Publicatie de constructieve.pdf



Versie 230411 – pagina 60

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Vanuit ECUB, het Energie Collectief Utrechtse Bedrijven, hebben we samen met Stedin en adviseurs die ervaring hebben bij het STA project op Schiphol, een onderzoek uitgevoerd naar de kansen voor het opzetten van een energie hub op bedrijventerrein Lage Weide in Utrecht. De provincie en gemeente Utrecht en de ROM hebben ons hiermee financieel geholpen. Dit bleek zeer kansrijk, dus nu zet ik me in voor de realisatie. Het was echt een traject waar ik veel van geleerd heb, tips en tops die nu direct inzetbaar zijn voor de nieuwe fase waar we in zitten. We hebben als ECUB in samenwerking met Provincie Utrecht een waterstofconvenant met zo’n 110 partijen afgesloten. Allen hebben hun ambities opgeschreven die ze in 2025 willen verwezenlijken op het gebied van waterstof in de mobiliteit. In Nieuwegein is een waterstoftankstation gerealiseerd, in Amersfoort zijn ze met de bouw begonnen en op Lage Weide is het wachten op de vergunningverlening. Er worden allerlei bijeenkomsten georganiseerd om ervoor te zorgen dat er o.a. vrachtwagens, bakwagens en bestelbussen op waterstof geleverd kunnen worden. Ook hier wordt heel nauw samengewerkt met de provincie. Ik ben er trots op dat we met een unieke zaak bezig zijn, als dit goed wordt afgerond dan geeft dit niet alleen in Utrecht maar ook in de rest van Nederland kansen om het bestaande energienetwerk maximaal te benutten.

Dit biedt op korte termijn mooie oplossingen en geeft tijd en ruimte om de infrastructuur van het energienet fysiek uit te breiden, dat kost immers jaren om dat te realiseren. Waar zijn jullie nu mee bezig? Ben je daar ook tevreden over of trots op? De meeste tijd besteed ik aan het werken aan netcongestieproblemen op oude en nieuwe bedrijventerreinen. Deze netcongestie betreft zowel de afname als de invoeding. Bedrijven die willen uitbreiden, nieuw bouwen of willen elektrificeren hebben hiervoor geen of zeer beperkte mogelijkheden. Ook terug levering van bijvoorbeeld de opwek uit zonne-energie en opslag in batterijen is niet of nauwelijks nog mogelijk. Dit staat de verdere verduurzaming van gebouwen en processen op de bedrijventerreinen in de weg. Ook remt het de groei- en uitbreidingsmogelijkheden. Zoals gezegd hebben zowel de regionale (o.a. Stedin) als de landelijke netbeheerder (TenneT) geen mogelijkheid om op korte termijn het energienet te verzwaren. Het is een hele kostbare en intensieve operatie. Daarom is de oplossing die wij aan het realiseren zijn zo innovatief. Door het gezamenlijk benutten van de gecontracteerde transportcapaciteit is veel vrije onbenutte ruimte inzetbaar.

In dit werk kan mijn favoriete competenties helemaal kwijt; empathisch luisteren, met een open mind interpreteren, inventariseren, analyseren, verbinden en doorpakken! We zijn nu actief met allerlei regeltechnische en organisatorische zaken zoals o.a. het oprichten van een coöperatie voor deelnemers, overeenkomsten met de netbeheerder en de andere partijen, en het selecteren van een aanbieder die het benodigde platform voor ons kan bouwen. Real-time kunnen meten én sturen is daarvoor heel belangrijk. Een volgende uitdagende fase. Ik geniet ervan.



Versie 230411 – pagina 61

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Kun je voor je plannen (medewerking, hulp, kennis, leningen, andere regelgeving, subsidie) van overheid, provincie, gemeente, banken, warmte-leveranciers, kenniscentra of andere maatschappelijke partijen gebruiken? Ja, uiteraard. In deze fase van de energietransitie is het heel belangrijk om samen te werken. Dat is nodig om te kunnen versnellen. Ons huidige systeem van het aanpassen en maken van nieuwe wetten, regels en procedures kan de snelheid van de innovaties en de veranderingen niet bijhouden. Er is lef nodig om pioniers en innovators ruimte te geven om proefprojecten op te zetten. Dit remt het verstrekken van leningen, subsidies, vergunningen, testfaciliteiten en bewijs, allemaal noodzakelijke onderdelen voor het versnellen, opschalen en uitrollen van nieuwe duurzame initiatieven, samenwerkingsprojecten en producten. Ik roep alle bestuurders van overheden en organisaties die daar invloed op hebben op om hiervoor op de bres te gaan staan, winnen doen we immers samen! Hebben jullie behoefte om elkaar en andere maatschappelijke partners af en toe te ontmoeten? Jazeker. We zijn nog lang niet klaar met onze innovatieve projecten. Ons uitgebreide relatienetwerk kan niet groot genoeg zijn. We komen daarom ook graag naar jullie 2e Dialoog op 12 april a.s.

Mogen lezers jou benaderen voor informatie over jullie energietransitie­ projecten? Jazeker! Mijn mailadres is g.boels@ecub.nl. Onze website is www.ecub.nl



Versie 230411 – pagina 62

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

17

Interview met Pierre Vermeulen Solease

Mensen zonder middelen in staat stellen mee te doen aan de energietransitie Door Arie Noordermeer Wie en wat is Solease? Pierre Vermeulen richtte Solease op in 2011. Zijn drijfveer is om een wezenlijke bijdrage te leveren aan het verduurzamen van onze samenleving. Solease is een landelijk werkende organisatie die zich inspant om mensen die zelf niet de kennis en de middelen hebben om hun huis te verduurzamen, te helpen. Eerder startte het bedrijf met het verhuren van zonnepanelen. Geleidelijk aan is daar ook verkoop van zonnepanelen bijgekomen en inmiddels biedt men ook isolatievoorzieningen voor muren, vloeren, ramen en daken. In 2023 zal ook de warmtepomp aan het assortiment worden toegevoegd en op termijn nog andere duurzame oplossingen zoals laadpalen en thuisbatterijen. Hiermee transformeert Solease van een Solar as a Service naar een Energy as a Service partij. De website www.solease.nl geeft een goed beeld van de producten en diensten van de organisatie. Wat hebben jullie in de afgelopen jaren bereikt? Een goeie vraag. Ik denk dat wij een concrete, duurzame impact hebben geleverd in huishoudens en sinds kort ook in het Midden- en Klein Bedrijf. In de tweede plaats hebben wij een drempelverlagend product ontwikkeld voor mensen die zelf niet de kennis en de financiële middelen hebben om aan de energietransitie mee te doen.

We zijn inmiddels breder geworden dan alleen een leverancier van zonnepanelen. We doen ook isolatie-werkzaamheden en in de toekomst voorzie ik zoals gezegd ook nog wel warmtepompen, laadpalen voor de elektrische auto en thuisbatterijen voor de opslag van energie. Pierre vond het belangrijk om met het nieuwe product (het verhuren van zonnepanelen) de markt toegankelijker te maken voor iedereen. “In de afgelopen jaren heeft Solease zo’n 40 miljoen euro geïnvesteerd in verduurzaming. Als je dat uitdrukt in jaarlijkse CO2 opnamecapaciteit, dan komt dat overeen met het planten van 500.000 bomen. Om je beeld te geven: Utrecht heeft 165.000 bomen.



Versie 230411 – pagina 63

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Woont jullie doelgroep niet vooral in huurwoningen en is die groep wel interessant genoeg voor jullie? Pierre stelt dat er in het begin ook gesproken is met woningbouwcorporaties. Dat heeft toen niet geleid tot een duurzame samenwerking. Inmiddels hebben corporaties hun eigen oplossingen wel gevonden. Maar er zijn nog zo’n 3 miljoen particulieren en Mkb’ers die wij met ons aanbod kunnen helpen. Zijn er ook dingen niet gelukt? Ja. Wij zijn een commerciële partij. En daardoor bleek het soms uitdagend om tot een goede samenwerking te komen met corporaties en lokale overheden. Daar waar het wel is gelukt was het uitgangspunt om te kijken hoe we binnen de bestaande kaders alsnog samen konden werken. Daar waar het niet is gelukt waren de kaders al meteen een te hoge drempel om echt met elkaar in gesprek te gaan op zoek naar oplossingen. Ik had de (lokale) overheid dan ook graag nog meer als katalysator gezien van de verduurzaming. Waar zijn jullie nu mee bezig? We hebben inmiddels een goede samenwerking opgebouwd met partners zoals Vattenfall, Praxis en de Volksbank. Door een goede samenwerking met deze bedrijven kunnen wij de klanten van deze bedrijven van dienst zijn bij hun verduurzamingplannen. Sinds twee jaar bieden we ook woningisolatie aan. Ook dat draagt weer bij aan een energieneutraal huis.

