Publicatie de constructieve.pdf

Je vraagt alleen naar de energietransitie. Dat is een onderdeel van duurzaamheidsbeleid van Kampong met bijvoorbeeld: gezonde voeding, terugnemen van PET-flesjes, meer inzet op alcoholvrij bier; sportterreinen ecologisch inrichten: insectenhotels, vogelhuisjes. Een grotere fietsenstalling is onlangs aangelegd.



Versie 230411 – pagina 33

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

We hebben dit met zijn allen bereikt. Ik ervaar dat we toonaangevend op veel gebieden van duurzaamheid en innovatie zijn. Ik denk, dat ons pand een voorbeeld is voor vele andere sportverenigingen. Waar zijn jullie nu mee bezig? Met verdere energiebesparing. We hebben een warmtepomp maar willen ook een koeltepomp; ook meer mogelijkheden voor opslag van energie op momenten dat je die niet zelf gebruikt. Koeltepomp: Je haalt energie uit de lucht en pompt koele lucht in het pand. Opslag energie in batterijen. Over enkele jaren hebben wij de zonnepanelen afbetaald. Dan komt er geld beschikbaar voor verder innovatie van duurzaamheid waaronder energietransitie. Kun je voor je plannen medewerking overheid, provincie, gemeente, banken, warmte-leveranciers, kenniscentra of andere maatschappelijke partijen gebruiken? We werken voor het duurzaamheidsbeleid al samen met tal van maatschappelijke partners. Rabobank is al jarenlang een belangrijke partner voor Kampong. Naast sponsoring van SV Kampong Hockey en Voetbal, dat o.a. resulteert in het gezonde clubhuis project, versterkt Rabobank samen met NOC*NSF, LKCA, verschillende bonden en clubs met kennis, netwerk en geld. Goed voor onze club en geweldig voor de samenleving.

Met deze bank en met onze partners Heineken 0.0, Vrumona en Nummer Veertien streven we naar een gezonde leefstijl, waarbij de hoeveelheid suiker in frisdrank een thema is dat veel aandacht heeft. Op het specifieke energieaspect hebben we nog geen partners. We ervaren achterstand in informatie. Anders gezegd: onze ambities zijn hoger dan de kennis. We hopen ook energie te halen uit de voetbalvelden of hockeyvelden zelf. We weten niet precies, hoe dat moet. We kunnen externe hulp gebruiken. Maar we hebben ook ouders en oudere sporters die zich informeel als vrijwilliger willen inzetten voor de energie-transitie van Kampong. Hebben jullie behoefte om elkaar en andere maatschappelijke partners af en toe te ontmoeten? Ja, zeker. We zijn nog lang niet klaar met innovaties. We komen, als het even kan, met een groepje van Kampong naar jullie tweede Dialoog op 12 april. Mogen lezers jou benaderen om informatie over jullie energiebeleid? Ja, dat is goed. Mijn mailadres is federatiemanager@kampong.nl. Ik wijs erop dat op onze website ook al veel informatie staat.



Versie 230411 – pagina 34

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

7

Interview met Jan Korff de Gidts

adviseur en deelnemer Klimaattafel Ruimte en Mobiliteit Utrechtse Regio Minder mobiliteit = minder energiegebruik = wonen bij je werk Door Ad Sanders Algemene feiten De club van Rome gaf in 74 aan dat de groei eindig was. Minder mobiliteit is speerpunt geworden. De groei van mobiliteit is eindig. Bewustwording daarvan is belangrijk. Op dit moment is het uitgangspunt van wetgeving echter: als er files zijn dan gaan we wegen verbreden. Energiegebruik door mobiliteit is gewoon ernstig toegenomen. Utrecht wil groeien in woningbouw: de andere gemeente volgen daarin en proberen ook woningbouw binnen te krijgen. Wat heb je bereikt met de energietransitie in de afgelopen jaren? Jans eigen bewustwording door Amelisweerd waardoor hij netwerken heeft opgebouwd. Wat echt een doorbraak is: het bos van Amelisweerd is nu niet zomaar gekapt: college en raad zijn nu tegen verbreding van A27 door JL. De Provincie Utrecht is ook op de lijn van de gemeente. De rijksoverheid vraagt gemeente om met een plan te komen. Rijksoverheid heeft al jarenlang miljarden voor verbreding van rijkswegen. Op deze doorbraak is Jan echt trots. Verder is de gemeenteraad zich ervan bewust dat er een einde is aan de groei van mobiliteit. Dat is nog niet eerder gebeurd. De reisafstand tussen wonen en werken is veel groter geworden. Dicht bij je werk wonen betekent automatisch fietsen.

Meer thuiswerken is een oplossing voor minder mobiliteit. Op dit soort fronten is al jarenlang een lobby richting overheid: vooral gemeenten (U16) en provincie. De huidige economie moeten we willen aanpassen, maar het urgentiegevoel blijft achter. We moeten minder bezig zijn met wat we niet willen maar juist wat we wel willen. Energietransitie is voor Jan ook een mobiliteits-transitie: er is een einde van de groei van mobiliteit. Hij richt zich regionaal (U16) omdat de stad door mobiliteit verbonden is met de regio. Omdat wonen en werken verschillende locaties kennen. We moeten ook bereid worden langer over reizen te willen doen. Door de singeldemping Catharijnesingel is het verkeer aldaar verminderd; rond de binnenstad dus. Maar het totale autoverkeer is echter veel meer toegenomen. Gemeente Utrecht is op andere fronten nog erg lokaal gericht op gebied van mobiliteit



Versie 230411 – pagina 35

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Waar ben je nu mee bezig? Wij zijn omgeschakeld naar ‘wat ik wel wil’ i.p.v. wat ik niet wil. De overheid ervaart het nog niet echt als een crisis; ze hebben het niet door. Parijse doelstellingen zijn voor de lokale gemeenten niet van belang. We moeten de Overheid bewustmaken: de overheid realiseert zich dat een visie op ruimte ook direct een visie op mobiliteit is. De tools die gemeenten hebben zijn: parkeren, milieuzones en stimuleren openbaar vervoer. De Gemeenteraadsleden van de U16 zouden ook meer bewust moeten worden van hun verantwoordelijkheid voor regionale mobiliteit. Beleidsbeïnvloeding van de gemeenten in de U16 Veel mensen die in Utrecht werken wonen in de regio. Woningbouw en werklocaties hebben dus veel met elkaar te maken. Klimaattafel met statenleden en gemeenteraden en experts moeten zich bezighouden met ook mobiliteit. Onderzoeken naar welk instrument de gemeenteraad zou kunnen gebruiken. Je moet werken en wonen dichter bij elkaar organiseren. Als mensen een nieuwe baan zoeken bijvoorbeeld, stimuleer dan dichter bij huis (gebeurt nu nog niet, sterker nog: hogesnelheidslijnen en verbreding is juist het tegendeel). Zou je bij nieuwe bedrijventerreinen niet meteen wonen kunnen samenvoegen? Ook bij verbouwingen van bedrijventerreinen. Veel bedrijventerreinen staan deels leeg en gemeenten weten niet wat ze ermee willen.

Wat zijn jullie plannen voor de komende jaren? Het verhaal van Amelisweerd moet hoog op de agenda blijven staan. Er is telkens weer een nieuwe uitdaging. Nieuwe coalities in gemeenten bijvoorbeeld maken nieuw beleid. De spanning tussen gemeentelijke en provinciale plannen is groot: soms is er veel geld (bijvoorbeeld Amersfoort Veenendaal) maar wordt dat vervolgens niet uitgevoerd door nieuw gemeentelijk beleid. Er staat nu een nieuwsbrief en enquête centraal op www.krachtvanutrecht.nl/ om te helpen bij bewustwording. Hebben jullie behoefte om elkaar en anderen bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? Ja zeker, mobiliteitsreductie is een vergeten onderwerp bij gemeenten.



