Document · PDF

ACHTERGRONDINFORMATIE: onderzoek van Mulier Instituut over Toekomstperspectief tennis voetbal binnensport en zwembaden januari 2020

Besluitvormende raadsvergadering 18 november 2021, gemeente nieuwkoopBij agendapunt: Raadsvoorstel uitwerkingsplannen visie sport en bewegen (2021-107)29.014 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Toekomst van tennis, voetbal, binnensport en zwembaden in de gemeente Nieuwkoop Onderzoek naar het toekomstperspectief van tennis, voetbal en de behoefte aan binnensportaccommodaties en zwembaden in de gemeente Nieuwkoop

Resie Hoeijmakers Corry Floor Björn Schadenberg Daniëlle Ruikes Remco Hoekman

In opdracht van de gemeente Nieuwkoop

Resie Hoeijmakers Corry Floor Björn Schadenberg Daniëlle Ruikes Remco Hoekman

Mulier Instituut sportonderzoek voor beleid en samenleving Postbus 85445 | 3508 AK Utrecht Herculesplein 269 | 3584 AA Utrecht T +31 (0)30 721 02 20 | I www.mulierinstituut.nl E info@mulierinstituut.nl | T @mulierinstituut

Inhoudsopgave Samenvatting

1. 1.1 1.2 1.3

Inleiding Doel- en vraagstelling Methode Leeswijzer

7 7 8 9

2. 2.1 2.2 2.3

Relevante ontwikkelingen en prognoses Bevolkingsontwikkeling gemeente Nieuwkoop Sportbeoefening in gemeente Nieuwkoop Sportaccommodatiegebruik

10 10 12 12

3. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

Toekomstperspectief tennis in gemeente Nieuwkoop Landelijke ontwikkeling tennissport Ontwikkeling tennissport in gemeente Nieuwkoop Vraag-aanbod analyse tennisaccommodaties in gemeente Nieuwkoop Mogelijkheden padel in gemeente Nieuwkoop Toekomstperspectief tennisverenigingen gemeente Nieuwkoop Behoefte aan ondersteuning en samenwerking tennisverenigingen

14 14 17 20 24 26 29

4. 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Toekomstperspectief voetbal in gemeente Nieuwkoop Landelijke ontwikkeling voetbalsport Ontwikkeling voetbalsport in gemeente Nieuwkoop Vraag-aanbod analyse voetbalbehoefte in gemeente Nieuwkoop Toekomstperspectief voetbalverenigingen Toekomstperspectief StiBuNi in gemeente Nieuwkoop

31 31 34 38 42 43

5. 5.1 5.2 5.3 5.4

Toekomstperspectief binnensportaccommodaties Landelijke ontwikkeling binnensporten Aanbod aan binnensportaccommodaties in gemeente Nieuwkoop Behoefte aan binnensportaccommodaties in gemeente Nieuwkoop Gebruik van binnensportaccommodaties in gemeente Nieuwkoop

47 47 48 53 55

6. 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

Toekomstperspectief zwembaden in gemeente Nieuwkoop Aanbod zwemwater gerelateerd aan inwoners Vergelijking met referentiegemeenten Verzorgingsgebied zwembaden Behoefte aan zwemwater Conclusie

57 58 59 60 62 65

Conclusie en aanbevelingen

Referenties

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Samenvatting Voor gemeente Nieuwkoop is het van belang dat gemeentelijke investeringen in sport op de lange termijn zinvol zijn en een bijdrage leveren aan de positieve effecten die sport kan opleveren voor de bevolking. Om tot een efficiënte financiële exploitatie te komen, wenst gemeente Nieuwkoop inzicht in het gebruik, de bezetting en de (toekomstige) behoefte aan sportaccommodaties. Hiertoe is het Mulier Instituut gevraagd om in 2019 een onderzoek uit te voeren naar de accommodatiebehoefte en het toekomstperspectief van de tennissport, voetbalsport en de (toekomstige) behoefte aan binnensportaccommodaties en zwembaden in gemeente Nieuwkoop. Hieronder zijn de belangrijkste bevindingen samengevat. Toekomstperspectief tennis • In gemeente Nieuwkoop zijn zes tennisverenigingen en een sportcentrum met tennisbanen gelegen. • Net als landelijk is het aantal leden bij de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop in de afgelopen vijf jaar fors gedaald. Met name het aantrekken van jeugdleden is voor de verenigingen lastig. Wel lijkt de grootste daling voorbij te zijn. • Op basis van het aantal leden en door de KNLTB vastgestelde richtlijnen bestaat alleen bij tennisvereniging Nieuwveen een tekort aan buitentennisbanen (van minimaal 1 baan). Drie verenigingen hebben op basis van de richtlijnen een overschot aan buitentennisbanen.

Naar verwachting zal het overschot aan tennisbanen in gemeente Nieuwkoop licht toenemen. • Geen van de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop heeft momenteel voldoende overcapaciteit om te clusteren of te fuseren met een andere tennisvereniging, zonder dat de aanleg van een nieuw complex of uitbreiding van een bestaand park hiervoor noodzakelijk is. • De tennisverenigingen die het lukt om met name ouderen aan zich te binden (bijvoorbeeld door het aanbieden van Dynamic Tennis) of aan te sluiten bij de behoeften van de moderne sporter zullen in staat zijn het ledenaantal stabiel te krijgen. Dit kan door modernisering van de accommodatie (clubhuis, park en banen), het sportaanbod (padel/aangepast aanbod voor ouderen) en de activiteiten (zoals kwalitatief betere tennislessen voor jeugd). Toekomstperspectief voetbal • In gemeente Nieuwkoop bestaan zeven voetbalverenigingen en een beheerstichting, verantwoordelijk voor de exploitatie van de voetbalaccommodaties. • Ondanks dat het aantal voetballers in Nederland redelijk stabiel is en naar verwachting blijft, staan de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop onder druk door toenemende concurrentie van andere sporten en een verminderde aanwas van jeugdspelers. • Op basis van het aantal teams en door de KNVB vastgestelde richtlijnen bestaat bij geen enkele voetbalvereniging een tekort aan voetbalvelden.

Twee verenigingen hebben op basis van de richtlijnen op zowel zaterdag als zondag een overschot van 1 wedstrijdveld. Wanneer de voetbalverenigingen in staat zijn om vrouwen/meisjes en ouderen aan de club te binden, blijft de behoefte aan voetbalvelden naar verwachting redelijk stabiel. • Op basis van de afstand die inwoners moeten afleggen naar de voetbalvereniging en de gezamenlijke behoefte aan wedstrijdvelden, komen SV Zevenhoven en SV Nicolaas Boys als eerste in aanmerking voor een eventuele clustering van de voetbalverenigingen. • StiBuNi vervult een belangrijke rol in gemeente Nieuwkoop door het ontzorgen van de verenigingen bij het onderhoud en de renovatie van de velden. De toekomst van StiBuNi is op dit moment onzeker omdat zij afhankelijk is van subsidie van de gemeente en deze in 2021 afloopt.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Toekomstperspectief binnensport • Het aanbod aan binnensportruimte in gemeente Nieuwkoop bestaat uit drie sporthallen, een sportzaal en zes gymzalen. • Het totale aanbod aan binnensportruimte in gemeente Nieuwkoop (14,8 per 25.000 inwoners) is lager dan het landelijke gemiddelde (15,2 per 25.000 inwoners) en het gemiddelde van vergelijkbare gemeenten (16,6 per 25.000 inwoners). • Voor de (georganiseerde) binnensport bestaat in gemeente Nieuwkoop ruim voldoende capaciteit, zowel nu als in de toekomst. • In gemeente Nieuwkoop is ruim voldoende binnensportruimte aanwezig om het bewegingsonderwijs nu en in de toekomst te accommoderen, ook wanneer de verwachte leerlingentoename wordt meegenomen. • De sporthallen en de sportzaal in gemeente Nieuwkoop staan doordeweeks overdag voor het overgrote deel van de tijd leeg. In de avond worden de sporthallen en de sportzaal in gemeente Nieuwkoop meer gebruikt dan overdag. In vergelijkbare gemeenten ligt de gemiddelde bezettingsgraad van de sporthallen hoger. Toekomstperspectief zwemmen • In gemeente Nieuwkoop zijn één openbaar overdekt zwembad (zwembad De Wel), een openbaar openluchtzwembad en een therapiebad gevestigd. • In zwembad De Wel is het wedstrijdbassin geschikt voor leren zwemmen, banenzwemmen, doelgroepenzwemmen en pretzwemmen. Voor zwemsport is het zwembad eigenlijk niet geschikt door een te hoge temperatuur.