Bij ons kun je in 5 minuten een scan maken van de mogelijkheden om je huis te verduurzamen. Een waterpomp heeft bijvoorbeeld best veel energie nodig. Wat is er dan logischer dan dat je die energie zelf opwekt met zonnepanelen op je dak. Thuisbatterijen gaan we pas doen als het rendabel is. Daarvoor hoeft de salderingsregeling zeker niet te worden afgeschaft. Als je thuisopslag zou subsidiëren hoef je misschien iets minder te investeren in versterking van het energienetwerk in ons land. Uiteindelijk zullen we vol in moeten zetten op alle beschikbare duurzame alternatieven om onze verduurzamingsdoelen op tijd te kunnen halen. Dus niet of/of maar en/en. Kun je voor je plannen medewerking van overheid, provincie, gemeente, banken, warmteleveranciers, kenniscentra of bedrijfsleven gebruiken? Ik zou als ondernemer best wel weer eens een open gesprek willen aangaan met de (lokale) overheid of het door samenwerking mogelijk is dat 1 + 1 drie wordt. Met name om het haalbaar en betaalbaar te maken voor juist die mensen die het nu ontbreekt aan de kennis maar ook financiële middelen om ook mee te doen. De energietransitie is zo’n complexe structuurverandering dat het absoluut nood­ zakelijk is dat we elkaar helpen.

En stel nu eens dat we met de lokale overheid van Utrecht tot een mooie samenwerking komen die de energietransitie echt vooruit helpt, dan kan die samenwerking toch ook naar andere plaatsen en met andere overheden uitgebreid worden?



Versie 230411 – pagina 64

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Hebben jullie behoefte om elkaar en andere bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? Jazeker, want de energietransitie is zo complex dat je dat echt samen met alle partijen moet doen. Als het gaat om het advies en levering aan klanten dan doen we dat ook niet allemaal zelf maar vooral door met partners samen te werken. Wij willen daarnaast zelf vooral uitblinken in Business Development, Finance en IT. Zo moet er een goede business development case zijn zodat we een interessant product kunnen (blijven) maken en leveren. Als het gaat om de Finance dan is het belangrijk dat we onze eventuele risico’s verantwoord kunnen beheersen. En verder is een goede IT van belang zodat alles wat geautomatiseerd kan worden, ook geautomatiseerd wordt. Automatisering leidt tot lagere kosten een lagere prijs en dus een lagere drempel voor mensen om over te stappen op duurzame alternatieven. Als die factoren goed meewerken, slagen wij erin om onze missie te blijven uitvoeren. Mis je nog een vraag, waarop je antwoord had willen geven? Als ik terugkijk op 12 jaar ondernemen dan is het soms wel eens lastig gebleken om een plekje te veroveren in een bestaande markt. Ik weet niet meteen de oplossing, en ik weet ook niet of we hier wel het maximale aan gedaan hebben, maar ik stel vast dat de zittende macht best sterk is.

Mijn vraag is dat hoe je een gelijk speelveld kunt creëren voor iedereen. En het tweede gaat over wet- en regelgeving. Die loopt absoluut achter op de maatschappelijke ontwikkelingen. Ik snap dat dit zorgvuldig moet en ik weet dat dit tijd kost, maar volgens mij kun je op kleine schaal best wat meer uitzonderingen toelaten. De regels dateren nog uit de tijd dat woningen alleen maar energie consumeerden in plaats van produceerden. Stel een Taskforce in, laat sommige regels los, maar blijf wel toetsen. Dat zou innovatieve partijen zoals onszelf enorm helpen!



Versie 230411 – pagina 65

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

18

Interview met Thomas Dekker Rabobank Nederland

Energieopslag is een zeer groot onderwerp geworden Door Arie Noordermeer Wat is je naam en functie binnen de organisatie? Ir. T.J. (Thomas) Dekker is businessdeveloper energietransitie bij Rabobank Nederland thomas.dekker@rabobank.nl. Binnen het team ‘energietransitie voor bedrijven’ van Rabobank Nederland, is hij op zoek naar nieuwe proposities. Hij focust zich op drie thema’s:

▪ Collectieve warmte - hoe ontwikkel je een finan-

cieringsaanbod voor coöperatieve warmtebedrijven zodat woningeigenaren of bedrijven zelf een warmtebedrijf kunnen opzetten en beheren.

▪ RES – binnen de Regionale Energie Strategie wordt

bepaald hoe lokaal de energietransitie wordt vorm­ gegeven. Rabobank denkt mee over hoe die uitdaging effectief gefinancierd kan worden.

▪ Energieopslag - Door de toename van duurzame

energie, de huidig netcongestie en behoefte aan seizoensopslag wordt energieopslag steeds belangrijker. Voor Rabobank een opkomende markt. Vanuit ons hoofdkantoor ben ik beleidsmatig en inhoudelijk bezig. Ik kijk naar de strategie maar soms ga ik ook mee naar klantgesprekken, bijvoorbeeld als het over energie-opslag gaat bij boerenbedrijven die batterijen willen aanleggen, vervoersbedrijven die elektrische willen gaan rijden maar geen aansluitingen kunnen vinden. Daarnaast hou ik mij bezig met verduurzaming van collectieve warmte. Dan kan het bijvoorbeeld gaan om grote bedrijven of hele woningblokken die een eigen bedrijf opzetten om zelf een warmtenet aan te leggen en daar zeggenschap over te hebben. Is voor jullie dan vooral de financieringskant van belang? Niet alleen. We zijn als Rabobank er ook van overtuigd dat de energietransitie nodig is voor de toekomst van de aarde. En vanuit die gedachte willen we mensen helpen om hun huis te verduurzamen. Alleen zo blijft je onroerend goed op waarde. Sterker nog. Als je dergelijke investeringen nalaat, daalt uiteindelijk de waarde van je huis. En uiteraard zit daarin ook weer een belang voor ons als hypotheekverschaffer.



Versie 230411 – pagina 66

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Wat hebben jullie bereikt in de afgelopen jaren? Als bank hebben we echt al heel veel gedaan. We zijn bijvoorbeeld de grootse financier van windenergie en van warmte netwerken; we lopen voorop in kennisontwikkeling en het ontwikkelen van goede business cases. Zo hebben we al veel klanten geholpen. Wij focussen vaak op financiële invalshoeken, maar er zijn altijd drie aspecten:

▪ welke techniek past er in een specifieke situatie; ▪ het sociale deel: hoe kunnen we iedereen die erbij betrokken is overtuigen ▪

van de juiste keuze?; en de derde vraag is hoe we een goede financiering regelen.

Dit laatste vraagt soms ook intern nog wel enige overtuigingskracht. Daarbij hebben we een aantal uitzonderingen op het financieringsbeleid voor elkaar gekregen. Dan moet je denken aan langere looptijden, het oprekken van risico’s; daardoor hopen we een versnelling tot stand te brengen in de financiering van collectieve warmtenetten. Ik kom steeds weer twee dilemma’s tegen: de markt moet zich ontwikkelen en met de juiste vragen komen, maar ook de eigen collega’s moeten we meenemen. Waar zijn jullie nu mee bezig? Want de die speerpunten (collectieve warmte en energieopslag) zijn meer de lange termijn zaken. Nou, twee jaar geleden waren die drie punten nog toekomstmuziek. Maar nu is het dagelijks beleid geworden. Energieopslag is nu een zeer groot onderwerp geworden. Er is een speciaal team samengesteld om casuïstiek te bespreken en te beoordelen. In delen van het land is echt sprake van verstopping van het energienetwerk waardoor er niet terug geleverd kan worden. Dat betekent dat energieopslag een gigantische vlucht heeft genomen. Als we daarop niet tijdig waren voorbereid zou de transitie echt vertraging kunnen oplopen. Er was geen ruimte voor nieuwe windturbines, er konden geen zonne­ panelen meer bij. Batterijen zijn echt een oplossing voor congestie in het netwerk. Persoonlijk zit ik daar wel met een dilemma. Want deze batterijen bevatten o.a. het schaarse lithium.

