Document · PDF

2023-425 Bijlage 2 MKBA Alternatief Ring Utrecht

Uitnodigingen aan de raad 20 december 2023, gemeente Nieuwegein30.329 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

5.7.5 Klimaat Door veranderingen in het aantal voertuigkilometers dat wordt gereden in de alternatieven, verandert ook de uitstoot van broeikasgasemissies (CO2). Op basis van emissiefactoren en gemiddelde kosten van broeikasgasemissies per voertuigkilometer, is het effect van de alternatieven bepaald in de MKBA. Door vergroening van het wagenpark veranderen deze emissiefactoren sterk.22 Hetzelfde geldt voor de waardering van broeikasgasemissies. Deze laat – afhankelijk van het te volgen scenario – een sterke toename zien richting 2050. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de gemonetariseerde broeikasgasemissies en effecten ten opzichte van het nulalternatief bij de CO2-prijzen uit het WLO-Hoog scenario. In Bijlage I wordt nader ingegaan op de specifieke aannames rondom deze prognoses. In de gevoeligheidsanalyse (paragraaf 6.2) wordt het effect van andere CO2-prijzen getoond, waaronder de CO2-prijzen die door de provincie Utrecht worden gehanteerd.

21 22

CE Delft (2022), Prijs van een reis 2022 PBL (2020), Actualisatie invoer WLO autopark mobiliteitsmodellen (link)

/ 54

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Tabel 5.17

Broeikasgasemissies per alternatief in contante waarde (in mln. euro) TB

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

-€ 52

-€ 43

€ 3.629

€ 3.656

€ 102

Broeikasgasemissies (CO₂)

ARU

5.7.6 Natuur Door Arcadis is een vergelijking gemaakt van de impact van het TB en ARU op diverse aspecten van natuur, oftewel de biodiversiteit en ecosystemen. Hieruit blijkt dat beide alternatieven een negatieve impact hebben, maar dat deze minder is voor ARU. Deze beoordeling houdt echter geen rekening met geplande (bovenwettelijke) compensatie. De onderstaande tabel toont de effecten op natuur voor (bovenwettelijke) compensatie. Tabel 5.18

Natuureffecten per alternatief kwalitatief uitgedrukt (in 0, -, -/-- of -) TB

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

ARU

(beleidsrijk,

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

Toename: 13

Toename: 12

Toename: 1 gebied

gebieden

Afname: 18 gebieden

Afname: 4 gebieden

Afname: 5 gebieden

59,29 ha

20,56 ha

59,29 ha

20,56 ha

- - 4,85 ha

- 0,5 ha

- - 4,85 ha

- 0,5 ha

- - 5,54 ha

- 1,35 ha

- - 5,54 ha

- 1,35 ha

Biodiversiteit & ecosysteem Stikstofdepositie Natura 2000gebieden Bos / Stedelijk groen Speciaal aandacht Amelisweerd Natuurnetwerk Nederland

-/--

tien overschrijdingen

kans op vergelijkbare

tien overschrijdingen

kans op vergelijkbare

van artikel 3.10 en drie overschrijding als TB, van artikel 3.10 en drie overschrijding als TB, overschrijding als TB, Beschermde soorten

overschrijdingen van

maar de meest

overschrijdingen van

maar de meest

3.5 van de Wet natuurbescherming

natuurlijke delen

3.5 van de Wet

natuurlijke delen

worden ontzien

natuurbescherming

worden ontzien

waardoor kans is op

minder

overschrijdingen

Uitgangspunt is dat natuurcompensatie zoveel mogelijk plaatsvindt in het getroffen plangebied. Voor het TB is nog niet bekend waar de natuurcompensatie exact zal plaatsvinden en in hoeverre dit in het plangebied gebeurt. Voor ARU is in deze fase van planvorming nog geen compensatiepakket bepaald. Een zuivere vergelijking - inclusief compensatie - is daarmee niet mogelijk.