Versie 230411 – pagina 36

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

8

Interview met Kees Vermaat

‘bestuurder’ Lipsplein Energie Collectief Zeist Het draagvlak onder bewoners stemt mij het meest tevreden Door Marcel Schyns Met Kees had ik afgesproken om hem via Teams op een maandagochtend te interviewen. We hebben elkaar op 30 januari 2023 tussen 11 uur en 12 uur gesproken in een hartelijk en interessant interview­gesprek over zijn bezigheden met energietransitie. Waar is Kees mee bezig? Kees Vermaat neemt deel aan een ‘bestuur’ - hij noemt het zelf ook wel ‘werkgroep’ - van een collectief, het ‘Lipsplein Energie Collectief’. Dat is een particulier initiatief van bewoners van 49 wooneenheden, gebouwd in 2006, rondom een pleintje in Zeist: 21 koopwoningen, 20 huurwoningen en 8 koopappartementen. Het pleintje zelf heeft geen naam, maar men geeft het nu zelf deze naam. De bewoners komen al sinds 2006 af en toe samen; en sinds maart 2022 spreken ze als het ‘Lipsplein Energie Collectief’ gericht over alles wat ze gezamenlijk kunnen doen met energietransitie, onder aansturing van die werkgroep/bestuur van vijf personen, waarvan Kees deel uitmaakt; een puur particulier initiatief. Doel is door samen op te trekken energie transitie te realiseren in/bij de 49 wooneenheden. De verhuurder van de 20 huurwoningen, Woongoed Zeist, heeft aangegeven ‘mee te liften’ op eventuele plannen en ontwikkelingen; en in de werkgroep bevindt zich ook een bewoner van een koopappartement.

Er is een groot draagvlak, aldus Kees. Waar zijn jullie inmiddels? Kees vertelt dat men heel voortvarend met zonnepanelen bezig is, zoveel mogelijk in samenspraak: 18 van de 21 koopwoningen zijn nu/binnenkort voorzien van zonnepanelen. Ook is nu een onderzoek gestart in het kader van een pilot op initiatief van de gemeente Zeist, om te kijken naar aardwarmte/bodemwarmte als energiebron voor de 49 wooneenheden: kan men bodemwarmte gaan gebruiken in plaats van gas? Een eerder initiatief om een aangrenzende rioolzuiveringsinstallatie wellicht te gaan benutten door restwarmte is helaas tot nu toe op niks uitgelopen; een idee rondom ‘we drive Solar’, te weten het benutten van de opslagcapaciteit van elektrische auto’s op het plein met elektrische energie uit zonnepanelen en dat terug leveren



Versie 230411 – pagina 37

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

naar de huizen, is tot nu toe slechts gedeeltelijk gelukt; men houdt de ontwikkelingen in de gaten. En tevreden? Kees is trots op datgene dat in een klein jaar al is bereikt: in zo weinig tijd al zoveel draagvlak en resultaat. Wat spannend wordt, aldus zijn woorden, is de toekomst als het gaat om het indi­ vidueel (durven/kunnen) investeren. Gaan bewoners individueel geld uitgeven om samen doelen te bereiken? Bijvoorbeeld was onlangs gebleken, dat er op het rijtje van vijf koopwoningen, vier eigenaren zonnepanelen samen bij één leverancier aanschaffen, maar de vijfde eigenaar nog even niet, om financiële redenen. Hoe gaat dat in de toekomst verder, bijvoorbeeld bij de aanschaf van één grote warmtebron voor bodemwarmte: of als ieder bijvoorbeeld € 25.000 moeten investeren? Wat dan? Dat is nog een spannende uitdaging. Maar wat hem het meeste tevreden stemt, is dat er nu al zo’n groot draagvlak is onder de bewoners. Hij vertelt dat recent een enquête is gehouden onder de bewoners.

Daaruit is verrassend genoeg gebleken dat het energieverbruik per wooneenheid zeer wisselend is: van verhoudingsgewijs heel veel verbruik bij de één versus heel weinig bij de ander: dat vraagt om nader onderzoek om er samen iets mee te kunnen doen of van elkaar te leren? Het Collectief is in ieder geval tot nu toe een project met een ‘olievlekwerking’ en Kees noemt als voorbeeld, dat men nadenkt over: hoe gaan we in de toekomst met water/waterbesparing etc. om; er wordt gesproken over het aanbrengen van ‘sedum’ op de daken van schuurtjes en/of de tegels op het Lipsplein ooit gaan vervangen? Wat valt tegen? Ja, je moet er wel heel veel tijd voor over hebben en echt intrinsiek gemotiveerd zijn om op deze enthousiaste wijze door te pakken samen met anderen. Wat kun je nog van anderen gebruiken? Kees vermeldt dat de gemeente Zeist actief betrokken is met één aanspreekpunt in een aangewezen persoon, een prima klankbord/aanspreekpunt. Kees vertelt verder dat hij vooral ook enthousiasme en energie krijgt van allerlei initiatief en overleg met anderen. Hij zegt (ongevraagd): hulde aan De Constructieve voor het initiatief tot dialoog vorig jaar en het vervolg in de maart-bijeenkomst. Hij ervaart dat als heel positief en ook om overal daarmee zoveel mogelijk kennis op te halen over energietransitieversnelling, ook voor het Lipsplein.

Verrassend vindt hij daarin dat je diverse ‘pluimage’ ontmoet: van techneuten met hun belangrijke know how tot ‘sociale’ partners, die oog hebben voor draagvlak creëren en samen optrekken. En: dialoog en ontmoeting is ook goed om af en toe teleurstellingen te kunnen delen.



Versie 230411 – pagina 38

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Geld? Als het gaat om geld, in de vorm subsidie: dat is nog heel erg onoverzichtelijk, dus hoe dat precies in de toekomst moet gaan als er substantieel moet worden geïnvesteerd? Als het gaat om geld in de vorm van lenen: dat zou best een goed idee kunnen zijn maar is een onderwerp voor de toekomst. Hij noemt in dat verband het idee om ooit het plein zelf een keer te over­koepelen met zonnepanelen, waaruit ook weer heel veel energie zou kunnen worden gewonnen, als die kan worden opgeslagen. Hoe dat te bekostigen? Op de vraag of er behoefte aan bestaat om elkaar vaker te ontmoeten en te spreken over energietransitie: zeker. Daar krijgt hij dus veel energie en enthousiasme van. Hij plaats hierbij één kanttekening: je moet bereid zijn om er heel veel tijd en energie in te steken om het succesvol te maken en dan ook nog oppassen, dat het niet overladen wordt, want het aanbod van ontmoeting en dialoog is inmiddels heel groot. En tot slot: voor wie dit leest: Kees is altijd te benaderen als men in het kader hiervan vragen heeft aan hem. ● https://www.zeist.nl/nieuws-en-actualiteiten/buurtinitiatieven-vinden-elkaar



Versie 230411 – pagina 39

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

9

Interview met Johan de Boer VvE Nautilus

Verduurzamen is samenwerken. Door Gerard Hoskens Wat is de inhoud van je functie? Sinds 2016 ben ik voorzitter van de VvE. De VvE bestaat uit eigenaren van 31 appartementen en enkele eigenaren van parkeerplaatsen. De VvE is samen met een eigenaar van commerciële ruimten eigenaar van de zogenaamde hoofdsplitsing, waarin onder andere de parkeergarage is opgenomen. Beschikken jullie over een website en is die up-to-date? We hebben geen eigen website. Wat hebben jullie bereikt in de afgelopen jaren? We hebben 96 zonnepanelen gerealiseerd op het dak. Deze leveren energie voor de gemeenschappelijke ruimten. We zijn tevreden over het functioneren. De opbrengst is tot nu toe boven verwachtingen. Ook denken we de investering zeker in ca. 7 jaar terugverdiend te hebben. We beschouwen daarom de aanleg als een succes. Waar zijn jullie nu mee bezig? We hebben nu de volgende stappen in voorbereiding. Deze zijn nog in een oriëntatiefase. Zonne-energie voor individuele eigenaren Daarvoor hebben we nog een paar vragen te beantwoorden:

▪ Hoeveel ruimte is er nog beschikbaar voor zonnepanelen op het dak en hoe verdeel

je die als die niet overeenkomt met de behoefte. Wellicht is er meer vraag dan aanbod; verbruik je ’s avonds meer stroom terwijl je overdag opwekt; verbruik je in de winter meer terwijl je in de zomer de meeste opbrengst hebt.

▪ Hoe realiseer je binnen de gezamenlijke infrastructuur individuele aansluitingen en houd je daarbij ook rekening met de eigendomsstructuren die annex zijn aan een VvE.

