ACHTERGRONDINFORMATIE: onderzoek van Mulier Instituut over Toekomstperspectief tennis voetbal binnensport en zwembaden januari 2020

Enkele andere verenigingen geven aan in de vereniging over padel te hebben gesproken, maar dat de hoogte van de investeringen reden was om het niet te doen. Voor deze verenigingen laat de financiële situatie niet toe om keuzes te maken buiten dat wat moet, zoals renovatie van de banen of opstallen. Eén vereniging heeft daadwerkelijk plannen gemaakt om padel aan te bieden, omdat ze padel als welkome aanvulling ziet om de vereniging aantrekkelijker te maken voor met name jongeren. Maar ook deze vereniging zegt niet in padel te kunnen investeren zonder ondersteuning van de gemeente. Tot slot wordt door enkele tennisverenigingen aangegeven dat te veel onzekere factoren een rol spelen bij het aanleggen van een padelbaan. Zij zijn niet overtuigd dat padel nieuwe leden trekt, waardoor een investering een te groot risico is. Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

25

3.5

Toekomstperspectief tennisverenigingen gemeente Nieuwkoop Het bepalen van de toekomstbestendigheid van verenigingen vereist een holistische blik. Enerzijds zijn factoren geïdentificeerd die de ontwikkeling van deze organisaties op de lange termijn beïnvloeden. Anderzijds wordt kennis van de organisatie vergaard in hoeverre deze in staat is om de invloed van nadelige factoren tegen te gaan en kansen te benutten (zie tabel 3.10). Dit betekent dat enerzijds gekeken wordt naar de kwetsbaarheid van de tennisverenigingen, oftewel het risico dat de tennisverenigingen lopen om in de toekomst geraakt te worden door negatieve ontwikkelingen. Anderzijds speelt de veerkracht van de tennisverenigingen een rol, oftewel het vermogen om weerstand te bieden en/of te herstellen van de negatieve ontwikkelingen die van invloed zijn op de vereniging. De veerkracht van de tennisverenigingen is op basis van interviews met één of enkele bestuurders van de vereniging in kaart gebracht (zie bijlage 1). Behoefte aan flexibel sportaanbod De leden zijn het bestaansrecht van een sportvereniging: zorgen voor contributie- en barinkomsten en de vrijwilligers die de vereniging draaiende moeten houden. Daarmee is het voor sportverenigingen met dalende ledenaantallen lastig om te blijven functioneren.

Structurele maatschappelijke ontwikkelingen lijken verantwoordelijk te zijn voor de enorme daling van het aantal tennissers in Nederland. De grote groep die in de jaren zeventig, tachtig en negentig instroomde in het tennis, begint nu op de leeftijd te komen dat gezondheidsproblemen reden geven te stoppen met tennis. Daarnaast loopt de aanwas van nieuwe tennissers terug. Nederlanders zijn niet minder gaan sporten, maar omdat flexibiliteit steeds belangrijker wordt, kiezen sporters minder vaak voor een clublidmaatschap in de traditionele vorm. Dit is terug te zien in de groei van de anders-georganiseerde sport (bijvoorbeeld bij een commerciële sportaanbieder) en de ongeorganiseerde sport (bijvoorbeeld zelf of in een groep sporten in de openbare ruimte) waar veel ruimte voor flexibiliteit is. Ook hebben mensen mogelijk steeds minder behoefte aan de verplichtingen die bij een clublidmaatschap komen kijken, zoals bardiensten. Daar staat tegenover dat de sportclub ook juist een sterke sociale functie vervult. Voor sporters die actief zijn in de georganiseerde sport, zijn naast het verbeteren van de gezondheid vooral gezelligheid en leuke activiteiten doen belangrijke motieven om te sporten (VTO, 2016).

Naar verwachting zullen sporters de sportvereniging blijven opzoeken, met name doordat de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop weinig concurrentie van andere (sport)verenigingen ervaren. Voorwaarde is wel dat sportclubs zich aanpassen aan de vraag van de moderne sporter: flexibel sportaanbod, de kwaliteit hoog en de sfeer goed. Vergrijzing en belang gezonde leefstijl Zoals in hoofdstuk 2 is geschetst, zal gemeente Nieuwkoop met verdere vergrijzing te maken krijgen. De toename van het aantal ouderen kan aan de ene kant de tennisverenigingen verder onder druk zetten. Ouderen zijn namelijk minder vaak lid van een sportvereniging dan jongeren. Aan de andere kant zijn ouderen tegenwoordig steeds langer fit en gezond dan bij voorgaande generaties en zijn mensen zich steeds meer bewust van het belang van een gezonde leefstijl. Dit biedt met name de tennissport kansen omdat tennis bij uitstek een sportieve activiteit is die tot op hoge leeftijd kan worden beoefend en kan bijdragen aan gezond blijven. Inmiddels zijn verschillende alternatieven ontwikkeld om het tennisaanbod beter aan te laten sluiten bij de oudere tennisser, zoals Dynamic Tennis of het geven van tennislessen met zachte ballen. Maar ook het organiseren van sociale activiteiten voor en/of na het tennissen is belangrijk om ervoor te zorgen dat deze groep lid blijft/wordt van de tennisvereniging.

Gezelligheid en het opdoen of onderhouden van sociale contacten zijn namelijk de belangrijkste motieven voor 65-plussers om lid te worden van een tennisvereniging. Voor het toekomstbestendig inrichten van de tennissport en de verenigingen is het belangrijk om zich aan te passen aan de wensen van deze (potentiële) leden. Belang directe plezierbeleving voor jongeren Terwijl het aandeel ouderen dat wekelijkst sport is toegenomen, is het deel van de jongeren (jonger dan 20 jaar) wat wekelijks sport de afgelopen jaren juist afgenomen. Ook zal het aandeel jongeren in

26

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

gemeente Nieuwkoop naar verwachting afnemen. Daarnaast hebben de verruimde keuzemogelijkheden voor vrijetijdsbesteding tot een toegenomen kritische houding geleid en ertoe bijgedragen dat sportbeoefenaars, met name jonge sporters, andere eisen aan sport stellen. Snelle flitsende activiteiten met directe plezierbeleving doen het bij de jonge generatie goed. Activiteiten waar het plezier later komt en die veel oefening en ervaring vragen, zoals tennis, scoren minder. Zoals in paragraaf 3.4 beschreven, biedt de (verwachte) opkomst van padel kansen om de tennissport toekomstbestendig te maken. De sport blijkt voor veel spelers een mooie aanvulling op tennis, doordat het karakter van het spel laagdrempelig is. Volgens de KNLTB zijn daarom met name jongeren geïnteresseerd in padel. Het aanbieden van padel biedt tennisverenigingen hierdoor mogelijkheden om de groep jongeren bij de vereniging te krijgen en te houden. Daling vrijwilligers Naar verwachting zal het organiseren van sport door middel van vrijwilligers lastiger worden. Het vinden van voldoende vrijwilligers, bijvoorbeeld voor baanonderhoud en bardiensten, is landelijk voor één op de vijf tennisverenigingen een van de grootste knelpunten (Van der Poel en Bakker, 2015). Een grotere behoefte aan flexibiliteit heeft namelijk niet alleen betrekking op de sportbeoefening, maar ook op het doen van vrijwilligerswerk.

Het aandeel Nederlanders dat vrijwilligerswerk in de sport doet is relatief groot, maar loopt terug in de afgelopen jaren (VTO, 2016). De groep zeer actieve vrijwilligers lijkt redelijk stabiel te blijven qua grootte. Vooral de groep minder actieve vrijwilligers (eens per maand of enkele keren per jaar) daalt sterk. Wanneer landelijke trends worden gevolgd, zal het aantal vrijwilligers bij de sportverenigingen in gemeente Nieuwkoop verder onder druk komen te staan. In gemeente Nieuwkoop zijn de tennisverenigingen bewust van de landelijke ontwikkeling en heeft het vullen van vrijwilligersfuncties zeker de aandacht, maar worden op dit moment (nog) weinig problemen ervaren. Het merendeel van de tennisverenigingen geeft aan dat alle functies binnen de vereniging na enige inspanning worden vervuld. Wel geven de tennisverenigingen aan dat het vinden van voldoende vrijwilligers een van de grootste uitdagingen zal worden in de toekomst. Gestabiliseerd ledental tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop Ook de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop hebben met een ledendaling te maken, hetzij in mindere mate dan landelijk. De tennisverenigingen hebben vertrouwen in het op peil houden van het ledenaantal en hebben de verwachting om het ledenaantal de komende jaren stabiel te houden.