/ 55

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Natuurcompensatie neemt ook niet alle negatieve welvaartseffecten volledig weg. Voor de waardering van het uiteindelijke effect op natuur wordt aangesloten bij de benadering die is gebruikt in de MKBA Ring Utrecht (Decisio, 2014). Naast negatieve effecten op natuur, wordt daarin gekeken naar: • de maatschappelijke waarde van de bovenwettelijke compensatie; • de maatschappelijke waarde van het effect op natuur dat niet wordt gecompenseerd. Het TB voorziet in aanvullende bovenwettelijke compensatiemaatregelen: er wordt circa 150 miljoen euro (nominale waarde) geïnvesteerd in de ‘Groene Verbinding’ (“Dak op de Bak”) en er is een afspraak gemaakt over 15 miljoen euro (nominale waarde) voor ‘nader in te vullen maatregelen’. Aangenomen is dat in het ARU een investering van vergelijkbare omvang wordt gedaan De exacte baten van deze investeringen zijn moeilijk vast te stellen, mede doordat details over de invulling van deze maatregelen op dit moment nog ontbreken. Dit geldt overigens ook voor de wettelijke compensatiemaatregelen. Net als in de MKBA Ring Utrecht uit 2014 zijn daarom de baten van zowel de bovenwettelijke als de wettelijke natuurcompensatiemaatregelen alleen kwalitatief opgenomen in de MKBA (zie Tabel 5.19). Tabel 5.19

Effecten wettelijke en bovenwettelijke natuurcompensatie per alternatief kwalitatief uitgedrukt (in 0, -, -/-- of -)

(Boven)wettelijke natuurcompensatie

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

De gekozen benadering in de MKBA Ring Utrecht uit 2014 erkent dat niet alle maatschappelijke schade gecompenseerd kan worden door het ontwikkelen van nieuwe natuur. Een deel van deze additionele schade wordt geraamd door uit te gaan van de kosten voor het aanplanten van nieuwe bomen, plus de kosten die nodig zijn om de bomen tot vergelijkbare wasdom en kwaliteit te brengen als het huidige bomen areaal in Amelisweerd. Daarbij is rekening gehouden met het feit dat het tot wel 70 jaar kan duren tot de bomen een vergelijkbare functie en kwaliteit hebben als de bomen op dit moment hebben. In deze MKBA nemen we de kosten uit de MKBA Ring Utrecht uit 2014 over, met een correctie voor verschil in het aantal hectare dat wordt aangetast tussen beide alternatieven. Ook zijn correcties toegepast voor het prijspeil en de groei in de reële prijs voor natuur (1% jaarlijkse groei23). De contante waarde van dit negatieve effect bedragen circa drie miljoen euro voor ARU, terwijl deze circa 34 miljoen euro bedragen in het TB (zie Tabel 5.20). Tabel 5.20

Waardering Amelisweerd

Effect op natuur Amelisweerd per alternatief in contante waarde (in mln. euro) TB

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

-€34 mln.

-€ 3 mln.

-€34 mln.

-€ 3 mln.

Op basis van advies Werkgroep Discontovoet 2020.

ARU

/ 56

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

(Boven)wettelijke compensatie overig

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

Er wordt in het rapport uit 2014 door Decisio terecht gewezen op het feit dat deze benadering zeker niet alle negatieve effecten in geld waardeert. De landschappelijke, culturele en recreatieve waarde van het bos op de huidige plaats zijn niet gewaardeerd. Ook is de nietgebruikswaarde niet meegenomen. Dit is de waarde die valt toe te kennen aan het bestaan van natuur, zonder de diensten die natuur levert direct te gebruiken. Deze nietgebruikswaarde komt bijvoorbeeld tot uitdrukking in de gedachte dat men het belangrijk vindt dat toekomstige generaties gebruik kunnen maken van de diensten die natuur oplevert. Deze niet-gebruikswaarde vertegenwoordigt over het algemeen het grootste deel van de baten (LEI Wageningen UR, 2013). In het ARU blijft Amelisweerd grotendeels behouden en ook de aantasting van NNN is minder dan in het TB. 5.7.7 Barrièrewerking Wegen doorsnijden woongebieden van mensen en natuur. Hoewel wegen op sommige punten worden verbreed, worden geen nieuwe gebieden doorsneden. Door de verbreding van de A27 bij Amelisweerd neemt de barrièrewerking van de weg voor fauna toe. De toename is echter beperkt, omdat de weg nu al een grote barrière vormt. Bovendien blijft de functionaliteit van faunavoorzieningen behouden en waar mogelijk wordt deze verbetert door mitigerende maatregelen. Voor mensen blijft de situatie ongewijzigd.

