Publicatie de constructieve.pdf

Je kan de energietransitie, nieuwebouw en infrastructuur niet op hetzelfde stukje grond realiseren. Daar zijn (landelijke) regie en keuzes voor nodig en kan je niet aan lokale overheid overlaten. Aanpakken van grote vervuilende industrieën helpt om lokale energietransitie makkelijker te maken. Draagvlak wordt groter voor die windmolen in de “achtertuin”. Laat zien als overheid dat je de grote jongens aanpakt! Een beetje minder participeren is nodig om doelstelling te halen. Er is geen tijd om jarenlang te overleggen en inwoners alle vrijheid te geven om mee te denken. Wij zijn de eerste generatie die de gevolgen ondervinden van klimaatverandering en de laatste generatie die dit nog kan stoppen! Heb je (digitale) informatie voor ons over je organisatie en de plaats van de energietransitie? ● Duurzaam Houten ● Zonnevelden (houten.nl) ● Windparken (houten.nl)



Versie 230411 – pagina 89

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

27

Interview met Els Otterman

lid DB Hoogheemraadschap Stichtse Rijnlanden Aquathermie kan in de helft van de warmtebehoeften van Nederland voorzien. Door Stijn Terlingen Els Ottermans portefeuille: Strategische onderwerpen

▪ Sterke Lekdijk/Waterveiligheid

▪ ▪ ▪ ▪

(project Sterke Lekdijk gebieds­ gericht) Grondstrategie/-aankoop Sterke Lekdijk Toekomstbestendig begroten Duurzaamheid (duo: Energietransitie, Biodiversiteit, Green Deals waterschappen, Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen) RO/Omgevingswet Waterraad Thematische onderwerpen

▪ Financiën en belastingen ▪ Biodiversiteit ▪ Innovatie Gebied en relaties

▪ Kromme Rijn (gemeenten De Bilt, Zeist, Utrechtse Heuvelrug, Bunnik, Wijk bij

Duurstede, Rhenen, Houten) met als specifieke strategische relaties voor HDSR:

▪ Gemeente Houten ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Externe vertegenwoordigingen / natuurorganisaties Commissie bestuur, communicatie, financiën (CBCF) UvW Commissie waterkeringen (CWK), UvW Commissie Muskusrattenbeheer (CMB), UvW Bestuur BghU Muskusratten beheer (MRB) West- en Midden-Nederland RES U16 & Bestuurstafel klimaat neutrale regio U16 REP U16/ IRP Stuurgroep Kromme Rijn landschap Kavelruilcommissie Kamerik-Harmelen Wat is de inhoud van je functie? Hoe lang doe je dat al? Els is sinds 2019 namens de partij “Water Natuurlijk” hoogheemraad in het hoogheemraadschap Stichtse Rijnlanden. Als hoogheemraad vorm je samen met collega’s en de dijkgraaf het dagelijks bestuur van het hoogheemraadschap.



Versie 230411 – pagina 90

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Els is voor “Water Natuurlijk” lijsttrekker bij de waterschapsverkiezingen op 15 maart 2023. Water Natuurlijk wordt ondersteund door GroenLinks, D66 en Volt, die niet met aparte lijsten aan de waterschapsverkiezingen deelnemen. Heb je (digitale) informatie voor ons over je organisatie en de plaats van de energietransitie Zie https://www.hdsr.nl/ en specifiek informatie over de energietransitie: https://energieregioutrecht.nl/home/default.aspx Wat hebben jullie bereikt in de afgelopen jaren? Het waterschap HDSR speelt een belangrijke rol in de energietransitie. We maken deel uit van de regio Utrecht (U16) die in 2050 energieneutraal wil zijn. De Stichtse Rijnlanden is het grootste waterschap in de U16, naast drie andere waterschappen die er deel vanuit maken. Alle energie die we in 2050 gebruiken, moet duurzaam opgewekt zijn. In 2030 moeten we daarvoor al een ambitieuze stap hebben gezet door meer zonne- en windenergie op te wekken. Ambitieus, want we spreken over 1,8 Ter wattuur aan wind- en zonne-energie in 2030. We zoeken hiernaast naar duurzame warmtebronnen als alternatief voor het aardgas. De plannen hiervoor staan beschreven in de Regionale Energiestrategie van de Utrechtse regio. Het waterschap doet hier volop aan mee. We zijn beheerder en ontwikkelaar van energiebronnen die meehelpen om in onze eigen energiebehoefte te voldoen.