Dus zijn we zeker op zoek naar meer duurzame batterijen die geen schaarse aardmetalen gebruiken en meer circulair zijn. Kun je voor je plannen medewerking (zoals hulp, kennis, leningen, andere regelgeving, subsidie) van overheid, provincie, gemeente, banken, warmteleveranciers, kenniscentra of bedrijfsleven gebruiken? Over het algemeen wil iedereen wel; ook bij gemeentes. Ze willen wel, maar weten vaak niet hoe. Overheden willen mensen niet voortrekken. Of men is bang dat er vervolgens nog tien wijken diezelfde voorzieningen moeten krijgen. Als we meer contactlijntjes kunnen leggen met de juiste personen en de juiste mensen, dan is het duidelijk waar je je geld in stopt en wat het experiment inhoudt. Misschien zou dat helpen.



Versie 230411 – pagina 67

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Tot nu toe het energietransitie-beleid van overheden redelijk ad hoc. Enerzijds hebben gemeenten bepaalde ambities, maar men wacht ook graag landelijk beleid af. Die onzekerheid kan niet te lang duren. De tijd van praten is voorbij. We moeten in de doe-modus. Hebben jullie behoefte om elkaar en andere bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? We spreken al heel veel partijen; zowel klanten als publieke partijen en onderzoeks­ instituten. Bijvoorbeeld om een bedrijventerrein op Lage Weide te verduurzamen. Onze behoefte aan contact en afstemming is dus niet zo groot. Maar wellicht zijn er blinde vlekken. Wat kan een woning of bedrijf bij jullie halen? Aan particulieren kunnen we een huisscan faciliteren en je kunt dan ook gelijk gekoppeld worden aan lokale aannemers en installateurs. Voor commercieel en zakelijk vastgoed kunnen we een scan per object of voor een hele groep geven. Er wordt dan op basis van de geldende maatregelen getoetst wat er nodig is om veder te verduurzamen. Maar ook welke investeringen nodig zijn. Er wordt gecheckt of het dak sterk genoeg is voor zonnepanelen; met Remeha zijn we bezig om warmte­pompen onder de aandacht te brengen van het MKB. Er is ook een subsidiedesk voor bedrijven; ze verzorgen niet je aanvraag, maar rekenen je wel voor waar je op kunt rekenen.

Mis je een vraag, waarop je antwoord had willen geven? Misschien is het nog belangrijk om vast te stellen dat wij als bank doorgaans gewend zijn om naar de historie te kijken en naar het onderpand en op basis daarvan financiering te bieden, maar een windmolenpark vraagt echt om heel andere afwegingen. Verder heeft de rijksoverheid nog te maken met nieuwe regelgeving die op stapel staat: de Warmtewet, de nieuwe Energiewet, het al of niet vervallen van de salderingsregeling en het wettelijk kader dat gemeenten voor hele wijken kunnen eisen dat ze afgesloten worden van het gasnetwerk. Het gevoel is soms dat je je op drijfzand beweegt, maar we moeten wel vooruit!



Versie 230411 – pagina 68

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

19

Interview met Wilko Kistemaker

projectleider !mpact Houten en Opgewekt Houten Interesseer scholieren voor een baan in de duurzaamheidstransitie Door Guus Schrijvers Wat is de naam en van de organisatie waar jij werkt en wat beoogt deze? Dat is de Stichting !mpact Houten, een platform én een projectbureau voor duurzaam ondernemen. Vanuit het projectbureau wordt ondersteuning geboden aan Houtense ondernemers in de vorm van advisering, begeleiding en het opbouwen van een duurzame community. Daarnaast ben ik mede-oprichter van de Coöperatie Opgewekt Houten. Die staat voor lokale opwekking van duurzame energie. We doen dat met elkaar, als inwoners van de gemeente Houten. We organiseren projecten voor het opwekken van duurzame energie. Wat is de inhoud van je eigen functie? Ik ben projectleider die voor de Stichting !mpact Houten werkt en ook voor Opgewekt Houten. Ik doe dat al enige jaren. Heb je (digitale) informatie voor ons over je organisatie en de plaats van de energietransitie? Je vindt veel op de website !mpact Houten en op die van Opgewekt Houten. Wat hebben jullie met !mpact Houten bereikt in de afgelopen jaren? Wij gaven invulling aan onze missie met vijf soorten projecten:

▪ Zon op bedrijfsdaken. Zonne-energie is de laatste jaren steeds aantrekkelijker geworden. Er liggen daarom veel kansen om een project voor zonne-energie op bedrijfsdaken in Houten op te zetten.

▪ Energiescans bij bedrijven. Het uitvoeren van 50 energiebesparing scans.

!mpact Houten heeft een Energiescan ontwikkeld om bedrijven te helpen energie besparings­mogelijkheden op te sporen. Ook wordt zichtbaar gemaakt hoeveel duurzame energie een bedrijf kan opwekken. Vervolgens biedt !mpact Houten hulp met het formuleren van energiemaatregelen en andere duurzaamheidsambities.

▪ Advies en steun bij toepassing van de circulaire economie. Zo zijn we een

actieplan gestart (koffiedik, vlaggen, papier, kleding, afvaladvies) met diverse ambassadeurs en de gemeente Houten. Een voorbeeld is Collectief Koffiedik dat wij in samenwerking met het Duurzaamheidsfonds en PreZero hebben opgezet. Hiermee worden 5 collectieve verzamellocaties opgezet, waar alle omringende ondernemers hun koffiedik kunnen inleveren. Vaak hebben ondernemers te weinig koffiedik voor een eigen container, maar nu kunnen ze toch gescheiden inzamelen.



Versie 230411 – pagina 69

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

▪ Duurzame basis. Doel van dit initiatief

is om scholieren in Houten (12-18 jaar) bewuster te maken van hun mogelijkheden om voor een duurzame toekomst en carrière te kiezen én laten zien hoe leuk en inspirerend dat is. Scholieren kunnen leren en zien, wat duurzamer worden in bedrijven en organisaties betekent en hoe zij daar zelf een rol in kunnen spelen. Behalve excursies, gastlessen, workshops, projecten en drama, wordt voorzien in een evenement voor en zoveel mogelijk door de scholieren zelf bedacht en geor­gani­ seerd Dit was een lastig op te starten project. Maar het werkt nu wel!

▪ Verdubbelaar. Wij hebben de oorspronkelijke Do Challenge voortgezet in ons project de Verdubbelaar. Hiermee proberen wij zoveel mogelijk Houtense ondernemers te stimuleren om bewust en actief te verduurzamen. We kijken dan heel breed naar beleid, uitvoering én aanbod! In het energiehuis geven wij veel informatie over onze activiteiten. En wat met Opgewekt Houten? Sinds de oprichting zijn de volgende zonnedaken gerealiseerd: De Kruisboog (2017), De Wetering (2019), De Kloostergaarde (2020) en Multifunctioneel Centrum The Dome (2022). In totaal hebben deze projecten circa 1.400 zonnepanelen die jaarlijks 425.000 kWh groene stroom produceren. Dit is genoeg voor 140 huishoudens. En belangrijker: elk jaar vermijden we daarmee de uitstoot van 190.000 kg broeikasgas CO2! Samen met Coöperatie Duurzaam Eiland en twee professionele ontwikkelaars met grondposities heeft Coöperatie Opgewekt Houten twee zonnevelden van elk circa 20 ha in ontwikkeling. De gemeente Houten organiseerde vorig jaar een inschrijving voor initiatiefnemers die per 1 november 2021 sloot. De coöperatieprojecten zijn als beste uit de bus gekomen. Het plan voor Zonneweide de Heul is ontwikkeld in een samenwerkingsverband met Coöperatie Duurzaam Eiland en de ontwikkelaars BHM Solar en Chint Solar Nederland en wij voeren het met deze partijen uit. Het ligt aan de Provinciale Weg te Schalkwijk aan de oostelijke kant.