Hierbij speelt mee dat de tennisverenigingen veelal in een kleine kern zijn gelegen waar weinig alternatief sportaanbod bestaat en de verenigingen dus in mindere mate concurrentie van andere sportaanbieders ervaren. Daarnaast blijken de tennisverenigingen in staat te zijn om met name de sociale functie van de vereniging binnen de kernen te vervullen. Verschillende verenigingen geven aan (nog) weinig te merken van trends zoals individualisering en de groei van de ongebonden sporter. Wel ervaren tennisverenigingen dat het aantrekken van jeugdleden steeds lastiger wordt. Gezien de vergrijzing zullen de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop in de toekomst om moeten gaan met een gemiddeld ouder wordende sportpopulatie. Weinig verenigingen geven aan daadwerkelijk het sportaanbod voor deze ouder wordende groep aan te passen. Wel geven de meeste tennisverenigingen aan dat sociale activiteiten voor deze groep, zoals het gezamenlijk koffiedrinken na afloop, worden gehouden om aantrekkelijk te zijn voor deze doelgroep. Weinig mogelijkheden voor uitbreiding sportaanbod bij Nieuwkoopse tennisvereniging De tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop benoemen het aantrekken en behouden van jeugdleden als een belangrijke uitdaging voor de toekomst.

Desondanks geven de meeste tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop aan niet over uitbreiding van het sportaanbod (met padel) na te denken omdat de mogelijkheid er voor hen niet naar is. Zo geven ruimtebeperkingen en de hoogte van de investeringen voor verenigingen de doorslag. Ook geven verschillende tennisverenigingen aan graag hun voorzieningen te willen moderniseren zodat tegemoet gekomen kan worden aan de steeds groter wordende wensen van de

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

27

moderne tennisser. Ook hierbij geeft de financiële situatie de doorslag, waardoor het merendeel van de tennisverenigingen zegt niet in staat te zijn om de kwaliteit te bieden die steeds belangrijker wordt voor het behoud en werven van leden in de toekomst. Wel is binnen gemeente Nieuwkoop tussen verschillende tennisverenigingen wel eens samengewerkt in het organiseren en aanbieden van activiteiten voor de jeugd, dit vindt echter (nog) niet structureel plaats. Omdat de jeugd het belangrijk vindt om met leeftijdsgenoten te tennissen en het naar verwachting steeds lastiger wordt om voldoende jongeren bij de vereniging te krijgen en te houden kan worden gedacht aan het intensiveren van de samenwerkingen tussen de tennisverenigingen in het organiseren en aanbieden van lessen en activiteiten voor deze doelgroep. Vanwege de al bestaande druk op het kader van de tennisverenigingen, zouden tennisscholen hier een rol in kunnen spelen. Verschillende tennisverenigingen hebben momenteel verschillende professionele tennisleraren in dienst die meer zouden kunnen samenwerken tussen verenigingen.

Voldoende kader naar verwachting grootste uitdaging voor toekomst verenigingen Hoewel het vinden van voldoende en geschikt kader op dit moment nog geen acuut probleem vormt, verwacht het merendeel van de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop dat het vinden van voldoende vrijwilligers in de toekomst een knelpunt gaat worden. Verschillende verenigingen merken dat de gemiddelde leeftijd van de vrijwilligers stijgt en het steeds meer moeite kost om mensen te vinden voor het vullen van met name structurele taken, zoals bestuursfuncties. Het hebben van voldoende en geschikte vrijwilligers is een belangrijke voorwaarde voor de zelfredzaamheid en toekomstbestendigheid van verenigingen. De tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop bestaan namelijk voor het grootste deel uit vrijwilligers die verantwoordelijk zijn voor het besturen van de organisatie, het onderhoud van de banen en het organiseren van activiteiten. In de toekomst kan worden gedacht aan het vergroten van de samenwerkingen tussen de (tennis)verenigingen zodat kennisdeling en krachtenbundeling plaatsvinden. Op dit moment wordt nog in beperkte mate samengewerkt tussen de (tennis)verenigingen. Door samen te werken kunnen vrijwilligers worden gedeeld en kunnen per vereniging meer activiteiten worden georganiseerd dan wanneer dit niet gezamenlijk gebeurt.

Wanneer dit verder wordt opgepakt, biedt dit de tennisverenigingen kansen om samen (nieuw) sportaanbod te ontwikkelen, accommodaties van elkaar te benutten en gezamenlijke activiteiten te organiseren. Bijvoorbeeld door samen een competitieaanbod voor de jeugd te creëren, of door trainers op meerdere plekken in te zetten. Ook kunnen gezamenlijke stappen worden gezet om met andere partijen in de buurt samen te werken, zoals bijvoorbeeld andere sportverenigingen, scholen, de gemeente of het bedrijfsleven. Positief is dat de tennisverenigingen onderling (goed) contact hebben door het gezamenlijk optrekken in het opstellen van een subsidievoorstel. Weinig mogelijkheid tot clustering tennisverenigingen In een poging het toekomstperspectief van tennisverenigingen te verbeteren en de tennisaccommodaties efficiënter te benutten wordt vaak gedacht aan het clusteren of fuseren van tennisverenigingen. Door van dezelfde accommodatie gebruik te maken kunnen verenigingen efficiënter gebruik maken van de accommodatie, kantine/clubhuis en vrijwilligers. Wanneer het aanbod wordt afgezet tegen de behoefte aan tennisbanen in gemeente Nieuwkoop, bestaan per vereniging verschillen in de mate van onder- of overcapaciteit van de tennisbanen (zie paragraaf 3.3). In gemeente Nieuwkoop lijken echter weinig mogelijkheden tot clustering van de tennisverenigingen te zijn.

Geen van de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop heeft momenteel voldoende overcapaciteit om te fuseren met een andere tennisvereniging, zonder dat de aanleg van een nieuw complex of uitbreiding van een bestaand park noodzakelijk is. Daarnaast geven de tennisverenigingen aan sterk wijkgebonden te zijn en te verwachten dat een groot deel van de leden zal stoppen wanneer hun tennisvereniging fuseert met een andere tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop. De afstand van leden naar een van de andere tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop maakt een fusie tussen tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop onwenselijk.

28

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Tabel 3.10 Toekomstbestendigheid tennisverenigingen gemeente Nieuwkoop Omgevingsfactoren Kansen Uitdagingen Opkomst nieuwe racketsport met Daling tennissport potentie Behoefte aan flexibel sportaanbod Ontwikkeling belang gezonde Vergrijzing leefstijl Daling bereidheid vrijwilligerswerk Aansluiting tennis bij ouderen Weinig alternatieve sporten in gemeente

Veerkracht tennisverenigingen Sterktes Zwaktes Redelijk stabiel ledental Beperkte gemeentelijke ondersteuning Hoge betrokkenheid leden Weinig mogelijkheden tot Grote sociale functie van uitbreiding/vernieuwing sportaanbod vereniging Beperkte samenwerking tussen Contact tussen tennisverenigingen tennisverenigingen Weinig mogelijkheid tot clustering tennisvereniging

3.6

Behoefte aan ondersteuning en samenwerking tennisverenigingen Eigendom- en onderhoudsconstructie tennisverenigingen naar tevredenheid Vergeleken met andere populaire sporten zoals voetbal, korfbal, zwemmen en gymnastiek is er weinig bemoeienis van gemeenten met de tennissport. De verenigingen die zijn opgekomen in de tweede helft van de twintigste eeuw zijn door gemeenten gestimuleerd zelf eigenaar te worden van hun accommodatie, terwijl de oudste verenigingen groot zijn geworden in een periode dat tennis nog elitair was en er genoeg geld beschikbaar was om zelfstandig een park te bouwen en te onderhouden. Rond de 70 procent van de parken is in privaat eigendom (van een vereniging, stichting of particulier) (Van der Poel en Bakker, 2015). De gemeente is ongeveer bij 30 procent van de tennisverenigingen eigenaar van het park. De situaties bij de zes tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop verschillen. Vier tennisverenigingen zijn gelegen op gemeentegrond, één vereniging is zelf eigenaar van de grond en één tennisvereniging huurt de grond van een derde partij 2. Alle tennisverenigingen zijn verantwoordelijk voor het eigen onderhoud. De meeste tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop zijn tevreden over de eigendoms- en onderhoudsconstructie van de tennisaccommodaties.