De barrièrewerking zou door mitigerende zelfs kunnen afnemen, als de oversteekbaarheid verbetert indien een tweede viaduct over de A27 gerealiseerd. Of dit ook gebeurd, is nog onzeker. De beoordeling van de effecten van dit alternatief met betrekking tot barrièrewerking is daarom neutraal. Er is daarbij geen verschil tussen alternatieven. Tabel 5.21

Barrièrewerking per alternatief kwalitatief uitgedrukt (in 0, -, -/-- of -)

Barrièrewerking

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

ARU

(beleidsrijk,

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

5.8 Bredere economische effecten 5.8.1 Agglomeratie-effecten In MKBAs kan worden aangenomen dat maatschappelijke waarde van agglomeratie-effecten van mobiliteitsinfrastructuurprojecten maximaal tussen de 15% en 30% van de generaliseerde effecten op bereikbaarheid is.24 Hierbij moet worden bedacht dat het gaat om additionele effecten ten opzichte van de directe effecten. Zo is bij de directe effecten al meegenomen dat

Zie o.a. Steunpunt Economische Expertise (2023), Kengetallen, Opslag indirecte effecten en Krabbenborg en Tillema (2022)

/ 57

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

de reistijd en reiskosten afnemen en is daar al gewaardeerd. Het gaat hier om de aanvullende doorwerking van dit effect op de diverse sociaal-economische thema’s. In lijn met aannames voor vergelijkbare infrastructuur studies, wordt in deze verkennende studie verondersteld dat de agglomeratie-effecten 15% van de totale omvang van deze bereikbaarheids-effecten bedragen. Tabel 5.22

Agglomeratie effecten per alternatief in contante waarde (in mln. euro)

Agglomeratie-effecten

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

€ 193

€ 85

€ 5.691

€ 5.672

€ 718

5.8.2 Accijnzen Een toename van autoverkeer en de gereden afstand zorgen voor meer brandstofverbruik. Automobilisten houden rekening met de kosten hiervan. Zij wegen dit mee in hun beslissing om de auto te gebruiken. Wat niet wordt overwogen, is dat deze extra kosten leiden tot hogere opbrengsten uit belastingen en accijnzen voor de overheid; deze opbrengsten zijn hoger bij uitgaven aan brandstof dan bij uitgaven aan andere goederen of diensten. De overheid kan deze extra inkomsten gebruiken voor investeringen van maatschappelijk belang of belastingverlaging. Daarmee zijn de accijnsinkomsten een additioneel indirect effect. Middels onderstaande tabel wordt het effect van accijnzen per alternatief weergegeven. Tabel 5.23

