2024-016 Bijlage 1 Omgevingsprogramma_Natuur in de stad

Locatie Achtertuin in Fokkesteeg Foto Neeltje Klein

– 38 –

| Visie en strategie

– 39 –

Visie en strategie | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

gaan, moeten we dat ook met de natuur doen. Deze pijler laat zien welke doelen we hebben om de natuur zo goed mogelijk te beschermen. Een belangrijk onderdeel van beschermen valt onder de pijler ‘betrekken’. Het is van belang om te weten hoe we de natuur kunnen beschermen. Als we niet weten welke ‘schade’ we veroorzaken, hoe kunnen we dan weten hoe we moeten beschermen? In Bijlage H staat een overzicht van dieren die op de rode lijst staan of beschermd zijn. Deze dieren zijn gezien in de gemeente Nieuwegein en in een gebied tot 500 meter daaromheen. We maken plannen om het groen in Nieuwegein te beschermen met specifieke doelen en maatregelen.

Beschermen Beschermen gaat vaak over hoe we onszelf als mensen tegen dingen willen beschermen die we niet willen. We vechten tegen ziekten en passen onze omgeving aan om veilig te zijn. Maar een gezond persoon kan niet zonder een gezonde natuur. Sinds de jaren 70 gaat het slecht met de natuur, zelfs zo slecht dat de natuur onze hulp nodig heeft om te overleven. We zien ook een positieve verandering in hoe mensen naar de natuur kijken. Steeds vaker praten mensen over de natuur alsof zij rechten heeft. Gesprekken over klimaat en biodiversiteit maken duidelijk dat mensen samenleven met de natuur. Mensen zijn geen heersers over de natuur, maar maken er deel van uit. Als we de natuur als een persoon beschouwen, erkennen we haar als een wezenlijk en gelijkwaardig onderdeel van ons bestaan. Natuur en mens zijn sterk met elkaar verbonden, op gelijk niveau.

Betrekken Betrekken is een thema wat als een rode draad loopt door alles wat we doen. De betrokkenheid van inwoners, ondernemers, samenwerkingspartners en verschillende externe groepen is heel belangrijk. Omdat het helpt bij het maken van beter beleid dat door meer mensen wordt gesteund. Hun betrokkenheid helpt om te komen tot een breed gedragen en ondersteunt beleid; Samen vergroenen we Nieuwegein! Als de gemeente inwoners betrekt bij plannen, profiteren beide van elkaars kennis, ideeën en praktische ervaringen. Het omgevingsprogramma is dan ook samen met verschillende belanghebbenden gemaakt. Tijdens het participatietraject kwamen veel ideeën naar voren. Ze zijn niet meteen een doel of maatregel, maar kunnen helpen om onze doelen te bereiken. Je kunt de meeste van die ideeën vinden in Bijlage I. Daar stopt het niet. Ook bij de uitvoering spelen alle belanghebbenden een belangrijke rol. We hebben steun nodig om onze doelen te bereiken. Als we uitleggen waarom we iets doen en laten zien hoe het werkt, helpen we niet alleen de stad gezonder en fijner te maken, maar willen we ook anderen inspireren. We laten mensen weten wat ze zelf kunnen doen en ondersteunen hen waar we kunnen, soms met uitleg en soms door echt samen te werken. Samen met inwoners en alle andere belanghebbenden bouwen we aan een stad met meer natuur en veerkracht, waar iedereen trots op kan zijn. 

Uit het programma Tegenlicht van de VPRO komt het volgende: “In 2017 werd bijvoorbeeld onder invloed van de Maori-bevolking de rivier Whanganui in Nieuw-Zeeland erkend als rechtspersoon, als eerste rivier ter wereld. De Maori fungeren nu al vijf jaar als een van de voogden (‘gezichten’) van de rivier. Vlak nadat de wet werd ingevoerd wilde een lokale overheid een fiets- en voetgangersbrug over de rivier bouwen. Ze vergaten daarbij de lokale Maori-bevolking (de hapū) te raadplegen, waardoor het project twee jaar vertraging opliep. De hapū voegden allerlei verbeteringen toe, zoals beschermde visgebieden, snelheidslimieten op nabijgelegen wegen en publieke toiletten. De hapū hadden uiteindelijk weinig problemen met de brug zelf, maar vooral met het proces dat eraan vooraf ging. Voordat de rivier werd erkend als persoon, moesten zij constant bedelen om bescherming van de rivier, bij steeds wisselende politici. Nu moet de overheid standaard eerst naar de aangewezen voogden met hun rivierplannen, en staat de gezondheid van de rivier voorop.” Het is belangrijk om goed voor de natuur te zorgen. Net zoals we respectvol met elkaar om– 40 –

Omgevingsprogramma 2023-2033

| Natuur in de stad

Samen wordt het beter! Gemeente Nieuwegein heeft al verschillende samenwerkingsverbanden met andere (overheids)organisaties:

Ringslang werkgroep Houten voor de leefgebieden van de ringslang;

Rijkswaterstaat voor ecologische verbindingen en de bestrijding van de eikenprocessierups;

Gemeente Utrecht voor de bijenburchten

Provincie Utrecht voor SoortenManagementPlan, trambaan en bijenburchten.



Honingbij (Apis mellifera) Foto Unsplash

– 41 –

Omgevingsprogramma 2023-2033

| Natuur in de stad

Heikikker (Rana arvalis)



Doelen en maatregelen 5.1 Wat doen we al? 5.2 Wat gaan we doen? Terug naar inhoudsopgave

D

– 43 –

e natuur blijft in beweging en wij bewegen mee. In dit hoofdstuk leggen we uit wat we al hebben gedaan en wat we de komende jaren van plan zijn te doen.

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.1

Wat doen we al? Tijdens het opstellen van dit omgevingsprogramma (in 2023) waren wij ook buiten actief. We gingen aan de slag om onze natuur en leefomgeving te verbeteren.

1

We deden dit jaar mee aan Maai Mei Niet en deden tegelijk een eigen proef: We wilden zien wat het effect was van een maand lang niet maaien (in mei) op de biodiversiteit. Met onze eigen proef onderzochten we welke effecten maatregelen zoals sinusmaaien hebben op de variatie aan soorten.

2

We hebben op twee plekken schermen geplaatst om padden te helpen veilig over te steken tijdens hun reis naar hun broedplaats in het voorjaar en hun winterverblijfplaats in het najaar. (Zie ook kader rechts.)

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

4

Kleine vuurvlinder (Lycaena phlaeas)

Voor het eerst hebben we op een biologische manier geprobeerd de Japanse duizendknoop te bestrijden. We onderzoeken nog of dit werkt. Onze proefplek is bij de Moerashoeve. Met deze proef wordt al het bodemleven in de grond gedood, ook het nuttige leven. Na een jaar moet de bodem weer helemaal opnieuw beginnen.