Al geeft tennisvereniging Nieuwveen aan het lastig te vinden dat hun contract met een derde partij, die eigenaar is van de grond waar hun tennispark is gesitueerd, tot 2023 loopt waardoor de lange termijn situatie van hun tennisvereniging onzeker is. Dit betekent dat de vereniging geen investeringsplannen kan maken voor de lange termijn, omdat er geen zekerheid is of het contract wordt verlengd. De tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop waarderen en prijzen hun autonomie en zelfredzaamheid, maar enkele verenigingen geven ook aan dat ze

2

In deze situatie pacht de gemeente de grond van de derde partij en geeft de grond in ondererfpacht uit aan de tennisvereniging.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

29

ervoor open staan een deel van hun autonomie in te leveren als de gemeente financiële middelen beschikbaar zou stellen. Wel is het belangrijk om in ogenschouw te nemen dat de financiële capaciteit en behoefte aan ondersteuning tussen de verenigingen verschilt. Ook is niet bij alle verenigingen de staat waarin de accommodatie (banen en clubhuis) verkeert hetzelfde. Ondersteuning gevraagd voor vergroten toekomstbestendigheid tennisverenigingen In gemeente Nieuwkoop zijn alle tennisverenigingen, ondanks de dalende trend van de tennissport en maatschappelijke trends zoals individualisering, positief over de toekomst van hun vereniging. Hoewel de financiële positie en de kosten van de nodig geachte renovaties van de tennisparken uiteen lopen, verwacht geen enkele tennisvereniging in gemeente Nieuwkoop er over tien jaar niet meer te zijn. De tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop blijken in de afgelopen jaren zelfredzaam en zelfvoorzienend te zijn. Wel geeft een meerderheid van de tennisverenigingen aan de wens te hebben om de vereniging door te ontwikkelen zodat de vereniging beter aansluit bij de behoeften van de moderne sporter. Verenigingen willen daarom hun accommodatie (clubhuis, park en banen) moderniseren en hun sportaanbod (zoals padel) en activiteiten (zoals kwalitatief betere tennislessen voor jeugd) uitbreiden.

Verenigingen geven aan dat doorontwikkeling niet noodzakelijk is om de vereniging op korte termijn in leven te houden, maar wel om op lange termijn toekomstbestendig te zijn en aan te sluiten bij de wensen van de moderne sporter. Het merendeel van de verenigingen geeft aan niet te kunnen moderniseren vanwege de financiële positie en daarom gemeentelijke ondersteuning hierin te wensen. De verenigingen lijken bereid om een deel van hun autonomie in te leveren, wanneer daar financiële middelen vanuit de gemeente tegenover staan. Verenigingen ontvankelijk voor structurele onderlinge samenwerking Hoewel de inzet van vrijwilligers op dit moment nog niet tot problemen leidt, is de verwachting dat het vinden en behouden van voldoende en geschikt kader in de toekomst lastiger wordt. Het vergroten van de samenwerkingen tussen (tennis)verenigingen zou hierbij kunnen helpen. Door structurele samenwerking kan kennis, expertise en ervaring worden uitgewisseld, bijvoorbeeld bij het schrijven van subsidieaanvragen of op het gebied van baanonderhoud/renovatie. Daarnaast kunnen door structurele samenwerking schaalvoordelen op het gebied van inkoop van diensten en materialen worden gehaald. Op dit moment zijn er verenigingsoverleggen en wordt incidenteel en op informele manier onderling kennis uitgewisseld (bijvoorbeeld over de AVG). Op een structurele wijze wordt nog niet samengewerkt.

Het oprichten van een stichting zou hiertoe als geschikt platform kunnen dienen. Doordat de tennisverenigingen gezamenlijk een subsidieaanvraag hebben geschreven en ingediend (waarin ook de oprichting van een stichting is opgenomen) hebben verenigingen formeel hun voorkeur voor structurele onderlinge samenwerking uitgesproken. Ook op basis van de gesprekken lijken de tennisverenigingen open te staan voor verdere onderlinge samenwerking, dit varieert echter van laagdrempelige bijeenkomsten tot het verdelen van financiële middelen middels een stichting.

30

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

4.

Toekomstperspectief voetbal in gemeente Nieuwkoop In dit hoofdstuk wordt het toekomstperspectief van de voetbalsport en de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop beschreven. Dit wordt gedaan door de landelijke ontwikkeling van de voetbalsport, de ontwikkeling van de voetbalsport in gemeente Nieuwkoop, de (huidige en toekomstige) accommodatiebehoefte van de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop en de toekomstmogelijkheden van de beheerstichting verantwoordelijk voor de exploitatie van de voetbalaccommodaties in gemeente Nieuwkoop in kaart te brengen.

4.1

Landelijke ontwikkeling voetbalsport Opmars vrouwenvoetbal Voetbal is de grootste sport van Nederland die in verenigingsverband wordt beoefend. De KNVB is met 1.209.000 leden in 2018 de grootste sportbond van Nederland en heeft de afgelopen jaren een redelijk stabiel ledental (zie figuur 4.2). Wel zijn ontwikkelingen gaande in de samenstelling van het ledenbestand. Sinds 2001 is het aantal leden van de KNVB met 16 procent gegroeid. Vanaf 2009 neemt het aantal jongens (tot 18 jaar) dat voetbalt af (-15%), terwijl het aantal mannen juist toeneemt (+12%). Hoewel de sport voornamelijk door jongens en mannen wordt beoefend (87%, zie tabel 4.1), is het vrouwenvoetbal aan een opmars bezig. De grootste relatieve groei in de voetbalsport is namelijk waar te nemen bij de meisjes en vrouwen. Het aantal meisjes en vrouwen dat in 2018 lid is van de KNVB is ten opzichte van 2001 met respectievelijk 148 procent en 105 procent gestegen (zie figuur 4.1). Als deze trend zich doorzet zal het meisjes- en vrouwenvoetbal verder toenemen en neemt het aantal jongens dat voetbalt naar verwachting licht af. Tabel 4.1 Aantal leden naar geslacht bij de KNVB in de periode 2001, 2009 en 2018 2001

2009

2018

Heren

526.739

529.996

595.000

Jongens

441.789

536.521

456.000

Dames

35.634

45.150

73.000

Meisjes

34.298

67.531

85.000

Bron: Ledentalrapportage NOC*NSF, 2001-2018. Bewerking: Mulier Instituut.

Figuur 4.1 Ontwikkeling lidmaatschappen bij de KNVB in de periode 2001-2018 (groei in procenten t.o.v. 2001) 160 120 80 40 0 2005

2009

Jongens

2013

Mannen

Meisjes

2018

Vrouwen

Bron: Ledentalrapportage NOC*NSF, 2001-2018. Bewerking: Mulier Instituut.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

31

Figuur 4.2 Aantal lidmaatschappen bij de KNVB in de periode 2009-2018 1.600.000

1.200.000

800.000

400.000

0 2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Bron: Ledentalrapportage NOC*NSF, 2001-2018. Bewerking: Mulier Instituut.

Groei bij seniorenteams De helft van de jongens/mannenteams die in het seizoen 2018/’19 stonden ingeschreven bij de KNVB zijn jeugdteams (48%, van onder 07 t/m onder 19) (zie tabel 4.2). De meeste jongensteams zijn teams onder 15 (8%), onder 13 (8%) of onder 11 (8%). Bij de meisjes/vrouwen zijn relatief meer jeugdteams actief. Zes op de tien vrouwelijke teams zijn jeugdteams (60%, van onder 07 t/m onder 19). De meeste meisjesteams zijn teams onder 15 (13%), onder 13 (12%) of onder 17 (11%). Op basis van de relatieve groei van het aandeel voetbalteams in seizoen 2018/’19 ten opzichte van seizoen 2017/’18 is het aandeel seniorenteams bij zowel de mannen als vrouwen licht toegenomen. Dit betekent dat een toename van het aantal seniorenleden ook terug te zien is in een toename van het aantal seniorenteams. Bij de jongens vindt bij alle leeftijdscategorieën een daling van het aantal teams plaats. De grootste relatieve daling vindt plaats bij jongens die onder 15 of onder 13 spelen. Ook de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop geven aan dat deze leeftijdscategorieën de moeilijkste categorieën zijn om voor de voetbalvereniging te behouden. Een toename in mogelijke vrijetijdsactiviteiten voor jongeren is de meest genoemde verklaring hiervoor. Tabel 4.2 Teams KNVB in 2018/’19 naar leeftijd en verandering t.o.v. 2017 (in procenten) Leeftijdscategorie Jongens/mannen

Meisjes/vrouwen

Aandeel ledenbestan2018/’19

Verandering t.o.v. 2017/’18

Onder 07

4%

-1%

Onder 09

7%

-3%

Onder 11

8%

-2%

Onder 13

8%

-6%

Onder 15

8%

-7%

Onder 17

7%

-2%

Onder 19

6%

-1%

Senioren

52%

1%

Onder 07

2%

-5%

Onder 09

6%

1%

Onder 11

9%

2%

Onder 13

12%

-1%

Onder 15

13%

-5%

Onder 17

11%

0%

Onder 19

8%

4%

Senioren

40%

5%

Bron: KNVB, 2019a. Bewerking: Mulier Instituut.