▪ Hoe belast je, als aansluiting al collectief mogelijk zou zijn, de individuele kosten door, zonder veel extra administratieve rompslomp.

▪ Is het interessant om te wachten tot er opslagvormen zijn, die - naast de

mogelijkheid om de vraag en beschikbaarheid goed te sturen – ook betaalbaar zijn?



Versie 230411 – pagina 40

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Infrastructuur voor laadpalen in parkeergarage Er zijn plannen om de infrastructuur aan te leggen, zodat zoveel mogelijk eigenaren van elektrische auto’s de mogelijkheid hebben deze in onze garage op te laden. Hierbij zijn 4 VvE’s betrokken, die akkoord moeten gaan. Het gaat om een aanzienlijke infrastructuurinvestering van ca. € 60.000. Om succesvol te zijn pakken we dit project zorgvuldig en in een aantal stappen aan:

▪ ▪ ▪ ▪

Concept-ontwikkeling (technisch, financieel en organisatie-inrichting) Besluit Aanleg infrastructuur Individuele aanschaf laadpaal Het concept hebben we inmiddels voorbereid. Sedum We hebben ook sedum overwogen. Maar dat is voor onze situatie niet effectief. Sedum is met name geschikt voor verkoeling. Het is een relatief dure investering van circa € 50.000, die alleen voor de boven­ gelegen appartementen koelte-voordeel biedt. Het levert weliswaar milieuvoordeel op, maar betrekkelijk weinig kostenvoordeel in onze situatie. Bovendien kan sedum op het dak de ruimte voor zonnepanelen beperken. Ik vertel niets nieuws, dat de voorbereiding van deze projecten intern binnen de VvE’s tijd kost. Dat wordt soms nog versterkt door juridische complicaties vanwege de statuten of splitsingsakte of vanwege de soms voor VvE’s ingewikkelde externe regelgeving bij een gezamenlijke aanpak. Hebben jullie behoefte om elkaar en andere bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? Het lijkt me zeker nuttig om je in een netwerk-setting op de hoogte te kunnen stellen van praktische, actuele mogelijkheden en om ervaringen uit te kunnen wisselen. Een marktmeester-rol van de gemeente/provincie vind ik ook een interessante optie om partijen met elkaar in contact te brengen.

Ik bedoel daarmee het samenbrengen van partijen die gezamenlijk energie in hun omgeving kunnen produceren en opslaan. Een marktmeester zou de vraag en de mogelijkheden kunnen identificeren en partijen met elkaar in contact kunnen brengen. Wij wonen bij voorbeeld in de buurt van de Jaarbeurs en de Rabobank. Ik kan me voorstellen, dat de Jaarbeurs of de Rabobank met omliggende bewoners afspraken maakt over gezamenlijke energieopslag en -matching. Naast netwerkuitwisseling zou een toegankelijk overzicht van faciliterende organisaties, regelgeving en basisaanpakken voor verschillende situaties, zoals in ons geval een VvE, behulpzaam zijn.



Versie 230411 – pagina 41

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

10

Interview met Sander Willemsen directeur van Energie-U

We hebben meer dan tien buurtstroomdagen in de Utrechtse regio Door Rendel de Jong Sander is directeur van Energie-U (een coöperatie) sinds 2014. Sinds 2013 is hij ook zelfstandig adviseur, en sinds 2018 regisseur aardgasvrije wijken Amsterdam. Heb je de energie-transitie dialoog vorig jaar bijgewoond of het verslag daarvan gezien? Ja, bij de RABO. Was een goede bijeenkomst. Vooral de borrel, goede plaats om mensen weer terug te zien na de Coronatijd. Borrel had langer gemogen. Was op dinsdag, dus op tijd naar huis… Wat hebben jullie bereikt in de afgelopen jaren? De coöperatie Energie-U was een van de weinige organisaties die 10 jaar geleden op het gebied van energie actief waren. Intussen is er een bonte verzameling van organisaties bijgekomen, en wij zijn trots op de rol die wij samen met hen kunnen spelen. Er zijn inmiddels meer energiecoöperaties binnen Utrecht, soms ook vanuit Energie-U ontstaan. Zelf zijn we stadsbreed actief. We zitten aan vergadertafels en aan keukentafels. Sommige mensen die voor ons actief zijn hebben regelmatig overleg met directie of management van Eneco, Stedin, corporaties en gemeente waaronder ook de wethouder. Anderen gaan op huisbezoek om te helpen met energiebesparing. We draaien mee in het Stadsakkoord. Er gaan ook altijd wel mensen naar de bijeenkomst die de NMU organiseert voor energie-initiatieven uit de provincie.

We organiseren zelf bijeenkomsten voor en met energieambassadeurs en andere geïnteresseerden. Ik begrijp uit jullie site dat jullie actief zijn op drie gebieden:

▪ Individuele woonverduurzaming. ▪ Collectieve opwek van duurzame energie. ▪ Warmtetransitie van aardgas naar duurzame alternatieven.

Kun je in een paar zinnen voorbeelden geven van dingen die jullie de afgelopen jaren hebben bereikt? We hebben een groot netwerk aan energieambassadeurs, zo’n 60, 70 Utrechters die belangeloos anderen helpen. Daar is recent bijvoorbeeld ook de training uit voortgekomen voor energieklussers die medebewoners helpen die energiebesparing hard nodig hebben maar het zelf niet weten te vinden.



Versie 230411 – pagina 42

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

We hebben zonneveld Meijewetering op onze naam staan, het eerste zonneveld in de gemeente Utrecht. In samenwerking met HDSR, het waterschap. En al meer dan tien buurtstroomdaken in veel Utrechtse buurten, soms ook in de regio. En we zijn betrokken bij het aardgasvrij maken van Overvecht-Noord: we zitten met gemeente, corporaties en Stedin aan tafel, én we stemmen veel af met de kerngroepen in twee sub buurten in Overvecht-Noord, die lid zijn van ons en die hun buurt heel goed organiseren en achter een gezamenlijk plan krijgen. Energie-U vervult hier een soort brugfunctie. De zonnedaken en zonnevelden stonden altijd al in de plannen. Het tegengaan van energiearmoede, zeker in de huidige context, is vrij nieuw. Een rol bij het aardgasvrij maken van wijken stond bij de oprichting ook niet concreet op de agenda maar kwam op ons pad en het voelde logisch om hieraan bij te dragen. Hoewel het soms ook best spannend en lastig is. Net als veel andere onderdelen van de energietransitie. Waar zijn jullie nu mee bezig? Op individueel niveau helpen van particulieren met isoleren woning, begrijpen van de energierekening, o.a. hulp van met getrainde vrijwilligers. Vergelijkbaar met ‘fix-brigade’ in Amsterdam, (die zich speciaal richten op personen ‘met afstand tot de arbeidsmarkt’), onder andere via contacten met voedselbanken en kerken.

Doel is niet alleen verbeteren materiële omstandigheden, ook ‘empowering’, en maken dat mensen zich gehoord weten. Ook zijn we druk met zonnestroom uit de Haarrijnse Plas. Dat gaat nu om het maken van plannen. Samenwerking met projectontwikkelaar, werken aan elektriciteits­voorziening, organisatie, communicatie, participatie, financiën. En we zien aankomen dat de gemeente in meer wijken aan de slag gaat over aardgasvrij. Energie-U wil er voor zorgen dat Utrechters overal de goede rol kunnen spelen. Kun je voor je plannen (meer) medewerking gebruiken (zoals hulp, kennis, leningen, andere regelgeving, subsidie) van overheid, provincie, gemeente, banken, warmteleveranciers, kenniscentra) Nog meer contacten die kunnen helpen met het bereiken van belangrijke maar moeilijk toegankelijke groepen mensen die moeite hebben de energie- en andere rekeningen te betalen. Op een heel ander vlak is financiële continuïteit een opgave. Terugblikkend is het altijd gelukt, maar liever werk je wat verder vooruit, met de organisatie, de mensen, vindbare plekken in de stad en in buurten. Zodat de initiatieven en projecten die altijd wel blijven komen, makkelijker meer opleveren voor en met meer mensen. Hebben jullie behoefte om elkaar en andere bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? We hebben al veel overleg.