Vrijwilligers helpen honderden padden oversteken

In Park Oudegein werden bij de ijsbaan veel overstekende padden en kikkers doodgereden door fietsers en auto’s. In het voorjaar trekken deze dieren naar een zomerplek om zich voort te planten. In het najaar gaan ze naar een rustige plek om de winter door te brengen. In het voorjaar van 2023 hebben we paddenschermen neergezet. Langs de weg staan twee schermen van ieder 150 meter lang, met om de 20 meter een emmer in de grond. Vrijwilligers helpen de padden en kikkers veilig naar de andere kant van de weg. In het voorjaar van 2023 hebben we tijdens de eerste overtocht 508 padden en kikkers overgezet, waaronder de beschermde poelkikker (Pelophylax lessonae). Eind augustus zijn de schermen 'gesloten' door deksels op de emmers te plaatsen. Er zijn 169 padden en kikkers en 91 salamanders naar de overkant gebracht. Veel van de jonge padden trekken ergens anders naartoe en keren niet terug naar de plek waar hun ouders hun reis het voorjaar begonnen. In het voorjaar van 2024 worden de deksels weer van de emmers gehaald. We zijn benieuwd hoeveel padden we dan kunnen helpen oversteken naar hun broedplaats op de ijsbaan.

5

In 2022 organiseerden we een actie waarbij inwoners en andere liefhebbers jonge boompjes konden krijgen om in hun eigen tuin of grond te planten; ook wel zaailingen genoemd. Het doel was om zo meer bomen in Nieuwegein te krijgen. Deze boompjes zouden anders worden verwijderd, maar kregen nu een tweede kans. Het duurt even voordat ze volgroeid zijn, maar meestal zijn dit snelle groeiers.

3

Op verschillende plaatsen werd verharding weggehaald en groen terug geplant. Dit gebeurde bijvoorbeeld bij de IJsselsteinseweg-Stormvogel. Zo zorgen we dat meer planten en dieren leefruimte krijgen en dragen we bij aan het klimaat.

6

Bij de afrit Nieuwegein op de A27 zaaiden we bij bedrijventerrein ‘Het Klooster’ bollen en kruiden in. Hiermee willen we meer voedsel, schuilplaatsen en plekken om voort te planten bieden aan insecten. Ook zorgt dit voor een kleurrijke ingang van Nieuwegen.

7 Heikikker (Rana arvalis)

| Doelen en maatregelen

Met Betere Buurten en Groen doet Nieuwegein Goed voerden we bijvoorbeeld Bloeiend Nieuwegein uit. Bloeiend Nieuwegein is een initiatief van een inwoner van onze gemeente. De laatste plek waar wij dit hebben gedaan, is langs de Nedereindseweg. Daar gebruiken we mengsels van bloemen die helpen om meer verschillende soorten in de natuur te krijgen. Ook zijn er zo’n vijftig biologisch geteelde fruitbomen in tuinen van bewoners geplaatst. – 45 –

Doelen Natuur en in de maatregelen stad | Omgevingsprogramma | Omgevingsprogramma 2023-20332023-2033 Natuur in de stad

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

| Doelen en maatregelen

Genaveld tonnetje (Lauria cylindracea)

8

We bekeken de kwaliteit van onze grasstroken en watergangen. Het rapport Prins 2023 (Bureau Buiting) laat zien welke bermen veel kansen hebben voor meer soorten planten en dieren. Door op deze plekken te starten met verbeteringen, dragen we sneller bij aan het herstel van de biodiversiteit. Andere plekken zijn ook belangrijk, maar daar duurt het langer om veranderingen aan te brengen. En vaak zijn hier meer maatregelen voor nodig.

9

De eikenprocessierups bestrijden we alleen nog maar door deze weg te zuigen (zogenaamd curatief bestrijden). Daarmee voorkomen we schade aan de soorten die een bijdrage leveren aan de biodiversiteit.

10 – 46 –

wegeinse wijk in, op zoek naar planten en dieren. Het doel is om mensen te laten zien wat we doen en waarom. En daarnaast maken we inwoners ook een stuk bewuster over de natuur in de stad. Zo werken we aan draagvlak voor het omgevingsprogramma en vragen we om begrip voor de maatregelen die we nemen. De deelnemers aan de buurtsafari’s waren erg enthousiast. Met deze manier van beleven en ontdekken gaan we de komende jaren door.

11 12 13

We begonnen met het maken van video’s om duidelijker te vertellen en laten zien wat we doen.

We ontwikkelden ‘Groentje’, een nieuwe mascotte voor de gemeente. Groentje wordt, net als Prullie, ingezet voor participatie en communicatie. Bij het planten van nieuwe planten leggen we een mulch-laag neer. Mulch is een laag van diverse materialen zoals blad, snoeiafval, houtsnippers, stro en ander natuurlijk afval. Door een laag mulch toe te voegen in plantvakken helpen we de grond om vocht vast te houden, krijgen ongewenste kruiden minder de kans te groeien en blijft de temperatuur van de bodem meer gelijk. Tegelijk

We organiseerden verschillende buurtsafari’s. Samen met inwoners trokken we met een expert een Nieu– 47 –

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

hebben de wortels bescherming bij sterk wisselende weersomstandigheden zoals hitte of juist droogte. Zo helpen we de planten, de bodem en het klimaat allemaal tegelijk.

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

rond bos- en heestervakken over waar kruiden en planten beter kunnen groeien. Vooral planten die voedsel bieden aan insecten en/of een plek zijn voor insecten om te verblijven en zich voort te planten zijn erg belangrijk. Op deze manier verhogen we de botanische waarde van ons park. Buiten de maatregelen die we nemen om onze doelen te bereiken, zijn er enkele maatregelen die snel resultaat kunnen opleveren. Deze zijn gericht op specifieke locaties of soorten. Ze staan op zichzelf en zijn niet direct gekoppeld aan een specifiek doel in het omgevingsprogramma, maar ze zijn wel verbonden met de pijlers. Dit zijn snelle successen. We noemen ze ook wel “Quickwins”. 

eieren leggen. Een ringslang kan tot 1,20 meter lang worden en is niet giftig. Bovendien vormt de ringslang voedsel voor andere dieren, zoals de bruine kiekendief (doelsoort, zie paragraaf 2.5).

14

In het najaar van 2023 zijn we samen met Van Wijk Groen de Missie Bladgoud gestart in Nieuwegein oost en zuid. We zien al die herfstbladeren niet meer als afval, maar als een gouden grondstof. Op onze website wordt precies uitgelegd hoe deze Missie Bladgoud werkt. www.nieuwegein.nl/missiebladgoud

Bijenburchten De afgelopen jaren zijn er in heel Nederland, ook in gemeente Nieuwegein, meerdere insectenhotels geplaatst. Dit helpt verschillende insecten, voornamelijk bijen en hommels, om zich voort te planten. Vooral bijen hebben het door verstedelijking steeds lastiger om geschikte plekken te vinden voor hun eitjes. In Nederland zijn ongeveer 360 soorten bijen bekend, waarvan zo’n 250 soorten hun nesten in de grond maken. Om deze bijen te helpen, gaat de gemeente bijenburchten plaatsen. Deze burchten worden vooral gebouwd van zand en tegels, waarbij de stenen die vrijkomen bij het weghalen van onnodige verharding worden hergebruikt.