32

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Plezier, sfeer en vriendjes/vriendinnentjes belangrijk voor jeugdleden De voornaamste reden voor junioren (13 t/m 18 jaar) om te stoppen met voetballen is het oplopen van blessures (zie tabel 4.4). Daarnaast geeft de sfeer in het team, de kwaliteit en betrokkenheid van de trainer en de team-/competitieindeling voor junioren reden om te stoppen met de sport. Plezier, gezelligheid, persoonlijke ontwikkeling en een uitdagende competitie zijn belangrijk om junioren voor het voetbal te behouden. Voor pupillen (4 t/m 12 jaar) zijn vergelijkbare factoren van belang (zie tabel 4.5). Jongens en meisjes in de leeftijd tot en met 13 jaar voetballen vanwege de leuke sport, vriendjes/familieleden die ook voetballen en omdat ze graag in teamverband sporten. De belangrijkste reden voor pupillen om te stoppen met de sport is dat ze niet meer samen met vrienden en vriendinnen kunnen spelen, ze geen plezier meer hebben in het spel en een kritische houding van trainers. Kortom, plezier, sfeer in het team en vriendjes/vriendinnentjes om mee te voetballen zijn belangrijk om jeugdleden bij de voetbalvereniging te behouden. Tabel 4.3 Drijfveren en uitdagingen om te voetballen van leden van de KNVB in de leeftijd 13 t/m 18 jaar (junioren) Drijfveren

Uitdagingen

1.

Plezier

1.

Blessures

2.

Gezelligheid met en sfeer in het team

2.

Eigen team is (niet) meer leuk

3.

Jezelf ontwikkelen als voetballer

3.

Kwaliteit en betrokkenheid van de trainer

4.

Spelen in een kwalitatief goede

4.

Beleid (oneerlijke team- & competitie indeling)

5.

Gebrek aan tijd door studie en/of bijbaan

competitie Bron: KNVB, 2019c. Bewerking: Mulier Instituut.

Tabel 4.4 Drijfveren en uitdagingen om te voetballen van leden van de KNVB in de leeftijd 4 t/m 12 jaar (pupillen) Drijfveren

Uitdagingen

Jongens

Meisjes

1. Leuke sport

1. Leuke sport

1. Ze kunnen niet meer samen spelen met vrienden en vriendinnen

2. Vriendjes/familie doen het ook 3. Graag sporten in teamverband 4. Ouders namen de beslissing

2. Graag sporten in

2. Ze hebben geen plezier in het spel

teamverband 3. Vriendinnen/familie doen het ook

3. Een kritische houding van trainer(s) versus de kinderen

4. Opdoen van sociale contacten

Bron: KNVB, 2019b. Bewerking: Mulier Instituut.

Gezelligheid en gezondheid belangrijk voor senioren Voor senioren in de leeftijd van 19 tot en met 59 jaar is gezelligheid de belangrijkste drijfveer om te voetballen (zie tabel 4.5). Voor voetballers van 60 jaar en ouder speelt gezondheid een belangrijkere rol, maar blijven plezier en gezelligheid drijfveren. De persoonlijke ontwikkeling als voetballer speelt alleen bij jongvolwassenen (19 t/m 24 jaar) een belangrijke rol. De grootste uitdagingen voor jongvolwassenen (19-24 jaar) om lid te blijven van een voetbalvereniging zijn verhuizing en agressie binnen het voetbal. Voor voetballers in de leeftijd van 25 tot en met 44 jaar is de combinatie met een drukke agenda door gezin/werk de belangrijkste reden om het lidmaatschap op te zeggen. Vanaf 45 jaar vormen blessures en de gezondheid de voornaamste redenen om te stoppen met voetbal. Kortom, belangrijk voor het behouden en werven van seniorleden is dat het team en/of de club gezellig is en dat het voetballen te

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

33

combineren valt met drukte in verband met gezin/werk. Voor spelers van 60 jaar en ouder speelt de gezondheid een belangrijkere rol, waardoor aanpassing van het voetbalaanbod voor oudere spelers wenselijk kan zijn om deze groep voor de vereniging te behouden. Tabel 4.5 Drijfveren en uitdagingen om te voetballen van leden van de KNVB in de leeftijd 19 t/m 60 jaar en ouder (senioren) Leeftijd

Drijfveren

19-24 jaar

1.

Gezelligheid team

1.

Verhuizing door studie/werk

2.

Ontwikkelen als voetballer

2.

Agressie

3.

Plezier

3.

Overgang naar senioren

4.

Gezondheid

4.

Blessures

5.

Voetballen met vrienden

6.

Uitlaatklep

1.

Gezelligheid team

1.

Druk met gezin/werk

2.

Voetballen met

2.

Agressie

vrienden/familie

3.

Blessures

3.

Verslaafd aan het spelletje

4.

Team valt uit elkaar

4.

Gezondheid

1.

Gezelligheid team

1.

Druk met gezin/werk

2.

Voetballen met

2.

Blessures

vrienden/familie

3.

Team valt uit elkaar

25-34 jaar

35-44 jaar

45-59 jaar

60 jaar en ouder

Uitdagingen

3.

Gezondheid

4.

Verslaafd aan het spelletje

1.

Gezelligheid team

1.

Blessures

2.

Verslaafd aan het spelletje

2.

Druk met gezin/werk

3.

Gezondheid

1.

Gezondheid

1.

Gezondheid

2.

Plezier

3.

Gezelligheid team

4.

Sociaal contact

Bron: KNVB, 2019d. Bewerking: Mulier Instituut.

4.2

Ontwikkeling voetbalsport in gemeente Nieuwkoop Hoge voetbaldeelname in gemeente Nieuwkoop Net als de tennisdeelname (zie hoofdstuk 3), is ook de voetbaldeelname van de bevolking in gemeente Nieuwkoop opvallend hoog. Voetbal is met afstand de populairste sport in gemeente Nieuwkoop. In 2017 was bijna een op de tien (9,7%) inwoners van gemeente Nieuwkoop lid van een voetbalvereniging gelieerd aan de KNVB. Dit is meer dan gemiddeld het geval is in Nederland (7%). Ook als vergeleken wordt met het gemiddelde binnen de VSG-regio Hollands Midden (7,2%) en met vergelijkbare gemeenten op basis van stedelijkheid en aantal inwoners (8,4%) blijkt voetbal een populaire sport te zijn in gemeente Nieuwkoop. De voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop geven aan dat de vanzelfsprekendheid binnen de gemeente om lid te worden van een voetbalvereniging afneemt. Met name bij jongeren ervaren ze dat het steeds lastiger wordt om nieuwe aanwas naar de vereniging te trekken (zie ook paragraaf 4.3).

34

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Voetbal

Atletiek

Golf

Gymnastiek

Hockey

Paardensport

Sportvissen

Tennis

Volleybal

Zwemmen

Tabel 4.6 Ledenpercentage 10 grootste sportbonden van Nederland in gemeente Nieuwkoop in 2017

Gemeente Nieuwkoop

9,7

0,4

1,9

2,0

1,1

0,8

3,7

6,4

1,0

0,8

t.o.v. Nederland

(+2,7)

(-,4)

(-,2)

(+,3)

(-,4)

(-,1)

(+,9)

(+3,2)

(+,3)

(0)

7,2

1,0

3,1

2,2

1,9

1,0

3,6

4,7

0,6

1,0

(-,2)

(+,2)

(+1)

(+,5)

(+,4)

(+,1)

(+,8)

(+1,5)

(-,1)

(+,2)

8,4

0,8

2,1

1,8

1,2

1,2

3,8

4,4

0,9

0,8

(+1,4)

(0)

(0)

(+,1)

(-,3)

(+,3)

(+1)

(+1,2)

(+,2)

(0)

7,0

0,8

2,1

1,7

1,5

0,9

2,8

3,2

0,7

0,8

VSG-regio Hollands Midden t.o.v. Nederland Vergelijkbare gemeenten* t.o.v. Nederland Nederland

Bron: Ledentalrapportage NOC*NSF, 2017. Bewerking: Mulier Instituut. * Noot: Vergelijkbare gemeenten zijn geselecteerd op basis van aantal inwoners en mate van stedelijkheid overeenkomstig met gemeente Nieuwkoop.