Het brengt recreatie, cultuurhistorie, natuur, en het opwekken van groene stroom samen in één ontwerp.



Versie 230411 – pagina 70

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Waar zijn jullie nu mee bezig? Wij zetten de activiteiten van !mpact Houten en Opgewekt Houten gewoon voort. Wij zijn de opstart- en pioniersfase voorbij. De activiteiten lopen goed. Eind oktober 2022 hadden we het eerste Energiefestival in Houten. De opening vond plaats met een klimaatkermis en een lampionnenoptocht. Verder veel lezingen en informatiekramen. Kun je voor je plannen medewerking (zoals hulp, kennis, leningen, andere regelgeving, subsidie) van overheid, provincie, gemeente, banken, warmte­ leveranciers, kenniscentra of bedrijfsleven gebruiken? Wij ervaren veel steun van de gemeente Houten. We weten de weg te vinden naar banken en instanties. Hebben jullie behoefte om elkaar en andere bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? We hebben behoefte aan goede en makkelijke toegankelijke kennis over nieuwe ontwikkelingen. Niet alleen wetenschappelijke kennis maar ook over de gevolgen van beleids­ voornemens van de regering. Verder zijn wij nieuwsgierig naar het functioneren van andere energie-coöperaties. Mogen lezers jou benaderen om informatie over jullie energie-initiatieven? Dat kan via de websites van !mpact Houten en Opgewekt Houten. In tweede instantie ben ik bereikbaar via w.kistemaker@gmail.com.



Versie 230411 – pagina 71

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Kenniscentra



Versie 230411 – pagina 72

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

20

Interview met Tine de Moor hoogleraar te Rotterdam

Graag coöperaties met een bredere doelstelling dan alleen energietransitie. Door Guus Schrijvers Wie is Tine de Moor? Ik ben nu hoogleraar te Rotterdam. Mijn vakgebied betreft instituties voor collectieve actie, als een vorm van sociaal ondernemen. Daarvoor was ik hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, met daarbij de focus op de lange termijn ontwikkeling van dergelijke vormen van organisaties. We hebben daarbij uitvoerig onderzoek verricht naar allerlei voorbeelden uit verleden en heden, denk aan de historische vormen van gemeenschappelijk landgebruik (gemene gronden, ook wel ‘commons’), broodfondsen, platformcoöperaties, landbouwcoöperaties, zorgcollectieven. Ik ben gepromoveerd als landbouw historica op het gemeenschappelijk eigendom in de 18e en 19e eeuw van landbouwgronden, ofwel in vakjargon van de commons. In het verleden was De Moor voorzitster van de internationale vereniging voor de studie van dergelijke commons. Dus: sociale ondernemingen zijn een onderdeel van de Europese cultuur? Jazeker, ook in Nederland, maar de focus is hier erg op social businesses als centrale vorm van sociale onderneming. Dat ook burgers zelf een sociaal onderneming kunnen opzetten, en dat meestal ook doen in coöperatieve vorm, daar is nog te weinig oog voor. Dat blijkt ook uit de wetgeving. In Nederland bestaat echter geen specifiek wetgeving voor maatschappelijke ondernemingen.

In andere Europese landen wel. En de wetgeving die nu in de maak is, rond de BVMaatschappelijk, die houdt alleen rekening met Bv’s, niet met coöperaties, en dat is niet alleen zonde maar ook slecht nieuws voor die vele coöperatieve sociale ondernemingen. Hebben energie coöperaties op wijkniveau toekomst? Ik verwacht dat coöperaties met meerdere doelstellingen, bv. niet alleen energie, maar ook zorg, in vakjargon multi purpose collectives, meer levensvatbaar zullen zijn dan collectieven die op één doel zijn gericht. Binnen dergelijke coöperaties zijn er meer mogelijkheden om wederkerigheid te ‘oefenen’ tussen de burgers, wat zorgt voor minder kansen op freeriding. Dus wij zijn met de energietransitie te beperkt bezig? Er is al heel wat gaande in de wereld van de energiecoöperaties, er zijn al mooie voorbeelden waarbij de winst in een omgevingsfonds gestopt wordt dat dan dient om de lokale gemeenschap verder te ondersteunen. Maar je zou de coöperatie zelf ook meerdere expliciete doelen kunnen geven, en daar voordeel bij halen als groep.



Versie 230411 – pagina 73

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Wat vind je van al die coöperatieven in Nederland gericht op terugdringen van het fossiele energiegebruik? Ik ben kritisch en opgewekt. Er is al heel veel kennis, ook in Nederland, rond energiecoöperaties, en die kunnen we nu ten volle benutten; bovendien zijn er in vele sectoren al netwerken tussen dergelijke organisaties die ervoor zorgen dat de kennis sneller uitgewisseld worden. We zien ook een versnelling, in de vorm van franchising, waarbij 1 model op verschillende plekken toegepast wordt, zoals bv. bij de Herenboeren, Knarrenhof of Broodfondsen. De lokale invulling blijft van groot belang maar een deel van het denkwerk over hoe je zo’n organisatie kan opzetten is dan al gedaan, en dat zorgt ervoor dat meer mensen het aandurven om erin te stappen en de beweging nog sneller gaat groeien.

Gemene gronden waren vaak (maar niet altijd) minderwaardige landbouwgronden, die vaak braak lagen en als weidegrond gebruikt werden, zogenaamde ‘woeste gronden’. In Nederland werden vooral benamingen als meent en marktgenootschap gebruikt om deze aan te duiden.



Versie 230411 – pagina 74

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

21

Interview met Jean-Paul Bolhaar

notaris bij Hermans & Schuttevaer Notarissen N.V. BIM Legal: Maak afspraken binnen VvE’s m.b.v. 3D-modellen. Door Peter Blok Wat is de inhoud van je functie? Hoe lang doe je dat al? Ik ben in 2000 afgestudeerd als jurist en werk sinds 2007 bij dit kantoor als partner. Hier werken 90 mensen, in Utrecht en Amsterdam, en wij houden ons bezig met zowel familierecht als vastgoed en vennootschapsrecht. In tegenstelling tot de meeste andere kantoren zijn wij een full serviceorganisatie en doen we veel aan innovatie. We werken voor grote en kleine ondernemers, overheden en particulieren. Waar zijn jullie mee bezig en wat hebben jullie bereikt in de afgelopen jaren? Hermans & Schuttevaer Notarissen heeft met een aantal marktpartijen BIM Legal ontwikkelt. Iedereen beseft dat het oplossen van de woningnood en het toepassen van de energietransitie een race tegen de klok is. Ook omdat bouwen vandaag de dag een complex proces is. De gelaagdheid van gebouwen neemt zowel onder als boven de grond toe, net als de variatie aan bijvoorbeeld energievoorzieningen en functies. En elke juridische afspraak daarover moet worden vastgelegd: woordelijk en met een tweedimensionale tekening. Deze gestaag groeiende juridische complexiteit vertraagt de keten steeds meer. De Stichting Platform BIM Legal bedacht daarom een unieke innovatie.