Bijvoorbeeld met ons zonnepark op rioolwaterzuivering De Bilt. Ook stellen we onze terreinen en bronnen beschikbaar aan derden, om zo de regionale energietransitie te realiseren. Een mooi voorbeeld is aquathermie: energie uit water. In potentie kan de helft van de benodigde warmte in Nederland uit water komen. Met behulp van warmtepompen kunnen vanuit oppervlaktewater, afvalwater of drinkwater gebouwen worden verwarmd én gekoeld. In theorie overal, in de praktijk vooral als er genoeg oppervlaktewater in de buurt is en in nieuwbouw of grondige renovatie. Het grote voordeel is dat aquathermie geen invloed heeft op de ruimtelijke kwaliteit omdat je er bijna niets van ziet. Bijkomend voordeel is dat de waterkwaliteit hiermee kan worden verbeterd. Derde voorbeeld. Op onze rioolwaterzuivering in Utrecht Overvecht gaat Eneco binnenkort van start met de bouw van de grootste warmtepomp van Nederland. Die gebruikt de warmte uit gezuiverd rioolwater voor het verwarmen van maar liefst 20.000 woningen in Overvecht en omstreken. In Leidsche Rijn zijn we daar nu ook druk mee bezig. Waar zijn jullie nu mee bezig? Energietransitie is een proces van lange adem. Wat we in de afgelopen jaren gemerkt hebben, is dat samenwerking loont. Natuurlijk met andere overheidspartners en kennisinstellingen, maar waar het kan ook met bedrijven.

Dat roept bij ons in het algemeen bestuur van het waterschap zo nu en dan wel vragen op. Dat mag natuurlijk, en dan gaan we in gesprek. Ik ben ervan overtuigd dat zonder samenwerking de enorme maatschappelijke opgave van de energietransitie niet voor elkaar komt.



Versie 230411 – pagina 91

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

We zijn nu ook intensief aan het kijken naar mogelijkheden om een extra impuls te geven waar dat nodig is en waar dat kan. We zouden bijvoorbeeld mee kunnen investeren in een windpark dat er toch al komt. Je betaalt dan bijvoorbeeld mee om windenergie sneller rendabel te maken voor huishoudens of bedrijven. Ik zie dan ook dat geld eigenlijk niet het probleem vormt, er is genoeg kapitaal te vinden voor de financiering van de energietransitie. Over het rendement op deze investeringen bestaat ook geen twijfel meer. Een andere mogelijkheid is intensievere samenwerking, bijvoorbeeld met energie­ coöperaties, of met lokale eigenaren van energie-opwekkers, om hen wat comfort te bieden. Dan ontstaat er meerwaarde die ertoe doet en waar ik ook in geloof. Dan is HDSR toch een stevige partner, die verschil kan maken. In Leidsche Rijn zit bijvoorbeeld een energiecoöperatie naast onze rioolzuivering die bezig is met zonnepanelenvelden. Die kwamen met ons in gesprek, of HDSR een soort van garantie kon geven voor de restcapaciteit van dit veld. Nog niet het hele veld heeft al gebruikers, maar het is wel efficiënt om daar nu in te investeren. Dan geven wij dus de garantie zodat de investering kan doorgaan. Overigens niet voor niets, we vragen tegenwoordig wel 25% van de opbrengst, zodat wij ook onze kosten kunnen dekken.