Aantal leden voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop licht gedaald In gemeente Nieuwkoop zijn zeven voetbalverenigingen gelegen (zie kaart 4.1). Bij deze verenigingen zijn in het seizoen 2018/’19 132 teams ingeschreven bij de KNVB (figuur 4.3). Ten opzichte van een jaar eerder is dit een forse daling van het aantal teams (-14%). TAVV is de enige vereniging waar het aantal teams in het afgelopen jaar niet is gedaald. In het seizoen 2019/’20 zijn 2.053 leden ingeschreven bij de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop (zie figuur 4.4). SV Nieuwkoop en RKSV Altior zijn de grootste verenigingen met meer dan 400 leden. VV Sportief is met 96 leden de kleinste voetbalvereniging van de gemeente. In de afgelopen zes jaar is het aantal leden bij de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop in totaal met zes procent in omvang gedaald. Landelijk is het aantal leden in dezelfde periode stabiel gebleven. SV Nieuwkoop en RKSV Altior zijn in de afgelopen zes jaar in aantal gestegen. De overige voetbalverenigingen hebben met een ledendaling te maken gehad.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

35

Kaart 4.1 Voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop

1) RKSV Altior 2) SV Nicolaas Boys 3) TAVV 4) SV Zevenhoven 5) SV Nieuwkoop 6) NSV ’46 7) VV Sportief. Kaartvervaardiging: Mulier Instituut.

Figuur 4.3 Aantal teams voetbalverenigingen gemeente Nieuwkoop in seizoen 2017/’18 en 2018/’19 (in aantallen) 50 40

37 32

27

30

20

20

25

18 15

10

5

21

24

24

26

14

3

0 SV Nieuwkoop

VV Sportief

NSV '46

SV Zevenhoven 2017/'18

SV Nicolaas Boys

TAVV

2018/'19

Bron: STIBUNI, 2019. Bewerking: Mulier Instituut. *Het aantal teams van RSKV Altior is op basis van de KNVB voor seizoen 2019/’20.

36

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

RKSV Altior*

Figuur 4.4 Ontwikkeling ledental voetbalverenigingen gemeente Nieuwkoop in de periode 2013-2019 (in aantallen) 0

500

NSV '46 SV Zevenhoven

SV Nicolaas Boys TAVV RKSV Altior

1500

2000

2500

445 446 472

SV Nieuwkoop VV Sportief

1000

136 93 96 268 253 221 246 246 227 368 330 303 371 314 332 357 403 402

2191 2085 2053

Gemeente Nieuwkoop totaal

2013-2014

2017-2018

2019-2020

Bron: KNVB (via gemeente Nieuwkoop), 2019. Bewerking: Mulier Instituut.

Relatief veel seniorenteams in gemeente Nieuwkoop Hoewel verschillen te zien zijn tussen de verschillende voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop, is het totale aandeel mannen/jongensteams en vrouwen/meisjesteams gelijk aan de verdeling landelijk (zie figuur 4.5). De voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop bestaan uit relatief meer seniorenteams en minder pupillenteams dan landelijk het geval is. In gemeente Nieuwkoop is ruim een derde van het aantal mannen-/jongensteams een seniorenteam. Vier op de tien mannen-/jongensteams zijn pupillenteams. Ook hierbij zijn per voetbalvereniging verschillen te zien. Bij VV Sportief en SV Zevenhoven zijn relatief veel seniorenteams. Bij SV Nieuwkoop zijn veel junioren- en pupillenteams. Ook bij de vrouwen/meisjes zijn verschillen te zien tussen voetbalverenigingen. Bij SV Nieuwkoop, NSV’46 en TAVV zijn bij de vrouwen/meisjes geen seniorenteams. In totaal is het aandeel seniorenteams bij de vrouwen/meisjes vergelijkbaar met het landelijke aandeel en zijn er meer juniorenteams en veteranenteams, maar minder pupillenteams (geen).

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

37

Figuur 4.5 Aandeel mannen/jongensteams en vrouwen/meisjesteams ingeschreven bij de KNVB in Nederland (n=63.013) en in gemeente Nieuwkoop (n=138) uitgesplitst naar vereniging (in procenten) 0

20

40

60

80

100

Nederland

88

12

Gemeente Nieuwkoop

87

13

SV Nieuwkoop

94

VV Sportief

6

100

NSV '46

72

28

SV Zevenhoven

71

29

SV Nicolaas Boys

95

TAVV

92

RKSV Altior

73 Mannen/jongens

5 8 27

Vrouwen/meisjes

Bron: KNVB, 2019a; STIBUNI, 2019. Bewerking: Mulier Instituut. *Het aantal teams van RSKV Altior is op basis van de KNVB voor seizoen 2019/’20.

4.3

Vraag-aanbod analyse voetbalbehoefte in gemeente Nieuwkoop Zeven voetbalverenigingen met 19,25 velden in gemeente Nieuwkoop De voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop beschikken in totaal over 19,25 velden; 10,5 natuurgrasvelden en 8,75 kunstgrasvelden (zie tabel 4.7). SV Nieuwkoop heeft met 4,5 velden het meeste aantal voetbalvelden. SV Zevenhoven en TAVV hebben beide 3 velden. SV Nicolaas Boys, VV Sportief, NSV ’46 en RKSV Altior zijn het kleinst met minder dan 3 velden. Op basis van het aantal teams dat in het seizoen 2018/’19 staat ingeschreven bij de KNVB is SV Nieuwkoop de grootste vereniging met 32 teams. VV Sportief is de kleinste vereniging met 3 teams.

38

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Tabel 4.7 Aantal velden en teams voetbalverenigingen gemeente Nieuwkoop in het seizoen 2019/’20 Aantal velden

Aantal teams

Natuurgras Vereniging

Wijk

Training

Wedstrijd

Kunstgras

Zat.

Zon.

SV Nieuwkoop

Nieuwkoop

0,5

3

1,0

31

1

VV Sportief

Noorden

1,0

1,0

-

3

0

NSV ‘46

Noorden

-

1,0

1,0

17

1

SV Zevenhoven

Zevenhoven

-

2,0

1,0

14

0

SV Nicolaas Boys

Nieuwveen

-

1,0

1,753

14

7

TAVV

Ter Aar

-

1,0

2,0

24

0

RKSV Altior

Ter Aar

-

-

2,0

17

9

1,5

9

8,75

120

18

Totaal gemeente Nieuwkoop Bron: StiBuNi, 2019. Bewerking: Mulier Instituut.

Lager aantal leden per veld in gemeente Nieuwkoop dan landelijk het geval Voetbal wordt zowel op natuurgrasvelden als kunstgrasvelden beoefend. In Nederland liggen ruim 7.000 voetbalvelden, waarvan 5.880 velden van natuurgras en 1.417 van kunstgras zijn (DSA, 2019). Dit komt neer op 10,7 voetbalvelden per 25.000 inwoners (zie tabel 4.8) en een gemiddelde velddruk van 163 leden per voetbalveld. In gemeente Nieuwkoop zijn gemiddeld meer voetbalvelden gelegen dan landelijk. Met 19,25 velden is het relatieve aanbod 16,9 velden per 25.000 inwoners. Kijkend naar het aantal inwoners van gemeente Nieuwkoop dat lid is van een voetbalvereniging, is in gemeente Nieuwkoop de velddruk met gemiddeld 144 leden per voetbalveld lager dan het landelijk gemiddelde (163), de VSG-regio Hollands Midden (194) en vergelijkbare gemeenten (149). Tabel 4.8 Aantal voetbalvelden, ledenpercentage KNVB en gemiddeld aantal leden per voetbalveld in gemeente Nieuwkoop t.o.v. VSG-regio, vergelijkbare gemeenten en Nederland Aantal velden

Gemiddeld Totaal

aantal

Per 25.000

Leden-

leden

Natuurgras

Kunstgras

Absoluut

inwoners

percentage

per veld

Gemeente Nieuwkoop

10,5

8,75

19,25

16,9

9,7

144

VSG-regio Hollands Midden

182

100

282

9

7,2

194

Vergelijkbare gemeenten Nederland

281

50

331

14,4

8,4

149

5.880

1.417

7.297

10,7

7,0

163

Bron: Database SportAanbod (DSA), 2019; KNLTB (via NOC*NSF), 2017. Bewerking: Mulier Instituut. * Noot: Vergelijkbare gemeenten zijn geselecteerd op basis van aantal inwoners en mate van stedelijkheid overeenkomstig met gemeente Nieuwkoop.