In de praktijk maakt er wel een zwemvereniging gebruik van het zwembad. • In vergelijking met referentiegemeenten heeft gemeente Nieuwkoop net wat minder capaciteit zwemwater beschikbaar voor leren zwemmen, doelgroepenzwemmen en pretzwemmen. Het verschil in capaciteit zit in het feit dat De Wel geen instructiebassin heeft. • De gemiddelde reisafstand voor inwoners van gemeente Nieuwkoop naar het dichtstbijzijnde zwembad is hoger dan de landelijk gemiddelde reisafstand. • Op basis van de uitkomsten van het planningsinstrument zwembaden kan worden geconcludeerd dat er geen extra zwemwater benodigd is in gemeente Nieuwkoop. Voor de activiteiten leren zwemmen, zwemsport en banenzwemmen is er een overschot aan zwemwatercapaciteit nu en in de toekomst. Voor de activiteit doelgroepenzwemmen is een tekort waargenomen, maar dit tekort kan waarschijnlijk worden opgelost door de overschotten op de andere activiteiten. Aanbevelingen beleid ter ondersteuning sportverenigingen en -accommodaties • Voor het herijken van het beleid met betrekking tot de tennisverenigingen en –accommodaties kan gedacht worden aan het vergroten van de samenwerkingen tussen de (tennis)verenigingen zodat kennisdeling en krachtenbundeling plaatsvindt.

Door structurele samenwerking kunnen kennis, expertise en ervaring worden uitgewisseld, bijvoorbeeld in het schrijven van subsidieaanvragen of op het gebied van baanonderhoud/renovatie. Daarnaast kunnen door structurele samenwerking schaalvoordelen op het gebied van inkoop van diensten en materialen worden gehaald. Het oprichten van een stichting kan hiervoor als vliegwiel dienen. • Voor het herijken van het beleid met betrekking tot de voetbalverenigingen en –accommodaties is het allereerst van belang dat een keuze wordt gemaakt in de manier waarop de accommodaties worden ondersteund en onderhouden. Op dit moment is stichting StiBuNi verantwoordelijk voor de exploitatie. Deze wordt ondersteund door de gemeente. Wanneer gekozen wordt voor het doorzetten van de constructie met de stichting, is verruiming van het takenpakket wenselijk, zonder dat dit een te grote tijdsinvestering van de vrijwilligers vraagt. Geschikte mogelijkheden om verder te verkennen zijn investeringen in energiebesparende maatregelen of duurzame energieopwekking, of het stimuleren van de maatschappelijke oriëntatie van clubs.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

•

Om tot een efficiëntere exploitatie van de binnensportaccommodaties te komen is het belangrijk dat de binnensportaccommodaties intensiever worden gebruikt. Met name overdag is de bezettingsgraad van verschillende binnensportaccommodaties laag. Door meer samenwerkingen aan te gaan met andere organisaties die gebruik kunnen maken van een binnensportaccommodatie kan een hogere bezettingsgraad en een efficiëntere exploitatie worden behaald. Gezien de verwachte vergrijzing kan hierbij met name gedacht worden aan activiteiten voor ouderen. Het aantal 65-plussers zal naar verwachting fors toenemen en deze groep kan overdag gebruik maken van de accommodatie. Er is voldoende zwemwater in de gemeente Nieuwkoop, maar de temperatuur sluit niet altijd aan bij de wensen van de verschillende activiteiten die er plaatsvinden. Door het bijbouwen van een instructiebassin zou dit probleem kunnen worden opgelost. De watertemperatuur van het wedstrijdbassin kan dan wat naar beneden worden gebracht, maar het zwembad blijft nog wel de mogelijkheid houden om leszwemmen, doelgroepenzwemmen en pretzwemmen aan te bieden in een bassin met een aangenamere temperatuur voor deze activiteiten. Ook biedt het therapiebad Ipse De Bruggen wellicht een mogelijkheid om doelgroepenactiviteiten aan te bieden voor de vergrijzende bevolking.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Inleiding Om het sportbeleid in gemeente Nieuwkoop gefundeerd vorm te geven heeft de gemeente behoefte aan een objectief kader om toekomstige gemeentelijke investeringen in sport tegen af te zetten. Voor de gemeente is het van belang dat gemeentelijke investeringen in sport op de lange termijn zinvol zijn en een bijdrage leveren aan de positieve effecten die sport kan opleveren voor de bevolking. Om tot een efficiënte financiële exploitatie te komen, is inzicht in het gebruik, de bezetting en de (toekomstige) behoefte aan sportaccommodaties wenselijk. Hiertoe is het Mulier Instituut gevraagd om in 2019 een onderzoek uit te voeren naar de accommodatiebehoefte en het toekomstperspectief van de tennissport, voetbalsport en de (toekomstige) behoefte aan binnensportaccommodaties (sporthallen, sportzalen, gymzalen en zwembaden) in gemeente Nieuwkoop. In gemeente Nieuwkoop zijn zes tennisverenigingen en een sportcentrum met tennisbanen gelegen. De tennisverenigingen hebben bij gemeente Nieuwkoop een verzoek ingediend voor financiële ondersteuning van het onderhoud en de renovatie van de tennisaccommodaties. Om een goede afweging te kunnen maken van de prioriteit van gemeentelijke ondersteuning van de racketsport in gemeente Nieuwkoop is inzicht in het toekomstperspectief van de tennisverenigingen en de racketsport in het algemeen wenselijk.

Daarnaast is inzicht gewenst in het toekomstperspectief van de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop. In gemeente Nieuwkoop zijn zeven voetbalverenigingen actief. Een beheerstichting bestaande uit vrijwilligers is verantwoordelijk voor de exploitatie van deze voetbalaccommodaties en wordt op dit moment (nog) gesubsidieerd door de gemeente. Om ook hier een goede afweging te kunnen maken in de verlening van subsidies aan de voetbalverenigingen, is het wenselijk dat het toekomstperspectief van zowel de voetbalverenigingen als de stichting in kaart wordt gebracht. Tot slot wenst gemeente Nieuwkoop voor het ontwikkelen van het sportbeleid inzicht te krijgen in de (toekomstige) behoefte aan binnensportaccommodaties. Op het gebied van binnensportaccommodaties beschikt gemeente Nieuwkoop over drie sporthallen, een sportzaal en zes gymzalen. Daarnaast zijn één openbaar overdekt zwembad, een openbaar openluchtzwembad en een therapiebad in de gemeente gevestigd.

1.1

Doel- en vraagstelling Het doel van dit onderzoek is om de (huidige en toekomstige) behoefte aan tennis, voetbal en binnensportaccommodaties in de gemeente Nieuwkoop in kaart te brengen. Wanneer het gaat om de tennis- en voetbalverenigingen worden zowel de ruimtelijke vraag naar de sport als de visie en plannen van de betrokken organisaties meegenomen om uitspraken te doen over de toekomstmogelijkheden en bestendigheid van deze sporten in gemeente Nieuwkoop. Wanneer het gaat om de binnensport in gemeente Nieuwkoop worden de gymzalen, sporthallen en binnenzwembaden bedoeld. In dit onderzoek staan de volgende onderzoeksvragen centraal: 1. Hoe toekomstbestendig is de tennissport in gemeente Nieuwkoop en wat betekent dit voor het beleid met betrekking tot de tennisverenigingen en –accommodaties? 1a. Hoe ontwikkelt de vraag naar tennis(accommodaties) (in 2019, 2025 & 2035) in gemeente Nieuwkoop zich in het licht van demografische en sportieve ontwikkelingen? 1b. Wat voor mogelijkheden biedt de ontwikkeling van padel in gemeente Nieuwkoop? 1c. In welke mate hebben de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop behoefte aan ondersteuning en samenwerking? 2. Hoe toekomstbestendig is de voetbalsport in gemeente Nieuwkoop en wat betekent dit voor het beleid met betrekking tot de voetbalverenigingen en –accommodaties? 2a.

Hoe ontwikkelt de vraag naar voetbal(accommodaties) (in 2019, 2025 & 2035) in gemeente Nieuwkoop zich in het licht van demografische en sportieve ontwikkelingen?

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

2b. Wat zijn de toekomstmogelijkheden van de beheerstichting verantwoordelijk voor de exploitatie van de voetbalaccommodaties in gemeente Nieuwkoop? 2c. In welke mate hebben de voetbalverenigingen in gemeente Nieuwkoop behoefte aan ondersteuning en samenwerking? 3. Hoe verhoudt het huidige aanbod aan binnensportruimte zich tot de huidige (2019) en toekomstige (2025 & 2035) behoefte in gemeente Nieuwkoop? 3a. Wat is het huidige aanbod aan binnensportruimte in gemeente Nieuwkoop? 3b. Wat is de huidige bezetting van de binnensportruimte in gemeente Nieuwkoop? 3c. Wat is de huidige (2019) en toekomstige (2025 & 2035) normatieve behoefte aan binnensportruimte voor de (georganiseerde) binnensport in gemeente Nieuwkoop? 3d. Wat is de huidige (2019) en toekomstige (2025 & 2035) normatieve behoefte aan binnensportruimte voor het bewegingsonderwijs in gemeente Nieuwkoop? 4. Hoe verhoudt de capaciteit aan overdekt zwemwater in de gemeente Nieuwkoop zich tot de huidige (2019) en toekomstige (2025 en 2035) behoefte op basis van het inwonertal van de gemeente en hoe verhoudt deze capaciteit zich tot vergelijkbare gemeenten? 4a. Wat is de huidige capaciteit van de zwembaden in gemeente Nieuwkoop en hoe verhoudt deze capaciteit zich tot de huidige (2019) en toekomstige (2035) behoefte op basis van het aantal inwoners? 4b.