Om rechten en plichten van stakeholders in diverse stadia van een project vast te leggen en inzichtelijk te maken, worden platte juridische akten vervangen door digitale driedimensionale modellen – ofwel Bouw Informatie Modellen (BIM). Van ontwerpen tot en met het formaliseren van afspraken, van kopen tot en met leveren en van inschrijven tot en met beheren: echt alle juridische afspraken kunnen in het driedimensionale model vastgelegd worden. Namens marktpartijen en stakeholders bewaakt de stichting, in samenspraak met het Kadaster, de regels waaraan de modellen moeten voldoen. En het Kadaster controleert, valideert, borgt en ontsluit de modellen. BIM Legal is ontwikkeld om bouwprocessen te versimpelen en te versnellen. En daar heeft iedereen, van de overheid tot marktpartijen en van professionals tot de consument, baat bij. BIM Legal verheldert juridische afspraken omdat platte aktes worden vervangen door driedimensionale modellen. De consument krijgt met behulp van een driedimen­ sionaal model inzicht in de juridische afspraken die voor een woning of gebouw en de omgeving daarvan gelden. En: alle informatie wordt op een toegankelijke manier



Versie 230411 – pagina 75

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

visueel gepresenteerd. Overheid, marktpartijen, professionals en consumenten kunnen in één oogopslag zien en begrijpen wat geldt voor de woning of het gebouw in plaats van dat er verschillende juridische stukken geraadpleegd moeten worden. BIM Legal realiseert dat afsprakenstelsels uniform zijn en voor iedereen toegankelijk terwijl het Kadaster de regie voert. BIM Legal bouwt voort op de in de bouwwereld gebruikelijke open standaarden van BIM. Omdat via het Kadaster BIM Legal voor iedereen toegankelijk blijft, krijgt de hele sector een juridisch instrument tot haar beschikking dat samenwerking stimuleert en bevordert. BIM Legal stimuleert ook de circulaire economie omdat er met BIM Legal een juridische basis ontstaat voor de vastlegging van materiaalgebruik en bijbehorende afspraken. De huidige vastlegging in het kadaster kent beperkingen die BIM Legal niet kent wat bijdraagt aan circulariteit. Om cradle to cradle werkelijk mogelijk te maken, moet een partij bijvoorbeeld eigenaar kunnen blijven van de stenen van een gebouw of van de energievoorziening. Een dergelijke overeenkomst kan nu nog niet duidelijk en transparant worden vastgelegd maar met BIM Legal kan dit wel. Op dit moment zien we met betrekking tot de eigendom van energievoorzieningen en regelingen die daar betrekking op hebben veel onduidelijkheden.

Door de toepassing van BIM Legal is visueel duidelijk wat er tot de energievoorziening behoort, wie erop is aangesloten en welke (kosten-)regeling daarbij hoort. Dit geeft transparantie en dus rechtszekerheid. Daarnaast kijken we naar de juridische methodiek. Met andere woorden hoe wordt de regeling juridisch geborgd. Daarbij moet je kijken welk belang geborgd is of moet worden. Moet dat belang liggen bij de eigenaar van een woning (kan ook een belegger zijn) of bij de exploitant(eigenaar) van de energievoorziening en hoe verhoudt zich dat tot elkaar. We willen toe naar een balansmodel waarbij ook de rechten van de gebruiker gewaarborgd zijn. Als we het hebben over gestapelde bouwconstructies, dat zijn dus appartementen, dan de Vereniging Van Eigenaren (VvE), altijd in de lead zijn bij calamiteiten. Op het moment dat de exploitant niet doet wat hij moet doen conform de afgesproken regeling, dan moet de VvE de mogelijkheid hebben een andere exploitant te zoeken. Dit houdt in dat de niet presterende exploitant gedwongen kan worden de energievoorziening te verkopen. Het opstalrecht dat bij de exploitant zit, moet dan worden ingeleverd. De VvE kan alsdan dus een koopoptie uitoefenen als een exploitant niet goed functioneert waarbij de VvE de restwaarde van de energievoorziening moet vergoeden aan de exploitant.

De exit-regeling na verloop van de exploitatieperiode is ook van belang. De VvE moet dan de mogelijkheid hebben de eigendom van de energievoorziening bij een andere exploitant te plaatsen. Dit vanwege mogelijke (her-)investeringen maar ook continuïteit. Hermans & Schuttevaer Notarissen heeft dit juridische model ontwikkeld. Waar ligt de verantwoordelijkheid nu? Wat de structuur betreft blijft deze vraag (in veel gevallen) vaak onbeantwoord. Dat vindt een exploitant wel prettig. Die wil niet in de Warmtewet terechtkomen want dan krijgt hij te maken met verzwaarde plichten.



Versie 230411 – pagina 76

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Hoe ziet de ideale toekomst er nu uit? De energietransitie maakt dat er veel nieuwe producten worden ontwikkeld. Gedurende de bouwfase kan het zomaar zijn dat er uiteindelijk een andere toepassing (op onderdelen) van de energievoorziening wordt gerealiseerd dan in eerste instantie voorzien. Dat behoeft dan mogelijk een aanpassing op de regeling maar ook op de feitelijke situatie. BIM Legal verhoogt de kwaliteit van vastgoed omdat juridische afspraken al vanaf het ontwerp van gebouw gezamenlijk tot stand komen. Dat zorgt ervoor dat juridische én fysieke werkelijkheid goed op elkaar afgestemd worden. Ook wordt het mogelijk om tijdens de realisatie en het bestaan van een woning of een gebouw aanpassingen, veranderingen en onderhoud te registreren. Dat zorgt dat banken voorafgaand aan een hypothecaire geldlening eenvoudig controleerbare afspraken kunnen maken over onderhoud waardoor de kwaliteit van het pand hoger blijft. Ook verzekeraars hebben hier belang bij en zelfs aannemers. Al deze mogelijkheden vertegenwoordigen waarde voor de overheid, marktpartijen, professionals én de consument. De ideale wereld is dus BIM Legal; geeft duidelijkheid, transparantie en rechtszekerheid. Hoe ver zijn jullie? BIM Legal heeft de toekomst. De Stichting Platform BIM Legal mocht al in 2021 al de prestigieuze de Legal Innovation Gouden Zandloper award in ontvangst nemen.

De jury omschreef BIM Legal als een baanbrekende innovatie die van grote waarde is voor de hele keten en voor de maatschappij. Samen voor hetzelfde doel: het versnellen van de keten zodat een Nederland zonder woningnood haalbaar wordt. Het Kadaster heeft BIM Legal inmiddels omarmt als basis voor het 3D-kadaster. Daardoor krijgt BIM Legal op termijn een wettelijk kader en is BIM Legal de facto dé katalysator van tal van bestaande en nieuwe BIM-gerelateerde ontwikkelingen. Hebben jullie behoefte om elkaar en anderen bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? We zullen veel meer de dialoog met elkaar moeten aangaan tussen de ontwikkelaar, de aannemer, afnemers en de exploitant. Er moet een standaard komen die we kunnen toepassen. Bij het merendeel van de grote projecten gaat 1/3 van de tijd op aan discussies over warmtevoorziening. Dat geldt dan vooral bij nieuwbouw. Bij bestaande bouw, wil je dat integreren, moet je ook met de markt kijken of dat op een laagdrempelige en makkelijk toepasbare manier kan. Bij losse woningen is dat makkelijker dan bij appartementen. Hoe doet de gemeente Utrecht het? Wat betreft het beleid wel goed maar in de toepassing van het beleid is Utrecht wel star. Ze zoeken wel de dialoog op en dat is prettig. Ik doe gaarne mee met de bijeenkomst op 12 april a.s.



Versie 230411 – pagina 77

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

22

Interview met Anton van der Lugt en Jan Lauwerijssen ROC Midden Nederland Wat we een beetje zijn kwijt geraakt is de reden waarom we dit aan het doen zijn. Door Peter Blok Wat is de inhoud van je functie? Hoe lang doe je dat al? Anton is werkzaam geweest in de automotive industrie en werkt sinds 2015 in het onderwijs. Als accountmanager van ‘mbo voor professionals’ onderhoudt hij contacten met bedrijven over maatwerktrajecten voor om- of bijscholing van medewerkers in de Energietransitie of de IT. Jan is 5 jaar werkzaam bij het ROCMN en is projectleider voor duurzame energieprojecten en omscholingsprogramma’s. Wat hebben jullie bereikt in de afgelopen jaren? Samen met Stedin monteurs opleiden: pure noodzaak voor de energietransitie Anton We hebben een bootcamp ontwikkeld om monteurs voor de installatie van zonnepanelen in een week op te leiden. Ze ronden de opleiding af met een examen voor 2 InstallQ certificaten. Helaas pakt de sector niet echt door op het certificeren van monteurs, maar de bootcamp ligt op de plank zodra dit gewenst is. Daarnaast hebben we, samen met Bouwend Nederland, een opleiding basis bouwkunde opgezet, bedoeld voor volwassen, ervaren werknemers die de overstap naar de bouwsector willen maken. Hiervan start binnenkort de vijfde groep.

