2025-353 Bijlage 1. Omgevingsprogramma Natuur in de Stad 2023-2033 met toevoeging onderdeel bomen

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-3.8 In 2033 is 85% van de bomen conform de boom- en plantwijzer. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

terug naar overzicht

– 65 –

< Opmerking Meeliften op projectbudget, inzet OD = binnen bestaand budget. (In geval van ‘oud’ groen levert OD bijdrage aan het project.)

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.3-3.9 We ondersteunen, waar mogelijk, de doelsoorten door leefruimte te creeren met bomen en dood hout. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-4 Verbeteren

In 2028 is inzichtelijk hoeveel % van de huidige gemeentelijke beplanting inheems en gevarieerd is en stellen wij een doel op met het gewenste % hiervan. 5.3-4.1 Het opstellen van een soortenlijst (bomen, bosplantsoen, heesters, vaste planten, bloemen, bollen, zaden, etc) en afwegingskader waaruit de gemeente de nieuw aan te planten vakken ontwerpt. Inclusief de randvoorwaarden voor aanplant, inzaaien en de kenmerken of een soort tegen droogte c.q. natte voeten kan, zodat de juiste (boom) soort op de juiste plek komt. Deze randvoorwaarde geldt niet voor historisch erfgoed, zoals lanen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-4.2 Het jaarlijks opstellen van een kansenkaart* voor het omvormen van beplanting in de openbare ruimte naar natuurlijke, inheemse beplanting/variaties (mantel-zoom). Hierbij wordt voor bermen en watergangen gebruikgemaakt van het onderzoeksrapport ‘Vegetatietypen en ecologische beoordeling bermen en watergangen’ door Prins (2023). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-4.3 Het opstellen van een Programma van Eisen waarin regels worden opgesteld voor de ontwikkeling van nieuwe groenelementen, zoals ‘een bomenrij van vijf of meer bomen bestaat uit meer dan twee soorten’. Dit gebeurd tegelijk met de evaluatie van het Boombeschermingsplan 2019. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 terug naar overzicht

– 66 –

*een kansenkaart bevat naast veranderkansen voor beplanting ook maatregelen zoals het realiseren van bijenburchten, broeihopen, takkenrillen, verandering van type beplanting, etc. Mede bepalend is periode waarbij langst geleden onderhoud is gepleegd.

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

| Doelen en maatregelen

5.3-4.4 We stellen, op basis van maatregel 5.3-4.3 een kansenkaart voor nieuwe bomen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-5 Verbeteren

In 2024 wordt anders maaien (ecologisch maaibeheer) toegepast op minimaal 750.000m2*. *In Bijlage R gaan we uitgebreid in op het ecologisch maaibeheer en de aanpak voor 2024.

5.3-5.1 Binnen bestek Nieuwegein oost, zuid en delen van west worden kansen doorgevoerd voor ecologisch maaibeheer (o.a. sinusmaaien en gefaseerd maaien van rietoevers). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en Bouwteam (gemeente en aannemer)

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-5.2 In 2024 worden de kansen voor het ecologisch maaien in noord en west doorgevoerd. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-5.3 Met de nieuwe bestekken voor Nieuwegein noord en de rest van west worden kansen doorgevoerd voor ecologisch maaibeheer (o.a. sinusmaaien en gefaseerd maaien van rietoevers). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-6 Verbeteren

terug naar overzicht

In 2027 voldoet het stedelijk water minimaal aan het streefbeeld 'zichtbaar', conform het meerjarenplan Waterkwaliteit. In 2040 voldoet 11 km van de watergangen aan het streefbeeld 'levendig' en 2,5 km van de watergangen aan streefbeeld 'natuurlijk'. – 67 –

< Opmerking Tijdens het behandelen van de begroting in 2023 is voor 2024 afgesproken het ecologisch maaibeheer ook in noord en west door te voeren. Dit wordt gefinancierd uit de middelen uit het Coalitieakkoord.

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.3-6.1 We maaien onze oevers(taluds), waar mogelijk, gebiedsgericht. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-6.2 We onderzoeken de mogelijkheden om een pilot/proefstuk op te zetten voor één of meerdere tertaire watergangen waarbij we soorten als Krabbenscheer en Zwanenbloem aanplanten en meten welk effect deze hebben op de Nieuwegeinse watergangen (natuurlijke zuivering en bijdragen aan de biodiversiteit). Als blijkt dat hier mogelijkheden voor zijn, wordt hier een projectplan voor opgesteld. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en waterschap (HDSR)

< Opmerking Basis voor ons voorstel zullen de wijze van uitvoering en effecten zijn van een soortgelijke pilot in gemeente Utrecht.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-6.3 Ten behoeve van het waterleven leggen we ook dode bomen in het water. In 2024 wordt dit als eerst uitgevoerd in de wijk Rijnhuizen. Dit wordt eind 2024 geëvalueerd en wordt, afhankelijk van de evaluatie, per 2025 verder uitgebreid in de andere wijken. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en waterschap (HDSR)

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-6.4 Met het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) is een samenwerking om de waterkwaliteit te verbeteren. Deze heeft vorm gekregen middels het document ‘Meerjarenplan waterkwaliteit Nieuwegein’ – februari 2023’. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en waterschap (HDSR)

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-7 Verbeteren

In 2033 is de bodemkwaliteit in 80.000m2 plantvakken verbeterd door toepassing van meer inheemse beplanting en groenbemesting.

terug naar overzicht

– 68 –

< Opmerking Meeliften op project voor Rijnhuizen.

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

| Doelen en maatregelen

5.3-7.1 De bodem van plantvakken wordt verbeterd door groenbemesting vanuit eigen groenafval (o.a. mulch). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

Opmerking > Dit onderwerp krijgt verder vorm in het omgevingsprogramma Bodem en Ondergrond.

5.3-7.2 De wet- en regelgeving rondom de verontreiniging van de grond wordt opgevolgd. Zie hiervoor het omgevingsprogramma Bodem en Ondergrond. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Het areaal groen is geïnspecteerd op agressieve kruiden, zo'n kleine 4% heeft hiermee te maken. Hier zal grond vervangen moeten worden voordat nieuwe groenbemesting toe te passen.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-7.3 We werken, waar mogelijk, aan het verminderen van de verdichting van de bodem. Dit kan bijvoorbeeld door de inzet van andere machines en toezicht hierop. Concretisering van wat we waar gaan doen wordt verder uitgewerkt na afstemming met interne en externe partners. We bespreken dan ook welke consequenties dit heeft voor uitvoering van bepaalde werkzaamheden. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-7.4 Er wordt een verkennend onderzoek gestart naar de omvang van de problematiek rondom bodemdaling om na te gaan of gerichte aanpak noodzakelijk is. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en evt. derden

< Opmerking Zie 4.18 omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2023-2026.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-7.5 De chemische bodemkwaliteit past bij het bodemgebruik. Zie hiervoor het omgevingsprogramma Bodem en Ondergrond. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 terug naar overzicht

– 69 –

< Opmerking Benodigde maatregelen nog onbekend, volgen uit omgevingsprogramma Bodem en Ondergrond.