Kun je voor je plannen medewerking (zoals hulp, kennis, leningen, andere regelgeving, subsidie) van overheid, provincie, gemeente, banken, warmteleveranciers, kenniscentra of bedrijfsleven gebruiken? HDSR is voor veel partners een stevige partij, die ook makkelijker toegang geeft tot financieringen, samenwerkingspartners bijeen kan brengen en ook richting provincie of het Rijk een positie kan innemen. Goed om te memoreren dat gelet op al onze opgaven in het waterschap we per definitie al heel veel partners ontmoeten, het zijn dikwijls al decennia en soms zelfs eeuwenlang al onze partners. Dat geldt voor boeren, bedrijven, coöperaties, koepelorganisaties, overheden en andere stakeholders. De vraag of wij wel voor al die partners altijd prominent in beeld zijn bij de maatschappelijke opgaven, mag je wel stellen. Ik denk dat dat nog wel een tikje beter kan. We zijn in die zin nog enigszins bescheiden als waterschap. Als de kiezer zich daarin kan vinden, wil ik de komende vier jaar graag doorgaan als Hoogheemraad en hier ook meer nog dan nu aan werken. We doen trouwens al best veel hoor, maar daar kan wel een tandje bij. We hebben lange tijd wat in de luwte geopereerd. Heel comfortabel soms, maar gelet op de huidige maatschappelijke opgaven niet altijd meer even handig. Energietransitie is natuurlijk maar één van de grote opgaven in deze tijd, maar zo zijn er wel meer.

De water- en grondkwaliteit, onze dijken, bodemdaling, grondwaterstand, de woningbouwopgave en de frictie die dat geeft met natuur- en landbouwontwikkelingen. Het is een aardig rijtje, waar ons waterschap echt een belangrijke rol bij heeft. Wat ik hiernaast belangrijk vind om te vermelden, is dat er heel veel gesproken wordt in de media over zonne- en windenergie. Maar wat mij betreft is warmtetransitie en aquathermiek even belangrijk. Daar zou wel wat meer aandacht voor moeten komen in de media, en als dat kan ook bij jullie aan tafel.



Versie 230411 – pagina 92

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

28

Interview met Jeroen Keyser

projectleider energietransitie bij de Veiligheidsregio Utrecht Nieuwe vormen van energievoorziening, prima maar wel veilig aanbieden. Door Pieter Jan Stokhof Het interview heeft plaatsgevonden via Zoom. Ondanks het feit dat Jeroen vlak bij de gemeente Zaanstad woont en Pieter Jan daar momenteel werkzaam is, liet de agenda van laatstgenoemde het niet toe dit interview live in Zaanstad te houden. Wat is de inhoud van je functie? Hoe lang doe je dat al? Als Beleidsmedewerker Risicobeheersing is mij 5 tot 6 jaar geleden de functie van Projectleider Energietransitie toegewezen. Daar ben ik fulltime mee bezig. Mijn werkveld heeft betrekking op zowel de gehele organisatie als op samenwerken met partners daarbuiten. Onder partners kunnen onder andere worden verstaan: gemeenten binnen de provincie Utrecht, de Provincie Utrecht, Netwerkbeheerders (Stedin) en bedrijven. Binnen de organisatie bereid ik de collega’s van Risicobeheersing voor op de advisering en toezicht van nieuwe energievoorzieningen waar vergunningen voor worden aangevraagd. Daarnaast realiseer ik samen met de afdeling Brandveilig publieksvoorlichting over de risico’s van nieuwe vormen van energievoorziening. Zo wordt bijvoorbeeld middels een enquête onderzoek gedaan naar de installatie van zonnepanelen bij bewoners. Op basis van de uitkomsten maken wij gerichte voorlichtingsproducten.