Verder werken we standaard samen met grote bedrijven die in toenemende mate teruggrijpen op het opzetten van bedrijfsscholen. Wij verzorgen dan de algemene vakken en de bedrijven het vakleer gedeelte zodat de studenten een MBO-diploma kunnen krijgen. Zo hebben we met de netwerkbeheerder Stedin in Utrecht een monteursopleiding opgestart voor gas-water-warmte distributie en laagspanningsdistributie. Stedin speelt een belangrijke rol bij de energietransitie. Ze moeten bijvoorbeeld het gasnetwerk ombouwen naar waterstof in de toekomst en het huidige warmtenetwerk verder uitbouwen. Hiervoor hebben ze monteurs nodig die kabels en leidingen aanleggen en daar is een groot gebrek aan, mede door de vergrijzing.



Versie 230411 – pagina 78

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Jan In het reguliere onderwijs hebben we de cursus voor de aanleg van zonnepanelen opgenomen. Verder bieden we in de reguliere dagopleiding de nieveau-4 opleiding Smart Building aan. Dit is in feite een combinatie van Bouwkunde en installatietechniek. Een module die er uit springt is het energie prestatie advies EPA). Er is namelijk veel behoefte aan mensen die een gedegen advies kunnen geven over wat er moet gebeuren in een woning qua isolatie, verwarming, energie. Die module is ontwikkeld samen met een VVE. Studenten gingen in de woningen kijken, tijdens de pilot, en brachten op basis daarvan een EPA uit. Met de gemeente Nieuwegein doen we dit nu jaarlijks. Hierbij gaan we samenwerken met de Hogeschool Utrecht die gastcolleges gaan verzorgen. Daarnaast hebben we een keuzedeel ontwikkeld over isoleren. Ook dat is gericht op het geven van een advies. Ook dat wordt onderdeel van Smart Building. Verder gaan we in februari een proefwoning opzetten op ons eigen terrein, op ware grootte, gericht op energietransitie. Hier kunnen verschillende systemen getest worden bijvoorbeeld de warmteopslag in een watervat. Op verzoek van de gemeente Utrecht wordt er gewerkt met materiaal dat hergebruikt wordt. We zien ook dat binnen het reguliere onderwijs de hogere opleidingen installatietechniek steeds meer studenten trekken. Hierbij werken we ook samen met andere opleidingen in het land.

Kunnen jullie voor je plannen medewerking (zoals hulp, kennis, leningen, andere regelgeving, subsidie) van overheid, provincie, gemeente, banken, warmteleveranciers, kenniscentra of bedrijfsleven gebruiken? We zijn aangesloten op de MNO katalysator, vanuit het nationale groeifonds. Daar zijn ook de Hogeschool Utrecht en de Universiteit Utrecht bij betrokken. Wat we daar wel zien is dat het HBO en het WO de energietransitie veel theoretischer wordt benaderd wat de versnelling niet echt ten goede komt. Hebben jullie behoefte om elkaar en andere bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? Op zich wel maar we zien veel initiatieven op het gebied van energietransitie en, met alle respect, moeten we wel oppassen dat we niet te veel praatclubjes krijgen. Waar we vooral behoefte aan hebben zijn DOE-clubjes. Daar is veel behoefte aan. Als er weer nieuwe clubs opstaan ga je dan alsjeblieft richten op de vraag hoe kunnen we echt met elkaar dingen doen en van de grond krijgen. Wat we een beetje zijn kwijt geraakt is de reden waarom we dit aan het doen zijn. In het klimaatakkoord staat duidelijk omschreven wat we willen bereiken in 2030. Als je dan kijkt naar de gemeente Utrecht die hebben een warmtevisie geschreven maar in de praktijk lopen we keihard tegen de congestie van het electriciteitsnetwerk aan.

Laten we goede concrete doelstellingen formuleren in Utrecht en kijken wie zich waaraan wil committeren. Wij hopen dat jullie dat ook van plan zijn met De Constructieve. Het zou ook goed zijn als de Gemeente vooral faciliterend optreedt en mensen en bedrijven die iets willen doen daartoe ook in staat stelt.



Versie 230411 – pagina 79

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

23

Interview met Udeke Huiskamp

External Cooperation Coördinator Utrecht University Energietransitie helpdesk opzetten: dat moet lukken. Door Guus Schrijvers Wat is de naam en de organisatie waar jij voor werkt? Dat is het Copernicus Institute of Sustainable Development, onderzoeksinstituut van de Universiteit Utrecht met ruim 260 medewerkers verdeeld over 5 onderzoeks­ groepen, die werken aan 8 onderzoeksthema’s. Naast onderzoek, verzorgen de onderzoeksgroepen een bachelor- en master studieprogramma voor circa 1800 studenten. Wat is de inhoud van je eigen functie? Binnen het Copernicus Instituut breng ik verschillende disciplines bij elkaar bij het uitvoeren van kleine en grote onderzoeksprojecten. Mijn functie is dan die van Transdisciplinary Interface Manager. Naar buiten bevorder ik de samenwerking van ons centrum met externe groepen. Zo ben ik ook bij De Constructieve gekomen. Hoe lang doe je dat al? In 1984 begon ik als docent milieukunde bij de Hogeschool Midden Nederland. Vooral het RIVM-rapport Zorgen voor Morgen inspireerde mij in die jaren. Daarna ging ik werken bij het ministerie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) en bij de toenmalige Grontmij. In de tussentijd rondde ik twee masterstudies af: milieuwetenschappen en bedrijfskunde. Later ging ik werken bij de KLM en Deloitte. Sinds een paar jaar werk ik met veel plezier bij het Copernicus Instituut.

Heb je (digitale) informatie voor ons over je organisatie en de plaats van de energietransitie? Je vindt veel op https://www.uu.nl/en/research/copernicus-institute-of-sustainable-development/news-events De website is up-to-date. Wat hebben jullie bereikt in de afgelopen jaren? Een van onze acht thema’s is Sustainable Energy. De onderzoeken richten zich o.a. op diverse Utrechtse energieprojecten, zoals integratie van zonne-energie in stedelijke ontwikkeling, energieleverende gebouwen, waterstof productie en opslag, etc. In het Sciencepark, dat vroeger De Uithof heette, plaatsten we vele zonnepanelen en proberen we de warmte en kou van de gebouwen te benutten. We onderzoeken nu de mogelijkheden om windmolens te plaatsen op het Sciencepark. Zie voor al deze initiatieven deze link.



Versie 230411 – pagina 80

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Wat we hebben bereikt, is kortom: Wetenschappers laten samenwerken aan kennisontwikkeling voor energietransities, waarbij de bij de UU behorende wetenschappelijke kwaliteit, gecombineerd wordt met praktische uitvoerbaarheid. Waar zijn jullie nu mee bezig? De Universiteit Utrecht is ervan overtuigd dat ze een rol heeft te spelen bij de transitie naar een duurzame toekomst voor iedereen. Daartoe is het Pathways to Sustainability (PtS) Programma opgetuigd, dat over inhoudelijke disciplines heen, en in samenwerking met maatschappelijke partijen, werkt aan kennisontwikkeling voor duurzame oplossingen. Een van de focus gebieden van het PtS-Programma is de energietransitie. In dat programma werken onderzoekers vanuit het Copernicus instituut samen met o.a. sociale wetenschappen, de Utrecht School of Economics, beta wetenschappers en geesteswetenschappers, om uitdagingen van de energietransitie holistisch te benaderen. In alle PtS onderzoeksprogramma’s zijn externe stakeholders betrokken, zodat wetenschappelijke bijdragen maatschappelijk relevant zijn. Zelf ben ik vanuit het Copernicus Instituut vooral werkzaam voor het PtS programma. Met de gemeente Utrecht is afgesproken om in voorjaar ’23 ‘het net op te halen van kennis aanbod en kennis vragen’ op het gebied van energietransities.