Accijns

Accijnzen per alternatief in contante waarde (in mln. euro) TB

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

€ 99

€ 80

-€ 6.701

-€ 6.756

-€ 184

5.8.3 Ruimte voor nieuwe woningbouw ‘ARU beleidsrijk, met BnG’ , ‘TB beleidsrijk, met BnG’ en ‘ARU beleidsrijk, zonder BnG’ zorgen voor minder congestie en minder stikstof. De effecten zijn het sterkst in ‘ARU beleidsrijk, met BnG’. De alternatieven dragen daarmee bij aan positievere uitgangssituatie voor ontwikkelmogelijkheden voor woningbouw. ‘ARU beleidsarm’ en ‘TB beleidsarm’ zorgen weliswaar voor minder congestie, maar zorgen ook voor een toename in stikstofuitstoot. In hoeverre de stikstoftoename eventuele barrières voor ruimtelijke ontwikkeling opwerpt, is onzeker. Het is wel duidelijk dat ‘ARU beleidsarm’ en ‘TB beleidsarm’ in vergelijking met ‘ARU beleidsrijk, met BnG’ , ‘TB beleidsrijk, met BnG’ en ‘ARU beleidsrijk, zonder BnG’ minder bijdragen aan een positieve uitgangssituatie voor woningbouw. Dit is relevante beslisinformatie voor beleidsmakers. Het gaat hier om een positief effect dat naast de MKBA moet worden beschouwd. Er wordt daarom in paragraaf 7.5 in het hoofdstuk over brede welvaart verder ingegaan op dit effect.

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Resultaten

6.1 Resultaten MKBA Zie tabel op volgende pagina Tabel 6.1 Overzicht van kosten en maatschappelijke effecten in contante waarde (in mln. euro)

/ 58

/ 59

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Alternatieven Maatschappelijke effecten

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

-€ 1.918

-€ 939

-€ 1,918

-€ 1,373

-€ 1.373

Kosten Investeringskosten project Investeringskosten BnG

€0

-€ 310

€0

Beheer/onderhoud infra

-€ 1.923

-€ 940

-€ 1.923

-€ 1.376

Beheer/onderhoud BnG

€0

-€ 4.021

€0

Exploitatiesaldo

-€ 1

€1

€ 339

€ 333

€ 317

Reistijdverandering

€ 1.285

€ 563

€ 28.679

€ 28.532

€ 4.518

Reiskosten

€ 41

€ 50

€ 1.425

€ 1.400

€ 48

Tolkosten

€0

-€ 16.523

-€ 16.767

€0

Betrouwbaarheid

€ 293

€ 145

€ 10.523

€ 10.422

€ 1.245

Toekomstvastheid

Hinder tijdens aanleg

Agglomeratie-effect

€ 193

€ 85

€ 5.691

€ 5.672

€ 718

Accijns

€ 99

€ 80

-€ 6.701

-€ 6.756

-€ 184

-€ 52

-€ 43

€ 3.629

€ 3.656

€ 102

Stikstof (NOx)

-€ 13

€ 1.345

€ 1.356

€ 49

Fijnstof (PM10)

-€ 19

-€ 17

€ 1.228

€ 1.246

€ 38

Fijnstof (PM2.5)

-€ 4

€ 340

€ 343

€ 12

Gezondheidseffecten fietsen

-€ 2

€2

€ 433

€ 460

€2

Geluid

-€ 29

-€ 25

€ 1.832

€ 1.856

€ 54

Verkeersveiligheid

-€ 105

-€ 32

€ 6.306

€ 6.510

€ 319

Externe veiligheid

-/0

Directe effecten

Indirecte effecten

Externe effecten Klimaat Broeikasgasemissies (CO₂) Gezondheid

Veiligheid

Biodiversiteit & ecosysteem Natura 2000-gebieden

Bos / Stedelijk groen

-€ 34

-€ 3

-€ 34

-€ 3

Aandachtsgebied Amelisweerd Natuurnetwerk Nederland

Beschermde soorten

-/--

(Boven)wettelijke compensatie

Barrièrewerking

Totale kosten

-€ 3.842

-€ 1.877

-€ 7.833

-€ 6.746

-€ 2.431

Totale effecten

€ 1.651

€ 790

€ 38.174

€ 37.927

€ 6.919

Netto contante waarde

-€ 2.191

-€ 1.088

€ 30.341

€ 31.181

€ 4.488

0,4

4,9

5,6

2,8

Ruimtelijke kwaliteit

BK-ratio

In bovenstaande tabel zijn de resultaten van de MKBA opgenomen. In de tabel komen de effecten terug zoals ze in de voorafgaande paragrafen beschreven en weergegeven. Een