Wat is de gemiddelde afstand voor inwoners van gemeente Nieuwkoop naar het dichtstbijzijnde zwembad? 4c. Hoe verhoudt het aanbod aan overdekte zwembaden in gemeente Nieuwkoop zich tot het aanbod in vergelijkbare gemeenten?

1.2

Methode Toekomstperspectief tennis in gemeente Nieuwkoop Voor de bepaling van het toekomstperspectief van de tennissport in gemeente Nieuwkoop zijn op basis van bevolkingsprognoses en ledentallen demografische en sportieve ontwikkelingen in gemeente Nieuwkoop in kaart gebracht. Daarnaast is het aantal benodigde tennisbanen per tennisvereniging in gemeente Nieuwkoop op basis van door de KNLTB vastgestelde richtlijnen berekend. Dit aantal is vervolgens afgezet tegen het aantal beschikbare banen. De berekening van de toekomstige ledenaantallen en hieruit voortvloeiende ruimtebehoefte berust op de verwachte bevolkingsontwikkeling, de verenigingsontwikkeling in de afgelopen vijf jaar en de ontwikkelingen in sportdeelname (en meer specifiek de deelname aan tennis). Om de mogelijkheden van padel voor de tennissport in gemeente Nieuwkoop te bepalen is de landelijke ontwikkeling van padel met de ontwikkeling hiervan in gemeente Nieuwkoop vergeleken en zijn gesprekken gevoerd met de zes tennisverenigingen en het tenniscentrum. Tot slot zijn de toekomstbestendigheid en de behoefte aan ondersteuning en samenwerking van de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop in kaart gebracht op basis van afzonderlijke interviews met de tennisverenigingen en het tenniscentrum. Dit is gedaan met één of enkele bestuurders van de organisaties.

Tijdens de interviews is gevraagd naar eigen ervaren vitaliteit van de organisatie, ambities, uitdagingen en kansen richting de toekomst. Daarnaast zijn de onderlinge relaties, mogelijke samenwerkingsvormen en de behoefte aan ondersteuning besproken. Toekomstperspectief voetbal in gemeente Nieuwkoop Voor de bepaling van het toekomstperspectief van de voetbalsport in gemeente Nieuwkoop zijn op basis van bevolkingsprognoses en ledentallen demografische en sportieve ontwikkelingen in gemeente Nieuwkoop in kaart gebracht. Daarnaast is het aantal benodigde wedstrijd- en trainingsvelden per vereniging in gemeente Nieuwkoop berekend op basis van door de KNVB vastgestelde richtlijnen. Dit aantal is vervolgens afgezet tegen het aantal beschikbare velden. De berekening van de toekomstige teamaantallen en hieruit voortvloeiende ruimtebehoefte berust op de verwachte bevolkingsontwikkeling, de verenigingsontwikkeling in de afgelopen vijf jaar en de ontwikkelingen in sportdeelname (en meer 8

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

specifiek de deelname aan voetbal). Om de toekomstmogelijkheden van de beheerstichting verantwoordelijk voor de exploitatie van de voetbalaccommodaties in gemeente Nieuwkoop in kaart te brengen zijn met de voetbalverenigingen en de stichting afzonderlijke interviews gehouden. Dit is gedaan met één of enkele bestuurders van de organisaties. Tijdens de interviews is gevraagd naar eigen ervaren vitaliteit van de organisatie, ambities, uitdagingen en kansen richting de toekomst. Daarnaast zijn de onderlinge relatie en de verwachtingen ten aanzien van de stichting besproken. Toekomstperspectief binnensporten in gemeente Nieuwkoop Voor de bepaling van het toekomstperspectief van de binnensportaccommodaties in gemeente Nieuwkoop is allereerst de Database SportAanbod (DSA) benut om te bezien in hoeverre het aanbod in gemeente Nieuwkoop afwijkt van landelijke cijfers, cijfers uit de regio en cijfers van vergelijkbare gemeenten. Daarna is de behoefte vanuit de (georganiseerde) binnensport bepaald aan de hand van de Planologische Kengetallen en de richtlijnen van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en NOC*NSF. De behoefte vanuit het onderwijs aan binnensportruimte is bepaald aan de hand van de taakstelling die gemeente Nieuwkoop heeft vanuit de eigen gemeentelijke verordening.

Bij de toekomstige behoefte, en de benodigde spreiding hiervan, is rekening gehouden met de bevolkings- en leerlingenprognoses, en recente ontwikkelingen in sportdeelname en bewegingsonderwijs. Het gebruik van de gemeentelijke sporthallen, sportzalen en gymzalen is inzichtelijk gemaakt aan de hand van de verhuuroverzichten die beschikbaar waren. Dit is vergeleken met bezettingscijfers uit vergelijkbare gemeenten. Toekomstperspectief zwembaden in gemeente Nieuwkoop Voor de bepaling van het toekomstperspectief van het zwemwater in gemeente Nieuwkoop zijn voor de gemeentelijke en semi-private zwembaden in beeld gebracht hoeveel overdekt zwemwater (m2) voor diverse activiteiten beschikbaar is. We onderscheiden hierbij de activiteiten: leszwemmen, zwemsport, banenzwemmen, doelgroepenzwemmen en pretzwemmen. De hoeveelheid overdekt zwemwater wordt gerelateerd aan het huidige en toekomstige aantal inwoners. Om een beeld te krijgen van de spreiding van de zwembaden over de gemeente, wordt de afstand naar het dichtstbijzijnde zwembad voor de inwoners van de gemeente Nieuwkoop berekend. Dit wordt gedaan met behulp van GIS-analyses. Door het vergelijken van de capaciteit aan zwemwater in de gemeente Nieuwkoop met die in vergelijkbare gemeenten in grootte en stedelijkheid wordt inzicht verkregen in hoeverre Nieuwkoop veel of weinig zwemwater heeft ten opzichte van het aantal inwoners.

1.3

Leeswijzer In hoofdstuk 2 worden ontwikkelingen en prognoses beschreven die relevant zijn bij de toekomstige Tennis-, voetbal- en binnensportaccommodatiebehoefte in gemeente Nieuwkoop. In hoofdstuk 3 worden de huidige en toekomstige tennisaccommodatiebehoefte, de toekomstbestendigheid en de behoefte aan ondersteuning van en samenwerking tussen de tennisverenigingen gepresenteerd. Vervolgens beschrijft hoofdstuk 4 de huidige en toekomstige voetbalaccommodatiebehoefte, de toekomstbestendigheid en de behoefte aan ondersteuning van en samenwerking tussen de voetbalverenigingen en de stichting. In hoofdstuk 5 volgt de (toekomstige) behoefte van de binnensportaccommodaties (sporthallen, sportzalen en gymzalen) en in hoofdstuk 6 volgt de capaciteit aan zwemwater. Ten slotte volgen in hoofdstuk 7 conclusies en aanbevelingen om het beleid omtrent de tennis- en voetbalverenigingen en binnensportaccommodaties en zwemwater in gemeente Nieuwkoop te herijken.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Relevante ontwikkelingen en prognoses In dit hoofdstuk worden algemene ontwikkelingen en prognoses beschreven die relevant zijn voor de toekomst van de tennis-, voetbal- en binnensport in gemeente Nieuwkoop. Achtereenvolgens worden de bevolkingsprognose en de ontwikkelingen in sportdeelname behandeld.

2.1

Bevolkingsontwikkeling gemeente Nieuwkoop Gemeente Nieuwkoop bestaat uit zeven postcodegebieden (zie kaart 2.1). Nieuwkoop en Ter Aar zijn het grootst met ruim 9.000 inwoners (zie tabel 2.1). Nieuwveen, Zevenhoven en Noorden hebben tussen de 1.000 en 5.000 inwoners. Woerdense Verlaat en Vrouwenakker zijn het kleinst en bestaan uit minder dan 1.000 inwoners. In totaliteit heeft gemeente Nieuwkoop bijna 29.000 inwoners. Kaart 2.1 Dorpen in gemeente Nieuwkoop in 2019

Kaartvervaardiging: Mulier Instituut.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Tabel 2.1 Aantal inwoners per dorp in gemeente Nieuwkoop (per 1 januari 2019) Wijk

Aantal inwoners

Nieuwkoop

9.419

Ter Aar

6.640

Langeraar

2.665

Nieuwveen

4.163

Zevenhoven

2.952

Noorden

1.837

Woerdense Verlaat

810

Vrouwenakker

110

Totaal

28.613

Bron: Gemeente Nieuwkoop, 2019.