Mogen lezers jou benaderen om informatie over jullie energiebeleid? ● sander@energie-u.nl ● https://www.energie-u.nl/



Versie 230411 – pagina 43

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

11

Interview met Thomas Roos projectleider Wijk C-stroom

Ongelijk speelveld ten opzichte van professionele organisaties Door Gerard Hoskens Wat is de inhoud van je functie? Thomas is initiatiefnemer en projectleider. Hoe lang doe je dat al? Sinds 2019. Heb je (digitale) informatie voor ons over je organisatie en de plaats van de energietransitie Wijk C-Stroom Werk in uitvoering publicatie is een publicatie uit december 2020. Deze staat op onze website https://wijkcstroom.nl/ Wat hebben jullie bereikt in de afgelopen jaren? Ons doel is om duurzame energie beschikbaar te maken voor alle bewoners van Wijk C. Wijk C kenmerkt zich door een grote diversiteit aan woningen: (sociale huur­woningen, voormalige corporatiewoningen, grachtenpanden en appartementen­gebouwen. Met subsidiesteun van Provincie Utrecht (omdat Wijk C Stroom geen rechtspersoon is neemt Stichting Sociale Interventie die rol op zich) hebben we een intensieve campagne gevoerd, met onder meer een digitale presentatie voor gemeenteraadsleden in het Volksbuurtmuseum. Dit heeft ertoe geleid, dat Mitros als eerste in februari gaat starten met een zonnepanelenproject voor zijn eigen huurders. De zonne-energie zal worden opgewekt via collectieve panelen op het Mitros-dak. Dat gebeurt via een energie-coöperatie die wordt beheerd door stichting Wocozon. Corporaties mogen niet zelf direct aan hun eigen huurders energie leveren.

Waar zijn jullie nu mee bezig? Nu Mitros binnenkort gaat starten, hopen we dat dit stimulerend zal werken voor andere corporaties in de wijk. We gaan ons daarom nu eerst concentreren op de andere corporaties met woningen in de wijk, zoals Portaal, Bo-Ex en SSH. Daarnaast kijken we ook of bedrijven of organisaties in de wijk die beschikken over plaatsingsruimte voor zonnepanelen, die capaciteit ook toegankelijk willen maken voor wijkbewoners. Er is nog terughoudendheid in afwachting van mogelijk nieuw overheidsbeleid, dat een grotere duurzaamheidsbijdrage van de bedrijven zelf verlangt. Die wil men dan niet al weggegeven hebben.



Versie 230411 – pagina 44

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Voor het lokaliseren van geschikte grotere ruimtes maken we gebruik van satellietfoto’s, zoals die van Google.

Foto: Jeroen Berends Wat zijn jullie plannen voor de komende jaren? Als initiatief willen we ons vooral gaan richten op wat de vraag is vanuit de wijk en die uitwerken naar een gezamenlijke aanpak en opdrachtgeverschap, of plan van wensen in het geval van huurders. De technische ontwerp- en implementatiekant en onderhoud en beheer willen we overlaten aan daarin gespecialiseerde ngo’s, publieke en private partijen. Dat onderscheid in focus is ook belangrijk, omdat we als bewonersinitiatief met een ongelijk speelveld te maken hebben ten opzichte van professionele organisaties. De laatsten hebben meer tijd en middelen, terwijl wij onze activiteiten verrichten naast ons werk en zorgtaken. Als bewonersinitiatief werken we veel met mensen die hiervoor niet zijn vrijgesteld maar dit in hun vrije tijd moeten doen. Dat vergt ook veel van het uithoudingsvermogen en motivatie over een langere periode. Uithoudingsvermogen is ook nodig, omdat het speelveld zich kenmerkt door vele betrokken partijen en door complexe en met elkaar tegenstrijdige regelgeving. Dat leidt weer tot langdurige besluitvormings- en invoeringstrajecten. Hebben jullie behoefte om elkaar en andere bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? Die behoefte is er zeker. Voorwaarde is wel, dat die ontmoetingen actiegericht zijn: leren van elkaars concrete ervaringen (aanvullende keten)samenwerkings­



Versie 230411 – pagina 45

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

mogelijkheden zoeken in plaats van elk het wiel opnieuw uitvinden; elkaar inspireren; netwerken. De ontmoetingen moeten wat ons betreft een duidelijk doel hebben dat bijdraagt aan het bereiken van het doel dat wij vanuit Wijk C Stroom voor ogen hebben. Mogen lezers jou benaderen om informatie over jullie energiebeleid? Ja, dat kan: 06-42046222, t.p.roos@outlook.com Informatie over de aanpak in de eerste periode is te vinden in een uitgebreid document “Wijk-C Stroom Werk in Uitvoering december 2020”. Goed om verder te weten:

▪ Coöperatie Buurtstroom https://buurtstroom.nl, een spin off van Energie-U, kan bewonersgroepen ook helpen om een gezamenlijk project te starten.

▪ Een andere nuttige ondersteunende organisatie is LSA, het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners https://www.lsabewoners.nl. Dit is een vereniging voor bewonersgroepen die zich sterk maken voor hun wijk. In deze vereniging zitten een groot aantal bewoners uit stadswijken die actief zijn bij een vrijwilligersgroep. Vervolg Thomas is geïnteresseerd in de strategische aanpak van transities. Hij wil daarover meedenken, als dit een vervolgactiviteit van de dialoog gaat worden. Interessante achtergrond daarvoor is de publicatie Governance Model van Derk Loorbach, Erasmus Institute for Transitions, 2010.



Versie 230411 – pagina 46

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

12

Interview met Ad Tourné

lid Kerngroep Nieuwe energie voor de Vechtzoom Stadsverwarming voor Overvecht-Noord Door Guus Schrijvers Ik ben lid van de kerngroep Nieuwe energie voor de Vechtzoom. De Vechtzoom is een buurt in OvervechtNoord. De gemeente Utrecht heeft Overvecht-Noord in 2017 aangewezen als eerste bestaande Utrechtse wijk om van het aardgas af te gaan. Overvecht-Noord is een van de landelijke Proeftuinen of pilot-projecten voor aardgasvrij. Zo komt de wijk soms in het nieuws, ook landelijk. Onlangs ging dat over de overstap van koken op gas naar elektrisch koken in flats van woningcorporatie Mitros. Dat gaat dan om grote aantallen. Maar het is een relatief kleine overstap, want de flats hebben stadsverwarming. De woningen in onze buurt worden met een gas CV verwarmd. Hoe komen we naareen duurzame warmte-oplossing die past bij onze buurt en de wensen van onze bewoners? Wat vraagt dat aan samenwerking met de gemeente (die een plan voor heel Overvecht-Noord maakt)? Welke keuzes kunnen we als buurt zelf maken? Deze vragen waren in het voorjaar van 2019 het startpunt voor onze kerngroep. De kerngroep bestaat uit vijf personen. Ik ben er vanaf het eerste begin bij betrokken. Rond deze groep bestaat een groep van twaalf buurt-contactpersonen. Die hebben contact met straatgenoten. Onze buurt telt 115 woningen, het merendeel is eigenaar-bewoner.

Onze website is up-to-date en bevat meer informatie over hoe we werken. Wat hebben jullie in de afgelopen jaren bereikt? In november 2019 hebben we uitgebreid met onze buurtgenoten gesproken over de randvoorwaarden die we als buurt willen stellen aan een warmteoplossing voor onze buurt. Dit heeft geleid tot het Buurtmanifest Nieuwe Energie voor de Vechtzoom. De gesprekken daarover vonden vooral plaats in de vorm van huiskamergesprekken per blokje van 5 tot 7 woningen. Per blokje hadden we een buurtcontactpersoon die in zijn of haar huiskamer dit gesprek met buren hield. Na verwerking van de inbreng uit de buurtgesprekken is een definitieve versie van het Buurtmanifest opgesteld. Daarover kon ieder huishouden zich uitspreken in een stemming. 80% van de woning­ eigenaren heeft een stem uitgebracht en het overgrote deel daarvan (81%) heeft voor het plan gestemd. Met als uitkomst dat het Buurtmanifest formeel is vast­gesteld als programma van eisen voor de uit te werken warmte oplossingen.