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

groot deel van de effecten is gemonetariseerd. De effecten die niet gemonetariseerd konden worden, zijn kwalitatief weergegeven (middels een +, 0, -, -/-- of --). Het saldo moet samen met de niet-gemonetariseerde effecten worden bekeken. De gemonetariseerde effecten in de tabel zijn weergeven in netto contante waarde. Dit betekent dat het geen jaarlijkse effecten zijn, maar een optelsom van jaarlijkse effecten over de zichtperiode van de MKBA. Deze effecten zijn verdisconteerd naar het basisjaar, 2023. De resultaten worden weergeven in de netto contante waarde en de baten/ kostenverhouding. De baten-kostenverhouding (ook B/K-ratio genoemd) geeft de verhouding door de contante baten te delen door de contante kosten. Een project met een baten/kostenverhouding van 1 of hoger duidt op een maatschappelijk rendabel project (en vice versa). Echter, nogmaals, het saldo moet samen met de niet-gemonetariseerde effecten worden bekeken. Beide duiden op additionele welvaartseffecten. Voor een toelichting hierop verwijzen we naar Bijlage I. Op basis van de berekening van de maatschappelijke kosten en baten komen we tot een aantal bevindingen. Deze bevindingen zijn geclusterd aan de hand van de beleidsarme en beleidsrijke alternatieven. Tevens wordt voor ARU een analyse gemaakt voor het effect van de bouwsteen Betalen naar Gebruik.

Resultaten beleidsarme alternatieven, zonder BnG (vergelijking kolom 2 met 3) • De maatschappelijke kosten zijn voor beide beleidsarme alternatieven een factor 2,5 keer hoger dan de maatschappelijke baten. De netto contante waarde is negatief en leidt tot een B/K ratio van circa 0,4. Dit geldt voor zowel het TB Beleidsarm als het ARU Beleidsarm. Er zijn wel grote verschillen tussen beide alternatieven ook al is de verhouding van kosten en baten gelijk. •

De kosten van het TB Beleidsarm zijn grofweg een factor 2 hoger dan het ARU Beleidsarm, respectievelijk € 3,8 miljard en € 1,9 miljard.

•

Het TB Beleidsarm heeft leidt tot hogere bereikbaarheidsbaten dan het ARU Beleidsarm. Dit komt hoofdzakelijk vanwege de reistijdverandering van circa € 1,3 miljard in het TB Beleidsarm afgezet tegen ruim € 500 miljoen in ARU Beleidsarm. Ook voor het effect op betrouwbaarheid geldt dat het TB een hoger maatschappelijk effect genereert dan het ARU (circa factor 2,0).

•

Het TB en ARU hebben beide een negatief effect op verkeersveiligheid, hoofdzakelijk veroorzaakt door de stijging van het aantal voertuigkilometers buiten het projectgebied. Het aantal slachtofferongevallen binnen het projectgebied is vrijwel gelijk in TB en ARU (respectievelijk 25 en 24 slachtofferongevallen per jaar).

Resultaten beleidsrijke alternatieven, met BnG (vergelijking kolom 4 met 5) • De netto contante waarde voor de Beleidsrijke alternatieven wordt voor een belangrijk deel bepaald door de effecten die Betalen naar Gebruik (BnG) heeft. De invoering van BnG is een voornemen uit het Coalitieakkoord Rutte IV (15 december 2021). De wijze waarop BnG wordt ingevoerd verschilt niet tussen beide alternatieven, waarbij is uitgegaan van de zogenaamde ‘vlakke heffing’.25 De uitkomsten van de MKBA laten zien dat als er BnG 25

Deze uitvoering is ook voorgesteld aan de Tweede Kamer en deze hanteert Rijkswaterstaat ook als basis voor gevoeligheidsanalyses in het nationale verkeersmodel.