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.3-7.6 We gaan niet meer schoffelen waar mulch wordt toegepast. Het oppervlak waar we dit doen, neemt gemiddeld per jaar met 8.000 m2 toe. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Ervaring moet laten zien welk effect dit heeft op ongewenste kruiden.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-8 Verbeteren

In 2033 is 80.000m2 (19 voetbalvelden) aan plantvakken van het openbaar groen omgevormd en/of aangepast. 5.3-8.1 De 'stippen'kaart die is samengesteld tijdens de inwonersenquête (mei 2023) wordt gebruikt om mede te bepalen welk groen wordt omgevormd. Dit is een toevoeging aan de kansenkaart bij maatregel 5.3-4.2. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-8.2 Per jaar realiseren we 8.000m2 van de omvormings- en aanpassingskansen in de openbare ruimte. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-9 Verbeteren

< Opmerking Bestaand investeringsbudget groen, in geval van grijs naar groen ook geld vanuit klimaat (niet meegenomen in berekening).

In 2033 heeft 70% van het bomenareaal een levensverwachting van minimaal 25 jaar. 5.3-9.1 Het opstellen van een boomsoortenlijst en afwegingskader waaruit de gemeente de nieuw aan te planten soorten selecteert, zie 5.3-4.1. Deze soortenlijst wordt een zogeheten ‘levend document’ zodat we deze aan kunnen passen aan actuele inzichten. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 terug naar overzicht

– 70 –

< Opmerking Lijst parallel met dit programma, afwegingskader bomen tegelijk met BBP.

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

| Doelen en maatregelen

5.3-9.2 Het actualiseren van het Boombeschermingsplan (BBP) 2019. Hierin wordt ook de bescherming van waardevolle en monumentale bomen vastgelegd, zowel voor gemeentelijke bomen als bomen van derden. Tegelijk wordt de modelboomverordening vastgesteld. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-9.3 We onderzoeken (met buurgemeenten) de mogelijkheden voor het opzetten van een stadskwekerij. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-9.4 We vernieuwen het boombeheerplan. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-9.5 Voor iedere plek is bekend welke boomgrootte passend is, zowel bij herplant als nieuwe aanplant. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-10 Verbeteren

Vanaf 2025 zijn bomen een integraal onderdeel van ruimtelijke ontwikkelingen. 5.3-10.1 Bomen in ontwikkelingen worden op volwassen formaat ingetekend en krijgen een groeiplaats conform hun volwassen formaat. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

terug naar overzicht

– 71 –

< Opmerking Draagt bij aan doel 5.3-9. Initiatiefnemer is verantwoordelijk voor de kosten.

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.3-10.2 Bij nieuwe ontwikkelingen wordt tenminste 10% van de nieuw te planten bomen met een formaat van minimaal 40-45 geplant. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

< Opmerking Draagt bij aan doel 5.3-9. Initiatiefnemer is verantwoordelijk voor de kosten. Maat 40-45: wil zeggen omtrek van de boom op 1,30mtr hoogte gemeten vanaf de grond.

5.3-10.3 We stellen randvoorwaarden op voor de uitvoerbaarheid van de Landelijke Bomennorm, zowel voor transitieopgaven als voor nieuwe opgaven. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-11 Verbeteren

Vanaf 2030 voeren wij maximaal 10% van het vrijkomend hout af als biomassa 5.3-11.1 Waar mogelijk laten we dode bomen (afgezaagd) staan. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-11.2 Vrijkomend hout wordt, waar mogelijk, op rillen gelegd. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-11.3 We onderzoeken mogelijkheden om houtsnippers te verwerken. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

terug naar overzicht

– 72 –

< Opmerking Mogelijk gebruik: paden, particuliere plantvakken, etc

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

| Doelen en maatregelen

5.3-11.4 We onderzoeken de mogelijkheid naar een samenwerking met Reinaerde, waarbij vrijkomend hout verwerkt kan worden tot producten. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Denk aan vogelhuisjes, meubels, etc

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-11.5 We zoeken naar locaties waar we oerspeelplaatsen kunnen realiseren. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-12 Vergroten

In 2027 is het groenoppervlak (horizontaal en verticaal) op terreinen en gebouwen van derden (zoals ondernemers en bewoners) met 5% toegenomen. In 2033 is daarnaast het oppervlak van het gemeentelijk groenareaal (horizontaal en verticaal) op eigen terrein en in de openbare ruimte met 0,4% (20.500m2) toegenomen. 5.3-12.1 Via subsidieregelingen is er ondersteuning beschikbaar voor groene daken en gevels, vergroenen van tuinen en het aanvragen en onderhouden van geveltuinen. Dit is ook onderdeel van het omgevingsprogramma Klimaatadaptatie (2023-2026). We geven het promoten van deze subsidies vorm in de communicatiestrategie- en plannen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-12.2 Bij het nieuwe coalitieakkoord dringen we aan op het belang van het continueren van deze subisidies ten behoeve van klimaatadaptatie en biodiversiteit. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 terug naar overzicht

– 73 –

< Opmerking Kosten afhankelijk van de gewenste in te richten voorziening. Zie als voorbeeld: https://www. natuurmonumenten.nl/kinderen/ speelnatuur/speelnatuur-van-oerrr-op-landgoed-haarzuilens

< Opmerking Zie omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2023-2026. Reeds vastgesteld

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.3-12.3 Jaarlijks doen we een actie 'Struikroven/Meerbomennu', hierbij oogsten we zaailingen uit eigen gebied welke op openbaar terrein of particulier terrein worden geplant. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Struikroven/Meerbomennu

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-12.4 We onderzoeken of en hoe groenbeleid voor bedrijventerreinen verankert kan worden in gemeentelijke verordeningen en/of het omgevingsplan. Hiervoor sluiten we aan bij project 'toekomstbestendige bedrijventerreinen'. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-12.5 We stellen een handreiking op met vergroeningsmogelijkheden voor het verbeteren en vergroten van het groenareaal (horizontaal en verticaal) op bedrijventerreinen, hierin dezelfde lijn voortzetten als ‘Ilovebeeing’ zoals opgesteld voor ‘Het Klooster’*. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-12.6 We vormen gedurende de looptijd van het omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2023-2026 elk jaar minstens 2.000 m2 overbodige verharde ruimte in de openbare ruimte om in groenareaal. Dit gebeurt buiten de projecten die al gaande zijn. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-12.7 Ook na afloop van het omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2023-2026 blijven we elk jaar minstens 2.000 m2 overbodige verharde ruimte in de openbare ruimte omvormen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 terug naar overzicht

– 74 –

< Opmerking Beheerkosten

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

| Doelen en maatregelen

5.3-12.8 Bij de bouw en verbouw van scholen maken we schoolpleinen groener en blauwer, daarbij gebruikmakend van de soortenlijst die daarvoor is opgesteld (zie 5.3-4.1). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-12.9 We vergroten zo'n 100 boomspiegels (in de verharding) per jaar, dit kan zowel door de gemeente als door particuliere initiatieven. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Zie omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2023-2026. Nog onbekend of dit na 2026 door loopt in huidige vorm.