Versie 230411 – pagina 47

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

In 2020 kwam uit onderzoek van de gemeente dat een warmtenet voor OvervechtNoord waarschijnlijk de beste oplossing is. Een groot deel van de wijk heeft al stadsverwarming van Eneco. Als kerngroep wilden wij de mogelijkheid van een buurtwarmtenet onderzoeken. In november en december 2020 hebben we dit als voorstel voorgelegd aan onze bewoners. Dat is wederom besproken in buurtgesprekken. Een verslag daarvan vindt u op onze website. Veel bewoners spraken hun waardering uit voor de inzet van de kerngroep en om als buurt samen een oplossing te zoeken. En voor de inzet op een duurzame oplossing, met een lokale bron en invloed van de buurt. Er was brede steun voor het uitwerken van een plan voor een buurtwarmtenet. Maar bewoners hebben hadden ook veel vragen, en soms twijfel, hoe dit kan en of het wel haalbaar is. Veel vragen waar we in de gesprekken nog geen antwoord op konden geven. Dit moest verder uitgezocht worden. In 2021 hebben we in een intensief traject samen met Eneco de haalbaarheid van een buurtwarmtenet met een eigen duurzame bron onderzocht. Dit was voor ons en voor Eneco een uitdagend, soms lastig maar zeker ook een positief proces. Dat veel vernieuwende vragen inzichten en opleverde. Maar uiteindelijk niet leidde tot een financieel haalbaar plan dat kon voldoen aan de eisen van beide partners.

Het was een tegenvaller dat we er niet uitkwamen, maar we zijn als goede samenwerkingspartners uit elkaar gegaan. Waar zijn jullie nu mee bezig? Ondertussen is de gemeente bezig om voor het grootste deel van Overvecht-Noord een plan uit te werken voor aansluiting op de stadsverwarming. Dat moet het alternatief worden voor verwarmen met aardgas, ook voor onze buurt. Dit plan verwachten we later dit jaar (2023). In april en mei 2022 hielden we weer buurtgesprekken. We hebben de mening gehoord van 48 van de 113 huishoudens in onze buurt, dat is ruim 42%. Wij vinden dit een mooi resultaat. De buurtgesprekken gingen over drie vragen. 1) We zijn gestopt met het buurtwarmtenet, wat vindt u daarvan? 2) Wat vindt u van een aansluiting op de stadsverwarming? 3) Wat vindt u van mogelijke alternatieven, zoals een warmtepomp per woning of per woonblokje? Ons besluit om (voorlopig) te stoppen met het buurtwarmtenet werd breed gesteund. Veel bewoners zijn niet enthousiast om aan te sluiten op de stadsverwarming. Zij hebben vooral bedenkingen over de duurzaamheid, keuzevrijheid en greep houden op de eigen woning en warmte oplossing, over de invloed als klant en als buurt en twijfels over de kosten. Veel van onze bewoners zouden graag een alternatief zien. Het idee van een oplossing per woningblokje sprak wel aan. Maar men ziet ook wel veel haken en ogen.

Dat lukt alleen als iedereen in het blokje mee wil doen. En gaat het niet juist voor verdeeldheid zorgen? Er is veel interesse voor (samen) isoleren. En het idee van een (hybride) warmtepomp per woning met – voorlopig - een gas CV als back up voor warmte spreekt ook aan. In een rapportage staan de resultaten van deze buurt­ gesprekken uitgebreid beschreven. In 2022 kwam er landelijk nieuwe aandacht voor de hybride warmtepomp als een snelle en betaalbare stap om aardgas te besparen. En als een goede aanloop om in



Versie 230411 – pagina 48

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

een volgende stap geheel aardgasvrij te worden. Dat vraagt voldoende isolatie van de woning. Dat idee hebben wij voor onze buurt opgepakt. Dit werken we uit samen met de Klopvaartbuurt die dichtbij ons in Overvecht/Noord ligt. Bij een hybride warmtepomp is de gas CV beschikbaar als piekvoorziening voor de koudste dagen en voor het leveren van warm tapwater. De investering voor een hybride warmtepomp is veel lager dan voor een warmtepomp die in één keer aardgasvrij moet verwarmen. Dat maakt het makkelijker voor de bewoners om op natuurlijke momenten en afhankelijk van mogelijkheden stappen te zetten en te isoleren. Voor een deel van de woningen zal het mogelijk zijn om met een volledige warmtepomp in één keer met over te stappen naar gasloos verwarmen. Dat is voor iedereen het eindbeeld. Het vraagt wel voldoende ruimte om de investering voor een hybride warmtepomp rendabel af te schrijven (ca. 15 jaar). En daar gaat het knellen met de deadline aardgasvrij in 2030, die de gemeente voor Overvecht-Noord heeft. Wij pleiten voor meer flexibiliteit. Waarbij de klimaatwinst op de korte termijn minimaal gelijk is of zelfs groter. Met wethouder Van Hooijdonk hebben we hierover gesproken. Maar het laatste woord is nog niet gezegd. Al me al zijn we best tevreden met onze activiteiten. Vooral over ons buurtproces en het goede contact met buurtbewoners.

Maar ook over het contact met partners rond aardgasvrij, zoals de gemeente, Stedin en Eneco. En de stappen die we telkens zetten om tot een plan te komen. En nu maar hopen dat de gemeente Utrecht ons niet gaat dwingen tot stadsverwarming .Wij kiezen voor een hybride route die uiteindelijk tot dezelfde oplossing moet leiden: aardgasvrij en klimaatwinst. Kun je voor je plannen (medewerking, hulp, kennis, leningen, andere regelgeving, subsidie) van overheid, provincie, gemeente, banken, warmte-leveranciers, kenniscentra of andere maatschappelijke partijen gebruiken? Eneco was een prima partner door hun kennis van techniek, planning, financiering en uitvoering rond warmtenetten . Bij het schrijven en doorrekenen van ons hybride plan kunnen we vergelijkbare inbreng goed gebruiken. We hebben al waardevolle contacten met marktpartijen en blijven in gesprek met de gemeente. Hebben jullie behoefte om elkaar en andere maatschappelijke partners af en toe te ontmoeten? Ja, maar we zijn als kerngroep wel gefocust. We hebben vooral behoefte aan overleg over warmteplannen voor onze wijk en buurt. En kennis die nodig is voor een warmte oplossing voor onze woningen. We gaan ons bijvoorbeeld niet verdiepen in in grootschalige opwek, zoals windmolens en zonneparken. Die zijn natuurlijk wel van belang in een groter stedelijk of regionaal plaatje. Ik kom op 12 april.

Ook Oog en Al (in de wijk Utrecht West) is bezig met een eigen warmtenet. In Oog en Al gaat het om aquahermie uit het Merwedekanaal. Mogen lezers jou benaderen om informatie over jullie initiatief en energieplannen? Ja, dat is goed. Dat kan via energievechtstroom@gmail.com



Versie 230411 – pagina 49

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

13

Interview met Bouwe Taverne

bestuurslid Biltse Energiecoöperatie BENG! ZON OP DAK is moeilijker dan ZON OP VELD Door Stijn Terlingen Wie is Bouwe Taverne? Ik ben bestuurslid van de Biltse Energiecoöperatie BENG! En mede-initiatiefnemer van de provinciale coöperatie Energie van Utrecht. Ik ben ook afdelingshoofd ‘duurzame ontwikkeling’ van Rabobank Nederland geweest. Over wat ik nu doe en vroeger deed bevatten deze websites veel informatie: www.bengdebilt.nl en https://energievanutrecht.nl/organisatie/ Wat doe je allemaal in de Bilt en in de provinciale samenwerking? Heel wat intussen. Met Energie van Utrecht organiseren we circa vier Masterclasses per jaar samen met Rabobank Utrecht over de financiële aspecten van de energietransitie, het ontwikkelen van zonnevelden, zonnedaken, warmtenetten en wind­turbines. Het accent qua kennis ligt vooral op organisatorisch gebied en op bewonersparticipatie. We hebben een klein bestuur van vrijwilligers die afkomstig zijn van energie­ coöperaties. Zelf ben ik mede-initiatiefnemer en intussen tien jaar bestuurslid van de Biltse energiecoöperatie. We hebben hiernaast een provinciaal Projectbureau Energie van Utrecht dat ondersteunende diensten aanbiedt om de activiteiten van de lokale coöperaties te professionaliseren. Dat werkt alle kanten op om kennis, kunde maar ook ‘handjes’ te leveren voor de aangesloten coöperaties.