Sterke vergrijzing in gemeente Nieuwkoop verwacht In figuur 2.1 is de verwachte bevolkingsontwikkeling in gemeente Nieuwkoop weergegeven. Op basis van bevolkingsprognoses in de periode tot 2040 zal het aantal inwoners van gemeente Nieuwkoop licht gaan stijgen tot 2035 (29.340 inwoners) en vervolgens licht afnemen tot 2040 (29.051 inwoners). De grootste verandering zal plaats vinden in de samenstelling van de bevolking. Het aandeel jongeren tot 25 jaar zal tot 2040 nagenoeg gelijk blijven (26% van de totale bevolking). Ook het aandeel 25- tot 45-jarigen zal redelijk stabiel blijven tot 2040 (21% van de bevolking). De bevolking tussen 45 en 65 jaar gaat daarentegen krimpen, van 30 procent van de totale bevolking in 2019 naar 23 procent van de totale bevolking in 2040. Het aantal 65-plussers zal in die periode fors stijgen van 20 procent van de totale bevolking in 2019 naar 30 procent van de totale bevolking in 2040. Dit betekent dat bijna een derde van de inwoners in gemeente Nieuwkoop in 2040 65 jaar of ouder zal zijn. Figuur 2.1 Verwachte bevolkingsontwikkeling gemeente Nieuwkoop in de periode 2019-2040 (in aantallen en procenten) 35000

30000

25000

20%

29%

30%

20000 30%

23%

15000

10000

5000

22%

21%

27%

26%

0 2019

2025 Jonger dan 25

2035 25-45 jaar

45-65 jaar

2040

65 jaar en ouder

Bron: Provincie Zuid-Holland, CBS, ABF Research, 2019. Bewerking: Mulier Instituut.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

2.2

Sportbeoefening in gemeente Nieuwkoop Gemeente Nieuwkoop is een sportieve gemeente Gemeente Nieuwkoop is op basis van het aantal geregistreerde sportlidmaatschappen te definiëren als een zeer sportieve gemeente. Ongeveer een derde van de inwoners van gemeente Nieuwkoop is in 2017 lid van een sportbond (32%, figuur 2.2). Dit is meer dan landelijk het geval is (25%). Kijkend naar de leeftijd van de inwoners, blijken alle leeftijdsgroepen in gemeente Nieuwkoop vaker lid te zijn van een sportbond dan landelijk het geval is. Met name jongeren (beneden 25 jaar) en jongvolwassenen (tussen 25 en 45 jaar) zijn lid van een sportbond. Volwassenen tussen de 45 en 65 jaar en ouderen (ouder dan 65) zijn in gemeente Nieuwkoop minder vaak lid van een sportbond. Als ouderen actief blijven en de verwachte vergrijzing plaatstvindt, wordt het voor de toekomst van sportverenigingen steeds belangrijker dat verenigingen ouderen aan zich weten te binden. Het is belangrijk voor hun toekomstbestendigheid dat verenigingen voldoende passend aanbod voor deze leeftijdsgroepen creëren. Figuur 2.2 Aantal inwoners dat lid is van een sportbond naar leeftijdscategorie in 2017 (in procenten) 100 80 60

54 44

32 22

0 Jonger dan 25 jaar

25 tot 45 jaar

45 tot 65 jaar

Gemeente Nieuwkoop

65 jaar en ouder

Totaal

Nederland

Bron: Ledentalrapportage NOC*NSF, 2017. Bewerking: Mulier Instituut.

2.3

Sportaccommodatiegebruik Gebruik sporthal en sportveld met name door kinderen Hoewel snel aan sportaccommodaties wordt gedacht als het om sportbeoefening gaat, maakt de volwassenen Nederlander bij het sporten vooral gebruik van de openbare ruimte (figuur 2.3). Ook een derde van de Nederlandse kinderen sport in de openbare ruimte (figuur 2.4). Daarbij wordt de openbare ruimte veelal gebruikt voor hardlopen, wandelen en wielrennen, sporten die veelal in ongeorganiseerd verband worden beoefend. In vergelijking met 2014 valt op dat het gebruik van de openbare ruimte, met name bij volwassenen, is toegenomen. Sporthallen en zwembaden worden ten opzichte van de openbare ruimte beduidend minder door de volwassen Nederlander als sportaccommodatie gebruikt. Daarentegen sport ruim een kwart van de Nederlandse kinderen in een sporthal en bijna vier op de tien in een zwembad. Het gebruik van sporthallen voor de sportbeoefening is ten opzichte van 2014 zowel bij volwassenen als bij kinderen ongeveer gelijk gebleven. Het gebruik van het zwembad voor sportbeoefening is bij kinderen toegenomen. De sportvelden worden met name gebruikt door Nederlandse kinderen voor sportbeoefening en minder door volwassen Nederlanders. Het percentage kinderen dat gebruik maakt van sportvelden is ten opzichte van 2014 licht gestegen. Tennisbanen worden zowel door volwassenen als kinderen gebruikt.

Het aandeel kinderen dat gebruik maakt van een tennisbaan voor

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

sportbeoefening is, net als bij verschillende andere typen accommodaties, ten opzichte van 2014 gestegen. Bij volwassenen is het gebruik van de tennisbaan voor sportbeoefening ongeveer gelijk gebleven. Dit betekent dat de toename in het gebruik van de openbare ruimte (nog) niet ten koste lijkt te gaan van de veldsporten en binnensporten. Figuur 2.3 Gebruik van typen accommodaties voor sportbeoefening door volwassenen in 2014 en 2018 (in procenten) 49

50 42 40 30

28 27 18 17

20 10 11

8 6

2014

2018

Bron: Nationaal Sportonderzoek, 2014 en 2018 (Mulier Instituut).

Figuur 2.4 Gebruik van typen accommodaties voor sportbeoefening door kinderen in 2014 en 2018 (in procenten) 50 39

40 29

31 34

24 25 17

20 10

27 25

18 12

9 2

2014 2018

Bron: Nationaal Sportonderzoek, 2014 en 2018 (Mulier Instituut).

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Toekomstperspectief tennis in gemeente Nieuwkoop In dit hoofdstuk wordt het toekomstperspectief van de tennissport en de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop beschreven. Dit wordt gedaan door het in kaart te brengen van de landelijke ontwikkeling van de tennissport, de ontwikkeling van de tennissport in gemeente Nieuwkoop, de (huidige en toekomstige) accommodatiebehoefte van de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop en de toekomstbestendigheid van de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop.

3.1

Landelijke ontwikkeling tennissport Afnemende daling aantal tennissers in Nederland verwacht Na voetbal en sportvissen is tennis, met 557.480 leden bij de KNLTB, de derde populairste sport van Nederland die in verenigingsverband wordt beoefend (NOC*NSF, 2019). Bijzonder aan tennis is dat de sport zowel door mannen als vrouwen van uiteenlopende leeftijden wordt beoefend. Een kleine meerderheid van de leden (54%) van de KNLTB is man (zie tabel 3.1). En meer dan een derde van de leden is tussen de 45 en 64 jaar (36%, zie tabel 3.2). Tabel 3.1 Aantal leden naar geslacht bij de KNLTB in de periode 2001, 2009 en 2018 2001

2009

2018

Heren

303.147

299.853

245.000

Jongens

78.404

90.025

56.480

Dames

258.018

259.581

210.000

Meisjes

62.345

75.620

46.000

Bron: Ledentalrapportage NOC*NSF, 2001-2018. Bewerking: Mulier Instituut.

Hoewel tennis een van de populairste sporten van Nederland is, heeft de sport het de laatste jaren lastig. Na een groei van tennis in Nederland tot de jaren ‘90, gevolgd door een relatief stabiele periode, is het aantal leden van de KNLTB in de afgelopen jaren fors gedaald. Sinds 2001 is het aantal leden van de KNLTB met 21 procent afgenomen. Terwijl het aantal jongens en meisjes dat tennist van 2001 tot 2009 nog toeneemt, nemen in de periode 2009-2018 zowel het aantal jongens en meisjes (tot 18 jaar) als het aantal mannen en vrouwen dat tennist af (figuur 3.1). Wel neemt de sterkte van de daling af (figuur 3.2) en blijft het aantal competitiespelers redelijk stabiel (KNLTB, 2019a). Als deze trend zich doorzet zal het aantal leden van de KNLTB naar verwachting (in afnemende mate) verder afnemen, maar is de grootste daling geweest.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Figuur 3.1 Ontwikkeling lidmaatschappen bij de KNLTB in de periode 2001-2018 (ontwikkeling in procenten t.o.v. 2001) 30 20 10 0 -10 -20 -30 2005

2009 Jongens

2013 Mannen

Meisjes

2018

Vrouwen

Bron: Ledentalrapportage NOC*NSF, 2001-2018. Bewerking: Mulier Instituut.