/ 60

/ 61

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

komt het maatschappelijk rendement voor ARU hoger is dan voor het TB. •

De kosten van het TB Beleidsrijk (ruim € 4,1 miljard excl. BnG) zijn grofweg een factor 1,4 hoger dan het ARU Beleidsarm (circa € 3,1 miljard).

•

Het TB beleidsrijk leidt tot hogere bereikbaarheidsbaten dan het ARU beleidsrijk. Dit komt hoofdzakelijk door de sterke vraagafname als gevolg van Betalen naar Gebruik en daarmee betere doorstroming. Voor het effect op betrouwbaarheid geldt eenzelfde beeld; het TB genereert een hoger maatschappelijk effect dan het ARU.

•

Het TB en ARU laten beide een positief effect zien op de verkeersveiligheid, hoofdzakelijk veroorzaakt door de vraagafname ten gevolg van Betalen naar Gebruik en daarmee een afname van het aantal voertuigkilometers buiten het projectgebied. Het aantal slachtofferongevallen binnen het projectgebied is vrijwel gelijk voor het ARU en TB Beleidsrijk.

Resultaten ARU (vergelijking kolom 3 beleidsarm met kolom 6 beleidsrijk zonder BnG) • De netto contante waarde voor ARU Beleidsrijk (zonder BnG) is positief met een maatschappelijk rendement met € 4,5 miljard en een B/K ratio van circa 2,8. •

Het ARU beleidsrijk leidt tot hogere bereikbaarheidsbaten dan het ARU beleidsarm. Dit komt hoofdzakelijk door de modal shift maatregelen. Voor het effect op betrouwbaarheid geldt eenzelfde beeld; het ARU Beleidsrijk (circa € 1,2 miljard) genereert een hoger maatschappelijk effect dan het ARU Beleidsarm (€ 150 miljoen).

•

Het ARU beleidsrijk laat een positief effect zien op de verkeersveiligheid, hoofdzakelijk veroorzaakt door de vraagafname als gevolg van de mobiliteitsmaatregelen en daarmee een afname van het aantal voertuigkilometers buiten het projectgebied.

Effect van scenario WLO-Laag De maatschappelijke kosten en baten zijn berekend voor het scenario WLO-Hoog. Tabel 6.2

Samenvatting resultaten bij WLO-Hoog Alternatieven

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

Maatschappelijke effecten

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

Totale kosten

-€ 3.842

-€ 1.877

-€ 7.833

-€ 6.746

-€ 2.431

Totale effecten

€ 1.651

€ 790

€ 38.174

€ 37.927

€ 6.919

Netto contante waarde

-€ 2.191

-€ 1.088

€ 30.341

€ 31.181

€ 4.488

0,4

4,9

5,6

2,8

BK-ratio

/ 62

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

De conclusies over de beide alternatieven blijven gelijk onafhankelijk van het scenario. Bij het scenario WLO-Laag nemen de baten van de beleidsarme alternatieven nog verder af en gaat de baten/kostenverhouding van 0,4 naar 0,3 tot 0,2. Voor de beleidsrijke varianten neemt de baten/kostenverhouding toe van 4,9 tot 5,6 naar 4,0 tot 4,7. Voor een volledig overzicht van alle effecten in het scenario WLO-Laag, zie Bijlage II. Tabel 6.3

Samenvatting resultaten bij WLO-Laag, bedragen in contante waarde (mln euro) Alternatieven