Ook de collega’s binnen de eigen organisatie en de brandweer bekendmaken met de nieuwe risico’s behoort tot mijn takenpakket. Nieuwe vormen van energievoorziening leiden er ook toe dat ook in de operationele voorbereiding gekeken moet worden of procedures, bereikbaarheidskaarten en voorzieningen in kaart moeten worden gebracht en dat dat soms ook nieuwe materialen moeten worden aangeschaft. Ook het eigen personeel moet immers op de hoogte worden gebracht van de risico’s die nieuwe vormen van energie met zich meebrengen en moeten hun vak­bekwaamheid op dat gebied bijspijkeren. Binnen crisisbeheersing brengen wij ons nieuwe netwerk in kaart en leggen contact met onze nieuwe partners, zodat wij bij mogelijke crisissen elkaar goed kunnen vinden. Daarbij kijken wij ook naar welke voorbereiding er nog nodig is voor mogelijke incidenten die kunnen plaatsvinden. Dit kunnen procedures zijn met werkafspraken of bijvoorbeeld incident­ scenario’s die worden voorbereid.



Versie 230411 – pagina 93

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Uiteraard verduurzamen wij zelf ook en bekijken wij hoe wij de risico’s die hierbij komen kijken kunnen beheersen, zodat dit niet ten kosten gaan van onze continuïteit van onze hulpverlening. De rol van projectleider Energietransitie heeft ook een externe kant. Ik leg de verbinding met gemeenten, provincie, bedrijfsleven en andere partners om bewustwording te realiseren dat veiligheid ook een aspect is wat meegenomen moet worden binnen de energietransitie. Vanwege de netcongestie zal er ook in toenemende mate nieuwe vormen van opslag van energie en lokale vormen van opslag plaatsvinden met lithium-ion accu’s of waterstof Ook daar speelt risicobeheersing een grote rol. Het kan bijvoorbeeld voorkomen dat windturbines die nog moeten worden gerealiseerd in de provincie nog niet kunnen worden aangesloten op net. Dan moeten we gaan bufferen. Tot slot wordt binnen de zorgsector ook samengewerkt met onze GHOR, de Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio. Daarbij richten we ons op het bewust maken van de zorgsector van de nieuwe risico’s van de energietransitie en op het anticiperen op mogelijke incidenten.

Daarbij komt de vraag om de hoek: wat zijn de effecten van een incident of van een ramp op geneeskundig vlak? Denk daarbij bijvoorbeeld aan publieksevenementen waar – nu nog veel meer dan vroeger – gewerkt wordt met nieuwe vormen van energieopslag in plaats van de gebruikelijke dieselaggregaten. Het belangrijkste element in mijn functie is toch wel: het creëren van bewustwording. Verbindingen leggen met gemeentes, de Provincie, het bedrijfsleven, leveranciers en andere partners is daarbij onontbeerlijk. Het komt erop neer dat we bij de energietransitie voortijdig de veiligheidsaspecten meenemen zodat risico’s kunnen worden vermeden of worden beperkt. Heb je (digitale) informatie voor ons over je organisatie en de plaats van de energietransitie Op de website van de Veiligheidsregio (www.vru.nl) komen 4 documenten tevoorschijn waarin gesproken wordt over de energietransitie of die daarmee een link hebben. Dat zijn:

▪ Een stukje op de website over Risicobeheersing onder het kopje ‘Wat doet de Veilig▪ ▪ ▪

heidsregio?’ Daarin wordt de energietransitie aangemerkt als een van de nieuwe mogelijke risico’s. Een presentatie over de Energietransitie voor het AB op 8 juli 2019 Een bericht over de aanschaf van de eerste elektrische (brandweer) dienstauto. Een bericht op de website over Beleidsbeginselen waarin de energietransitie wordt genoemd als een van de maatregelen die kunnen bijdragen aan een duurzame bedrijfsvoering. Beschikken jullie over een website en is deze up-to-date? Ja, www.vru.nl. De website is bijgewerkt in januari 2023.