Figuur 3.2 Aantal lidmaatschappen bij de KNLTB in de periode 2009-2018 800.000

600.000

400.000

200.000

0 2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Bron: Ledentalrapportage NOC*NSF, 2001-2018. Bewerking: Mulier Instituut.

Vergrijzing biedt kansen voor tennis Gezien de verwachte vergrijzing in gemeente Nieuwkoop lijkt tennis een geschikte sport om in te investeren. Kijkend naar de leeftijd van het ledenbestand van de KNLTB in 2018, blijkt dat tennis een sport is voor alle leeftijden. Meer dan de helft van de tennissers in Nederland is 45 jaar of ouder. Daarnaast blijkt de sport geschikt om tot op hoge leeftijd te beoefenen. Van de leden in 2018 is 18 procent 65 jaar of ouder. Het aandeel 65-plussers is in 2018 met 2 procent gestegen t.o.v. 2017. Volgens de KNLTB zijn er verschillende redenen waarom tennis tot op hoge leeftijd gespeeld kan worden. De tennissport kan worden beoefend op het spelniveau, tempo en intensiteitsniveau van de ouder wordende sporter (KNLTB, 2019b). Daarnaast is tennis een relatief veilige sport in vergelijking tot diverse andere sporten. Het risico op blessures is bij tennis namelijk relatief laag (KNLTB, 2019b). De sport lijkt dus kansen te bieden om de groep 65-plussers, die naar verwachting in gemeente Nieuwkoop fors zal stijgen, in beweging te krijgen en/of te houden. Daarentegen kan het krimpen van de bevolking in de leeftijd van 45 tot 65 jaar negatieve consequenties hebben voor de mate van tennisbeoefening in de gemeente. Met name de leeftijdsgroep 45 tot en met 64 jaar is een belangrijke doelgroep voor de tennissport.

Wanneer deze groep in aantallen daalt, kan dit de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop leden kosten. Belangrijk voor het stabiel houden van de ledenaantallen van de tennisverenigingen is dan ook dat de tennisverenigingen in de gemeente actief inzetten op het werven en behouden van oudere tennissers.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Tabel 3.2 Opbouw ledenbestand KNLTB in 2018 naar leeftijd en verandering t.o.v. 2017 (in procenten) Leeftijdscategorie

Aandeel ledenbestand 2018

Verandering t.o.v. 2017

Jonger dan 5 jaar

+40% (60 leden)

5-12 jaar

11%

-6%

13-18 jaar

-4%

19-24 jaar

+1%

25-34 jaar

10%

+2%

35-44 jaar

14%

-5%

45-64 jaar

36%

-2%

65 jaar of ouder

18%

+2%

Bron: KNLTB, 2018. Bewerking: Mulier Instituut.

Gezelligheid/sociale contacten belangrijkste motief tennissende 65-plussers Middels de ledenmonitor van de KNLTB zijn per leeftijdscategorie de belangrijkste drijfveren om de sport te beoefenen in kaart gebracht. Voor 65-plussers is het sociale netwerk de belangrijkste reden om te tennissen (figuur 3.3). Eerst samen tennissen en daarna gezamenlijk een drankje drinken is voor veel 65plussers een drijfveer om te (blijven) tennissen. Dit wordt gevolgd door plezier in de sport zelf (72%), de mogelijkheid om buiten te sporten (69%) en de mogelijkheid tot lichaamsbeweging (66%). De meest genoemde reden om het lidmaatschap op te zeggen voor deze leeftijdscategorie zijn gezondheidsklachten. Om in de toekomst deze groep beter aan het tennissen te houden kan aanpassing van het tennisaanbod wenselijk zijn. Door bijvoorbeeld tennis met zachtere ballen (rood, oranje, groen) aan te bieden hebben spelers meer tijd om de bal te slaan en is de impact van het raakpunt minder groot op het lichaam. Ook kan op een kleiner speelveld worden gespeeld (Dynamic Tennis 1) waardoor een minder grote afstand hoeft te worden afgelegd. Maar ook het organiseren van sociale activiteiten voor en/of na het tennissen kan ervoor zorgen dat deze groep lid blijft/wordt van de tennisvereniging. Figuur 3.3 Motieven om te tennissen van leden van de KNLTB die ouder dan 65 jaar zijn (in procenten) 0

Gezelligheid/sociale contacten

100 83

Leuke activiteit/plezier

Buiten sporten

Lichaamsbeweging/gezond/afslanken

Flexibel/kan het spelen wanneer ik wil

Opbouw van conditie, kracht en/of lenigheid

Uitlaatklep voor dagelijks leven/ontspanning

Bron: Ledenmonitor KNLTB, 2018. Bewerking: Mulier Instituut.

Zie hier voor meer informatie over Dynamic Tennis. Dynamic Tennis is een variant van tennis die met name voor ouderen geschikt is. In 2018 is ruim 80 procent van de Dynamic Tennis beoefenaars ouder dan 50 jaar (DTBN, 2018).

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Tennissen met vrienden/leeftijdsgenoten belangrijkste motief voor kinderen Naast 65-plussers zijn met name kinderen voor tennisverenigingen een belangrijke doelgroep om aan het tennissen te krijgen en/of te houden. Zoals in figuur 3.1 en tabel 3.1 is te zien, daalt het aantal junioren dat tennist de laatste jaren sterker dan het aantal senioren dat tennist. Uit onderzoek van de KNLTB blijkt tennissen met vrienden de belangrijkste drijfveer voor kinderen tussen de 13 en 18 jaar om lid te zijn van de KNLTB (KNLTB, 2018). Om deze groep aan het tennissen te krijgen en te houden is het belangrijk dat kinderen met leeftijdsgenootjes kunnen tennissen en dat activiteiten worden georganiseerd waar kinderen met leeftijdsgenoten aan kunnen deelnemen. Wanneer tennisverenigingen weinig jeugdleden hebben, kan gedacht worden aan het opzetten van samenwerkingen met andere tennisverenigingen. Daarbij kan worden gedacht aan het organiseren en aanbieden van lessen en activiteiten voor deze doelgroep, zodat kinderen met voldoende leeftijdsgenoten kunnen tennissen. Tabel 3.3 Drijfveren en uitdagingen om te tennissen van leden van de KNLTB in de leeftijd 13-18 jaar Drijfveren

Uitdagingen

Tennissen met vrienden

Te druk met school

Recreatief sporten

Geen vrienden om mee te tennissen

Tennissen wanneer je wilt

Geen leuke trainer

Spelen van competitie

Te weinig kinderen van eigen niveau/leeftijd

Leuke acitiviteit/plezier

Tennis ‘saai’ geworden

Bron: Tennisteens onderzoek KNLTB, 2018. Bewerking Mulier Instituut.

3.2

Ontwikkeling tennissport in gemeente Nieuwkoop Hoge tennisdeelname in gemeente Nieuwkoop door gebrek aan alternatief De tennisdeelname van de bevolking in gemeente Nieuwkoop is opvallend hoog. Na voetbal is tennis met afstand de populairste sport in gemeente Nieuwkoop. In 2017 was 6,4 procent van de inwoners van gemeente Nieuwkoop lid van een tennisvereniging gelieerd aan de KNLTB. Dit is twee keer zo veel als gemiddeld het geval is in Nederland (3,2%). Ook als wordt vergeleken met het gemiddelde binnen de VSGregio Hollands Midden (4,7%) en met vergelijkbare gemeenten op basis van stedelijkheid en aantal inwoners (4,4%) blijkt tennis een populaire sport te zijn in gemeente Nieuwkoop. Ook de tennisverenigingen zelf ervaren een hoge populariteit van de sport in hun gemeente. Volgens de tennisverenigingen ligt de oorzaak voor de hoge tennisdeelname voornamelijk bij het gebrek aan alternatieve sportmogelijkheden en de sterke sociale functie van de verenigingen in de kernen. Zo wordt aangegeven dat naast de tennis- en voetbalverenigingen weinig alternatieve (sport)verenigingen zijn voor de inwoners van gemeente Nieuwkoop, waardoor vaker voor de tennisvereniging wordt gekozen. Hierbij speelt ook de aantrekking van de tennissport voor mensen van een middelbare leeftijd een rol.