< Opmerking Mee in 'ontstenen'.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-12.10 Het omgevingsprogramma Natuur in de stad vormt de basis voor de visie klimaatadaptief groenblauw netwerk in de stad (zie 4.7 in omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2023-2026). Klimaat en natuur komen samen in deze visie. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-13 Vergroten

We werken aan een goede verdeling van groen voor een ieder, dit kan door de leidraad 3-30-300, maar we onderzoeken ook de 1-20-300 leidraad hiervoor. 5.3-13.1 Het (laten) onderzoeken waar de 3-30-300 leidraad wordt behaald en waar niet. Hiervoor gebruiken we deels hetgeen is meegenomen in het rapport ‘Grip op de groeiende stad Nieuwegein’. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

terug naar overzicht

5.3-13.2 Het opstellen van een plan hoe vanuit het onderzoek de beste invulling geven aan de 3-30-300 (of de 1-20-300) leidraad. We leggen de juiste relaties met klimaat en biodiversiteit en bepalen welke bomen en beplanting waar geplaatst moeten worden. Daarbij houden we tenminste rekening met de Green Deal van Europa. We leggen voor deze maatregel ook een relatie met doel In 2030 is 75% procent van de omvormings- en – 75 –

< Opmerking Zie ook 4.7 in het omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2023-2026.

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

aanpassingskansen voor beheer voor en door de gemeente gerealiseerd. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-13.3 Het aanplanten van de juiste vegetatietypen rondom de locaties waar de 3-30300 (of de 1-20-300) leidraad niet wordt behaald. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Wanneer blijkt dat we dit daadwerkelijk gaan doen, wordt te zijner tijd een projectplan geschreven.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-13.4 Op basis van de nul-meting bomen op de 3-30-300 leidraad bepalen we waar welke grootte bomen geplant kan worden. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-13.5 We planten, waar mogelijk, bomen aan om beter te voldoen aan de Landelijke bomennorm van het Norminstituut Bomen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Afhankelijk van beschikbare budgetten, zie H6 voor toelichting.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-14 Vergroten

Het aandeel eetbaar groen wordt met zo'n 2000m2 (bij locaties zoals het Natuurkwartier, scholen en buurttuinen) vergroot. 5.3-14.1 Het sortiment en de diversiteit aan eetbare beplanting uitbreiden. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein (incl. Natuureducatie)

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

terug naar overzicht

– 76 –

< Opmerking 500m2 p/j

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

| Doelen en maatregelen

5.3-14.2 We bepalen of meer eetbaar groen door de gehele gemeente wenselijk is. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Start op 2028 gezet, kan naar voren wanneer daar aanleiding/ behoefte toe is.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-15 Vergroten

We vergroten het aantal bomen door jonge bomen van eigen grond nieuwe standplaatsen te geven. 5.3-15.1 Bij onderhoud bekijken we welke zaailingen boomvormend zijn binnen het bosplantsoen en de status 'boom' kunnen krijgen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-15.2 Om het boomkroonvolume en de beleving van bomen te verhogen gaan we ook meerstammige bomen de kans zich verder te ontwikkelen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-15.3 Eén keer per twee jaar steken we zaailingen uit en delen deze uit aan inwoners. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-15.4 We delen ieder jaar minimaal 50 bomen uit aan particulieren Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

terug naar overzicht

– 77 –

< Opmerking Zie H6 voor toelichting.

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.3-16 Beschermen

De natuurwet- en regelgeving wordt nageleefd. We nemen een aantal concrete maatregelen ter bescherming van een aantal soorten/soortgroepen. 5.3-16.1 Bij ruimtelijke ingrepen wordt door de initiatiefnemer een Beschermd Soorten Indicator (BESI) uitgevoerd. Waar nodig wordt een Quickscan Wet natuurbescherming uitgevoerd. (Afhankelijk van BESI en/of vergunningverlening) Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Op kosten van vraagsteller

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-16.2 We stellen een soortenmanagementplan (SMP) op voor gebouwbewonende soorten (vleermuizen, huismus en gierzwaluw) en vragen hiermee een generieke, gebiedsgerichte ontheffing Wet natuurbescherming aan. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Dit budget is reeds toegekend en bestaat deels uit verkregen subsidie.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-16.3 We stellen een soortenmanagementplan op voor niet-gebouw bewonende soorten (daar waar relevant) en vragen hiermee een generieke, gebiedsgerichte ontheffing Wet natuurbescherming aan. Per soort maken we een voorstel en vragen we financiering aan. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-16.4 We leggen in het omgevingsplan vast dat er niet gebouwd mag worden binnen Natuurnetwerk Nieuwegein. Zie ook 5.3-1. Toetsing (van verzoeken) vindt plaats bij vergunningverlening. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

terug naar overzicht

– 78 –

< Opmerking Afhankelijk van wetgeving en noodzaak t.z.t.

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

| Doelen en maatregelen

5.3-16.5 Handhaving van de natuurwet- en regelgeving leggen we vast in ons VTH-beleid. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Via omgevingsprogramma van Veiligheid Toezicht en Handhaving.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-16.6 De gedragscode Soortbescherming wordt van toepassing verklaard door het college. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-16.7 Vanuit de zorgplicht en het actieprogramma Dierenwelzijn (2021) leggen we meer fauna uitreedplaatsen (FUP) en/of natuurvriendelijke oevers aan, zodat dieren daarmee gemakkelijker het water uit kunnen op plekken waar de beschoeiing dit verhindert. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Zie ook 5.2-6.4 Dit wordt onder andere gedaan bij het uitvoeren van onderhoud aan beschoeiingen

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-16.8 Medewerkers zijn voldoende opgeleid en hebben voldoende kennis van de natuurwet- en regelgeving. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-16.9 Er vindt handhaving plaats op wet- en natuurregelgeving (onderdeel houtopstand). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein, Provincie Utrecht, RUD en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-16.10 Er vindt handhaving plaats op illegale kap/beschadigen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en RUD

terug naar overzicht

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

– 79 –

< Opmerking Bestaand budget. Eventueel herhalingen/bijscholingen zijn niet opgenomen nu.