15

Tijdens het snoeien en kappen van het groen in de gemeente komt het nodige snoeiafval vrij. Met dit snoeiafval maken we takkenrillen. Dit doen we op geschikte plekken. Veel verschillende dieren maken gebruik van deze takkenrillen om in te schuilen of zich voort te planten. Wanneer de takken langzaam verteren, kunnen hier weer paddenstoelen, schimmels en mossen op groeien. Met deze takkenrillen wordt de natuur in Nieuwegein aantrekkelijk(er) voor heel veel soorten dieren.

5.2

Wat gaan we doen? In deze paragraaf leggen we uit wat we nog gaan doen om onze plannen waar te maken. Per pijler hebben we doelen vastgesteld. Voor elk doel hebben we bedacht wat we moeten doen om het doel te behalen. Een overzicht van alle doelen en maatregelen is te vinden vanaf pagina 46. Een aantal maatregelen is nog niet concreet genoeg. Het is bijvoorbeeld nog niet duidelijk wanneer ze ingaan of eindigen. Er zijn ook maatregelen die volgen op andere maatregelen die eerst moeten worden uitgevoerd. Denk bijvoorbeeld aan de manieren die we gebruiken om de Japanse duizendknoop weg te halen. We hebben eerst de resultaten nodig van eerdere maatregelen. Pas daarna kunnen we een plan maken hoe we verder omgaan met deze plantensoort. Een programmanager kan deze taken op zich nemen. Zo zorgen we ervoor dat de plannen en alle genoemde doelen en maatregelen daadwerkelijk worden uitgevoerd.

| Doelen en maatregelen

Vogelbroedbos In Park Oudegein is een vogelbroedbos aangelegd om vogels een rustige plek te bieden om te broeden. Gedurende de tijd is er weinig veranderd in dit stille gebied, maar zijn er enkele invasieve soorten zoals de Japanse Duizendknoop gaan groeien. Ook zijn de hekken en informatieborden oud en toe aan vervanging. Om ervoor te zorgen dat het vogelbroedbos de komende jaren succesvol blijft, wordt er hard gewerkt om de Japanse Duizendknoop te verwijderen. Ook worden er nieuwe hekken en borden geplaatst om de rust in dit gebied te behouden.

Doelen Hieronder volgt een verzicht van alle doelen in dit omgevingsprogramma, per pijler weergegeven. Klik op het doel om de maatregelen hiervoor te zien.

Verbinden 5.2.1 tot 5.2.2 pagina 50 - 51 Broedhopen In gemeente Nieuwegein worden af en toe ringslangen (Natrix helvetica) gezien. Die hebben zich waarschijnlijk vanuit aangrenzende gemeenten naar de Galecopperzoom en Park Oudegein verplaatst. Om ervoor te zorgen dat deze slangen zich hier thuis gaan voelen, gaat de gemeente broedhopen in deze twee gebieden plaatsen. Ringslangen kunnen in deze broedhopen hun – 48 –

Verbeteren 5.2.3 tot 5.2.9 pagina 52 - 58 Vergroten 5.2.10 tot 5.2.12 pagina 58 - 61 Beschermen 5.2.13 tot 5.2.15 pagina 62 - 65

Zoomvegetatie In Park Oudegein worden op bepaalde plekken de randen van bospercelen niet meer gemaaid. Hierdoor blijft er een strook van 5 tot 10 meter

Betrekken 5.2.16 pagina 66 - 67 – 49 –

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.2-1 Verbinden

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

In 2047 zijn alle onderdelen van het groenstructuurplan* gerealiseerd.

| Doelen en maatregelen

5.2-1.6 Het oplossen van de knelpunten zoals genoemd in Boddeke 2018. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden Eind datum 2050

*lokale ecologische verbinding, verbindingen naar omliggende gemeenten, te ontwikkelen aanwezig groen, aan

< Opmerking Meekoppelkansen benutten waar mogelijk.

te leggen verbindingszone, natuur, stapstenen en overig gebruikersgroen (GSP 2017) 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-1.1 De grenzen van Natuurnetwerk Nieuwegein vaststellen. Dit is inclusief het juridisch vastleggen van deze grenzen en het opnemen hiervan in het omgevingsplan. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein 5.2-2 Verbinden

5.2-2.1 Indien bomen en/of beplanting wordt geplaatst op cultuurhistorische plekken worden bomen en beplanting toegepast welke daar vanuit cultuurhistorie thuis horen. Dit is een beleidskeuze die in het omgevingsprogramma Ruimtelijke Kwaliteit in 2024/2025 wordt vastgesteld. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-1.2 Het aanleggen van een vispassage bij Galecopperwetering-Reinesteijnseweg (in zone 4) uit rapport Boddeke 2018. Uitgevoerd door: Waterschap HDSR

In 2047 zijn de cultuurhistorische, groene en blauwe verbindingen hersteld.

< Opmerking Q1 2024 - HDSR

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-1.3 Het aanleggen van vis- en/of faunapassages bij knelpunt 4 uit rapport Hoffmann 2020. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein Nog geen startdatum bekend, einddatum 2040 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-2.2 Inzichtelijk maken welke cultuurhistorische elementen verdwenen zijn en bepalen of deze hersteld kunnen worden. De vervolgstappen en projecten die hieruit voortkomen zijn onderdeel van omgevingsprogramma Ruimtelijke Kwaliteit (mogelijk in samenwerking met dit omgevingsprogramma). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Knelpunt gaat mee met aanleg nieuwe politiebureau. Meeliften. Nog geen startdatum bekend

Nog geen startdatum bekend, einddatum 2030 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-1.4 Het aanleggen van een vis- en/of faunapassage bij knelpunten 1, 2 en 3 uit rapport Hoffmann 2020. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Start 2024, Betalen uit grondexploitatie of anterieure overeenkomsten.

5.2-2.3 Uitvoeren van de op te lossen knelpunten zoals bij 5.2-2.2 en deze in beheer nemen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

Nog geen startdatum bekend, einddatum 2040 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-1.5 De stapstenen met 40.000m2 uitbreiden. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Meekoppelkansen benutten.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 terug naar overzicht

terug naar overzicht

– 50 –

– 51 –

< Opmerking Meeliften bij projecten.

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.2-3 Verbeteren

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

In 2033 is de populatieomvang van de doelsoorten met 20% toegenomen door beheer en inrichting.