Zo wordt aangegeven dat met name veel voetballers overstappen naar de tennisvereniging omdat tennis makkelijker dan voetbal te beoefenen is na een blessure of op oudere leeftijd. Ook wordt door tennisverenigingen aangegeven dat zij het gevoel hebben diep geaard te zijn in de kleine kernen en dat de vereniging een verbindende factor is binnen het dorp, waardoor het verenigingsleven in gemeente Nieuwkoop meer leeft dan in andere gemeenten.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Tennis

Atletiek

Golf

Gymnastiek

Hockey

Paardensport

Sportvissen

Voetbal

Volleybal

Zwemmen

Tabel 3.4 Ledenpercentage 10 grootste sportbonden van Nederland in gemeente Nieuwkoop in 2017

Gemeente Nieuwkoop

6,4

0,4

1,9

2,0

1,1

0,8

3,7

9,7

1,0

0,8

t.o.v. Nederland

(+3,2)

(-,4)

(-,2)

(+,3)

(-,4)

(-,1)

(+,9)

(+2,7)

(+,3)

(0)

4,7

1,0

3,1

2,2

1,9

1,0

3,6

7,2

0,6

1,0

(+1,5)

(+,2)

(+1)

(+,5)

(+,4)

(+,1)

(+,8)

(-,2)

(-,1)

(+,2)

4,4

0,8

2,1

1,8

1,2

3,8

8,4

0,9

0,8

(+1,2)

(0)

(+,1)

(-,3)

(+,3)

(+1)

(+1,4)

(+,2)

(0)

3,2

0,8

2,1

1,7

1,5

0,9

2,8

7,0

0,7

0,8

VSG-regio Hollands Midden t.o.v. Nederland Vergelijkbare gemeenten* t.o.v. Nederland Nederland

Bron: Ledentalrapportage NOC*NSF, 2017. Bewerking: Mulier Instituut. * Noot: Vergelijkbare gemeenten zijn geselecteerd op basis van aantal inwoners en mate van stedelijkheid overeenkomstig met gemeente Nieuwkoop.

Aantal leden tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop licht gedaald In gemeente Nieuwkoop zijn zeven tennisparken gelegen; zes tennisverenigingen en één particulier tenniscentrum (zie kaart 3.1). In 2018 zijn 1.937 leden ingeschreven bij de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop (zie figuur 3.4). Tennisvereniging Nieuwkoop, tennisvereniging Nieuwveen en tennisvereniging Ter Aar zijn de grootste verenigingen met meer dan 350 leden. Lawn tennisvereniging Noorden is met ruim 200 leden de kleinste vereniging van de gemeente. In de afgelopen vijf jaar is het aantal leden bij de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop in totaal met ongeveer tien procent in omvang gedaald (-9%). Dit is minder dan de gemiddelde landelijke daling in dezelfde periode (-11%). Met name tennisclub Langeraar (-31%) en Lawn tennisvereniging Noorden (-20%) zijn in de afgelopen vijf jaar in ledenaantal gedaald. Deze verenigingen geven aan op dit moment een stabiel ledenaantal te verwachten en zelfs te hopen op een kleine groei wanneer in hun kern nieuwbouw plaatsvindt. Lawn tennisvereniging Zevenhoven (+12%) en tennisvereniging Nieuwveen (+1%) zijn daarentegen in de afgelopen vijf jaar (licht) in ledenaantallen gestegen. Deze verenigingen verwachten ook een stabiel ledenaantal. Tennisvereniging Nieuwveen hanteert momenteel een wachtlijst voor seniorleden, omdat de voor de club maximale capaciteit is bereikt.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Kaart 3.1 Tennisparken in gemeente Nieuwkoop

1) T.V. Nieuwveen 2) L.T.V. Noorden 3) T.V. Ter Aar 4) L.T.V. Zevenhoven 5) T.C. Langeraar 6) T.V. Nieuwkoop 7) Sportcentrum Nieuwkoop. Paars (1-6) = tennisvereniging, blauw (7) = commercieel tenniscentrum Kaartvervaardiging: Mulier Instituut.

Figuur 3.4 Ontwikkeling ledental tennisverenigingen gemeente Nieuwkoop in de periode 2013-2018 (in aantallen) 0

500

Tennisvereniging Ter Aar

377 332 353

Tennisvereniging Nieuwveen

352 351 356

Lawn tennisvereniging Zevenhoven Tennisclub Langeraar

1500

2000

2500

226 241 253 391 325 270

527 505 500

Tennisvereniging Nieuwkoop Lawn tennisvereniging Noorden

1000

255 246 205

2128 2000 1937

Gemeente Nieuwkoop totaal

2013

2015

2018

Bron: KNLTB (via gemeente Nieuwkoop), 2018. Bewerking: Mulier Instituut.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Opbouw leeftijd tennisverenigingen gemeente Nieuwkoop vergelijkbaar met landelijk De leeftijd van de leden van de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop in 2018 is vergelijkbaar met de gemiddelde leeftijd van het ledenbestand van de KNLTB (zie figuur 3.5). Ook wanneer naar de specifieke tennisverenigingen wordt gekeken, blijkt de opbouw van de leeftijd van het ledenbestand bij de meeste verenigingen vergelijkbaar te zijn met het Nederlandse gemiddelde. Lawn tennisvereniging Zevenhoven, Tennisvereniging Nieuwkoop, Tennisvereniging Nieuwveen en Lawn tennisvereniging Noorden hebben een groter aandeel jonge leden (<25 jaar). Tennisclub Langeraar en Tennisvereniging Ter Aar hebben relatief weinig jeugdleden. De tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop benoemen het werven en behouden van jeugdleden als een belangrijke uitdaging naar de toekomst. Alle verenigingen geven aan serieuze inspanningen te leveren gericht op het aantrekken van jeugdleden zoals het organiseren van scholentennis, buurtdagen en open dagen. De belangrijkste inspanningen van de verenigingen gericht op ledenwerving gaan daarmee naar het aantrekken van jeugdleden. Kijkend naar het aandeel 65-plussers blijken Lawn tennisvereniging Zevenhoven en tennisvereniging Nieuwveen relatief weinig 65-plussers te hebben. Alleen tennisclub Langeraar heeft relatief gezien meer 65-plussers dan landelijk.

Gezien de verwachte vergrijzing is het belangrijk dat de verenigingen in staat zijn om een hoger aandeel ouderen aan de vereniging te binden. Weinig tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop geven aan zich met acties of activiteiten op 65-plussers te richten, veelal heeft het werven van jeugd de focus. Figuur 3.5 Opbouw leeftijd tennisverenigingen gemeente Nieuwkoop en tennisverenigingen landelijk in 2018 (in procenten) 0 Landelijk KNLTB

20 11

Tennisvereniging Ter Aar

Tennisvereniging Nieuwveen

17 15

Gemeente Nieuwkoop totaal

Jonger dan 13 jaar

14 11 21

13-24 jaar

Lawn tennisvereniging Noorden

100

Tennisvereniging Nieuwkoop

80 36

Lawn tennisvereniging Zevenhoven Tennisclub Langeraar

25-44 jaar

45-64 jaar

65 jaar of ouder

Bron: KNLTB (via gemeente Nieuwkoop), 2018. Bewerking: Mulier Instituut.

3.3

Vraag-aanbod analyse tennisaccommodaties in gemeente Nieuwkoop Zeven tennisparken met 35 tennisbanen in gemeente Nieuwkoop In gemeente Nieuwkoop zijn zeven tennisparken gelegen. Deze tennisparken beschikken in totaal over 30 buitentennisbanen (zie tabel 3.5). Deze zijn allen verlicht. Tenniscentrum Nieuwkoop beschikt over vijf binnentennisbanen die zij ter verhuur aanbieden aan particulieren. Tenniscentrum Nieuwkoop wordt commercieel uitgebaat. Verschillende tennisverenigingen maken gebruik van de binnentennisbanen bij capaciteitsgebrek (competitiedagen) en/of slecht weer. De tennisbanen op de tennisparken van de verenigingen worden aan de leden van de verenigingen ter beschikking gesteld. In kaart 3.1 zijn de zeven tennisparken in gemeente Nieuwkoop weergegeven.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Tabel 3.5 Aantal tennisbanen op tennisparken in de gemeente Nieuwkoop in 2019 Buitenbanen Tennispark

Binnenbanen

Verlicht

Onverlicht

Tennisvereniging Ter Aar

Tennisvereniging Nieuwveen

Lawn tennisvereniging Zevenhoven

Tennisclub Langeraar

Tennisvereniging Nieuwkoop

Lawn tennisvereniging Noorden

Tenniscentrum Nieuwkoop

Totaal

Bron: Gemeente Nieuwkoop, 2019. Bewerking: Mulier Instituut.