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

Maatschappelijke effecten

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

Totale kosten

-€ 3,842

-€ 1,877

-€ 7,247

-€ 6,160

-€ 2,431

Totale effecten

€ 962

€ 459

€ 28,985

€ 28,797

€ 4,252

Netto contante waarde

-€ 2,880

-€ 1,419

€ 21,738

€ 22,637

€ 1,822

0.3

0.2

4.0

4.7

1.7

BK-ratio

6.2 Gevoeligheidsanalyse De MKBA resultaten zijn getoetst op de gevoeligheid voor de bandbreedte van de effecten. Daarbij zijn in overleg met de opdrachtgever drie gevoeligheidsanalyses uitgevoerd: • Onzekerheid van klimaatscenario: waardering van broeikasgasemissies tussen verschillende klimaatscenario’s; • Risico rondom kostenraming: gevoeligheid van SSK-raming (30% kostenspreiding); • Discontovoet: advies van de werkgroep discontovoet Gevoeligheidsanalyse 1: Klimaat: waardering van broeikasgasemissies Tabel 6.4 laten het effect zien op de maatschappelijke waardering van de effecten op klimaat in de alternatieven bij verschillende CO2 prijzen. In de basisberekeningen is uitgegaan van de CO2-prijzen uit de huidige WLO-scenario’s Hoog en Laag. De tabel laat zien er een ruime bandbreedte is waarbij het effect op klimaat door broeikasgasemissies wordt gewaardeerd. Tabel 6.4

Resultaten voor GA-1 (Broeikasgasemissies) in contante waarde (in mln. euro) TB

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

WLO Laag (huidig beleid)

-€ 13

-€ 11

€ 907

€ 914

€ 26

WLO Hoog (huidig beleid)

-€ 52

-€ 43

€ 3.629

€ 3.656

€ 102

WLO Laag (2 graden)

-€ 65

-€ 54

€ 4.536

€ 4.571

€ 128

WLO Hoog (2 graden)

-€ 327

-€ 268

€ 22.680

€ 22.853

€ 640

Beleid provincie Utrecht

-€ 276

-€ 216

€ 19.542

€ 19.653

€ 514

CO2 prijs conform

ARU

Tabel 6.5 laat het effect zien van de verschillen in waardering van de effecten op klimaat op de einduitkomsten van MKBA. De tabel toont het B/K saldo van de alternatieven.

/ 63

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Tabel 6.5

B/K ratio voor GA-1 (Broeikasgasemissies) TB

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

WLO Laag (huidig beleid)

0.4

4.5

5.2

2.8

WLO Hoog (huidig beleid)

0.4

4.9

5.6

2.8

WLO Laag (2 graden)

0.4

5.0

5.8

2.9

WLO Hoog (2 graden)

0.4

0.3

7.3

8.5

3.1

Beleid provincie Utrecht

0.4

0.3

6.9

8.0

3.0

CO2 prijs conform

ARU

TB beleidsarm en ARU beleidsarm zorgen voor een toename van voertuigkilometers op de weg ten opzicht van het nulalternatief. Hogere CO2-prijzen, zoals die in het zgn. 2gradenscenario en die van de provincie Utrecht, zorgen dan voor meer negatieve uitkomsten. Hoewel de netto contante waarde voor beide negatiever wordt, heeft dit geen significante invloed op de BK-ratio. TB beleidsrijk en ARU (beleidsrijk met BnG) zorgen voor een afname van voertuigkilometers op de weg ten opzicht van het nulalternatief. Hogere CO2prijzen zorgen hier juist voor een positiever effect op de MKBA-uitkomsten. Niet alleen de netto contante waarde van het saldo verbetert, maar ook de BK-ratio’s Deze veranderingen zorgen niet voor ander conclusies dan die uit de basisberekening volgde: • TB beleidsarm en ARU beleidsarm hebben een vergelijkbare MKBA-uitkomst; • ARU (beleidsrijk met BnG) heeft een betere MKBA-uitkomst dan TB beleidsrijk; • ARU beleidsrijk zonder BnG heeft een betere MKBA-uitkomst dan TB beleidsarm. Gevoeligheidsanalyse 2: Kosten De investeringskosten zijn geraamd met een onzekerheidsmarge van 30 procent. In deze gevoeligheidsanalyse van de MKBA-uitkomsten voor 30 procent lagere en 30 procent hogere en investeringskosten (Tabel 6.6). Tabel 6.7 laat daarnaast zien wat het effect is op de B/K ratio van de alternatieven.