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.3-16.11 De Bomenverordening (van 2012) krijgt een update en wordt op een later moment omgezet in omgevingsplanregels. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-17 Beschermen

In 2030 is natuurinclusief (ver)bouwen en natuurinclusief ontwerpen de norm binnen gemeente Nieuwegein. 5.3-17.1 We stellen prestatie-eisen op voor natuurinclusief (ver)bouwen en renoveren. Dit verankeren we in het omgevingsprogramma Duurzaam Bouwen Woningbouw. Bij de initiatieven binnen Rijnhuizen is worden deze prestatie-eisen een voorwaarde. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-17.2 We onderzoeken de mogelijkheden voor het opzetten van een subsidieregelingen voor natuurinclusief (ver)bouwen en renoveren. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-17.3 In de komende jaren zal het aantal 'transformatorhuizen' met 42% (148 st.) toenemen, de norm wordt om deze 'natuurinclusief' in te passen in het landschap. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

terug naar overzicht

– 80 –

< Opmerking Verankeren in ons beleid gebeurd als onderdeel van omgevingsprogramma Duurzaam bouwen. Gebruik makend van de Landelijke maatlat Natuurinclusief (ver)bouwen).

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.3-18 Beschermen

| Doelen en maatregelen

Plagen en invasieve soorten worden binnen de gemeente, waar mogelijk beheerst. 5.3-18.1 De locaties waar Reuzenberenklauw aanwezig is en direct in contact komt met voorbijgangers, wordt vier keer per jaar gemaaid en/of door schapen begraasd. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Bestaand budget.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-18.2 Voor het bestrijden van de Japanse duizendknoop is een pilot opgestart bij de Moerashoeve. Deze moet worden geëvalueerd en afhankelijk van de resultaten wordt bepaald welke maatregelen er verder genomen worden. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-18.3 Voor het beheersen van de eikenprocessierups zijn 250 nestkasten opgehangen. De nestkasten worden beheerd door vrijwilligers. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-18.4 Het doorvoeren van de kansen voor extensief maaibeheer in het groenbeheerplan wanneer deze wordt geactualiseerd om natuurlijke vijanden van invasieve soorten te stimuleren. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking In 2026 wordt anders maaien (ecologisch maaibeheer) toegepast op minimaal 750.000m2.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-18.5 Er is een advies vanuit NL adviseurs opgesteld voor het aantrekken van natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups. Vanuit dat advies wordt onderzocht of de vegetatie rond de meest gevoelige eiken kan worden aangepast. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

terug naar overzicht

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

– 81 –

< Opmerking Bestaand omvormingsbudget.

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.3-18.6 Inventarisatie van invasieve soorten updaten. Dit wordt iedere 4 jaar meegenomen in de inventarisatie van het openbaar groen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Bestaand budget.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-18.7 Een gebiedsplan opstellen over het (bestrijden en) beheersen van invasieve soorten op openbaar terrein. Van de totale oppervlakte openbaar groen heeft zo’n 4% (± 164.788 m²) te maken met agressieve kruiden. Hierbij maken we ook gebruik van richtlijnen vanuit de provincie, zoals beschreven in het Uitvoeringsprogramma Invasieve Exoten Utrecht 2022-2026.pdf. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Uitvoeringsprogramma Invasieve Exoten Utrecht 2022-2026.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-18.8 Invasieve soorten worden, bij waarneming, toegevoegd in ons beheersysteem zodat we deze actief kunnen bestrijden. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-18.9 Het gebiedsplan uit maatregel 5.3-18.7 wordt uitgebreid met invasieve boomsoorten (conform EU-regelgeving). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Kosten volgen uit op te stellen plan.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-19 Beschermen

We beschermen onze bomen onder de grond. 5.3-19.1 We volgen het handboek Kabels & Leidingen (gemeente Nieuwegein). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 terug naar overzicht

– 82 –

< Opmerking Verwachtte planning gereed: 2025

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

| Doelen en maatregelen

5.3-19.2 We werken conform de richtlijnen van het handboek bomen (2.22) en het CROW. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-19.3 We onderzoeken nieuwe mogelijkheden ter bescherming van bomen met beheerders van ondergrondse voorzieningen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Bijvoorbeeld: Het streven bij nieuwe inrichting de kabels in een kabelgoot bij elkaar te leggen.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-19.4 Om nuts- en telecompartijen te ontzorgen ontwikkelen we een standaard werkplan voor het graven nabij bomen en onderzoeken de mogelijkheden om het uitvoeren van een eventuele boomeffectanalyse (BEA) te stroomlijnen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Op basis van richtlijnen zoals aangegeven in maatregel 5.3-19.3

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-20 Betrekken

In 2033 is 85% van alle betrokken partijen zich bewust van de noodzaak om ook zelf bij te dragen aan een gezonde leefomgeving. 5.3-20.1 We stellen een integrale communicatiestrategie (met behulp van meerdere kanalen) op ten aanzien van klimaat en biodiversiteit. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-20.2 We stellen communicatieplannen op. De kaders hiervoor zijn gegeven in de communicatiestrategie voor groen (bijlage Q). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

terug naar overzicht

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

– 83 –

< Opmerking Eerste aanzet voor Groen is gedaan in 'Communicatiestrategie over Groen in Nieuwegein', zie bijlage Q .

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.3-20.3 We ontwikkelen een digitaal 'groen' platform als centrale bron voor groene informatie. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-20.4 We laten (samen met onze partners) zien wat we doen. Hoe we dit doen, staat in de communicatiestrategie en -plannen. #stimuleren #inspireren Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-20.5 We leren van omliggende gemeenten, beheerorganisaties, inwoners en anderen om onze doelen en maatregelen continu te verbeteren. Hoe we dit doen, staat in de communicatiestrategie en -plannen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-20.6 We bereiken derden via sociale media (FB, X, Insta, LinkedIn, gemeentewebsite) in. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-20.7 We bereiken derden door minimaal 4 fysieke ontmoetingen per jaar te organiseren (buurtsafari, etc). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

terug naar overzicht

– 84 –

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

| Doelen en maatregelen

5.3-20.8 We promoten het gebruik van de soortenlijst uit 5.2-4.1. In 2033 wordt deze bij tenminste 70% van alle activiteiten toegepast. Uitzonderingen/vragen gaan in overleg met 'team groen'. Uitgevoerd door: Derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-20.9 De inventarisatie uit 5.3-18.6 en 5.3-18.8 wordt digitaal ontsloten op de gemeentelijke website. Tegelijk is de kaart interactief zodat men meldingen kan maken hierop. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Motie 75 Exoten (juli 2024)

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-20.10 We motiveren particulieren (potentieel) waardevolle- of monumentale bomen extra te beschermen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Onderzoek naar mogelijke subsidies voor onderhoud.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-20.11 We onderzoeken of we nieuwe inwoners een boom/struik uit de Boom- en plantwijzer kunnen geven. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

< Opmerking Gemiddeld 1400 nieuwe inwoners per jaar die welkomstpakket ophalen. Kosten volgen na onderzoek mogelijkheden.