Er is sinds een aantal jaren een landelijke coöperatie die “Energie Samen” heet, er zijn regionale coöperaties die divers van samenstelling en professionalisering zijn. Wij hebben als ‘Energie van Utrecht’ ook de ambitie om verder te groeien en te professionaliseren in onze regio. En dan heb je nog de lokale coöperaties. De pyramide van deze drie niveaus (landelijk, regionaal, lokaal) ontwikkelt zich heel snel op allerlei terrein, bijvoorbeeld de lobby richting Den Haag is al veel professioneler geworden. Er komt nieuwe wet- en regelgeving aan, en dat houden we goed in de gaten. In BENG heb ik me in de afgelopen jaren vooral beziggehouden met visieontwikkeling, en een aantal grote projecten. Eén van die projecten is een groot zonnepark in Groenekan, waarvoor we volgende maand een vergunning gaan krijgen. Daar komen 35.000 panelen. Ook aan het project “Zon op dak” heb ik bijgedragen. Velen zien dat als alternatief van ‘Zon op veld’, maar daar is helemaal geen sprake van. Ook bij BENG! Zijn we aan het professionaliseren, we hebben onlangs een projecten BV opgericht, waar ik de bestuurder van ben. Alle backoffice-activiteiten brengen we daarin onder. Enerzijds bedoeld om de coöperatie te ontzorgen, anderzijds om met name de financiële risico’s goed te spreiden. Bovendien hebben we zo’n 50, 60 vrijwilligers, die van grote waarde zijn bij de verschillende projecten.



Versie 230411 – pagina 50

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Wat hebben jullie bereikt in de afgelopen jaren? We hebben een eerste zonnepanelenveld aangelegd naast de waterzuivering in De Bilt, in goede samenwerking met HDSR. Het project is vervolgens overgedragen aan het waterschap. Afgelopen jaren hebben we ook alle beschikbare daken van het RIVM-terrein (nu USPB geheten) voorzien van 3000 zonnepanelen en vervolgens ook weer overgedragen aan de terreinbeheerder. We hebben zonnedaken ontwikkeld en daarvoor een aparte coöperatie Biltstroom opgericht, die het beheer van deze zonnedaken onder z’n hoede heeft. We hebben heel veel gedaan op het gebied van energiebesparing bij vele honderden inwoners en bedrijven van De Bilt met onze eigen energie-ambassadeurs. We hebben op een aantal daken van VVE’s zonnepanelen gelegd, waarbij de VVE dan zelf eigenaar van het zonnedak wordt. We hebben 500 particulieren bezocht in de afgelopen periode die tegen hoge energierekeningen aanlopen en een dringende noodzaak hebben om te besparen op energie. Niet alleen door te adviseren, ook door handen uit de mouwen te steken. We hebben energie-ambassadeurs, energiecoaches (die kijken naar het gedrag van mensen) en energie-fixers die met boormachines en isolatiemateriaal aan de slag zijn gegaan. We zijn gelukkig heel succesvol geweest in het werven van deze mensen. Ze komen steeds vaker vanzelf naar ons toe. We hebben veel positieve pers, dat helpt ook.

De armoede grijpt om zich heen, dus steeds meer mensen voelen zich verantwoordelijk om daar iets aan te doen. Dan komen ze bij ons, krijgen ze een training en gaan ze aan de slag. Laatste resultaat dat ik wil noemen is een groot project om een hele wijk in de gemeente van het aardgas af te halen, gebruikmakend van restwarmte van de water­zuivering.



Versie 230411 – pagina 51

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Doen we ook samen met HDSR, de woningcorporatie, Provincie Utrecht en de gemeente. Er is nu een woningcorporatie aangehaakt om uiteindelijk de bestaande cv-ketels te vervangen door een enorm warmtepompsysteem. Dat moet in 2026 gaan functioneren voor de hele wijk en wij zorgen dan dat zoveel mogelijk particulieren hieraan mee gaan doen. Waar zijn jullie nu mee bezig? Een aantal aspecten noemde ik al hierboven. Ik noem hier ook graag de participatie met de lokale bevolking. Waar eerder heel veel huiver en weerstand bestond tegen die hele energietransitie, zie je dat die opvattingen echt aan het veranderen zijn. We hebben als coöperatie korte lijnen met provincie, waterschap, gemeente, maatschappelijke organisaties en een aantal bedrijven, zoals de lokale Rabobank. Die financiert mede de lokale initiatieven voor ‘Zon op dak’. Dat project is niet alleen in De Bilt maar in het hele land een enorme tegenvaller. De investeringen in geld en in menskracht om dit voor elkaar te krijgen zijn buitenproportioneel. Iedereen in de politiek denkt dat het eenvoudig is om te realiseren en kiest eerder voor Zon op dak dan voor Zon op veld, maar dat is echt een misvatting. We zijn al drie jaar bezig met zonnepanelen op winkelcentrum de Kwinkelier in Bilthoven, en dat gaat zo moeizaam. Alles gaat formeel, hier en daar tegenwerking, het kost heel veel energie.

Dan kun je dikwijls beter investeren in activiteiten die efficiënter rendement opleveren, bijvoorbeeld de energieopslag. Gaan we opslaan in auto’s, in batterijen? Of we investeren dan liever in snel opkomende onderwerpen als energie terug levering. Mensen willen liever de energiemaatschappijen omzeilen en aan BENG! Leveren, zodat wij die kunnen herverdelen in de wijk. Warmte-initiatieven op wijk- en straatniveau zijn ook in opkomst. Bij bedrijven speelt nu al de netcongestie. Kan BENG! daar ook geen oplossingen voor bieden in de coöperatie? Wij weten welke oplossingen er zijn en kunnen daarin ook voorzien. Dat vraagt overigens wel om behoorlijke investeringen. Twee dingen die nu hoog op de agenda staan zijn de ontwikkelingen op het microniveau. We moeten gaan kijken naar straten, wijken, dorpen. Uitbreiding van het lokale netwerk is belangrijk om de energietransitie vooral daar op een goede manier te gaan doen. Uitdaging twee is de professionalisering. We hebben nu een projectbureau voor de Energie van Utrecht en we zijn zoiets aan het bouwen hier in De Bilt. Een uitdaging van andere orde is de manier waarop we omgaan met de randvoorwaarden voor energietransitie. De verkiezingen komen eraan met waarschijnlijk een enorme ruk naar rechts als uitkomst. De kansen voor windturbines in de provincie nemen dan drastisch af.

Dan moet de energietransitie op een andere manier gestalte gaan krijgen, en dat zal niet eenvoudig zijn omdat we ook een energiemix nodig zullen hebben. Wind blaast daar een partijtje in mee. Maar ook randvoorwaarden als subsidies en regelgeving bepalen de mate van succes natuurlijk.



Versie 230411 – pagina 52

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Kun je voor je plannen medewerking (zoals hulp, kennis, leningen, andere regelgeving, subsidie) van overheid, provincie, gemeente, banken, warmteleveranciers, kenniscentra of bedrijfsleven gebruiken? Er zijn partijen die ons kunnen helpen om te versnellen. Woningcorporaties zijn daarvan een goed voorbeeld. Zij werken met lange beslislijnen, veel lange procedures, voor zo’n warmtenet hebben ze 70% steun van de bewoners nodig. Moet er eerst een businesscase komen, moet er eerst een investeringsplan liggen, moet eerst een Raad van Commissarissen er nog wat van vinden, et cetera. Dat zit ons soms behoorlijk in de weg. Bij de gemeente hebben ze een enorm gebrek aan capaciteit en kwaliteit. Dat is geen verwijt aan de gemeente trouwens. De Bilt is een kleine gemeente met een schreeuwend tekort aan personeel. Dus dan hebben we te maken met lange politieke besluitvormingsprocessen, en dan ook nog eens met tekorten in de ambtelijke ondersteuning. Vanuit BENG en ook in de regionale coöperatie werken we vooral top-down. Ons netwerk is breed verspreid, maar ik praat liever eerst met de wethouder en daarna met zijn of haar staf, in plaats van omgekeerd. Geldt ook voor de businessclub hier in Bilthoven, ik praat liever eerst met de voorzitter dan met afzonderlijke ondernemers. Die gaan wel mee als de voorzitter enthousiast is. Voor versnelling moet je dus bovenaan beginnen.