5.2-3.6 Evaluatie op toegepaste bloemenmengsels. Van daaruit bepalen onder welke voorwaarden en omstandigheden bloemenmengsels worden toegepast en onderhouden. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

5.2-3.1 De aannemer (bestek Nieuwegein oost/zuid en Ruw gras) stelt, in afstemming met de gemeente, een meetbaar plan op om bij te dragen aan de biodiversiteit. Meetbaar door monitoring en een meetnet. (noord en west volgen met nieuwe bestekken.) Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-3.7 Uitvoeringsbeleid opstellen voor zelfbeheer. Binnen dit beleid gebruik maken van de soortenlijst zoals opgesteld wordt bij maatregel 5.2-4.1. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

5.2-3.2 Nulmeting doelsoorten op basis NDFF in 2024. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-4 Verbeteren

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-3.3 Vervolgonderzoek doelsoorten op basis van NDFF in 2033 waarin vergelijking wordt gemaakt met de nulmeting uit 2023 (vervolg op 5.2-3.2). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

5.2-3.4 We passen natuurstimulerende beheermaatregelen toe zoals het laten liggen van dood hout en het toepassen van mulchlagen. In 2024 wordt dit verder SMART gemaakt, zodat deze maatregel meetbaar wordt. Denk hierbij aan een x aantal m2 aan oppervlak waar we dit toepassen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-4.2 Het jaarlijks opstellen van een kansenkaart* voor het omvormen van beplanting in de openbare ruimte naar natuurlijke, inheemse beplanting/variaties (mantel-zoom). Hierbij wordt voor bermen en watergangen gebruikgemaakt van het onderzoeksrapport ‘Vegetatietypen en ecologische beoordeling bermen en watergangen’ door Prins (2023). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-3.5 Bij projecten zoals bijvoorbeeld Rijnhuizen en Betere Buurten wordt gebruikt gemaakt van de soortenlijst (5.2-4.1) om het groen in te richten. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

– 52 –

In 2028 is inzichtelijk hoeveel % van de huidige gemeentelijke beplanting inheems en gevarieerd is en stellen wij een doel op met het gewenste % hiervan. 5.2-4.1 Het opstellen van een soortenlijst (bomen, bosplantsoen, heesters, vaste planten, bloemen, bollen, zaden, etc) en afwegingskader waaruit de gemeente de nieuw aan te planten vakken ontwerpt. Inclusief de randvoorwaarden voor aanplant, inzaaien en de kenmerken of een soort tegen droogte c.q. natte voeten kan, zodat de juiste (boom)soort op de juiste plek komt. Deze randvoorwaarde geldt niet voor historisch erfgoed, zoals lanen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

terug naar overzicht

| Doelen en maatregelen

< Opmerking Meeliften op projectbudget, inzet OD = binnen bestaand budget. (In geval van ‘oud’ groen levert OD bijdrage aan het project.)

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 terug naar overzicht

– 53 –

*een kansenkaart bevat naast veranderkansen voor beplanting ook maatregelen zoals het realiseren van bijenburchten, broeihopen, takkenrillen, verandering van type beplanting, etc. Mede bepalend is periode waarbij langst geleden onderhoud is gepleegd.

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

terug naar overzicht

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

terug naar overzicht

5.2-4.3 Het opstellen van een Programma van Eisen waarin regels worden opgesteld voor de ontwikkeling van nieuwe groenelementen, zoals ‘een bomenrij van vijf of meer bomen bestaat uit meer dan twee soorten’. Dit gebeurd tegelijk met de evaluatie van het Boombeschermingsplan 2019. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

| Doelen en maatregelen

voldoet 11 km van de watergangen aan het streefbeeld 'levendig' en 2,5 km van de watergangen aan streefbeeld 'natuurlijk'. 5.2-6.1 We maaien onze oevers(taluds), waar mogelijk, gebiedsgericht. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-5 Verbeteren

In 2024 wordt anders maaien (ecologisch maaibeheer) toegepast op minimaal 750.000m2*.

5.2-6.2 We onderzoeken de mogelijkheden om een pilot/proefstuk op te zetten voor één of meerdere tertaire watergangen waarbij we soorten als Krabbenscheer en Zwanenbloem aanplanten en meten welk effect deze hebben op de Nieuwegeinse watergangen (natuurlijke zuivering en bijdragen aan de biodiversiteit). Als blijkt dat hier mogelijkheden voor zijn, wordt hier een projectplan voor opgesteld. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en waterschap (HDSR)

*In Bijlage L gaan we uitgebreid in op het ecologisch maaibeheer en de aanpak voor 2024.

5.2-5.1 Binnen bestek Nieuwegein oost, zuid en delen van west worden kansen doorgevoerd voor ecologisch maaibeheer (o.a. sinusmaaien en gefaseerd maaien van rietoevers). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en Bouwteam (gemeente en aannemer)

< Opmerking Basis voor ons voorstel zullen de wijze van uitvoering en effecten zijn van een soortgelijke pilot in gemeente Utrecht.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-6.3 Ten behoeve van het waterleven leggen we ook dode bomen in het water. In 2024 wordt dit als eerst uitgevoerd in de wijk Rijnhuizen. Dit wordt eind 2024 geëvalueerd en wordt, afhankelijk van de evaluatie, per 2025 verder uitgebreid in de andere wijken. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en waterschap (HDSR)

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-5.2 In 2024 worden de kansen voor het ecologisch maaien in noord en west doorgevoerd. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-5.3 Met de nieuwe bestekken voor Nieuwegein noord en de rest van west worden kansen doorgevoerd voor ecologisch maaibeheer (o.a. sinusmaaien en gefaseerd maaien van rietoevers). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Tijdens het behandelen van de begroting in 2023 is voor 2024 afgesproken het ecologisch maaibeheer ook in noord en west door te voeren. Dit wordt gefinancierd uit de middelen uit het Coalitieakkoord.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-6.4 Met het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) is een samenwerking om de waterkwaliteit te verbeteren. Deze heeft vorm gekregen middels het document ‘Meerjarenplan waterkwaliteit Nieuwegein’ – februari 2023’. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en waterschap (HDSR)

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-6 Verbeteren

In 2027 voldoet het stedelijk water minimaal aan het streefbeeld 'zichtbaar', conform het meerjarenplan Waterkwaliteit. In 2040 – 54 –

5.2-7 Verbeteren

In 2033 is de bodemkwaliteit in 80.000m2 plantvakken verbeterd door toepassing van – 55 –

< Opmerking Meeliften op project voor Rijnhuizen.

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

meer inheemse beplanting en groenbemesting. 5.2-7.1 De bodem van plantvakken wordt verbeterd door groenbemesting vanuit eigen groenafval (o.a. mulch). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

Opmerking > Dit onderwerp krijgt verder vorm in het omgevingsprogramma Bodem en Ondergrond.

5.2-7.2 De wet- en regelgeving rondom de verontreiniging van de grond wordt opgevolgd. Zie hiervoor het omgevingsprogramma Bodem en Ondergrond. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

5.2-7.6 We gaan niet meer schoffelen waar mulch wordt toegepast. Het oppervlak waar we dit doen, neemt gemiddeld per jaar met 8.000 m2 toe. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden < Opmerking Het areaal groen is geïnspecteerd op agressieve kruiden, zo'n kleine 4% heeft hiermee te maken. Hier zal grond vervangen moeten worden voordat nieuwe groenbemesting toe te passen.

5.2-8 Verbeteren

In 2033 is 80.000m2 (19 voetbalvelden) aan plantvakken van het openbaar groen omgevormd en/of aangepast. 5.2-8.1 De 'stippen'kaart die is samengesteld tijdens de inwonersenquête (mei 2023) wordt gebruikt om mede te bepalen welk groen wordt omgevormd. Dit is een toevoeging aan de kansenkaart bij maatregel 5.2-4.2. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

5.2-7.3 We werken, waar mogelijk, aan het verminderen van de verdichting van de bodem. Dit kan bijvoorbeeld door de inzet van andere machines en toezicht hierop. Concretisering van wat we waar gaan doen wordt verder uitgewerkt na afstemming met interne en externe partners. We bespreken dan ook welke consequenties dit heeft voor uitvoering van bepaalde werkzaamheden. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

5.2-8.2 Per jaar realiseren we 8.000m2 van de omvormings- en aanpassingskansen in de openbare ruimte. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-7.4 Er wordt een verkennend onderzoek gestart naar de omvang van de problematiek rondom bodemdaling om na te gaan of gerichte aanpak noodzakelijk is. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en evt. derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

< Opmerking Zie 4.18 omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2023-2026.