5.3-20.12 We informeren betrokken partijen over beschermde en invasieve bomen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.3-20.13 De bomenkaart wordt, na een update, digitaal inzichtelijk via de gemeentelijke website. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

terug naar overzicht

 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

– 85 –

Omgevingsprogramma 2023-2033

| Natuur in de stad

Bruine sprinkhaan (Chorthippus brunneus)



Uitvoering 6.1 Wanneer doen we wat? 6.2 Wat kost het? 6.3 Wie gaat het doen? 6.4 Onderzoek en monitoring 6.5 Evaluatie en rapportage over de voortgang

O

m de plannen van dit programma te kunnen uitvoeren, moeten we goed nadenken over wanneer we wat doen, wat het kost en wie we daarvoor nodig hebben. Dit hoofdstuk gaat daarover. We leggen ook uit hoe we de natuur in de stad in de gaten houden en hoe we de vooruitgang van dit programma bijhouden en verslag uitbrengen.

Terug naar inhoudsopgave – 87 –

Uitvoering | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

6.1

Wanneer doen we wat?

voeren we bijvoorbeeld verschillende acties uit tussen 2023 en 2027. We hebben dit samengevoegd in één maatregel die doorloopt tot 2027. Sommige maatregelen hebben geen precieze einddatum; ze lopen voortdurend door. We willen dat deze maatregelen niet stoppen wanneer het omgevingsprogramma eindigt. We moeten wel bekijken hoe we ze na afloop kunnen voortzetten. Voor het overzicht hebben we deze maatregelen daarom tot 2033 laten lopen. Een voorbeeld hiervan is de maatregel dat we de bodem van plantvakken verbeteren door groenbemesting zoals mulch toe te passen. Bij bepaalde maatregelen moet de einddatum nog worden besproken met onze samenwerkingspartners. Ook zijn er maatregelen waarvoor de einddatum nog niet vaststaat, omdat de kosten daarvoor nog niet (helemaal) geregeld zijn. Vaak hangen die samen met andere maatregelen die eerst moeten worden uitgevoerd. Daardoor is het onzeker of en wanneer deze maatregelen kunnen worden uitgevoerd.

Samen vergroenen we Nieuwegein Na het vaststellen van het omgevingsprogramma, plannen we een bijeenkomst voor inwoners. Tijdens deze bijeenkomst leggen we het programma uit en geven we het startsein voor de uitvoering. Uitvoering van de maatregelen De natuur kan niet wachten, maar zij gaat ook niet over één nacht ijs! De natuur wacht niet, maar we haasten ons ook niet! We beginnen met het grootste deel van de plannen in het eerste jaar van het programma (2024) of zijn er zelfs dit jaar al mee begonnen (2023). De tijd die nodig is om elke maatregel uit te voeren, verschilt per maatregel. Dit hangt af van onderwerpen zoals hoe groot of langdurig de maatregel is. Voor de samenwerking met het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) om de waterkwaliteit te verbeteren

6.2 Wat kost het? Om onze ambitie voor de natuur in de stad te realiseren, hebben we geld nodig. We proberen zoveel mogelijk te werken binnen ons beschikbare geld, zoeken naar subsidies en werken samen met andere partijen. We hebben bij de overheid bijvoorbeeld subsidie aangevraagd voor het opstellen van het SMP. Sommige maatregelen vallen onder andere omgevingsprogramma’s. We voeren veel van de maatregelen uit met het geld dat we momenteel hebben. Om dit omgevingsprogramma goed te laten verlopen, is het belangrijk om een programmamanager aan te wijzen. Voor elk doel zijn maatregelen opgesteld en we hebben een idee welke groepen erbij betrokken moeten zijn. Het is nog niet altijd al helemaal duidelijk wie de taken precies op zich neemt. Een programmamanager houdt toezicht op projecten en stuurt mensen aan. Daarnaast houdt de programmamanager de planning en geldzaken in de gaten en zorgt ervoor dat projecten samenwerken en het gezamenlijk doel duidelijk blijft. De inzet van een programma­manager

De natuur kan niet wachten, maar zij gaat ook niet over één nacht ijs! – 88 –

Natuur in de stad Faunatoren voor Steenuil, Vleermuizen en kleine Marterachtigen.

wordt geschat op 12 uur per week. Voor de maatregelen in bijlage P wordt de komende jaren duidelijk hoeveel geld en medewerkers er nodig zijn. Bijvoorbeeld, nadat we mogelijkheden hebben bekeken om het groen te veranderen, aan te passen of uit te breiden. Of nadat een volledig beeld is op welke plaatsen we voldoen aan de 3-30-300 (of de 1-20-300) leidraad. Het is een belangrijke taak voor de programmamanager om dit zo snel mogelijk duidelijk te krijgen. Voor deze maatregelen volgen aparte verzoeken ten behoeve van middelen, dit doen we bij de kadernota (2025 en vervolgens voor 2026-2027, enzovoort). Alle andere maatregelen (de maatregelen welke niet genoemd zijn in bijlage P) kunnen we uitvoeren binnen de beschikbare middelen. Bomen Opgaven zoals het bestrijden van invasieve soorten, maar ook het vervangen van ruim 3000 essen met essentaksterfte vraagt om slim omgaan met beschikbare gelden. We zoeken ook naar mogelijke subsidies om sommige maatregelen sneller uit te kunnen voeren, bijvoorbeeld in de bestrijding van invasieve soorten. Op dit moment is nog niet voor alle maatregelen inzichtelijk wat het kost, die maatregelen zijn toegevoegd aan bijlage P. Sommige maatregelen zijn de mogelijkheden en kosten namelijk afhankelijk van onderzoeken die we daarvoor doen.

Om structureel nieuwe bomen aan te kunnen planten ten behoeve van de 3-30-300 leidraad - Landelijke bomennorm zijn aanvullende financiële middelen nodig. Op dit moment zijn er geen middelen beschikbaar om structureel nieuwe bomen aan te kunnen planten. 6.3 Wie gaat het doen? Als het gaat om wie de taken uitvoert, maken we het volgende onderscheid: Interne samenwerking: We werken binnen de gemeente onderling samen en we stemmen af met andere omgevingsprogramma’s. – 89 –

Uitvoering | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

Meeliften/meekoppelen: Om zo slim mogelijk uitvoering te geven aan ‘Natuur in de stad’ sluiten we onze planning aan op bestaande (gemeentelijke) groene projecten.