Hier in De Bilt is dat betrekkelijk overzichtelijk, dat geldt natuurlijk niet overal in het land. Hebben jullie behoefte om elkaar en andere bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? We ontmoeten een breed en ruim netwerk in ons werk. Als ik kijk naar hoe we in De Bilt werken, heb ik niet het idee dat we veel missen. We hebben een ruim en divers netwerk opgebouwd in de afgelopen tien zoals ik al aangaf, van straat­ comité’s en dorpsraden tot de directeur van de bank. Maar ook met een bedrijf als Sweco, met het RIVM, KNMI of de provincie zijn de contacten goed. We zijn nu ook aan het investeren in de relatie met de groene kernen in de gemeente. De Bilt kent een groot buitengebied, waar we veel minder support hebben dan in de meer stedelijke omgeving van de gemeente. We gaan dus ook op microniveau straten en wijken in om het sociaal weefsel van de samenleving beter te leren kennen. Op basis van onze ervaringen kunnen we dan de strategie voor het broodnodige draagvlak voor energietransitie in de komende jaren eventueel aanpassen. In de regionale samenwerking zouden we sommige partners wat beter moeten leren kennen. Rabobank heeft een interessante rol hierbij, omdat zij ambities hebben op bedrijventerreinen en trouwens ook hun bedrijfsklanten natuurlijk allemaal heel goed kennen.

Ik denk bijvoorbeeld aan bedrijven met bovenlokale betekenis, zoals een SC Johnson in Mijdrecht of een Pepsi in Bunnik. Ik zou het toejuichen als op dat punt meer gedaan kan worden om zulke bedrijven aan te haken. Mis je een vraag, waarop je antwoord had willen geven? In de provincie hebben we veel behoorlijk professionele lokale energiecoöperaties. Het zou fijn zijn als hun rol erkend en herkend wordt en dat ze een prominente plek krijgen aan tafels waar beleid en uitvoering worden besproken en bepaald.



Versie 230411 – pagina 53

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Bedrijven



Versie 230411 – pagina 54

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

14

Interview met Albert van Overhagen directeur Overhagen Vastgoed BV

Ook een monument is energiezuinig in te richten Door Guus Schrijvers Wat is de inhoud van je functie Als directeur van van Overhagen Vastgoed BV breng ik mijn passie om ‘met stenen’ bezig te zijn in de praktijk. Dit vindt haar oorsprong in de familie en werd uitgebouwd tijdens mijn opleiding in Amsterdam. Een van mijn werkzaamheden is het verduurzamen van gebouwen en adviseren over energiebesparing, dan wel alternatieve energiebronnen. Ik zie mijzelf als koploper in de energietransitie. Beschik je over een website die up-to-date is? Wel een algemene website: https://vanoverhagen.com/, niet specifiek over de energietransitie. Ik vertel mijn verhaal over ons pand wel aan iedereen met belangstelling daarvoor. Wat hebben jullie bereikt in de afgelopen jaren? Ons pand bevindt zich nabij het Oorsprongpark, aan het einde van De Biltstraat. Het is een monument van 200 jaar oud. Sinds 2012 zijn mijn medewerkers en ik bezig het te verduurzamen. Onze visie was en is een monument betaalbaar te verduurzamen. Het dak ligt vol met zonnepanelen. Alle ramen hebben dubbel glas. Het dak is ook geïsoleerd. Overal hebben we LED-verlichting. We hebben stads­ verwarming die met restwarmte werkt. En alle radiatoren in het pand zijn waterzijdig ingeregeld. Dat houdt een betere doorstroming van het water in de radiatoren in. Dat verbetert de warmteafgifte.

Bij een slechte verdeling zijn bepaalde kamers te warm of te koud vergeleken met de rest van je huis. Helaas wordt alle stads­ verwarming afgerekend als grijze en niet als groene energie. We hadden de afgelopen tien jaar alleen tegenwerking gehad van de afdeling monumentenzorg van de gemeente Utrecht. Uiteindelijk hebben wij de betreffende beleidsmedewerkers ervan weten te overtuigen, dat wij het monument betaalbaar wilden verduurzamen.



Versie 230411 – pagina 55

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Waar zijn jullie nu mee bezig? Wij hebben geen projecten lopen met grote investeringen. Wij zitten nu in een overgangsperiode naar een tijd met energie-overschot. Maar dan moeten we alle energie van de zon opvangen met panelen en windmolens. De kennis en infrastructuur om dat op grote schaal te realiseren ontbreekt. Nu heerst er economische turbulentie. Dat komt ook door de hoge energietarieven. Er zijn daardoor vele cowboys op de energietransitie-markt. Want iedereen wil duurzame energie met zonnepanelen. Die panelen zijn daardoor een factor 2 of 3 te duur. Kun je voor je plannen medewerking (zoals hulp, kennis, leningen, andere regelgeving, subsidie) van overheid, provincie, gemeente, banken, warmteleveranciers, kenniscentra of bedrijfsleven gebruiken? Ja, kenniscentra hebben we nodig. Die moeten onafhankelijk zijn van overheid, die is te politiek. Maar kenniscentra moeten ook onafhankelijk zijn van commerciële bedrijven met een verdienmodel, als ze die kennis verspreiden en toepassen. Ik ben groot voorstander van open kenniscentra, zeg maar open sources, zonder eigen belangen. Hebben jullie behoefte om elkaar en andere bij de energietransitie betrokken partijen af en toe te ontmoeten? Ja zeker. Als het maar niet georganiseerd is door Rabobank, gemeente of provincie. Ik kom graag op 12 april naar jullie tweede dialoog. Want De Constructieve streeft kennisdeling na.

Mogen lezers jou benaderen om informatie over jullie energiebeleid? Ja hoor, ik ben bereikbaar via albert@vanoverhagen.com



Versie 230411 – pagina 56

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

15

Interview met Geert Ritsema

Natuur en Milieufederatie Utrecht (NMU) Aan windenergie valt nogal wat te winnen Door Marcel Schyns Wie/wat is NMU? NMU bestaat dit jaar al 50 jaar met als doel: een schakel zijn tussen burgerinitiatief en overheid om Utrecht ‘…een mooie, gezonde en duurzame provincie.’ te maken, aldus de website. Daartoe is NMU breed actief: van burgerinitiatieven ondersteunen en faciliteren tot en met over­heidsbeleid beïnvloeden. Er zijn landelijk twaalf federaties met een overkoe­ pelende NMF. Bij NMU werken zo’n 20 fte werknemers en NMU leeft van overheidssubsidies en een bijdrage van de Postcode Loterij. Wat is er zoal bereikt? In het oog springend positief: een flinke stijging in duurzame opwekking met zonnepanelen; een spectaculaire ontwikkeling noemt Geert het zelfs. En NMU heeft daarin een flinke rol gespeeld met het faciliteren van burgerinitiatieven, door bijvoorbeeld advisering over subsidieaanvragen en over regelgeving; een QuickScan aanbieden om een businesscase te beoordelen. Maar ook met het beïnvloeden van beleid bij regionale en lokale overheidsinstanties. ‘Zon op het dak’: Geert vindt het boven verwachting waar men nu is.

