurzaming werkzaamheden Buitendienst a. Wagenpark Het wagenpark van de gemeente bestaat uit 20 voertuigen, personenauto’s, pick-ups en een servicebus. Gedeeltelijk zijn deze elektrisch en gedeeltelijk rijden ze op diesel.

De dieselauto’s blijven komende 5 tot 8 jaar op diesel rijden 32., drie daarvan gaan in 2020 over op Euro 6-diesel. Op middellange termijn worden ze vervangen door voertuigen op waterstof, de verwachting is tussen de komende 5 á 8 jaar, indien er voorzieningen voor het tanken van waterstof in Nieuwkoop beschikbaar komen. Actie: De ontwikkelingen op dit gebied worden nauwlettend gevolgd. b. Gereedschap Groenbeheer Het gereedschap voor groenbeheer, als bladblazers, bosmaaiers, kettingzaag, takkenzagen en dergelijke worden elektrisch aangedreven. Dit brengt minder milieubelasting, minder geluidoverlast en betere arbeidsomstandigheden met zich mee. Alleen voor het zware werk als het omzagen van bomen wordt diesel gebruikt. Actie: Wanneer de nieuwe gemeentewerf staat, kan de apparatuur opgeladen worden met de elektriciteitsopbrengst van de zonnepanelen die op het dak van de werf worden geplaatst. Onderzocht wordt of zware apparatuur op biodiesel kan werken. c.

Gladheidsbestrijding

31

Hierbij moet worden gedacht aan: aanleg en beheer van biodivers groen, natuurvriendelijke overs, bloemrijk gras, geen gifgebruik, inperking evasieve soorten, FSC-hout en kunststof voor beschoeiingen en werken volgens het Protocol flora en fauna. 32 De reden is dat deze vermogen moeten kunnen blijven leveren voor het gebruik van aanhangers en strooiapparatuur en dat de actieradius voldoende moet zijn om het gebied van de gemeente Nieuwkoop te kunnen bedienen.

58

DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024

Om zuinig om te gaan met zout en vervoersbewegingen wordt bij gladheidsbestrijding niet meer gestrooid dan nodig , maar veiligheid staat op de eerste plaats. De routes voor het strooien zijn voorgeprogrammeerd, zodat wijze van strooien en de hoeveelheid zout wordt afgestemd op het type weg. Het aantal routes is teruggebracht van 6 naar 5. Het gebruik van een duurzaam alternatief voor zout stijgt ver boven wat financieel haalbaar is uit, te meer daar in Nieuwkoop meer dan 200 km aan wegdek ligt waar gladheid bestreden moet worden. Actie: De ontwikkelingen naar duurzamere alternatieven worden gevolgd. GEM 6

Maatschappelijk Verantwoord Inkopen De gemeentelijke organisatie koopt Maatschappelijk verantwoord in volgens de voorwaarden die gesteld zijn in het Inkoop en aanbestedingsbeleid van de gemeente. Onderdeel hiervan is de doelstelling 10% circulair inkopen (zie CIRC 6 ). Vooraf aan inkoop- en aanbestedingstrajecten vult de verantwoordelijke voor de inkoop een startdocument in en geeft daarmee aan of duurzaamheidsaspecten een rol spelen. Hij of zij kan hierover advies inwinnen bij de inkoopadviseur van afdeling Inkoop en bij de beleidsmedewerkers duurzaamheid van de afdeling Ruimtelijke Ordening en Grondzaken. Indien bij de toets achteraf blijkt dat er onterecht geen duurzaamheidsaspecten zijn meegenomen, dient deze alsnog te worden opgenomen of dient de reden ervan te worden beargumenteerd. In het jaarverslag wordt volgens de verklaring van het Manifest Professioneel Inkopen gerapporteerd over de concrete resultaten van duurzaam inkopen. De gemeente ondertekent in 2020/2021 het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen waarmee zij laat zien dat zij het belangrijk vindt en zich committeert aan de doelstellingen in dit manifest. Financiële consequenties: geen voor de Duurzaamheidsreserve Prestatie-indicatoren: gemeente ondersteunt aantoonbaar de doelen van het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen en rapporteert daarover.

Activiteiten 2021-2022 Communicatie

- CODE COM –

COM1 Communicatie algemeen Om verschillende doelgroepen te bereiken worden diverse communicatiemiddelen ingezet. Naast reguliere middelen a ls nieuwsberichten via gemeentelijke website www.duurzaam-nieuwkoop.nl, Nieuwkoop Nieuws, sociale media, folders, brieven, ansichtkaarten worden ook digitale bijeenkomsten georganiseerd met behulp van bijvoorbeeld webinars, CitizenLab en DenkMee platform. In verband met Coronaregels wordt verwacht dat fysieke bijeenkomsten voorlopig niet mogelijk zijn. Mocht dit weer mogelijk zijn, dan kunnen wijkavonden worden georganiseerd over verduurzaming van de woning. Hiervoor worden locaties gehuurd, eventueel sprekers ingehuurd en presentatiemiddelen ingezet. Financiële consequenties: inschatting kosten 15.000 per jaar.

59

DUURZAAMHEIDSPROGRAMMA NIEUWKOOP 2021-2024

Prestatie-indicatoren: verschillende doelgroepen (huiseigenaren, monumenteigenaren, huurders, bedrijven, agrariërs, zorginstellingen, onderwijsinstellingen, overige maatschappelijke organisaties, etc.) zijn bereikt, geïnformeerd over acties en subsidiemogelij kheden en gemotiveerd om stappen te zetten wat blijkt uit minder energiegebruik in de gebouwen en meer zon op dak, goed werkende website en aantal bezoekers.

COM2 Duurzaam Bouwloket In de regio van de Omgevingsdienst West-Holland zijn door de gemeenten gezamenlijk de diensten van Duurzaam Bouwloket ingekocht. Het Duurzaam Bouwloket is er voor inwoners van de gemeente Nieuwkoop en 99 andere gemeenten. Het biedt online en telefonisch advies en komt met enige regelmaat in Nieuwkoop ter plaatse. In Nieuwkoop is in 2019 door 12% van het aantal koopwoningen om advies gevraagd en door 32% de website bezocht. Met het Duurzaam Bouwloket organiseert de gemeente wijkavonden en het loket presenteert zich op duurzaamheidsevents. Financiële consequenties: Vanaf 2021 verhoging bijdrage van €3.900 naar €12.000 p.j. wegens doorontwikkelen Duurzaam Bouwloket gedekt door bijdrage van het Rijk aan deze doorontwikkeling. Prestatie-indicatoren: goed werkende website en aantal bezoekers, effectieve en efficiënte dienstverlening naar inwoners van Nieuwkoop, aantal adviezen en adviezen naar tevredenheid van klanten.

60