3

Waarvan 0,5 en 0,25 trainingsveld.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

39

Beperkt overschot aan voetbalvelden in gemeente Nieuwkoop Het overschot of tekort aan voetbalvelden is berekend door het aantal velden per vereniging in het seizoen 2018/’19 af te zetten tegen de veldbehoefte. De veldbehoefte is berekend door het aantal teams per vereniging af te zetten tegen het minimale aantal vereiste velden hiervoor. Hierbij wordt rekening gehouden met het aantal wedstrijd-/trainingsvelden, het aantal natuurgras-/kunstgrasvelden en het aantal senioren-/juniorenteams. De veldbehoefte van de voetbalverenigingen is bepaald door het toepassen van de richtlijn van de KNVB, zoals deze op 1 september 2019 op de website van de KNVB staat vermeld. Deze richtlijn sluit aan bij de met ingang van het seizoen 2017/’18 ingevoerde nieuwe competitievormen. Wanneer het aanbod wordt afgezet tegen de behoefte aan wedstrijdvelden van de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop, worden op geen enkel sportpark knelpunten geconstateerd (zie tabel 4.8). Daarnaast hebben alle verenigingen voldoende trainingscapaciteit tot hun beschikking (zie tabel 4.9). Ook op basis van de interviews blijkt dat de voetbalverenigingen geen tekort aan voetbalvelden ervaren. SV Nieuwkoop en SV Zevenhoven hebben op basis van de richtlijnen een overschot van 1 wedstrijdveld op zowel zaterdag als zondag.

Andere verenigingen hebben alleen een overschot aan voetbalvelden op zondag (VV Sportief, NSV ’46 en TAVV).

Tabel 4.8 Vraag-aanbodanalyse wedstrijdvelden voetbalverenigingen gemeente Nieuwkoop in het seizoen 2018/’19 (in aantallen) Behoefte Vereniging

Overschot (+) / tekort (-)

Aanbod

Zaterdag

Zondag

SV Nieuwkoop

4

3 (2,9)

1 (0,2)

+1

Zaterdag (+1,1)

+3

Zondag (+2,8)

VV Sportief

1

1 (0,4)

0 (0,0)

-

(+0,6)

+1

(+1,0)

NSV ‘46

2

2 (2,0)

1 (0,2)

-

(-)

+1

(+0,8)

SV Zevenhoven

3

2 (1,7)

0 (0,0)

+1

(+1,3)

+3

(+3,0)

SV Nicolaas Boys

2

2 (1,3)

2 (1,2)

-

(+0,7)

-

(+0,8)

TAVV

3

3 (2,4)

0 (0,0)

-

(+0,6)

+3

(+3,0)

RKSV Altior**

2

2 (1,5)

2 (1,6)

-

(+0,5)

-

(+0,4)

Totaal gemeente

17

15

6

+2

+11

Nieuwkoop* * Noot: De totale behoefte aan wedstrijdvelden in gemeente Nieuwkoop is berekend door de afgeronde behoefte aan velden per voetbalvereniging in gemeente Nieuwkoop op te tellen. **De behoefte voor RKSV Altior is berekend op basis van het aantal teams in seizoen 2019/’20.

Tabel 4.9 Vraag-aanbodanalyse trainingsvelden voetbalverenigingen gemeente Nieuwkoop in het seizoen 2019/’20 (in aantallen) Vereniging

Aanbod

Behoefte

Overschot (+) / tekort (-)

SV Nieuwkoop

1,5

1,5 (1,5)

-

VV Sportief

1,0

1,0 (0,2)

-

NSV ‘46

1,0

1,0 (1,1)

-

SV Zevenhoven

1,0

1,0 (0,9)

-

SV Nicolaas Boys

1,75

1,0 (1,2)

+0,75

TAVV

2,0

1,0 (1,2)

+1

RKSV Altior**

2,0

1,5 (1,5)

+0,5

10,25

8

+2,25

Totaal gemeente Nieuwkoop*

* Noot: De totale behoefte aan trainingsvelden in gemeente Nieuwkoop is berekend door de afgeronde behoefte aan velden per voetbalvereniging in gemeente Nieuwkoop op te tellen. **De behoefte voor RKSV Altior is berekend op basis van het aantal teams in seizoen 2019/’20.

40

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Toekomstige behoefte aan voetbalvelden blijft naar verwachting stabiel De berekening van de toekomstige teamaantallen (2025 en 2035) berust op de verwachte bevolkingsontwikkeling en de ledenontwikkeling van de voetbalverenigingen. De bevolkingsprognose is in hoofdstuk 2 weergegeven. Zoals in paragraaf 4.2 is weergegeven is het aantal leden van de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop in de afgelopen jaren licht gedaald. Wanneer we deze ontwikkelingen extrapoleren op de ontwikkeling van de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop, heeft dit weinig effect op de behoefte aan velden van de voetbalverenigingen (zie tabel 4.9 en 4.10). Dit betekent dat wanneer de voetbalverenigingen in staat zijn om vrouwen/meisjes en ouderen aan de club te binden, de verwachting is dat de geconstateerde veldbehoefte in het seizoen 2018/’19 nagenoeg stand zal houden tot 2035. Tabel 4.10 (Verwachte) behoefte wedstrijdvelden voetbalverenigingen gemeente Nieuwkoop in 2025 en 2035 (in aantallen) Behoefte Correctie Bevolkingsontwikkeling Vereniging

Aanbod

2025 Zat.

Zon.

verenigingsontwikkeling 2035

Zat.

Zon.

2025 Zat.

2035

Zon.

Zat.

Zon.

SV Nieuwkoop

4

3 (2,7) 1 (0,2) 3 (2,8) 1 (0,2)

3 (2,6) 1 (0,2)

3 (2,3) 1 (0,2)

VV Sportief

1

1 (0,4) 0 (0,0) 1 (0,4) 0 (0,0)

1 (0,3) 0 (0,0)

1 (0,3) 0 (0,0)

NSV ‘46

2

2 (1,9) 1 (0,2) 2 (1,9) 1 (0,2)

2 (1,7) 1 (0,1)

2 (1,9) 0 (0,0)

SV Zevenhoven

3

2 (1,6) 0 (0,0) 2 (1,6) 0 (0,0)

2 (1,5) 0 (0,0)

2 (1,3) 0 (0,0)

SV Nicolaas Boys

2

2 (1,2) 2 (1,1) 2 (1,2) 2 (1,1)

1 (0,9) 2 (1,2)

1 (0,6) 2 (1,2)

TAVV

3

3 (2,3) 0 (0,0) 3 (2,3) 0 (0,0)

3 (2,5) 0 (0,0)

3 (3,0) 0 (0,0)

RKSV Altior**

2

2 (1,4) 2 (1,5) 2 (1,4) 2 (1,4)

2 (1,5) 2 (1,6)

2 (1,8) 2 (1,8)

14

14

Gemeente Nieuwkoop totaal*

17

15

6

15

6

6

5

* Noot: De totale behoefte aan wedstrijdvelden in gemeente Nieuwkoop is berekend door de afgeronde behoefte aan velden per voetbalvereniging in gemeente Nieuwkoop op te tellen. **De behoefte voor RKSV Altior is berekend op basis van het aantal teams in seizoen 2019/’20.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

41

Tabel 4.11 (Verwachte) behoefte trainingsvelden voetbalverenigingen gemeente Nieuwkoop in 2025 en 2035 (in aantallen) Behoefte Correctie Bevolkingsontwikkeling Vereniging

verenigingsontwikkeling

Aanbod

2025

2035

2025

2035

SV Nieuwkoop

1,5

1,5 (1,5)

1,5 (1,5)

1,5 (1,4)

1,5 (1,3)

VV Sportief

1,0

1,0 (0,2)

1,0 (0,2)

1,0 (0,1)

1,0 (0,1)

NSV ‘46

1,0

1,0 (1,0)

1,0 (1,0)

1,0 (0,9)

1,0 (0,9)

SV Zevenhoven

1,0

1,0 (0,8)

1,0 (0,8)

1,0 (0,8)

1,0 (0,7)

SV Nicolaas Boys

1,75

1,0 (1,2)

1,0 (1,2)

1,0 (1,0)

1,0 (0,9)

TAVV

2,0

1,0 (1,0)

1,0 (1,1)

1,0 (1,2)

1,5 (1,5)

RKSV Altior**

2,0

1,5 (1,4)

1,5 (1,4)

1,5 (1,5)

2,0 (1,8)

10,25

8,0

8,0

8,0

9,0

Gemeente Nieuwkoop totaal*

* Noot: De totale behoefte aan trainingsvelden in gemeente Nieuwkoop is berekend door de afgeronde behoefte aan velden per voetbalvereniging in gemeente Nieuwkoop op te tellen. **De behoefte voor RKSV Altior is berekend op basis van het aantal teams in seizoen 2019/’20.