5.2-9 Verbeteren

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

– 56 –

< Opmerking Benodigde maatregelen nog onbekend, volgen uit omgevingsprogramma Bodem en Ondergrond.

< Opmerking Bestaand investeringsbudget groen, in geval van grijs naar groen ook geld vanuit klimaat (niet meegenomen in berekening).

In 2033 heeft 70% van het bomenareaal een levensverwachting van minimaal 25 jaar. 5.2-9.1 Het opstellen van een boomsoortenlijst en afwegingskader waaruit de gemeente de nieuw aan te planten soorten selecteert, zie 5.2-4.1. Deze soortenlijst wordt een zogeheten ‘levend document’ zodat we deze aan kunnen passen aan actuele inzichten. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-7.5 De chemische bodemkwaliteit past bij het bodemgebruik. Zie hiervoor het omgevingsprogramma Bodem en Ondergrond. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Ervaring moet laten zien welk effect dit heeft op ongewenste kruiden.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

terug naar overzicht

| Doelen en maatregelen

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 terug naar overzicht

– 57 –

< Opmerking Lijst parallel met dit programma, afwegingskader bomen tegelijk met BBP.

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.2-9.2 Het actualiseren van het Boombeschermingsplan (BBP) 2019. Hierin wordt ook de bescherming van waardevolle en monumentale bomen vastgelegd, zowel voor gemeentelijke bomen als bomen van derden. Tegelijk wordt de modelboomverordening vastgesteld. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

| Doelen en maatregelen

5.2-10.3 Jaarlijks doen we een actie 'Struikroven/Meerbomennu', hierbij oogsten we zaailingen uit eigen gebied welke op openbaar terrein of particulier terrein worden geplant. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Struikroven/Meerbomenu

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-10.4 We onderzoeken of en hoe groenbeleid voor bedrijventerreinen verankert kan worden in gemeentelijke verordeningen en/of het omgevingsplan. Hiervoor sluiten we aan bij project 'toekomstbestendige bedrijventerreinen'. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

5.2-9.3 We onderzoeken (met buurgemeenten) de mogelijkheden voor het opzetten van een stadskwekerij. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-10 Vergroten

In 2027 is het groenoppervlak (horizontaal en verticaal) op terreinen en gebouwen van derden (zoals ondernemers en bewoners) met 5% toegenomen. In 2033 is daarnaast het oppervlak van het gemeentelijk groenareaal (horizontaal en verticaal) op eigen terrein en in de openbare ruimte met 0,4% (20.500m2) toegenomen. 5.2-10.1 Via subsidieregelingen is er ondersteuning beschikbaar voor groene daken en gevels, vergroenen van tuinen en het aanvragen en onderhouden van geveltuinen. Dit is ook onderdeel van het omgevingsprogramma Klimaatadaptatie (2023-2026). We geven het promoten van deze subsidies vorm in de communicatiestrategie- en plannen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

5.2-10.5 We stellen een handreiking op met vergroeningsmogelijkheden voor het verbeteren en vergroten van het groenareaal (horizontaal en verticaal) op bedrijventerreinen, hierin dezelfde lijn voortzetten als ‘Ilovebeeing’ zoals opgesteld voor ‘Het Klooster’*. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 < Opmerking Zie omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2023-2026. Reeds vastgesteld

5.2-10.6 We vormen gedurende de looptijd van het omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2023-2026 elk jaar minstens 2.000 m2 overbodige verharde ruimte in de openbare ruimte om in groenareaal. Dit gebeurt buiten de projecten die al gaande zijn. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-10.2 Bij het nieuwe coalitieakkoord dringen we aan op het belang van het continueren van deze subisidies ten behoeve van klimaatadaptatie en biodiversiteit. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

5.2-10.7 Ook na afloop van het omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2023-2026 blijven we elk jaar minstens 2.000 m2 overbodige verharde ruimte in de openbare ruimte omvormen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 terug naar overzicht

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 terug naar overzicht

– 58 –

– 59 –

< Opmerking Beheerkosten

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.2-10.8 Bij de bouw en verbouw van scholen maken we schoolpleinen groener en blauwer, daarbij gebruikmakend van de soortenlijst die daarvoor is opgesteld (zie 5.2-4.1). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-10.9 We vergroten zo'n 100 boomspiegels (in de verharding) per jaar, dit kan zowel door de gemeente als door particuliere initiatieven. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

| Doelen en maatregelen

aanpassingskansen voor beheer voor en door de gemeente gerealiseerd. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Zie omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2023-2026. Nog onbekend of dit na 2026 door loopt in huidige vorm.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-11.3 Het aanplanten van de juiste vegetatietypen rondom de locaties waar de 3-30300 (of de 1-20-300) leidraad niet wordt behaald. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Mee in 'ontstenen'.

< Opmerking Wanneer blijkt dat we dit daadwerkelijk gaan doen, wordt te zijner tijd een projectplan geschreven.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-10.10 Het omgevingsprogramma Natuur in de stad vormt de basis voor de visie klimaatadaptief groenblauw netwerk in de stad (zie 4.7 in omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2023-2026). Klimaat en natuur komen samen in deze visie. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Zie ook 4.7 in het omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2023-2026.

5.2-12 Vergroten

Het aandeel eetbaar groen wordt met zo'n 2000m2 (bij locaties zoals het Natuurkwartier, scholen en buurttuinen) vergroot. 5.2-12.1 Het sortiment en de diversiteit aan eetbare beplanting uitbreiden. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein (incl. Natuureducatie)

< Opmerking 500m2 p/j

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-11 Vergroten

We werken aan een goede verdeling van groen voor een ieder, dit kan door de leidraad 3-30-300, maar we onderzoeken ook de 1-20-300 leidraad hiervoor.

5.2-12.2 We bepalen of meer eetbaar groen door de gehele gemeente wenselijk is. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

5.2-11.1 Het (laten) onderzoeken waar de 3-30-300 leidraad wordt behaald en waar niet. Hiervoor gebruiken we deels hetgeen is meegenomen in het rapport ‘Grip op de groeiende stad Nieuwegein’. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

terug naar overzicht

5.2-11.2 Het opstellen van een plan hoe vanuit het onderzoek de beste invulling geven aan de 3-30-300 (of de 1-20-300) leidraad. We leggen de juiste relaties met klimaat en biodiversiteit en bepalen welke bomen en beplanting waar geplaatst moeten worden. Daarbij houden we tenminste rekening met de Green Deal van Europa. We leggen voor deze maatregel ook een relatie met doel In 2030 is 75% procent van de omvormings- en – 60 –

terug naar overzicht

– 61 –

< Opmerking Start op 2028 gezet, kan naar voren wanneer daar aanleiding/ behoefte toe is.