Hoger aantal leden per baan in gemeente Nieuwkoop dan landelijk het geval Tennis wordt zowel binnen als buiten beoefend. In Nederland zijn circa 350 tennishallen met in totaal circa 1.300 overdekte tennisbanen. Daarnaast liggen in Nederland 11.336 tennisbanen in de buitenlucht verdeeld over circa 2.000 accommodaties (DSA, 2019). Dit komt neer op 16,6 tennisbanen per 25.000 inwoners (zie tabel 3.6). Met circa 570.000 leden van de KNLTB in 2017 betekent dit een gemiddelde baandruk van 48 leden per baan. In gemeente Nieuwkoop zijn gemiddeld meer tennisbanen gelegen dan landelijk. Met 30 buitentennisbanen is het relatieve aanbod 26,3 banen per 25.000 inwoners. Doordat het aantal inwoners van gemeente Nieuwkoop dat lid is van de KNLTB gemiddeld hoog is, is in gemeente Nieuwkoop de baandruk met gemiddeld 61 leden per baan hoger dan het landelijk gemiddelde (48), de VSG-regio Hollands Midden (56) en vergelijkbare gemeenten (48). Tabel 3.6 Aantal buitentennisbanen, ledenpercentage KNLTB en gemiddeld aantal leden per tennisbaan in gemeente Nieuwkoop t.o.v. VSG-regio, vergelijkbare gemeenten en Nederland Aantal banen

Gemiddeld aantal

Totaal

Per 25.000 inwoners

Ledenpercentage

leden per baan

Gemeente Nieuwkoop

26,3

6,4

VSG-regio Hollands Midden

617

19,6

4,7

Vergelijkbare gemeenten

551

24,0

4,4

11.336

16,6

3,2

Nederland

Bron: Database SportAanbod (DSA), 2019; KNLTB (via NOC*NSF), 2017. Bewerking: Mulier Instituut. * Noot: Vergelijkbare gemeenten zijn geselecteerd op basis van aantal inwoners en mate van stedelijkheid overeenkomstig met gemeente Nieuwkoop.

Beperkt overschot aan buitentennisbanen in gemeente Nieuwkoop In tabel 3.7 is de vraag-aanbodanalyse aan buitentennisbanen in gemeente Nieuwkoop weergegeven. Het overschot of tekort aan tennisbanen is berekend door het aantal banen per vereniging in het seizoen 2018/2019 af te zetten tegen de baanbehoefte. De baanbehoefte is berekend door het aantal leden per vereniging in 2018/2019 af te zetten tegen het minimale aantal vereiste banen hiervoor. De KNLTB hanteert de richtlijn van 70 tot 90 leden per verlichte buitentennisbaan. Wanneer het aanbod wordt afgezet tegen de behoefte aan tennisbanen van de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop, bestaat in gemeente Nieuwkoop een beperkt overschot aan buitentennisbanen. Op basis van deze richtlijnen heeft gemeente Nieuwkoop een overschot van nul (op basis van 70 leden per baan) tot zeven buitentennisbanen (op basis van 90 leden per baan). Wel zijn per vereniging verschillen te zien in de mate van onder- of

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

overcapaciteit van de tennisbanen. Zowel tennisvereniging Ter Aar (+ 1 tot 2 banen) als tennisclub Langeraar (+1 tot 2 tennisbanen) en Lawn tennisvereniging Noorden (+1 baan) hebben op basis van de richtlijnen een overschot aan tennisbanen. Deze tennisverenigingen geven aan geen duidelijke overcapaciteit te ervaren door de sterke piekmomenten in de tennissport. Met name tijdens competitiedagen, toernooien en bepaalde trainingsavonden wordt het aantal banen bij de vereniging noodzakelijk geacht. Zonder de huidige capaciteit aan banen zouden zij minder competitieteams kunnen faciliteren. Lawn tennisvereniging Zevenhoven en tennisvereniging Nieuwkoop beschikken over het aantal buitenbanen conform de behoefte. Ook zij ervaren op bepaalde momenten (competitie, toernooien, lesavonden) knelpunten. Tennisvereniging Nieuwveen heeft op basis van de richtlijnen een tekort aan buitentennisbanen (-1 tot 3 banen). Deze vereniging ervaart zelf ook een baantekort. De vereniging heeft een wachtlijst voor leden en moet soms uitwijken naar omliggende verenigingen vanwege gebrek aan capaciteit. Tabel 3.7 Vraag-aanbodanalyse buitenbanen tennisverenigingen Nieuwkoop in het seizoen 2018/’19 Aantal buitenbanen Vereniging

Verlicht

Onverlicht

Behoefte

Tennisvereniging Ter Aar

4 (3,9) – 5 (5,0)

Resultaat Aanbod groter dan behoefte

Tennisvereniging Nieuwveen

4 (4,0) – 6 (5,1)

Behoefte groter dan aanbod

Zevenhoven

3 (2,8) – 4 (3,6)

Aanbod conform behoefte

Tennisclub Langeraar

3 (3,0) – 4 (3,8)

Aanbod groter dan behoefte

Tennisvereniging Nieuwkoop

6 (5,6) – 8 (7,1)

Aanbod conform behoefte

Noorden

3 (2,3) – 3 (2,9)

Aanbod groter dan behoefte

Gemeente Nieuwkoop totaal*

23 – 30

Aanbod groter dan behoefte

Lawn tennisvereniging

* Noot: De totale behoefte aan buitentennisbanen in gemeente Nieuwkoop is berekend door de afgeronde behoefte aan buitentennisbanen per tennisvereniging in gemeente Nieuwkoop op te tellen.

Behoefte aan binnenbanen bij Sportcentrum Nieuwkoop Bij Sportcentrum Nieuwkoop liggen vijf binnentennisbanen die op dit moment in de avonden en op zondagen naar tevredenheid van het centrum worden verhuurd. De bezetting van de middagen en zaterdagen verlopen minder naar wens en het centrum probeert deze met het organiseren van activiteiten (zoals het organiseren van een instuif) en aanbiedingen meer te vullen. In tegenstelling tot de landelijke trend, ervaart het centrum in de afgelopen vier jaren juist een toename van de bezetting van de tennisbanen. Desondanks verwacht het centrum in de toekomst een terugloop van het aantal tennissers dat gebruik maakt van de banen. Dit komt doordat op dit moment met name ouderen met vervroegd pensioen de uren overdag vullen. Doordat mensen steeds langer door moeten werken verwacht het centrum een grote terugval in de nabije toekomst wanneer deze gebruikers stoppen met tennissen. Toekomstige behoefte aan tennisbanen daalt naar verwachting In tabel 3.8 is de toekomstige accommodatiebehoefte van de tennisverenigingen weergegeven. De berekening van de toekomstige ledenaantallen (2025 en 2035) berust op de verwachte bevolkingsontwikkeling, de ontwikkelingen van de tennissport en recente ledenontwikkelingen van de verenigingen.

Wanneer de bevolkingsontwikkeling en verenigingsontwikkeling zich op deze manier bij de verenigingen doorzet, zal de tennissport in gemeente Nieuwkoop naar verwachting in totaliteit licht dalen. Hierdoor zal de behoefte aan tennisbanen in gemeente Nieuwkoop in de periode tot en met 2035 ook licht afnemen. Wel zijn verschillen te zien tussen de verenigingen. Naar verwachting zal de behoefte aan tennisbanen bij Tennisvereniging Ter Aar, Tennisclub Langeraar, Tennisvereniging Nieuwkoop, Lawn 22

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Tennisvereniging Noorden en Tennisvereniging Nieuwveen naar verwachting licht afnemen en bij Lawn tennisvereniging Zevenhoven op basis van de verenigingsontwikkeling licht toenemen. Om als tennisvereniging relevant te blijven in gemeente Nieuwkoop is het belangrijk om de daling van het aantal leden stabiel te krijgen. Met name verenigingen die in staat zijn om de groep 65-plussers bij de vereniging te houden en/of te krijgen zullen, op basis van de bevolkingsontwikkeling (vergrijzing en daling inwoners tussen de 20-65 jaar), met een mindere ledendaling te maken krijgen. Ervan uitgaande dat de daling van het aantal leden van de tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop naar verwachting op enig moment voor 2040 zal zijn gestabiliseerd, kan de correctie op de verenigingsontwikkeling als een doemscenario worden beschouwd. We verwachten dat rekening moet worden gehouden met het scenario dat uit de bevolkingsontwikkeling naar voren komt. Tabel 3.8 (Verwachte) baanbehoefte tennisverenigingen gemeente Nieuwkoop in 2025 en 2035 Behoefte Correctie Bevolkingsontwikkeling Vereniging

Aanbod

2025

Tennisvereniging Ter Aar

Tennisvereniging Nieuwveen

Lawn tennisvereniging

verenigingsontwikkeling*

2035

2025

2035

4 (3,9)-5 (5,0)

4 (3,8)-5 (4,9)

4 (3,4)-5 (4,4)

3 (2,6)-4 (3,4)