Éen die we nu al gebruiken en één die we in de toekomst in willen zetten. Onderzoek naar effect van maatregelen Deze aanpak hangt af van het type maatregel en de dieren of planten waarop de maatregelen van invloed zijn. Eén manier is om enkele specifieke diersoorten of planten te kiezen. Als deze soorten aanwezig zijn (en bij voorkeur ook informatie over hun aantal), geeft dit aan hoe succesvol de maatregel is. Zie ook doel 5.3-3. Als de maatregel nog niet is uitgevoerd, is het beter om eerst een nulmeting te doen. Zo kunnen we de situatie na de maatregel vergelijken met de beginstand. Pas dan kunnen we echt iets zeggen over het mogelijke gevolg van de maatregel. In 2024 voeren we op verschillende plekken een nulmeting uit. Ook voor maatregelen die we nog willen nemen is het slim om eerst een nulmeting te doen. Bijvoorbeeld voordat we bijenburchten bouwen, broedhopen voor ringslangen maken of het broedvogelbos verbeteren. We beginnen in 2024 met het kiezen van de beste manieren om deze locaties te onderzoeken. Daarna bepalen we hoe we het onderzoek gaan aanpakken en hoeveel werk dat gaat kosten.

Externe partijen: We werken met externe partijen/partners op verschillende niveaus samen. Soms voor kennis, soms letterlijk in de buitenruimte. Per maatregel geven we aan wie de taken uitvoert. Hieruit volgt waar we samen aan werken. Zie hiervoor paragraaf 5.3. Voorbeeld van interne samenwerking Er is op dit moment ook een programma Toekomstige bedrijventerreinen. Dit richt zich onder andere op het verbeteren van de kwaliteit van de buitenruimte van de bedrijventerreinen. Een belangrijke pijler daarin is ‘een groen bedrijventerrein met nette wegen, een ommetjesnetwerk en klimaatadaptieve maatregelen’. De soortenlijsten die voor het omgevingsprogramma Natuur in de stad gemaakt zijn helpen om hierin de juiste keuze te maken bij het aanplanten van nieuwe planten. Deze soortenlijsten staan op onze website: www.nieuwegein.nl/wonen-en-leefomgeving/groen/boom-en-plantwijzer

Monitoring We weten welke boomsoorten er in de stad staan en hoe oud ze zijn. Ook monitoren we jaarlijks de attentiebomen, waarbij ook wordt gelet op ziektes zoals essentaksterfte en iepziekte. Die informatie bewaren we in ons beheerprogramma. Maar we weten nog niet altijd goed welke dieren, insecten en andere planten in en rond de bomen leven. Daarom zijn waarnemingen van verschillende partijen belangrijk om een compleet beeld te krijgen. Op waarneming.nl kunnen mensen doorgeven welke planten en dieren ze zien. Na controle worden deze waarnemingen toegevoegd aan een database. Als gemeente krijgen we deze gegevens te zien in de NDFF (Nationale Databank Flora en Fauna). Voor het Soortenmanagementplan doen we een speciaal onderzoek naar dieren die in gebouwen wonen, zoals vleermuizen en gierzwaluwen. Hierdoor krijgen we een goed beeld van waar deze soorten zich bevinden.

Voorbeeld van een externe samenwerking Voor Nieuwegein oost en zuid gebruiken we een andere manier van samenwerken met aannemers; de zogeheten bouwteamconstructie. Zo bekijken we samen hoe we dingen kunnen doen om onze doelen te halen. Maar voor Nieuwegein noord en west werken we het nog op de ‘oude’ manier. In 2024 gaan we daar ook verandering in brengen. Ons doel is om vanaf 2025 voor heel Nieuwegein met een bouwteamconstructie te werken.

6.4

Onderzoek en monitoring We gebruiken verschillende manieren om de natuur in onze stad te onderzoeken. In deze paragraaf vertellen we over de twee manieren. – 90 –

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

| Uitvoering

Monitoring volgens het onderzoek dat elke vier jaar wordt gedaan naar concept Basiskwaliteit Natuur de huidige toestand van het openbaar groen. We Met dit omgevingsprogramma willen we in overwegen hoe waarnemingen van onze aannemers, externe partners en zelfs mensen zoals u 2040 een stad creëren waar de aanwezigheid ons kunnen helpen. Dit helpt ons te begrijpen van inheemse planten en dieren heel normaal hoe groot het onderzoek moet zijn en hoeveel is en blijft, met alles wat ze nodig hebben om geld we nodig hebben. In 2024 starten we met goed te groeien en bloeien. We willen dit doen een monitoring op het effect van onze maatremiddel het concept Basiskwaliteit Natuur (BKN). gelen en gaan we van start met het onderzoeken In de kamerbrief van 20 september 2021 Groen hoe wij invulling kunnen geven aan de BKN. in de stad en knelpuntenanalyse natuurinclusief bouwen (DGNVLG-NS / 21228610) wordt onder andere gesproken over het ontbreken van Noot: Eind 2024 zijn we begonnen met een onderzoek naar de Basiskwaliteit Natuur in Nieuweeen uniforme basiskwaliteit waaraan we zaken gein. We willen weten welke algemene soorten meetbaar maken.

Hoe borg je natuur in de stad en aantallen er voorkomen om zo te kunnen en zorg je dat natuurinclusief ‘gewoon’ gaat bepalen hoe het gesteld is met de basiskwaliteit worden? Om in Nederland een integrale invulling te geven is een basiskwaliteit en monitoring van onze leefomgeving. Dit onderzoek is voor de daarvan noodzakelijk. Voor ieder landschap/gezomer van 2025 klaar. Daarna kunnen we beter bied moeten de condities worden bepaald welke bepalen welke maatregelen nodig zijn om de noodzakelijk zijn voor de karakteristieke dieren natuur in de stad te helpen. en planten. Kennis van de huidig aanwezige soorten is daarbij een belangrijk onderdeel. In de Evaluatie en rapportage jaren die volgen is een monitoring noodzakelijk 6.5 over de voortgang om te weten of maatregelen daadwerkelijk tot gevolg hebben dat de karakteristieke dieren en We maken een voortgangsrapport met resultaplanten zich structureel (weer) vestigen. Alleen ten van ons werk voor de natuur. Hierin vertellen op die manier weten we zeker of wij ook daadwerkelijk bijdragen aan de verbetering van de we wat we hebben bereikt en checken we of we biodiversiteit. op schema liggen met onze plannen. We publiceren tussenrapporten in 2027 en 2031. De Verschillende provincies zoals Overijssel, Drenthe en Oost-Gelderland en steden zoals Bronckeindbeoordeling komt in 2033.