Versie 230411 – pagina 94

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Wat hebben jullie bereikt in de afgelopen jaren? Binnen de Veiligheidsregio is een aparte Projectleider Energietransitie aangesteld (Jeroen). Het gesprek met zowel de Provincie Utrecht als met de 26 gemeenten binnen de provincie wordt periodiek gevoerd. De VRU wordt ook steeds meer betrokken bij projecten en om advies gevraagd. Waar zijn jullie nu mee bezig? De VRU richt zich op een ‘veilige energietransitie’. Zo is er regelmatig overleg met de Provincie over (de veiligheid van) o.a. windturbines. Er wordt steeds vaker kritisch gekeken naar de mogelijke effecten ervan voor de omgeving. Binnen de Veiligheidsregio worden 7 thema’s onderscheiden:

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Windenergie Zonne-energie Elektrificatie (opslag, huishoudelijk gebruik, mobiliteit) Waterstof Biomassa Geothermie Duurzame bouw Bij alle nieuwe vormen van energie wordt gekeken naar de mogelijke risico’s en hoe deze kunnen worden voorkomen of kunnen worden beheerst. Daarnaast volgen wij ook de nieuwe ontwikkelingen van andere energie vormen en brengen in beeld wat hiervan de veiligheidsrisico’s zijn. Kun je voor je plannen medewerking (zoals hulp, kennis, leningen, andere regelgeving, subsidie) van overheid, provincie, gemeente, banken, warmteleveranciers, kenniscentra of bedrijfsleven gebruiken? Met het NIPV – het Nederlands Instituut voor Publieke Veiligheid - wordt intensief samengewerkt. Het NIPV is het kennisinstituut voor de veiligheidsregio’s. Zij doet onderzoek naar nieuwe vormen van energie en wat dit betekent voor de veiligheid. Er wordt ook samengewerkt met het bedrijfsleven zoals leveranciers van zonnepanelen installatie om kennis uit te wisselen. Zij maken weer gebruik van onze kennis om hun producten veiliger te maken en monteurs op te leiden. Alle 25 veiligheidsregio’s werken ook intensief met elkaar samen binnen het programma veilige energietransitie. Zo zijn de werkzaamheden verdeeld en realiseren wij met elkaar producten die voor het gehele land bruikbaar zin.

Zo zijn wij met elkaar ook bezig om nieuwe voorlichtingsproducten te ontwikkelen voor op www.brandweer.nl. Bewoners en bedrijven kunnen hier bijvoorbeeld terecht voor advies. Daarnaast werken wij uiteraard ook samen met gemeenten en provincie bij de ontwikkeling van nieuwe energievormen.



Versie 230411 – pagina 95

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Hebben jullie behoefte om elkaar en andere bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? De Veiligheidsregio Utrecht is een zeer actieve actor binnen een groot netwerk van partijen. Denk daarbij aan de Provincie Utrecht, de gemeenten, netwerkbeheerders en het Rijk. Al deze partijen betrekken de VRU bij diverse projecten. Mis je een vraag, waarop je antwoord had willen geven? We hebben tijdens het interview ook stilgestaan bij de (on-)veiligheid van laad­palen in parkeergarages. Veel VvE’s zijn zich er niet van bewust dat het plaatsen van laad­palen in bestaande parkeergarages extra eisen met zich meebrengt. Jeroen heeft na afloop van het interview hier ook nadere informatie over opgestuurd. Op de website www.vveladen.nl is nadere informatie te vinden. Ook kunnen VvE’s in aanmerking komen voor subsidie op grond van de Subsidie­ regeling Verduurzaming voor Verenigingen van Eigenaren. De VvE kan deze subsidie bijvoorbeeld gebruiken voor het verkrijgen voor een brandveiligheidsadvies over het realiseren van oplaadpunten. Mogen lezers jou benaderen om informatie over jullie energiebeleid? Ja natuurlijk mag dat. Mochten burgers vragen hebben dan kunnen ze deze stellen via voorlichting@vru.nl of Whatsapp (06 12 95 85 99). Op de website van www.brandweer.nl is ook al informatie te vinden.



Versie 230411 – pagina 96

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Bijlagen Naast onderstaande verantwoording van de interview-aanpak zullen hier na 12 april links worden opgenomen naar achtergrondinformatie, voorzover beschikbaar, bij de verschillende deelsessies.