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.2-13 Beschermen

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

De natuurwet- en regelgeving wordt nageleefd. We nemen een aantal concrete maatregelen ter bescherming van een aantal soorten/soortgroepen. 5.2-13.1 Bij ruimtelijke ingrepen wordt door de initiatiefnemer een Beschermd Soorten Indicator (BESI) uitgevoerd. Waar nodig wordt een Quickscan Wet natuurbescherming uitgevoerd. (Afhankelijk van BESI en/of vergunningverlening) Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

| Doelen en maatregelen

5.2-13.5 Handhaving van de natuurwet- en regelgeving leggen we vast in ons VTH-beleid. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Via omgevingsprogramma van Veiligheid Toezicht en Handhaving.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

< Opmerking Op kosten van vraagsteller

5.2-13.6 De gedragscode Soortbescherming wordt van toepassing verklaard door het college. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-13.2 We stellen een soortenmanagementplan (SMP) op voor gebouwbewonende soorten (vleermuizen, huismus en gierzwaluw) en vragen hiermee een generieke, gebiedsgerichte ontheffing Wet natuurbescherming aan. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Dit budget is reeds toegekend en bestaat deels uit verkregen subsidie.

5.2-13.7 Vanuit de zorgplicht en het actieprogramma Dierenwelzijn (2021) leggen we meer fauna uitreedplaatsen (FUP) en/of natuurvriendelijke oevers aan, zodat dieren daarmee gemakkelijker het water uit kunnen op plekken waar de beschoeiing dit verhindert. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Zie ook 5.2-6.4 Dit wordt onder andere gedaan bij het uitvoeren van onderhoud aan beschoeiingen

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-13.3 We stellen een soortenmanagementplan op voor niet-gebouw bewonende soorten (daar waar relevant) en vragen hiermee een generieke, gebiedsgerichte ontheffing Wet natuurbescherming aan. Per soort maken we een voorstel en vragen we financiering aan. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

< Opmerking Afhankelijk van wetgeving en noodzaak t.z.t.

5.2-13.8 Medewerkers zijn voldoende opgeleid en hebben voldoende kennis van de natuurwet- en regelgeving. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Bestaand budget. Eventueel herhalingen/bijscholingen zijn niet opgenomen nu.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-13.4 We leggen in het omgevingsplan vast dat er niet gebouwd mag worden binnen Natuurnetwerk Nieuwegein. Zie ook 5.2-1. Toetsing (van verzoeken) vindt plaats bij vergunningverlening. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

5.2-14 Beschermen

5.2-14.1 We stellen prestatie-eisen op voor natuurinclusief (ver)bouwen en renoveren. Dit verankeren we in het omgevingsprogramma Duurzaam Bouwen Woningbouw. Bij de initiatieven binnen Rijnhuizen is worden deze prestatie-eisen een voorwaarde. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

terug naar overzicht

terug naar overzicht

– 62 –

In 2030 is natuurinclusief (ver)bouwen en natuurinclusief ontwerpen de norm binnen gemeente Nieuwegein.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

– 63 –

< Opmerking Verankeren in ons beleid gebeurd als onderdeel van omgevingsprogramma Duurzaam bouwen. Gebruik makend van de Landelijke maatlat Natuurinclusief (ver)bouwen).

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

| Doelen en maatregelen

5.2-14.2 We onderzoeken de mogelijkheden voor het opzetten van een subsidieregelingen voor natuurinclusief (ver)bouwen en renoveren. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

5.2-15.4 Het doorvoeren van de kansen voor extensief maaibeheer in het groenbeheerplan wanneer deze wordt geactualiseerd om natuurlijke vijanden van invasieve soorten te stimuleren. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-14.3 In de komende jaren zal het aantal 'transformatorhuizen' met 42% (148 st.) toenemen, de norm wordt om deze 'natuurinclusief' in te passen in het landschap. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

5.2-15.5 Er is een advies vanuit NL adviseurs opgesteld voor het aantrekken van natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups. Vanuit dat advies wordt onderzocht of de vegetatie rond de meest gevoelige eiken kan worden aangepast. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking In 2026 wordt anders maaien (ecologisch maaibeheer) toegepast op minimaal 750.000m2.

< Opmerking Bestaand omvormingsbudget.

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-15 Beschermen

Plagen en invasieve soorten worden binnen de gemeente, waar mogelijk beheerst. 5.2-15.1 De locaties waar Reuzenberenklauw aanwezig is en direct in contact komt met voorbijgangers, wordt vier keer per jaar gemaaid en/of door schapen begraasd. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

5.2-15.6 Inventarisatie van invasieve soorten updaten. Dit wordt iedere 4 jaar meegenomen in de inventarisatie van het openbaar groen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Bestaand budget.

< Opmerking Bestaand budget. 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-15.7 Een gebiedsplan opstellen over het (bestrijden en) beheersen van invasieve soorten op openbaar terrein. Van de totale oppervlakte openbaar groen heeft zo’n 4% (± 164.788 m²) te maken met agressieve kruiden. Hierbij maken we ook gebruik van richtlijnen vanuit de provincie, zoals beschreven in het Uitvoeringsprogramma Invasieve Exoten Utrecht 2022-2026.pdf. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-15.2 Voor het bestrijden van de Japanse duizendknoop is een pilot opgestart bij de Moerashoeve. Deze moet worden geëvalueerd en afhankelijk van de resultaten wordt bepaald welke maatregelen er verder genomen worden. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-15.3 Voor het beheersen van de eikenprocessierups zijn 250 nestkasten opgehangen. De nestkasten worden beheerd door vrijwilligers. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

terug naar overzicht

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

– 64 –

terug naar overzicht

– 65 –

< Opmerking Uitvoeringsprogramma Invasieve Exoten Utrecht 2022-2026.

Doelen en maatregelen | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

5.2-16 Betrekken

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

In 2033 is 85% van alle betrokken partijen zich bewust van de noodzaak om ook zelf bij te dragen aan een gezonde leefomgeving. 5.2-16.1 We stellen een integrale communicatiestrategie (met behulp van meerdere kanalen) op ten aanzien van klimaat en biodiversiteit. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

| Doelen en maatregelen

5.2-16.6 We bereiken derden via sociale media (FB, X, Insta, LinkedIn, gemeentewebsite) in. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

< Opmerking Eerste aanzet voor Groen is gedaan in 'Communicatiestrategie over Groen in Nieuwegein', zie bijlage K .