horst en Zevenaar, hebben al gekeken naar hun Als het voortgangsrapport aangeeft dat het Basiskwaliteit Natuur. Ook gemeenten zoals Harnodig is, passen we het omgevingsprogramma denberg, Goirle-Hilvarenbeek-Oisterwijk, Berg en aan. In de omgevingsvisie van Nieuwegein staat Dal, Amersfoort en Nijmegen zijn op dit moment wanneer en waarom we dat zouden doen. bezig met het vaststellen van hun natuurkwali Er zijn nieuwe belangrijke ontwikkelingen. teit volgens dit idee. Hoewel het idee duidelijk  De doelen worden niet behaald. is, is er nog geen standaard handleiding voor het  De regels zijn in de praktijk moeilijk na te komen. onderzoek en de beoordeling van basiskwaliteit  Er wordt onvoldoende gereageerd op vragen natuur. Elke gemeente of provincie moet dit nog van mensen uit de samenleving. vaststellen. Als gemeente Nieuwegein willen In 2034 vernieuwen we het omgevingsprogramook wij hierop aansluiten en de onderzoeks- en ma, zodat het weer past bij de volgende 10 jaar.  beoordelingsmethodiek hiervoor opzetten. In die opzet wordt beschreven hoe we gaan onderzoeken en beoordelen. We kijken naar welke informatie we kunnen gebruiken van bestaande gegevens. We denken na over hoe we gegevens kunnen gebruiken. Ook kijken we naar het – 91 –



Omgevingsprogramma 2023-2033

| Natuur in de stad



Begrippenlijst Terug naar inhoudsopgave

– 93 –

Begrippenlijst | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

Begrippenlijst (A)biotische omstandigheden:  A-biotische omstandigheden zijn dingen in de natuur die niet leven, zoals het weer, de bodem en het water. Het zijn belangrijke dingen die invloed hebben op hoe planten en dieren groeien en overleven. En het bepaalt welke soorten in een gebied kunnen leven.  Biotische omstandigheden zijn dingen in de natuur die leven, zoals planten, dieren en microben. Deze levende organismen beïnvloeden elkaar in een ecosysteem. Bijvoorbeeld, planten kunnen dieren voeden en dieren kunnen helpen bij het verspreiden van plantenzaden. Afzettingen: Afzettingen in een rivier zijn de materialen zoals zand, grind en modder die de rivier meevoert en neerlegt op de bodem. Als het water langzamer stroomt, laat het de meegevoerde kleine stukjes steen en ander materiaal vallen en dat blijft dan op de bodem van de rivier liggen. Deze afzettingen kunnen zich ophopen en de vorm van de rivierbedding in de loop van de tijd veranderen. Algemene soorten: Planten, dieren of andere levende organismen die in verschillende gebieden en omgevingen te vinden zijn. Deze soorten zijn niet beperkt tot een specifieke plek, maar kunnen zich aanpassen aan verschillende omstandigheden. Ze komen vaak voor en hebben een brede verspreiding. Ambitie: Ambitie betekent dat je iets graag wilt bereiken of suc-

cesvol wilt zijn en er echt veel moeite voor doet. Mensen met ambitie hebben vaak duidelijke doelen of dromen en zetten zich hard in om die te bereiken. Beeldbepalendheid: betekent dat iets heel herkenbaar en belangrijk is voor het beeld van een stad, persoon of iets anders. Het gaat om dingen die meteen opvallen en het algemene beeld of gevoel bepalen. Bijvoorbeeld, de Eiffeltoren is beeldbepalend voor Parijs, omdat veel mensen meteen aan die toren denken als ze aan de stad denken. Beheersmaatregel: Een maatregel dat wordt gedaan om problemen te voorkomen of te verminderen. Het is een actie of stap die genomen wordt om ervoor te zorgen dat dingen goed gaan of om risico’s te beheersen. Bijvoorbeeld het schoffelen van ongewenste kruiden. Belanghebbende: Iemand die betrokken is bij of invloed heeft op een bepaalde situatie, beslissing of activiteit. Het kan bijvoorbeeld gaan om personen, groepen of organisaties die iets willen van de uitkomst van een project, een beslissing of een gebeurtenis. Bestek(ken): Een document waarin staat wat er precies moet gebeuren bij een project of opdracht. Het bevat gedetailleerde informatie over het werk dat gedaan moet worden, inclusief materialen, specificaties en eventuele regels. Biodiversiteit: Biodiversiteit betekent de verscheidenheid aan planten, dieren en andere levende organismen in een bepaald gebied.

Het gaat om de verschillende soorten en typen – 94 –

van leven die er zijn. Een hoge biodiversiteit betekent dat er veel verschillende planten en dieren zijn. Biodiversiteit is belangrijk omdat het bijdraagt aan de gezondheid en stabiliteit van ecosystemen. Boom: dit is een houtige plant met één (of meer) duidelijk herkenbare stam(men) en een kroon. Daarnaast spreken we van een boom vanaf een minimale hoogte van 7 meter. Dat neemt niet weg dat een boom kleiner kan zijn bij het planten ervan. Boombeschermingsplan (BBP): hierin staat omschreven hoe er wordt omgegaan met bomen en hoe ze beschermd, behouden en waar nodig gecompenseerd worden. Boomtaxateur: dit is een expert die de waarde en gezondheid van bomen beoordeelt. Bosplantsoen: dit is een combinatie van boomvormend en struikvormend plantmateriaal. Door het aanplanten hiervan ontstaat een gevarieerd gedeelte groen met verschillende hoogtes en soorten. Botanische waarde: Botanische waarde laat zien hoe nuttig of waardevol een plant is voor bijvoorbeeld de natuur, voedsel, medicijnen of andere toepassingen. Planten met hoge botanische waarde helpen bij biodiversiteit, voedsel of gezondheid. Budget: Een budget is een plan dat vertelt hoeveel geld je hebt en hoe je het van plan bent te gebruiken. Circulariteit: Spullen een tweede leven geven of de materialen ervan opnieuw gebruiken in plaats van weg te gooien. Circu-

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

lariteit is goed voor het milieu, omdat het afval vermindert en helpt om zuiniger met grondstoffen om te gaan. Coalitieakkoord: Een overeenkomst tussen verschillende politieke partijen die samenwerken om een regering te vormen. In dit akkoord staan de belangrijkste plannen en afspraken die de partijen gezamenlijk willen uitvoeren tijdens hun periode in de regering. Het zorgt ervoor dat de doelen en prioriteiten van de coalitiepartijen duidelijk zijn. Cultuurhistorisch: dit verwijst naar iets dat te maken heeft met de geschiedenis en cultuur van een bepaalde plaats of tijd. Het gaat om waardevolle tradities, gebouwen of elementen die belangrijk zijn voor de geschiedenis van een gemeenschap. Databank: Een elektronische archiefkast waar gegevens, zoals namen, nummers of andere informatie, op een georganiseerde manier worden opgeslagen en gemakkelijk kunnen worden opgezocht wanneer dat nodig is. Decennia: betekent periodes van tien jaar. Als je bijvoorbeeld zegt dat iets twee decennia geleden is gebeurd, dan bedoel je dat het twintig jaar geleden is. Eén decennium is dus tien jaar. Dekzand: Zand dat door de wind is neergelegd en bovenop de grond ligt. Het is een zandlaag die niet door water, maar door de wind is gemaakt. Dekzand komt vaak voor in bepaalde gebieden en heeft invloed op hoe de bodem en het landschap eruitziet.