Windenergie daarentegen, ondanks veel inspanning: daar valt nog wel het een en ander te winnen: sommige gemeentes zijn al een heel eind met windenergie/ windmolens, bijvoorbeeld Amersfoort, Woerden en ook Utrecht-stad; maar er is nog een flinke weg te gaan in andere gemeentes (bijvoorbeeld Stichtse Vecht) en dan met name door beleidsbeïnvloeding. Ook hierin ziet Geert wel positieve ontwikkeling; bijvoorbeeld heeft Huib van Essen, gedeputeerde, aangegeven vanuit de provincie zonodig sturend te gaan optreden in de provincie bij het opwekken van windenergie. Ter vergelijk: één windmolen staat gelijk aan 30 hectare zonnepanelen, dus Geert vindt het ook van groot belang dat er ook met windenergie stappen worden gezet. Waar is NMU nu mee bezig? Met dat verdergaand ontwikkelen van windenergie/windmolens, daar is men nu mee bezig om het een stap vooruit te krijgen; en dat betreft dan beleidsbeïnvloeding bij de lokale/provinciale overheid. Maar ook probeert NMU nu nieuwe thema’s op de agenda te zetten. Geert noemt bijvoorbeeld het ‘natuur inclusief’ ontwikkelen, waarbij gedacht kan worden aan het duurzaam opwekken van energie



Versie 230411 – pagina 57

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

in ‘zonnevelden’ en implementeren van duurzame energieopwekking in bouwprojecten: bijvoorbeeld ‘biobased’ materiaal gaan gebruiken, zoals hout, in plaats van PUR-schuim, bij huizen-isolatie. (Er moeten nog 7,5 miljoen huizen worden geïsoleerd!) Ook als voorbeeld: effectieve zonnepanelen ontwikkelen, die verticaal kunnen worden geplaatst, dus met groen ertussen op velden. En momenteel houdt Jessica zich bezig met het onderwerp ‘aquathermie’, dus energie uit water halen. Als het gaat om warmtetransitie: Uitgangspunt is geen, zo min mogelijk energie verbruiken. Maar nu: energiecoaches opleiden om burgerinitiatieven te ondersteunen en ook het trainen van bewoners in energiegebruik; en ook hier bijvoorbeeld Quickscan aanbieden aan de burger van warmtebronmogelijkheid en ook: waar zit mogelijk uw warmtelek? Dus richting burgerinitiatief/ burger het een en ander bieden. Richting overheid, lokaal en provinciaal meedenken en beïnvloeden. Altijd nodig: geldstromen. Een ander nieuw speelveld, aldus Geert: infrastructuur voor energie ontwikkelen (en daarbij bedrijven inschakelen). En bijvoorbeeld nadenken over personeel opleiden, om energietransitie te kunnen bewerkstelligen; bijvoorbeeld mensen, die nu op afstand staan van de arbeidsmarkt, opleiden tot ‘energieklusser’.

NMU houdt zich dus op dit moment op een breed vlak bezig met allerlei activiteiten, telkens in het kader van ‘de schakel tussen burgerinitiatief en overheid’. Wat heb je van wie nog verder nodig? Geert begint met vast te stellen dat er al heel veel gebeurt; en als het gaat om medewerking van provincie, gemeente en dergelijke: NMU heeft een goede reputatie en komt overal gemakkelijk ‘binnen’. Meer nodig, de rijksoverheid; die zou nog nadrukkelijker op landelijk niveau mogen gaan ingrijpen om bijvoorbeeld energietransitie te bevorderen. Geert noemt als voorbeeld: het afschaffen van de ‘fossiele energie’ subsidies aan bedrijven en dat geld dan snel in duurzame energie investeren. Naast beïnvloeding op landelijk niveau noemt hij: (nog meer) geld en stimulans aan burgercoöperaties. Die hebben immers bewezen effectief en succesvol te kunnen werken, bijvoorbeeld in Geldermalsen een project ‘Betuwe wind’, met uit ‘Energie van Utrecht’ geld geïnvesteerd. Meer daarvan. Ook bijvoorbeeld in bestemmingsplannen opnemen, dat er projecten door burger­ coöperaties kunnen worden ontwikkeld, zodat er dan ook een formele mogelijkheid is voor dit soort burgerinitiatief. Tot slot hierbij: nieuw en interessant: zelf ‘warmtenet’ ontwikkelen op burger­ initiatief. NMU is daar al ondersteund mee bezig en probeert dat verder te faciliteren.

Daarvoor kan nodig zijn dat zo’n burgercoöperatie ook snel een startkapitaal krijgt om daarmee effectief deel te nemen in ontwikkeling van ‘warmetenet’. En in de wet zou er naast een ‘waterschap’ ook een ‘warmteschap’ moeten worden geregeld, waar geld naar toe kan gaan, als het gaat om een verdergaande warmtenet ontwikkeling op basis van burgercoöperaties.



Versie 230411 – pagina 58

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

Behoefte aan ontmoeting? NMU is van oudsher een samenwerkingsclub en men is gewend om samen te werken, dat zit in het DNA. Dat brengt met zich mee dat men al op alle vlakken ontmoetingen heeft. Waar zou wat toegevoegd kunnen worden? Op het vlak van kennisontwikkeling en kennis delen. Geert noemt als voorbeeld dat hij bij een seminar is geweest van TNO over een onderzoek van TNO naar de ‘energiearmoede’. Want als je energie samen duurzaam wil inrichten in de toekomst dan heb je alle burgers nodig; en juist de burgers met energiearmoede zijn degene die ook moeten kunnen worden meegenomen. TNO doet onderzoek naar de situatie en het is ook belangrijk daar de kennis van te hebben en te delen. Afrondend Na ruim drie kwartier beëindig ik het interviewgesprek. We filosoferen nog kort verder. Geert is ervan overtuigd, dat echte grote stappen alleen kunnen worden gezet samen met alle burgers én de overheid. NMU draagt daar zijn steentje aan bij. Een toekomstbeeld: u en ik zijn niet langer consument van energie, maar ‘prosument’: we zullen voortaan de energie zelf produceren, die we vervolgens consumeren. Dat zal uiteindelijk puur vanuit de burgers zelf moeten komen, alle burgers dus: prosumenten. Een mooie gedachte om het gesprek mee af te ronden.

Geert is altijd bereikbaar via de website van NMU als men vragen aan hem heeft; hij is goed benaderbaar en noemt zichzelf nog steeds een soort ‘…publiek bezit…’ (Hij was voorheen wethouder in Arnhem en Ede dus hij gaat dit niet uit de weg.)



Versie 230411 – pagina 59

Interviews Versnelling Energietransitie U16 2e Dialoogronde

16

Interview met Gretha Boels projectcoördinator van ECUB

Ons doel is te komen tot energie neutrale slimme bedrijventerreinen Henry Nijhof Wil je in met enkele zelfstandige naamwoorden je functie aangeven? Hoe lang doe je dat al? Sinds 1 januari 2022 ben ik fulltime collega van Bert en werk ik als projectcoördinator. Wij handelen in opdracht van provincies, gemeenten en ondernemersverenigingen. Ons doel is te komen tot energie neutrale slimme bedrijventerreinen. Wij maken o.a. QuickScans van bedrijven en bedrijventerreinen. Ter voorbereiding op mijn carrière switch heb ik een MSc MBA opleiding afgerond aan de TSM Business school. Daarnaast heb ik een leergang offshore windenergie, een basisopleiding waterstoftechniek en elementaire bouwkunde met goed gevolg afgerond. Ik hou van leren, en ben er ook best wel trots op hoeveel ik het afgelopen jaar geleerd heb en wat ik nu kan en doe. Hiervoor ben ik 20 jaar werkzaam geweest in het bankwezen, als laatste als vermogensmanager. Samen met en voor de klanten maakte ik onder andere financiële planningen voor de DGA’s, beleggingsadvies voor hun zakelijk en privévermogen en adviseerde bij bedrijfsoverdrachten, waarbij de vraag centraal stond: ‘Wat heb jij écht nodig?’ Mijn ouders hadden een landbouwmechanisatiebedrijf. Opgroeien in een ondernemersgezin is een prachtige basis om met een breed perspectief naar de wereld te kijken.

Is de digitale informatie die je vooraf toestuurde up-to-date? Onze website van ECUB is niet helemaal actueel, we hopen dat z.s.m. te updaten. https://ondernemersfondsutrecht.nl/project/energiecollectief-utrechtse-bedrijven/. Er staat helaas nu nog weinig op de website over de netcongestieprojecten waar we nu vooral aan werken en over de plannen die we hebben voor de komende jaren. Maar dat komt eraan hoor! Wat heb je in de afgelopen jaren bereikt? Ben je daar tevreden over en trots op? Mijn persoonlijke transitie naar de wereld van impact hebben, meewerken aan het positief invloed hebben op de klimaatverandering, in de energietransitie en volledig buiten je comfort zone mooie nieuwe uitdagingen aangaan was een prachtig traject waar ik echt trots op ben.