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-16.7 We bereiken derden door minimaal 4 fysieke ontmoetingen per jaar te organiseren (buurtsafari, etc). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-16.2 We stellen communicatieplannen op. De kaders hiervoor zijn gegeven in de communicatiestrategie voor groen (bijlage K). Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-16.8 We promoten het gebruik van de soortenlijst uit 5.2-4.1. In 2033 wordt deze bij tenminste 70% van alle activiteiten toegepast. Uitzonderingen/vragen gaan in overleg met 'team groen'. Uitgevoerd door: Derden 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-16.3 We ontwikkelen een digitaal 'groen' platform als centrale bron voor groene informatie. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-16.4 We laten (samen met onze partners) zien wat we doen. Hoe we dit doen, staat in de communicatiestrategie en -plannen. #stimuleren #inspireren Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

5.2-16.5 We leren van omliggende gemeenten, beheerorganisaties, inwoners en anderen om onze doelen en maatregelen continu te verbeteren. Hoe we dit doen, staat in de communicatiestrategie en -plannen. Uitgevoerd door: Gemeente Nieuwegein en derden

Verbinden 5.2.1 tot 5.2.2 Verbeteren 5.2.3 tot 5.2.9 Vergroten 5.2.10 tot 5.2.12 Beschermen 5.2.13 tot 5.2.15

terug naar overzicht

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

– 66 –

Betrekken 5.2.16 – 67 –



Omgevingsprogramma 2023-2033

| Natuur in de stad

Bruine sprinkhaan (Chorthippus brunneus)



Uitvoering 6.1 Wanneer doen we wat? 6.2 Wat kost het? 6.3 Wie gaat het doen? 6.4 Onderzoek en monitoring 6.5 Evaluatie en rapportage over de voortgang

O

m de plannen van dit programma te kunnen uitvoeren, moeten we goed nadenken over wanneer we wat doen, wat het kost en wie we daarvoor nodig hebben. Dit hoofdstuk gaat daarover. We leggen ook uit hoe we de natuur in de stad in de gaten houden en hoe we de vooruitgang van dit programma bijhouden en verslag uitbrengen.

Terug naar inhoudsopgave – 69 –

Uitvoering | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

6.1

Wanneer doen we wat?

| Natuur | Uitvoering in de stad

Omgevingsprogramma 2023-2033 Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

de maatregel is. Voor de samenwerking met het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) om de waterkwaliteit te verbeteren voeren we bijvoorbeeld verschillende acties uit tussen 2023 en 2027. We hebben dit samengevoegd in één maatregel die doorloopt tot 2027. Sommige maatregelen hebben geen precieze einddatum; ze lopen voortdurend door. We willen dat deze maatregelen niet stoppen wanneer het omgevingsprogramma eindigt. We moeten wel bekijken hoe we ze na afloop kunnen voortzetten. Voor het overzicht hebben we deze maatregelen daarom tot 2033 laten lopen. Een voorbeeld hiervan is de maatregel dat we de bodem van plantvakken verbeteren door groenbemesting zoals mulch toe te passen. Bij bepaalde maatregelen moet de einddatum nog worden besproken met onze samenwerkingspartners. Ook zijn er maatregelen waarvoor de einddatum nog niet vaststaat, omdat de kosten daarvoor nog niet (helemaal) geregeld zijn. Vaak hangen die samen met andere maatregelen die eerst moeten worden uitgevoerd. Daardoor is het onzeker of en wanneer deze maatregelen kunnen worden uitgevoerd.

Samen vergroenen we Nieuwegein Na het vaststellen van het omgevingsprogramma, plannen we een bijeenkomst voor inwoners. Tijdens deze bijeenkomst leggen we het programma uit en geven we het startsein voor de uitvoering. Uitvoering van de maatregelen De natuur kan niet wachten, maar zij gaat ook niet over één nacht ijs! De natuur wacht niet, maar we haasten ons ook niet! We beginnen met het grootste deel van de plannen in het eerste jaar van het programma (2024) of zijn er zelfs dit jaar al mee begonnen (2023). De tijd die nodig is om elke maatregel uit te voeren, verschilt per maatregel. Dit hangt af van onderwerpen zoals hoe groot of langdurig

6.2 Wat kost het? Om onze ambitie voor de natuur in de stad te realiseren, hebben we geld nodig. We proberen zoveel mogelijk te werken binnen ons beschikbare geld, zoeken naar subsidies en werken samen met andere partijen. We hebben bij de overheid bijvoorbeeld subsidie aangevraagd voor het opstellen van het SMP. Sommige maatregelen vallen onder andere omgevingsprogramma’s. We voeren veel van de maatregelen uit met het geld dat we momenteel hebben. Om dit omgevingsprogramma goed te laten verlopen, is het belangrijk om een programmamanager aan te wijzen. Voor elk doel zijn maatregelen opgesteld en we hebben een idee welke groepen erbij betrokken moeten zijn. Het is nog niet altijd al helemaal duidelijk wie de taken precies op zich neemt. Een programmamanager houdt toezicht op projecten en stuurt mensen aan. Daarnaast houdt de programmamanager de planning en

De natuur kan niet wachten, maar zij gaat ook niet over één nacht ijs! – 70 –

Faunatoren voor Steenuil, Vleermuizen en kleine Marterachtigen.

– 71 –

Uitvoering | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

geldzaken in de gaten en zorgt ervoor dat projecten samenwerken en het gezamenlijk doel duidelijk blijft. De inzet van een programma­manager wordt geschat op 12 uur per week. Voor de maatregelen in bijlage J wordt de komende jaren duidelijk hoeveel geld en medewerkers er nodig zijn. Bijvoorbeeld, nadat we mogelijkheden hebben bekeken om het groen te veranderen, aan te passen of uit te breiden. Of nadat een volledig beeld is op welke plaatsen we voldoen aan de 3-30-300 (of de 1-20-300) leidraad. Het is een belangrijke taak voor de programmamanager om dit zo snel mogelijk duidelijk te krijgen. Voor deze maatregelen volgen aparte verzoeken ten behoeve van middelen, dit doen we bij de kadernota (2025 en vervolgens voor 2026-2027, enzovoort). Alle andere maatregelen (de maatregelen welke niet genoemd zijn in bijlage J) kunnen we uitvoeren binnen de beschikbare middelen. Wel vragen we de raad om geld beschikbaar te stellen voor de monitoring op het effect van de maatregelen, zoals toegelicht in paragraaf 6.4.

6.3

Voorbeeld van interne samenwerking Er is op dit moment ook een programma Toekomstige bedrijventerreinen. Dit richt zich onder andere op het verbeteren van de kwaliteit van de buitenruimte van de bedrijventerreinen. Een belangrijke pijler daarin is ‘een groen bedrijventerrein met nette wegen, een ommetjesnetwerk en klimaatadaptieve maatregelen’. De soortenlijsten die voor het omgevingsprogramma Natuur in de stad gemaakt zijn helpen om hierin de juiste keuze te maken bij het aanplanten van nieuwe planten. Deze soortenlijsten staan op onze website: www.nieuwegein.nl/wonen-en-leefomgeving/groen/boom-en-plantwijzer Voorbeeld van een externe samenwerking Voor Nieuwegein oost en zuid gebruiken we een andere manier van samenwerken met aannemers; de zogeheten bouwteamconstructie. Zo bekijken we samen hoe we dingen kunnen doen om onze doelen te halen. Maar voor Nieuwegein noord en west werken we het nog op de ‘oude’ manier. In 2024 gaan we daar ook verandering in brengen. Ons doel is om vanaf 2025 voor heel Nieuwegein met een bouwteamconstructie te werken.

Wie gaat het doen?