Dendrologisch: de studie van bomen, zoals hun soorten, groei en eigenschappen.

Diameter: de afstand van de ene kant van een cirkel of ronde vorm naar de andere kant, gemeten door het midden. Doelsoort: een plant- of diersoort die wordt gekozen om te behouden, beschermen of versterken. Draagvlak: Draagvlak betekent dat mensen het eens zijn met een bepaald idee, plan of beslissing. Als er draagvlak is, betekent dit dat een meerderheid van de mensen het idee steunt of ermee instemt. Ecologisch: Ecologisch verwijst naar dingen die te maken hebben met de relatie tussen levende organismen en hun omgeving. Het gaat over de natuurlijke omgeving en hoe planten, dieren en andere organismen met elkaar en met hun leefgebied elkaar beïnvloeden. Ecologische verbindingszone: Een gebied dat de natuur met elkaar verbindt. Het is als een soort groene doorgang tussen verschillende natuurgebieden. Deze zones helpen planten en dieren om zich te verplaatsen tussen verschillende leefgebieden, wat belangrijk is om te overleven. Het bevordert dus de biodiversiteit en de gezondheid van ecosystemen. Ecosysteem: Een ecosysteem is een soort natuurlijk huis waarin planten, dieren en andere levende dingen samenleven en afhankelijk zijn van elkaar. Het omvat alles in een bepaald gebied, zoals bomen, dieren, lucht, water en de bodem. Al deze dingen werken samen en beïnvloeden elkaar op een manier die het hele systeem in balans houdt. Ecosysteemdiensten: zijn de – 95 –

| Begrippenlijst

voordelen die mensen krijgen van de natuur. Het zijn dingen die de natuur voor ons doet, zoals schone lucht, water, voedsel en het verzorgen van de bodem. Planten, dieren en andere levende wezens in een ecosysteem werken samen om deze diensten mogelijk te maken. Bijvoorbeeld, bomen zorgen voor zuurstof en houden de lucht schoon, bijen helpen bij de bestuiving van planten, en bossen beschermen tegen overstromingen. Al deze diensten zijn belangrijk voor ons leven. Energietransitie: Energietransitie is het overstappen van het gebruiken van schadelijke energiebronnen naar milieuvriendelijkere alternatieven, zodat het minder schadelijk is voor de aarde. Bijvoorbeeld meer gebruik maken van zonne- en windenergie in plaats van fossiele brandstoffen. Evaluatie: betekent het beoordelen of bekijken hoe iets is gegaan of hoe iets werkt. Het is een moment waarop je terugkijkt om te zien wat goed of minder goed is gedaan, zodat je ervan kunt leren. Foerageren: Foerageren is het actief zoeken, verzamelen of jagen op voedsel, meestal door dieren. Het houdt in dat dieren zich verplaatsen om geschikt voedsel te vinden, of het nu gaat om grazen, prooien vangen of andere eetbare bronnen verzamelen. Dit gedrag wordt vaak vertoond door dieren om aan hun voedselbehoeften te voldoen. Gemeentelijke verordeningen: Regels en voorschriften die worden opgesteld door de gemeen-

Begrippenlijst | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

te. Het zijn als soort regels die gelden op lokaal niveau, in een stad of gemeente. Deze regels gaan over verschillende dingen, zoals bouwvoorschriften, parkeren, afvalinzameling en andere dagelijkse zaken in de gemeenschap. Ze worden gemaakt om ervoor te zorgen dat alles netjes en veilig verloopt binnen de gemeente. Getijdebossen: Gebieden met planten en bomen die worden beïnvloed door getijden, wat de beweging van het water door de aantrekkingskracht van de maan en de zon veroorzaakt. Deze bossen liggen vaak langs kustgebieden waar het water regelmatig omhoog en omlaag gaat. De planten moeten zich aanpassen aan veranderingen in waterhoogte en zoutgehalte. Griend: Het is een plek die vaak nat is, met veel water en modder. Grienden komen vooral voor in Nederland, en ze zijn belangrijk voor dieren en planten die van zo'n natte omgeving houden. Het kan ook een beetje drassig zijn, en soms groeien er bomen zoals wilgen en elzen. Grienden worden vaak gebruikt door vogels om te rusten of te nestelen. Vroeger werd het hout uit Grienden voornamelijk gebruikt voor productie, wilgenhout is namelijk perfect voor het maken van manden en hoepels. Handhaving: Handhaving gaat over ervoor zorgen dat iedereen de regels en afspraken volgt. Dit gebeurt door toezicht te houden en acties te ondernemen als dat niet gebeurt, zoals controles en boetes.

Het doel is een eerlijke en veilige omgeving te behouden waar regels worden geres-

pecteerd en iedereen dezelfde kansen heeft. Hotspot: Een groene hotspot is een gebied met opvallend veel natuur, zoals parken, natuurgebieden of plekken met veel planten en bomen. Deze gebieden zijn geliefd vanwege hun natuurlijke kenmerken en kunnen dienen als ontspanningsplek, voor recreatie en het behoud van biodiversiteit. Ze benadrukken de waarde van groen in steden en andere plekken. Hittestress: Hittestress gebeurt bij extreem warm weer en heeft nadelige gevolgen op mensen, dieren en planten. Dit kan ongemak, vermoeidheid en gezondheidsproblemen veroorzaken omdat het lichaam moeite heeft met afkoelen. Het kan voorkomen wanneer de temperatuur langdurig hoog blijft. Voorzorgsmaatregelen zoals voldoende drinken en koel blijven helpen de impact van hittestress te verminderen. Holocene: Het Holocene verwijst naar het huidige geologische tijdperk waarin we ons bevinden. Het begon ongeveer 11.700 jaar geleden na de laatste ijstijd en gaat tot op de dag van vandaag door. Het heeft stabiele klimatologische omstandigheden gekend, wat gunstig is voor de ontwikkeling van menselijke samenlevingen, planten en dieren. Hier zijn menselijke beschavingen ontstaan en veranderden. Houtopstand: Een houtopstand is een onafhankelijke eenheid van bomen, struiken, boomvormers, hakhout of griend met een minimale oppervlakte van 10 are (1000 m2) of een rijbe– 96 –