Verantwoording Verantwoording van de selectie en methode van interviewen van de aanjagers van de energietransitie in de regio Utrecht Met de tweede dialoog op 12 april beogen wij te komen tot uitwisseling van ervaringen tussen de vier maatschappelijke partners die we onderscheiden: kenniscentra, overheden, bedrijven energiecoöperaties. Deze indeling in vier maatschappelijke groeperingen ontlenen wij aan een uit 2019 van onderzoekers uit Korea, Engeland en China. Onder de titel Micro- and Macro-Dynamics of Open Innovation with a Quadruple-Helix Model presenteren hun oorspronkelijke vierdeling science, policy, industry, and society. Onze indeling is daarvan een toepassing. De vier partners worden onderscheiden als entiteiten met autonome drijfveren, normen en waarden. Er is sprake van een eco-systeem zonder dat een van de partijen dominant is aan andere partners. Voor open innovatie is dit een uitstekend model. Voor gesloten innovatie, ontwikkeld binnen uitsluitend een van deze vier groeperingen, is het niet geschikt. Het zoeken naar duurzame innovaties om van fossiele energie te komen tot duurzame energie is dit volgens deze internationale auteurs een uitstekend model. Wij volgen hen met deze vierdeling van onze geÏnterviewden.

Vier hoofdvragen Alle geïnterviewden kregen dezelfde vier hoofdvragen naast een aantal vragen over persoonlijke kenmerken over bijvoorbeeld eigen werkzaamheden, functie en positie. De hoofdvragen zijn:

● Wat hebben jullie in de afgelopen jaren bereikt op het gebied van energietransitie? ● Waar zijn jullie nu mee bezig? ● Kun je voor je plannen met de energietransitie medewerking gebruiken (zoals hulp, kennis, leningen, andere regelgeving, subsidie) van overheid, provincie, gemeente, banken, warmteleveranciers, kenniscentra of bedrijfsleven?

● Hebben jullie behoefte om elkaar en andere bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten?

De geïnterviewden ontvingen deze vragen van tevoren. Interviewers raadpleegden voor het gesprek beschikbare informatie van websites of publicaties. Zij vroegen door bij de hoofdvragen naar positieve, negatieve en gemengde ervaringen bij elk van de vier vragen. De interviews duurden gemiddeld zo’n 45 minuten. Meestal werden ze online en soms telefonisch of fysiek afgenomen. De interviews vonden plaats in de vorm van een open gesprek zonder precodering van antwoorden. Het was dus geen mondelinge enquête.



Versie 230411 – pagina 97

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

De selectie van de geïnterviewde personen vond plaats op basis van twee klankbordgroepen op 5 oktober respectievelijk op 18 januari. Criterium: de geselecteerde personen hebben nieuwe ontwikkelingen te melden. We kozen voor een grote variatie van ervaring en expertise van geïnterviewde personen: acht werken bij energiecoöperaties, acht bij bedrijven, vijf bij kenniscentra en vier bij overheidsinstanties. Verder zijn ze allen werkzaam in een van de U16-gemeenten. De U16-gemeenten De U16-regio bestaat uit de gemeenten Bunnik, De Bilt, De Ronde Venen, Houten, IJsselstein, Lopik, Montfoort, Nieuwegein, Oudewater, Stichtse Vecht, Utrecht, Utrechtse Heuvelrug, Vijfheerenlanden, Wijk bij Duurstede, Woerden, Zeist. Zie ook onderstaand kaartje. Betrokken zijn ook de waterschappen De Stichtse Rijnlanden; Amstel, Gooi en Vecht; Vallei en Veluwe en diverse maatschappelijke organisaties.

De interviewers De interviews zijn gehouden door 10 leden van De Constructieve met interview­ervaring. Peter Blok

Ad Sanders

Rendel de Jong

Marcel Schyns

Gerard Hoskens

Guus Schrijvers

Arie Noordermeer

Pieter Jan Stokhof

Henry Nijhof

Stijn Terlingen

Versie 230411 – pagina 98