Als het gaat om wie de taken uitvoert, maken we 6.4 Onderzoek en monitoring het volgende onderscheid: We gebruiken verschillende manieren om de natuur in onze stad te onderzoeken. In deze paragraaf vertellen we over de twee manieren. Éen die we nu al gebruiken en één die we in de toekomst in willen zetten.

Interne samenwerking: We werken binnen de gemeente onderling samen en we stemmen af met andere omgevingsprogramma’s. Meeliften/meekoppelen: Om zo slim mogelijk uitvoering te geven aan ‘Natuur in de stad’ sluiten we onze planning aan op bestaande (gemeentelijke) groene projecten.

Onderzoek naar effect van maatregelen Deze aanpak hangt af van het type maatregel en de dieren of planten waarop de maatregelen van invloed zijn. Eén manier is om enkele specifieke diersoorten of planten te kiezen. Als deze soorten aanwezig zijn (en bij voorkeur ook informatie over hun aantal), geeft dit aan hoe succesvol de maatregel is. Zie ook doel 5.2-3. Als de maatregel nog niet is uitgevoerd, is het beter om eerst een nulmeting te doen. Zo kunnen we de situatie na de maatregel vergelijken met de beginstand. Pas dan kunnen we echt iets zeggen

Externe partijen: We werken met externe partijen/partners op verschillende niveaus samen. Soms voor kennis, soms letterlijk in de buitenruimte. Per maatregel geven we aan wie de taken uitvoert. Hieruit volgt waar we samen aan werken. Zie hiervoor paragraaf 5.2. – 72 –

Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

over het mogelijke gevolg van de maatregel. In 2024 voeren we op verschillende plekken een nulmeting uit. Ook voor maatregelen die we nog willen nemen is het slim om eerst een nulmeting te doen. Bijvoorbeeld voordat we bijenburchten bouwen, broedhopen voor ringslangen maken of het broedvogelbos verbeteren. We beginnen in 2024 met het kiezen van de beste manieren om deze locaties te onderzoeken. Daarna bepalen we hoe we het onderzoek gaan aanpakken en hoeveel werk dat gaat kosten.

| Uitvoering

teit volgens dit idee. Hoewel het idee duidelijk is, is er nog geen standaard handleiding voor het onderzoek en de beoordeling van basiskwaliteit natuur. Elke gemeente of provincie moet dit nog vaststellen. Als gemeente Nieuwegein willen ook wij hierop aansluiten en de onderzoeks- en beoordelingsmethodiek hiervoor opzetten. In die opzet wordt beschreven hoe we gaan onderzoeken en beoordelen. We kijken naar welke informatie we kunnen gebruiken van bestaande gegevens. We denken na over hoe we gegevens kunnen gebruiken. Ook kijken we naar het onderzoek dat elke vier jaar wordt gedaan naar de huidige toestand van het openbaar groen. We overwegen hoe waarnemingen van onze aannemers, externe partners en zelfs mensen zoals u ons kunnen helpen. Dit helpt ons te begrijpen hoe groot het onderzoek moet zijn en hoeveel geld we nodig hebben. In 2024 starten we met een monitoring op het effect van onze maatregelen en gaan we van start met het onderzoeken hoe wij invulling kunnen geven aan de BKN.

Monitoring volgens het concept Basiskwaliteit Natuur Met dit omgevingsprogramma willen we in 2040 een stad creëren waar de aanwezigheid van inheemse planten en dieren heel normaal is en blijft, met alles wat ze nodig hebben om goed te groeien en bloeien. We willen dit doen middel het concept Basiskwaliteit Natuur (BKN). In de kamerbrief van 20 september 2021 Groen in de stad en knelpuntenanalyse natuurinclusief bouwen (DGNVLG-NS / 21228610) wordt onder andere gesproken over het ontbreken van 6.5 Evaluatie en rapportage een uniforme basiskwaliteit waaraan we zaken over de voortgang meetbaar maken. Hoe borg je natuur in de stad en zorg je dat natuurinclusief ‘gewoon’ gaat We maken een voortgangsrapport met resultaworden? Om in Nederland een integrale invulling te geven is een basiskwaliteit en monitoring ten van ons werk voor de natuur. Hierin vertellen daarvan noodzakelijk. Voor ieder landschap/gewe wat we hebben bereikt en checken we of we bied moeten de condities worden bepaald welke op schema liggen met onze plannen. We publiceren tussenrapporten in 2027 en 2031. De noodzakelijk zijn voor de karakteristieke dieren eindbeoordeling komt in 2033. en planten. Kennis van de huidig aanwezige Als het voortgangsrapport aangeeft dat het soorten is daarbij een belangrijk onderdeel. In de nodig is, passen we het omgevingsprogramma jaren die volgen is een monitoring noodzakelijk aan.

In de omgevingsvisie van Nieuwegein staat om te weten of maatregelen daadwerkelijk tot wanneer en waarom we dat zouden doen. gevolg hebben dat de karakteristieke dieren en  Er zijn nieuwe belangrijke ontwikkelingen. planten zich structureel (weer) vestigen. Alleen  De doelen worden niet behaald. op die manier weten we zeker of wij ook daadwerkelijk bijdragen aan de verbetering van de  De regels zijn in de praktijk moeilijk na te komen. biodiversiteit.  Er wordt onvoldoende gereageerd op vragen Verschillende provincies zoals Overijssel, Drenthe en Oost-Gelderland en steden zoals Bronckvan mensen uit de samenleving.  horst en Zevenaar, hebben al gekeken naar hun Basiskwaliteit Natuur. Ook gemeenten zoals Hardenberg, Goirle-Hilvarenbeek-Oisterwijk, Berg en Dal, Amersfoort en Nijmegen zijn op dit moment bezig met het vaststellen van hun natuurkwali– 73 –



Omgevingsprogramma 2023-2033

| Natuur in de stad



Begrippenlijst Terug naar inhoudsopgave

– 75 –

Begrippenlijst | Omgevingsprogramma 2023-2033 Natuur in de stad

Begrippenlijst (A)biotische omstandigheden:  A-biotische omstandigheden zijn dingen in de natuur die niet leven, zoals het weer, de bodem en het water. Het zijn belangrijke dingen die invloed hebben op hoe planten en dieren groeien en overleven. En het bepaalt welke soorten in een gebied kunnen leven.  Biotische omstandigheden zijn dingen in de natuur die leven, zoals planten, dieren en microben. Deze levende organismen beïnvloeden elkaar in een ecosysteem. Bijvoorbeeld, planten kunnen dieren voeden en dieren kunnen helpen bij het verspreiden van plantenzaden. Afzettingen: Afzettingen in een rivier zijn de materialen zoals zand, grind en modder die de rivier meevoert en neerlegt op de bodem. Als het water langzamer stroomt, laat het de meegevoerde kleine stukjes steen en ander materiaal vallen en dat blijft dan op de bodem van de rivier liggen. Deze afzettingen kunnen zich ophopen en de vorm van de rivierbedding in de loop van de tijd veranderen. Algemene soorten: Planten, dieren of andere levende organismen die in verschillende gebieden en omgevingen te vinden zijn. Deze soorten zijn niet beperkt tot een specifieke plek, maar kunnen zich aanpassen aan verschillende omstandigheden. Ze komen vaak voor en hebben een brede