Kun je voor je plannen medewerking (zoals hulp, kennis, leningen, andere regelgeving, subsidie) van overheid, provincie, gemeente, banken, warmteleveranciers, kenniscentra of bedrijfsleven gebruiken? Voor de komende jaren vragen twee onderwerpen over energietransitie aandacht:

▪ PtS onderzoeksprojecten op gebied van energietransitie zullen zich o.a. richten op waterstof op zee

▪ De rol van energie-collectieven bij het versnellen van de energie-transitie. Vooral het tweede onderwerp lijkt mijn interessant voor de Utrechtse initiatieven. Hebben jullie behoefte om elkaar en andere bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? De onderzoekers ontmoeten regelmatig stakeholders. Ik kan moeilijk voor UU-onderzoekers inschatten of/in welke mate de deelnemers aan de Versnellingsdialoog in de regio Utrecht relevant zijn voor de onderzoekers. Gerichte ontmoetingen, zoals hierboven genoemd met de gemeente Utrecht, lijken wel te voorzien in een behoefte. Mis je een vraag, waarop je antwoord had willen geven ? Misschien is het een idee om met organisaties zoals Energie Samen, Hogescholen en Universiteiten een Energietransitie helpdesk op te zetten, dat kan voorzien in een behoefte en aansluit bij de ambities van de (oprichters van de klimaathelpdesk) Mogen lezers jou benaderen om informatie over jullie energiebeleid? Dat kan via u.n.j.huiskamp@uu.nl. Maar laat dialoog-deelnemers voor informatie eerst naar onze websites gaan en het verslag van onze recente conferentie bekijken.



Versie 230411 – pagina 81

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

24

Interview met Rob Mathlener en Martin de Jong afdelingshoofd team Energie en adviseur Bouwkunde & Duurzaamheid SAE van de Universiteit Utrecht Universiteit Utrecht: CO2-neutraal in 2030 – het kan en het moet. Door Renson van Tilborg Net als de stad waarin zij actief is, is duurzaamheid een belangrijke drijfveer voor Universiteit Utrecht (UU). Niet alleen via onderzoek en onderwijs maar ook op gebieds- en gebouwniveau. Twee van de ‘aanjagers’ bij de Directie Vastgoed & Campus van de UU schetsen de energietransitie richting 2030 en verder: Rob Mathlener, Afdelingshoofd team Energie en Martin de Jong, Adviseur Bouwkunde & Duurzaamheid. Het werkgebied van de directie Vastgoed & Campus omvat drie campussen: 1. de binnenstad, met circa 50 gebouwen inclusief De Drift; 2. University College Utrecht (de internationale campus op de voormalige Kromhoutkazerne); 3. Utrecht Science Park (USP), bestaand uit 300 hectare vastgoed en groen, verdeeld over 2 eigenaren: UU en UMC U. Met een 14-koppig team werkt de directie Vastgoed & Campus op verschillende schaalniveaus aan een ambitieus doel: CO2-neutraal opereren in 2030. Wat hebben jullie bij de Universiteit Utrecht tot nu toe bereikt met de energietransitie? Rob Met 2017 als peildatum hebben we inmiddels 25% bespaard, aangejaagd door onze Energie Strategie en de Taskforce Energiebesparing.

Met onder meer de activatiecampagne ‘Zet de knop om’ proberen we in 2023 15% te besparen. Je zou kunnen stellen dat het venijn in de staart zit. We streven logischerwijs naar leveringszeker­heid en betaalbaarheid. Dus moeten we de komende zeven jaar stapsgewijs meer zelfvoorzienend worden, door lokaal energie op te wekken, waardoor we onze inkoop kunnen afbouwen. De oorlog tussen Oekraïne en Rusland heeft, wrang genoeg, voor een versnelling gezorgd: door de stijgende energietarieven hebben we nu meer rendement op onze duurzaamheidsinvesteringen. Daarnaast worden de terugverdientijden korter. Maar de markt moet de toegenomen vraag ook wel aankunnen, denk alleen al aan de toegenomen materiaalkosten, arbeidskrapte en de voortslepende netcongestie. Wat dat betreft zijn we ook realistisch en sluiten we vooralsnog CO2-compensatie niet uit om ons doel te halen. Martin Alle nieuwbouw besteden we qua duurzaamheid bovenwettelijk aan: de internationaal toonaangevende BREEAM-duurzaamheidseisen zijn bij ons leidend en daarin zetten we in op minimaal 4-sterrenniveau (Excellent) met maximale scores van



Versie 230411 – pagina 82

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

de credits op ‘Gezondheid’, ‘Energie’ en ‘Materialen’. Dat draagt aantoonbaar bij aan ons 2030-doel omdat deze gebouwen energieneutraal zijn en steeds vaker zelfs energieleverend. In het verlengde hiervan maken we ook een professionaliseringsslag door onze aanpak in te richten vanuit KPI’s, op gebouw- en campusniveau. Dat leidt er onder meer toe dat we niet alleen inzetten op installatietechnische oplossingen maar ook op slim ontwerp. Bijvoorbeeld door de gevels van gebouwen in te zetten voor het opzetten van zonne-energie. Waar zijn jullie nu mee bezig? Rob We werken hard aan het verder brengen van onze gebiedsgerichte samenwerking, op het USP zijn derden zoals de HU en SSH aangesloten op het energiegrid. Daarnaast willen we graag de WKO-systemen koppelen met UMC U en zij met ons. Samen kunnen we ons energiebehoeften in balans brengen: UMC U heeft meer koude nodig voor haar installaties, wij benutten dan hun overtollige warmte, en vice versa. De internationale campus en onze binnenstad-campus zijn aangesloten op de stadsverwarming. Hoewel Eneco hier in de lead is, kijken we toch waar WKO of zonne­ panelen mogelijk zijn. Martin We willen alle UU-panden verduurzamen. De oudere panden moeten daar wel geschikt voor worden gemaakt, je kunt immers niet zomaar – pak ‘m beet – een groen dak op een oud pand zetten.

De kosten voor die herontwikkelingen zijn door de marktomstandigheden momenteel hoog. Daarom richten we ons nu op het vastgoed dat met urgentie toekomstbestendig moet worden gemaakt. Wat zijn jullie plannen voor de komende jaren? Rob Het USP door ontwikkelen als ‘living lab’ voor de energietransitie, door de kennis te benutten die hier aanwezig is. Er studeren en werken hier hele slimme mensen die kunnen helpen bij het uitbouwen van een campusgrid dat effectief kan schakelen tussen opslag en opwek. Bij faculteit Geowetenschappen werken collega’s die kunnen helpen bij het verder brengen van geothermie; zo werken we nu een plan uit om een bron te slaan aan de oostkant van het Science Park. Daarnaast liggen er plannen voor slimme zonnevelden. Ook zijn we in gesprek met de gemeente over andere mogelijkheden. Die eigen opwek is cruciaal om ons 2030-doel te halen. Martin We zetten concrete stappen zetten richting circulaire bouw. Zo hebben we van enkele gebouwen bij herontwikkelingsplannen het casco laten staan. We zien dat hergebruik ook erg leeft onder studenten, zij juichen dit toe. Hetzelfde geldt voor natuurinclusiviteit en biodiversiteit: die thema’s leven enorm onder studenten en onderzoekers, en niet alleen bij biologen. Die kennis en dat willen we ook benutten voor onze duurzaamheidsambitie. Die gaat immers verder dan alleen energie.