4.4

Toekomstperspectief voetbalverenigingen De voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop hebben met dezelfde maatschappelijke uitdagingen en ontwikkelingen te maken als in paragraaf 3.5 is geschetst. Kijkend naar de veerkracht van de verenigingen vallen de volgende aspecten op. Aantal teams voetbalverenigingen onder druk Zoals in paragraaf 4.2 is weergegeven, heeft het merendeel van de verenigingen te maken met een daling van het aantal teams. Een meerderheid van de verenigingen geeft aan dat de aanwas van nieuwe leden bij de vereniging onder druk staat omdat in de kern waar ze zijn gelegen vergrijzing plaats vindt. De voetbalverenigingen hebben het gevoel dat alle potentiële leden zijn bereikt en dat jaarlijks goed en genoeg aan ledenwerving wordt gedaan. De enige manier die door de clubs wordt aangegeven om te kunnen groeien is als in de dorpskernen meer woningen worden gebouwd. Deze verenigingen geven aan dat de belangrijkste uitdaging voor hun toekomst buiten hun vermogen ligt om daar zelf iets aan te doen. Enkele andere verenigingen maken zich minder zorgen om de toekomst. Dit zijn verenigingen die in hun kern minder met vergrijzing hebben te maken en een aanwas van jonge leden zien. Ook voor deze clubs blijft ledenontwikkeling een aandachtspunt omdat de verwachting is dat teamsporten zoals voetbal in de toekomst in ledenaantal zullen teruglopen.

Tegelijkertijd biedt de popularisering van het vrouwen/meisjesvoetbal en de toename van ouderen binnen de gemeente voor enkele verenigingen perspectief. Enkele verenigingen geven aan binnen deze groep nog groeimogelijkheden te zien. Ondanks de vergrijzing zijn weinig clubs actief met aanpassing van hun aanbod voor hun oudste groep leden. Gezien de verwachte stijging van het aandeel ouderen, liggen hier voor de meeste voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop nog kansen. Voldoende kader naar verwachting grootste uitdaging voor toekomst verenigingen Naast het op peil houden van het aantal leden is een van de grootste uitdagingen voor de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop voldoende en geschikt kader vinden. Het merendeel van de verenigingen geeft aan de uitvoerende werkzaamheden met vrijwilligers net aan te kunnen. Het vinden van mensen voor met name structurele taken zoals bestuursfuncties en leiders van teams kost verenigingen daarentegen steeds meer moeite. Daarnaast geven verschillende verenigingen aan dat de

42

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

gemiddelde leeftijd van de vrijwilligers stijgt en steeds meer taken op minder vrijwilligers terecht komen. Dit betekent voor clubs dat ze in staat zijn om de operationele taken uit te voeren, maar dat het creëren van een visie, ontplooien van samenwerkingsverbanden en het ontwikkelen van aanbod voor nieuwe doelgroepen geen prioriteit krijgen. Hoewel het vinden van voldoende en geschikt kader op dit moment nog geen acuut probleem vormt, verwacht het merendeel van de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop dat het vinden van voldoende vrijwilligers in de toekomst een groter knelpunt gaat worden. De verenigingen zouden meer problemen op het gebied van vrijwilligers ervaren wanneer StiBuNi niet verantwoordelijk zou zijn voor het onderhoud en renovatie van de voetbalvelden. Vrijwilligers zouden meer ontlast kunnen worden wanneer de samenwerkingen tussen de voetbalverenigingen verder uitgebreid wordt naar het gezamenlijk organiseren van activiteiten of het ontwikkelen van aanbod voor nieuwe doelgroepen. Verken mogelijkheden tot clustering voetbalverenigingen In een poging het toekomstperspectief van voetbalverenigingen te verbeteren en de voetbalaccommodaties efficiënter te benutten kan gedacht worden aan het clusteren of fuseren van verenigingen.

Door van dezelfde accommodatie gebruik te maken kunnen verenigingen efficiënter gebruik maken van de accommodatie, kantine/clubhuis en vrijwilligers. Wanneer het aanbod wordt afgezet tegen de behoefte aan voetbalvelden in gemeente Nieuwkoop, bestaan per vereniging verschillen in de mate van overcapaciteit van de voetbalvelden (zie paragraaf 4.3). In gemeente Nieuwkoop lijken mogelijkheden tot clustering van de voetbalverenigingen te zijn. Kijkend naar de spreiding van de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop en de afstand die inwoners moeten afleggen naar de voetbalvereniging, komen VV Sportief en NSV ’46 of SV Zevenhoven en SV Nicolaas Boys, als eerste in aanmerking voor een clustering van de voetbalverenigingen, doordat zij het dichtst bij elkaar zijn gelegen. Op basis van de gezamenlijke behoefte aan wedstrijdvelden komen SV Zevenhoven en SV Nicolaas Boys uit met de velden die bij SV Zevenhoven zijn gelegen. VV Sportief en NSV ’46 hebben gezamenlijk meer behoefte aan wedstrijdvelden dan dat bij een van de twee verenigingen is gelegen, waardoor bij een clustering uitbreiding van het complex vereist is. De voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop zien zelf weinig in een fusie tussen verschillende verenigingen. De verenigingen geven aan dat wanneer hun leden een grotere afstand naar de vereniging zouden moeten afleggen, een deel van de leden naar verwachting zal stoppen.

Dit geldt ook voor een deel van de vrijwilligers die zich inzet voor de vereniging. Dit betekent dat een fusie tussen de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop naar verwachting voor een betere bezetting zal zorgen, maar van invloed kan zijn op de sportbeoefening en leefbaarheid in met name de kleine kernen van gemeente Nieuwkoop.

4.5

Toekomstperspectief StiBuNi in gemeente Nieuwkoop In deze paragraaf wordt het toekomstperspectief van StiBuNi beschreven. Dit wordt gedaan op basis van de mening en ervaring van zowel StiBuNi als de betrokken voetbalverenigingen, en de kansen en uitdagingen waar de voetbalsport naar verwachting mee te maken krijgt (zie tabel 4.12). StiBuNi verantwoordelijk voor onderhoud en renovatie voetbalaccommodaties Na de harmonisatie van de gemeenten Nieuwkoop, Ter Aar en Liemeer tot een gemeente Nieuwkoop is door de gemeenteraad besloten om ook de verschillende constructies met de voetbalverenigingen die op dat moment in de verschillende gemeenten bestonden te harmoniseren. De gemeente besloot een stichting verantwoordelijk te maken voor het beheer van de voetbalaccommodaties, waardoor ook gezamenlijk inkoopvoordeel en fiscaal voordeel kon worden behaald. Daartoe is in december 2011 Stichting Buitensportvoorzieningen Nieuwkoop (StiBuNi) opgericht met als doel het exploiteren van onroerende zaken in het algemeen en sportaccommodaties in het bijzonder (StiBuNi, 2019). Dit betekent dat de stichting verantwoordelijk is gesteld voor grofweg twee activiteiten: het beheer en de renovatie/realisatie van de voetbalvelden in gemeente Nieuwkoop. Onder beheer valt het dagelijkse

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

43

onderhoud en het jaarlijkse grootonderhoud van de velden. Onder renovatie/realisatie vallen de activiteiten ter renovatie van de bestaande en de realisatie van nieuwe voetbalvelden. Daarnaast bood de vorm van een stichting onder de regeling Sportbesluit mogelijkheden om een deel van de btw te compenseren. Deze regeling is echter in 2019 afgelopen. De stichting huurt de parken van de zeven voetbalverenigingen van de gemeente en verhuurt deze door aan de clubs. Hierdoor is StiBuNi de contacten contractpartij als het gaat om de voetbalparken in gemeente Nieuwkoop. De stichting staat tussen de gemeente die beleidsmatige keuzes maakt over ondersteuning van de voetbalsport, en de clubs die zeggenschap hebben over hun club. Gemeente Nieuwkoop heeft tot en met 2021 met de stichting een subsidieovereenkomst gesloten waarmee renovatie, onderhoud en huur van de velden van de voetbalclubs worden ondersteund. Tot 2021 is de huurconstructie met de verenigingen in opbouw, waarbij clubs trapsgewijs meer gaan betalen. Het bestuur van de stichting bestaat uit vrijwilligers afkomstig uit de verschillende voetbalclubs, maar die op dit moment niet verbonden zijn aan de verenigingen. Dit om onafhankelijkheid van de stichting te waarborgen, maar tegelijkertijd ook te beschikken over voldoende kennis en kunde over voetbal.