4 (3,9)-5 (5,0)

4 (3,8)–5 (4,9)

4 (3,6)-5 (4,6)

4 (3,0)-4 (3,9)

3 (2,8)-4 (3,6)

3 (2,7)-4 (3,5)

4 (3,2)-5 (4,1)

4 (4,0)-6 (5,1)

Tennisclub Langeraar

3 (3,0)-4 (3,8)

3 (2,9)-4 (3,7)

2 (2,0)-3 (2,6)

1 (1,0)-2 (1,3)

Tennisvereniging

6 (5,5)-8 (7,1)

6 (5,4)-7 (6,9)

5 (4,9)-7 (6,3)

4 (3,9)-5 (5,0)

3 (2,3)-3 (2,9)

3 (2,3)-3 (2,8)

2 (1,8)-3 (2,3)

2 (1,2)-2 (1,6)

23-29

23-28

21-28

18-23

Zevenhoven

Nieuwkoop Lawn tennisvereniging Noorden Gemeente Nieuwkoop totaal**

* Noot: De correctie op de verenigingsontwikkeling is vastgesteld op basis van de verandering in het aantal junioren- en seniorenleden die de desbetreffende vereniging in de jaren 2013-2019 heeft doorgemaakt. Dit scenario kan als doemscenario worden beschouwd omdat de daling van het aantal leden van tennisverenigingen naar verwachting voor 2040 zal zijn gestabiliseerd (zie paragraaf 3.2). ** Noot: De totale behoefte aan buitentennisbanen in gemeente Nieuwkoop is berekend door de afgeronde behoefte aan buitentennisbanen per tennisvereniging in gemeente Nieuwkoop op te tellen.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

3.4

Mogelijkheden padel in gemeente Nieuwkoop Padel is een groeiende racketsport Padel is een jonge racketsport die aan het begin van de eenentwintigste eeuw in Nederland is geïntroduceerd. Vanaf dat de eerste padelaccommodatie in 2005 in Nederland is aangelegd, heeft de sport een forse groei doorgemaakt. In 2018 zijn er 58 padelaccommodaties in Nederland en is op basis van onderzoek naar de potentie van de sport vastgesteld dat het aantal naar verwachting in versneld tempo zal blijven groeien (Hoeijmakers en Romijn, 2018). In mei 2019 is door de KNLTB vastgesteld dat de honderdste tennisvereniging één of meer padelbanen heeft aangelegd wat het totale aantal padelbanen in Nederland op 250 brengt (KNLTB, 2019d). De groei van padel zet zich, zoals verwacht, in versneld tempo door. Kader 3.1 Wat is padel? Padel is een racketsport met kenmerken van zowel squash als tennis en wordt in dubbelteams (twee tegen twee) gespeeld op een veld van 20 x 10 meter met een omheining van glas of hekwerk. Het veld wordt in tweeën gedeeld door een net, en elke speelhelft bestaat uit twee servicevakken en een achterveld. Het spel begint wanneer de serverende speler de bal over het net, zonder dat de bal eerst het glas of hekwerk raakt, in het speelveld van de tegenpartij slaat.

De bal blijft in het spel totdat deze twee keer heeft gestuiterd, in het net is beland of zonder te stuiteren uit de kooi wordt geslagen. De glazen wand en het hekwerk mogen worden gebruikt zolang de bal eerst de grond raakt. De puntentelling is hetzelfde als bij het tennis. Vier punten levert een game op en zes games een set. Padel kan zowel op een binnen- als buitenbaan worden gespeeld. In Nederland werd in 2005 voor het eerst padel gespeeld op het trainingscomplex van PSV. Toenmalig coach Guus Hiddink was in Spanje enthousiast geraakt door de sport, waarop PSV een baan liet bouwen. Padel naar verwachting geen hype Op basis van onderzoek van Hoeijmakers en Romijn (2018) is padel een racketsport met potentie om zich in Nederland als sport te vestigen. In het onderzoek is de potentie van een nieuwe sport beoordeeld aan de hand van vijf criteria (zie tabel 3.9). Vastgesteld is dat padel potentie heeft om bij een breder publiek aan te slaan omdat de aard van het spel, veel variatie, en direct spelplezier, bij de individuele en flexibele sportbehoefte van deze tijd past. Daarnaast is de sport voor veel spelers een verbetering ten opzichte van tennis doordat het karakter van het spel laagdrempelig is. Mensen die minder bedreven zijn in tennis vinden padel makkelijker om te spelen, doordat de padelbaan begrensd is en de bal terug stuitert.

Ook spreekt het sociale aspect veel spelers aan. Padel wordt altijd twee tegen twee gespeeld. Doordat niveauverschillen bij padel minder uitmaken, is het makkelijker om met familie of vrienden van wisselend niveau te spelen. Wel is de sport bij het grote publiek (nog) grotendeels onbekend. Hoewel ook steeds vaker niet-tennissers de padelbaan weten te vinden, is padel vooralsnog voornamelijk een spel dat door tennissers wordt gespeeld. Omdat de sport relatief onbekend is, is het aanleggen van padelbanen niet voldoende. Beleid en organisatie is nodig om grotere bekendheid voor de sport te creëren. Alleen dan kan het nieuwe leden naar de accommodatie trekken. Kortom, padel is naar verwachting geen hype die na een paar jaar verdwijnt, maar de moeite waard om als beleidsmakers en sportaanbieders in te investeren.

Toekomst tennis, voetbal, binnensport en zwembaden | Mulier Instituut

Tabel 3.9 Succesfactoren padel Factor

Padel

Past de sport bij de bestaande waarden en behoeften?

Is de sport een verbetering t.o.v. het bestaande aanbod?

Is de sport eenvoudig te begrijpen en te beoefenen?

Is de sport goed zichtbaar voor anderen?

Is de sport relatief eenvoudig uit te proberen?

-- slecht, - matig, + goed, ++ uitstekend Bron: Hoeijmakers & Romijn, 2018.

Padel geen vervanging van maar aanvulling op het tennisaanbod In het onderzoek naar de status en potentie van de nieuwe sport padel is gebleken dat de groei van padel mede verklaard kan worden door de teruggang in het aantal tennissers in Nederland. Hoewel ook steeds meer padelverenigingen en commerciële centra zonder link met de tennissport padel aanbieden, zijn het op dit moment voornamelijk tennisverenigingen die padel als extra sport aanbieden. Tennisverenigingen zien in padel een manier om de sportvereniging toekomstbestendig te maken: padel als een mooie aanvulling in het sportaanbod van tennisverenigingen om op den duur nieuwe mensen naar de club te trekken, en de huidige leden binnen de vereniging te houden. Hoewel onderzoek naar het effect van padel voor een tennisvereniging (nog) ontbreekt, geeft de KNLTB aan dat padel aansluiting vindt bij de tennisspelers die tennisverenigingen proberen binnen de vereniging te houden. De sport lijkt te passen bij jongeren en beginnende tennissers, doelgroepen die moeilijk voor de tennissport zijn te behouden. Dit maakt van padel een aanvulling op het tennisaanbod en geen concurrentie ten opzichte van de tennissport. Eén padelbaan in gemeente Nieuwkoop Op dit moment is in gemeente Nieuwkoop één buitenpadelbaan gelegen bij Tennisvereniging Ter Aar. Deze is in 2017 aangelegd tijdens de renovatie van het park.

De reden voor het aanleggen van deze baan is dat de verenging het een mooie toevoeging vond voor hun sportaanbod en kansen ziet om met padel meer mensen naar de club te trekken. De vereniging is tevreden met de bezetting van de padelbaan, maar ziet niet dat extra mensen naar de club komen door uitbreiding van het sportaanbod. Het zijn voornamelijk eigen leden die gebruik maken van de padelbaan. De vereniging geeft zelf aan dat de club hiervoor te weinig aan promotie doet en dat dit in de toekomst nog sterker opgepakt kan worden. Op dit moment bestaan geen plannen voor uitbreiding van het padelaanbod, maar de club sluit niet uit dit in de toekomst wel te gaan doen. De vereniging raadt zeker andere tennisclubs in gemeente Nieuwkoop aan om een padelbaan aan te leggen, maar geeft wel aan dat het veel geld kost. Meerdere verenigingen geïnteresseerd, maar kosten geven de doorslag De meeste tennisverenigingen in gemeente Nieuwkoop geven aan niet over uitbreiding van het sportaanbod met padel na te denken omdat de mogelijkheid er voor hen niet naar is. Zo geven voor verschillende verenigingen ruimtebeperkingen de doorslag en zal eerder voor uitbreiding van de tennisbanen worden gekozen. Het opofferen van een tennisbaan voor een padelbaan wordt niet als een wenselijke mogelijkheid genoemd.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nieuwkoop&id=b54365a9-3039-415c-8bd6-22e04c2501c2