Versie 230411 – pagina 83

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Hebben jullie behoefte om andere, bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? Rob Ja, de versnelling van de energietransitie staat of valt bij een gebiedsgerichte aanpak. Omdat energiesystemen efficiënter worden zodra je ze verbindt, is vooral op dat vlak samenwerking cruciaal. Met de gemeente, de markt, kennispartijen en met alle andere partners in die gebieden. Tijdens de eerste bijeenkomst in 2022 hebben we een aantal van die partners gesproken. Het wordt nog interessanter als we op 12 april en tijdens de workshops erna nog concreter kunnen sparren. Door slim samenspel versneld bouwen aan een toekomstbestendige Utrechtse Trias Energetica, laat dat de inzet zijn voor deze ‘beweging’’. Martindejong@uu.nl / 06 – 4344 8975 r.a.mathlener@uu.nl / 06 – 3806 1717



Versie 230411 – pagina 84

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Overheid



Versie 230411 – pagina 85

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

25

Interview met Louwe Brink directeur Energiefonds Utrecht

Wij boden een extra financieel duwtje aan zo’n 175 projecten. Door Gerard Hoskens Wil je in met enkele zelfstandig naamwoorden je functie aangeven? Hoe lang doe je dat al? Ik ben directeur van het Energiefonds Utrecht. Ik ben actief bij het fonds sinds 2021. Het Energiefonds Utrecht bestaat sinds 2013. Is de digitale informatie die je vooraf toestuurde up-to-date? Onze website https://www.energiefondsutrecht.nl/ is up-to-date. Ja, die bevat veel informatie. Wat heb je in de afgelopen jaren bereikt? Ben je daar tevreden over en trots op? Ons doel is om marktfalen bij het financieren van besparings- en duurzaamheidsmaatregelen op te heffen. We richten ons op bewezen technieken, niet op nog niet bewezen innovaties. Achterliggende reden is, dat we ons richten op praktische, concreet te realiseren maatregelen. We richten ons daarbij op ondernemingen en organisaties in de provincie en stad Utrecht met leningen, onder te verdelen in twee categorieën:

▪ Laagdrempelige leningen vanaf ca. € 5.000 tot € 50.000 (de Energielening); ▪ Grotere financieringen van € 50.000 tot max. € 1 mln. (de maatwerk-financiering) De looptijd van de leningen is maximaal 10 jaar. De gemiddelde looptijd is 7 tot 8 jaar. Het fonds is op basis van een revolving fund opgezet. De fondsomvang is € 25 mln., waarvan op dit moment de helft is uitgezet. In totaal hebben we sinds onze oprichting € 20 miljoen geïnvesteerd. We hebben tot nu toe zo’n 175 projecten ondersteund. Vaak is onze lening het benodigde extra financiële duwtje gebleken om daadwerkelijk een verbetering door te voeren. Iets meer risico om toch het project door te kunnen laten gaan. Een goed voorbeeld is een fietsenzaak in Leerdam, die door onze lening meteen een energie-arme zaak op konden zetten. Aanvankelijk waren onze financieringen vaak gericht op zonnestroom en LED-verlichting.



Versie 230411 – pagina 86

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Er vindt nu geleidelijk een overgang naar andere vormen van energiebesparing. Waar zijn jullie nu mee bezig? Het komt nogal eens voor, dat de noodzakelijke financiering voor de energie-transitie bij ondernemingen voor 80% tot 90% wordt gedekt door leningen bij reguliere banken. In die gevallen kunnen wij de ontbrekende financiering aanvullen. Daarvoor zijn we inmiddels met een aantal banken in gesprek om tot consortiumfinancieringsvormen te komen voor dergelijke situaties. Daarnaast kijken we zoals gezegd ook naar een uitgebreider scala aan transitie-­ opties dan zonnepanelen. Kun je voor je plannen ondersteuning van overheid, provincie, gemeente, banken, warmte-leveranciers, kenniscentra of andere maatschappelijke partijen gebruiken? Samenwerking met banken voor consortiumvorming. Regelgeving, die goed onderbouwde, maar snellere besluitvorming mogelijk maakt. Hebben jullie behoefte om elkaar en andere maatschappelijke partners af en toe te ontmoeten? Dat zou heel nuttig zijn. Men kan zo op de hoogte raken van de verschillende bestaande oplossingen en ervaringen en zo van elkaar leren in plaats van dat ieder voor zich het wiel uitvindt. Mogen lezers jou benaderen om informatie over jullie dienstverlening? Ja, ze kunnen zich inschrijven voor onze nieuwsbrief via onze website. Mijn mailadres louwe@energiefondsutrecht.nl. Op onze website is ook veel informatie te vinden.



Versie 230411 – pagina 87

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

26

Interview met Jelger Takken

beleidsmedewerker gemeente Houten Ik ben het oliemannetje dat zorgt dat de energietransitie in Houten gesmeerd loopt. Door Rendel de Jong Wat is de inhoud van je functie? In de huidige functie, adviseur energietransitie en participatie bij de gemeente Houten sinds november 2020. In het werkveld bij diverse gemeenten al meer dan 15 jaar. Je kunt mijn werk zien als ‘oliemannetje’. Het gaat om de afstemming van diverse partijen. Extern bijvoorbeeld projectontwikkelaars en bewoners, intern B&W, zeg maar ‘de politiek’ en de collega’s die zich met regelgeving en handhaving bezighouden. De politiek, het bestuur heeft ambities, maar om die te realiseren zijn de interne collega’s nodig. Soms ook om duideljk te maken dat een bepaalde wens stuit op wettelijke bezwaren. Of dat een procedure tijd kost, ook van de collega’s en dat er soms de keuze moet worden gemaakt om de uitvoering een andere taak langer te laten wachten. Jelger is behulpzaam bij het vinden van oplossingen, procedures, het verduidelijken van keuzen. Vier hoofdvragen, door Jelger Takken vooraf schriftelijk beantwoord. Wat heb je bereikt met de energietransitie in de afgelopen jaren? 2 Werkende zonnevelden, 3 vergunde zonnevelden en 1 zonneveld in procedure (totaal 100 hectare). 3 werkende windmolens en 4 vergunde windmolens. Diverse (grote) zonnedaken. Transitievisie warmte. Diverse elektrische laadpalen.

Waar ben je nu mee bezig? Procedure zonneveld, extra zoekgebied grote windmolens, kleine boerderijmolens, Organiseren energieconferentie voor inwoners om invulling van het doel na 2025 te bepalen, Aanwijzen startwijk aardgasvrij, realiseren zon op dak (solarcarports) Wat zijn jullie plannen voor de komende jaren? Invulling geven aan klimaatneutraal 2040 met input van inwoners. In 2025/2030 is iets meer dan de helft van de elektriciteit duurzaam opgewekt. In 2040 moet dit 100% zijn. Hebben jullie behoefte om elkaar en anderen bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? Ligt er aan wat de bedoeling is. We hebben veel contacten met (buur)­gemeenten/ RES U16, delen veel kennis en hebben veel contact met energie coöperaties en inwoners. Ik heb niet per se behoefte aan meer contact.



Versie 230411 – pagina 88

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Ps. Ik ben zelf met name met opwek (elektriciteit) bezig. Ik heb ‘aardgasvrij’ er ook ingezet, daar ben ik niet zelf mee bezig. Aanvullingen Blij met energie-coöperatie. Samenspel binnen de gemeente, bestuur en uitvoering/handhaving gaat beter. Ook de afstemming met buurgemeenten gaat beter, bijvoorbeeld bij het neerzetten van kleine boerderij-windmolens (25-30 m hoog). Op lokaal niveau gaat afstemming goed of de goede kant uit. Wat ontbreekt is coördinatie op hoger niveau, landelijk of provinciaal. Daardoor dreigt er een lappendeken van lokale activiteiten te ontstaan, met omissies als gevolg. Bijvoorbeeld aanpakken van de grote industrie. Demotiveert ook de inwoners.Ook wat betreft verspreiding van informatie, scholing etc. geen behoeften aan activiteiten bijvoorbeeld door De Constructieve op lokaal niveau. Wel mooi als we samenwerking, kennisuitwisseling etc. op bovenlokaal niveau kunnen stimuleren, overheid en bedrijfsleven, denk aan bijvoorbeeld kennisuitwisseling bij nieuwe ontwikkelingen. Buurtbatterij is zo’n voorbeeld of het beter benutten van het elektriciteit netwerk. Nog aanvullende punten, bijv. wensen die de transitie kunnen bevorderen? Mijn persoonlijke mening: Het vooruitdenken van (lokale) politiek. Dit is nog steeds te veel korte termijn. Landelijke een duidelijke lijn/ duidelijke keuzes.