Dat de stichting dicht bij de voetbalverenigingen staat en veel kennis en kunde over voetbal bezit, is een belangrijke factor voor het vertrouwen dat de meeste voetbalverenigingen hebben in de stichting. Ontzorgen van verenigingen, schaalvoordelen en overkoepelende blik belangrijk StiBuNi vervult een belangrijke rol in gemeente Nieuwkoop door het ontzorgen van de voetbalverenigingen met betrekking tot het onderhoud en renovatie van de velden en het verzorgen van de meerjarenplanning waarin is vastgelegd wanneer welk park toe is aan vervanging. Wanneer verenigingen zelf verantwoordelijk zouden zijn voor het onderhoud en renovatie van de velden betekent dit een extra druk op de vrijwilligers die de verenigingen verbonden aan de stichting op dit moment in mindere mate ervaren. Dankzij StiBuNi is de kwaliteit van de velden hoog, waardoor meer op de velden kan worden gespeeld en voetbal minder belastend is voor de gezondheid van met name ouderen. Ook de gemeente heeft voordeel van deze constructie. Zij is niet verantwoordelijk voor de exploitatie van de velden en de stichting is voor zeven voetbalverenigingen de contract- en contactpartij met de gemeente. Daarnaast worden door de stichting schaalvoordelen behaald door het verzorgen van het onderhoud, een gezamenlijke inkoop van onderhoudsmateriaal en het doen van subsidieaanvragen.

Grotere schaalvoordelen zouden kunnen worden gehaald wanneer de stichting dit ook doet voor andere verenigingen in gemeente Nieuwkoop. Tot slot is de stichting in staat om met een overkoepelende blik naar ontwikkelingen binnen en buiten de voetbalsport te kijken. Het ontzorgen van verenigingen, behalen van schaalvoordelen en een overkoepelende blik op ontwikkelingen worden naar verwachting steeds belangrijker doordat de druk op de voetbalverenigingen naar verwachting ook steeds groter wordt. StiBuNi worstelt met toekomstige functie Een belangrijke taak voor StiBuNi was het terugvorderen van btw, waardoor een gezamenlijk fiscaal voordeel kon worden behaald. Tot januari 2019 hoefden verenigingen die aan hun leden de gelegenheid gaven om te sporten geen btw over hun contributie in rekening te brengen. Andere organisaties, zoals bijvoorbeeld een beheerstichting die de accommodatie beschikbaar stelt aan een vereniging, waren niet vrijgesteld van btw. Wanneer de stichting de investeringen deed, kon de btw worden teruggevorderd. Per 1 januari 2019 zijn alle organisaties, die zonder winstoogmerk de gelegenheid geven om te sporten, vrijgesteld van btw. Dit betekent dat een beheerstichting geen btw meer hoeft af te dragen, maar ook geen recht meer heeft op het terugvorderen van de btw. Hierdoor is een belangrijke taak voor StiBuNi weggevallen.

Daarnaast was een belangrijke functie voor StiBuNi om uitvoering te geven aan de gemeentelijke voorwaarden in het renoveren en realiseren van enkele nieuwe sportaccommodaties. Deze projecten zijn inmiddels afgerond, waardoor StiBuNi zichzelf afvraagt wat nu nog de toegevoegde waarde is van de stichting. Tot slot is de belangrijkste onzekere factor voor StiBuNi de aflopende subsidieovereenkomst met de gemeente in 2021, waardoor het onzeker is of de stichting over nieuwe middelen kan beschikken om haar taken uit te voeren.

44

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Toekomstige kansen en uitdagingen StiBuNi Subsidie gemeente bepalend voor toekomst StiBuNi De toekomst van StiBuNi is afhankelijk van de keuzes die met betrekking tot het subsidiebeleid door de gemeente worden gemaakt. Zonder blijvende ondersteuning van de gemeente is StiBuNi niet in staat om het kwaliteitsniveau te kunnen garanderen dat de stichting voor ogen heeft en StiBuNi zal hierdoor naar verwachting stoppen met het uitvoeren van het takenpakket. De stichting ziet weinig andere mogelijkheden voor het verwerven van voldoende middelen. Zo is het verhogen van de huur voor verenigingen op dit moment niet mogelijk door een beperkte draagkracht van verenigingen. De meeste voetbalverenigingen geven aan het onderhoud en de renovatie van de voetbalvelden moeilijk zelf te kunnen, omdat ze op dit moment al moeite hebben om de begroting sluitend te houden en voldoende vrijwilligers te vinden. Zonder ondersteuning vanuit StiBuNi zullen verschillende clubs het naar verwachting lastig krijgen. Een vereniging geeft aan wel zelf het beheer en onderhoud van de voetbalvelden te willen uitvoeren en het niet erg te vinden als de stichting er mee ophoudt. Wanneer de stichting over minder financiële middel beschikt zal de functie van de stichting naar verwachting veranderen.

Met minder geld moet de stichting namelijk afwijken van de meerjarenplanning die is opgesteld omtrent grootonderhoud en renovatie. Deze keuzes zullen naar verwachting bepalend zijn voor de toekomst van de verenigingen, omdat clubs met name de renovatie van de velden niet zelf kunnen dragen. Deze keuzes wil de stichting niet maken, omdat dit bepalend is voor de toekomst van de verenigingen. Uitbreiding naar andere sporten zet druk op vrijwilligers Om derol van StiBuNi te vergroten kan nagedacht worden aan het verruimen van het takenpakket van de stichting. De stichting zelf staat hiervoor open. Binnen de huidige doelstelling van de exploitatie van onroerende zaken in het algemeen en sportaccommodaties in het bijzonder past uitbreiding naar andere sporten dan alleen voetbal. Bij de oprichting is hier al rekening mee gehouden. Het voordeel is dat er verdere schaalvoordelen kunnen worden behaald. Wat uitbreiding naar andere sporten echter lastig maakt, is dat andere sporten in gemeente Nieuwkoop veelal met andere startposities hebben te maken. Zo is in hoofdstuk 3 beschreven dat bijvoorbeeld tennisverenigingen ofwel zelf eigenaar zijn van hun tennispark, ofwel het tennispark van een derde partij of de gemeente huren. Dit compliceert een vergelijkbare constructie als met de voetbalverenigingen.

Daarnaast bestaat StiBuNi op dit moment uit vrijwilligers van voetbalverenigingen die met name kennis en kunde hebben opgebouwd over voetbalaccommodaties. Andersoortige accommodaties vragen andersoortige kennis en kunde, waardoor ofwel andere vrijwilligers nodig zijn ofwel meer tijdsinvesteringen van de huidige bestuurders. Tot slot is de stichting een vrijwilligersorganisatie. Dit betekent dat bij het toekennen van taken en verantwoordelijkheden gewaakt moet worden dat de tijdsbelasting niet te groot wordt, waardoor de huidige bestuurders met hun functie willen stoppen. Functieverbreding door focus op duurzaamheid en/of maatschappelijke activiteiten Naast functieverbreding naar verschillende sporten, kan gedacht worden aan functieverbreding van verschillende activiteiten binnen het voetbal. Hierbij is belangrijk dat goed wordt afgestemd tussen gemeente, stichting en clubs wat deze taken behelzen. De stichting heeft namelijk geen zeggenschap over clubs en kan niet meer doen dan ondersteunen en/of adviserend met clubs in gesprek gaan. Hierdoor is de invloed die de stichting kan uitoefenen beperkt en moet de stichting uitbreiding van haar takenpakket zien in het bieden van meerwaarde voor clubs en gemeente. Dit kan worden bereikt door verder te ontzorgen, schaalvoordelen te behalen of te faciliteren in kennis en kunde.

Een mogelijkheid om verder te verkennen zijn investeringen in energiebesparende maatregelen of duurzame energieopwekking. Ook hier is voor clubs gezamenlijk voordeel te behalen door een gezamenlijke inkoop, onderhoud en subsidieaanvraag en worden clubs tegelijkertijd ontzorgd. Een andere mogelijkheid is functieverbreding door de maatschappelijke oriëntatie van clubs te stimuleren. Wanneer de stichting als platform wordt

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

45

gebruikt voor lokale samenwerkingsverbanden waar kennisdeling en krachtenbundeling plaatsvindt, biedt dit de voetbalverenigingen kansen om samen (nieuw) sportaanbod te ontwikkelen, accommodaties van elkaar te benutten en gezamenlijke activiteiten te organiseren. Door samen te werken kunnen vrijwilligers worden gedeeld en kunnen per vereniging meer activiteiten worden georganiseerd dan wanneer dit niet gezamenlijk gebeurt. Bijvoorbeeld door de stichting kwalitatief aanbod voor de jeugd te laten creëren, gemeentelijke toernooien te laten organiseren of gezamenlijke stappen te zetten om met andere partijen in de buurt samen te werken, zoals bijvoorbeeld andere sportverenigingen, scholen, de gemeente of het bedrijfsleven. Tabel 4.12 SWOT-analyse StiBuNi Sterktes Ontzorgen verenigingen en gemeente Schaalvoordelen Overkoepelende blik Duidelijke meerwaarde voor verenigingen Kansen Functieverbreding stichting Duurzaamheid Platform tot samenwerking en kruisbestuiving