Uit de gevoeligheidsanalyse volgt dat de uitkomsten van de MKBA robuust zijn voor kostenschommelingen. De richting van de uitkomsten verandert dan niet. ‘TB beleidsrijk, met BnG’, ‘ARU beleidsrijk, met BnG’ en ‘ARU beleidsrijk, zonder BnG’ blijven een B/K-ratio houden boven 1 bij 30% hogere kosten, terwijl ‘TB beleidsarm’ en ‘ARU beleidsarm’ een B/K-ratio houden onder 1 bij 30% lagere kosten. Tabel 6.6

Resultaten voor GA-2 (Kosten – Laag en Hoog) Totale kosten in contante waarde (in mln. euro) TB

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

ARU

(beleidsrijk,

Kosten

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

Laag (-30%)

-€ 2.017

-€ 985

-€ 6,008

-€ 5,440

-€ 1.125

Midden (basis)

-€ 3.842

-€ 1.877

-€ 7,833

-€ 6,746

-€ 2.431

Hoog (+30%)

-€ 6.245

-€ 3.052

-€ 10,235

-€ 8,465

-€ 4.150

/ 64

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Tabel 6.7

B/K ratio voor GA-2 (Kosten – Laag en Hoog) TB

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

Laag (-30%)

0.8

6.4

7.0

6.2

Midden (basis)

0.4

4.9

5.6

2.8

Hoog (+30%)

0.3

3.7

4.5

1.7

Kosten

ARU

Gevoeligheidsanalyse 3: Discontovoet Discontovoeten voor MKBA’s worden periodiek vastgesteld door het kabinet, op basis van een advies van deskundigen. Deze werkwijzer geeft de huidige discontovoeten weer, die zijn bepaald in 2020 (Financiën, 2020; Werkgroep Discontovoet, 2020). De Werkgroep adviseert om tevens gevoeligheidsanalyses uit te voeren met andere discontovoeten. In de gevoeligheidsanalyses worden de discontovoeten in WLO-scenario Hoog verhoogd met 0,4 procent, en in WLO-scenario Laag verlaagd met 0,4 procent: • De standaarddiscontovoet van 2¼ procent is in de gevoeligheidsanalyses in scenario Hoog 2,65 procent en in scenario Laag 1,85 procent. • De discontovoet voor vaste, verzonken kosten van 1,6 procent is in de gevoeligheidsanalyses in scenario Hoog 2,0 procent en in scenario Laag 1,2 procent. • De discontovoet voor sterk niet-lineair verlopende baten van 2,9 procent is in de gevoeligheidsanalyses in scenario Hoog 3,3 procent en in scenario Laag 2,5 procent. De volgende tabellen laten de uitkomsten zien voor beide alternatieven bij gebruik van een hogere dan wel lagere discontovoet.

Het gebruik van andere discontovoeten verandert niet de conclusies die zijn getrokken op basis van MKBA-uitkomsten bij de standaarddiscontovoet: • TB beleidsarm en ARU beleidsarm hebben een vergelijkbare MKBA-uitkomst; • ARU (beleidsrijk met BnG) heeft een betere MKBA-uitkomst dan TB beleidsrijk; • ARU beleidsrijk zonder BnG heeft een betere MKBA-uitkomst dan TB beleidsarm. Tabel 6.8

Resultaten voor GA-3 (Discontovoet – Laag) in contante waarde (in mln. euro) Alternatieven

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

Kosten

-€ 4,269

-€ 2,122

-€ 9,023

-€ 7,860

-€ 2,720

Directe effecten

€ 1,896

€ 900

€ 28,180

€ 27,706

€ 6,896

Indirecte effecten

€ 340

€ 196

-€ 1,042

-€ 1,127

€ 634

Kosten en maatschappelijke effecten

ARU

Externe effecten

-€ 304

-€ 160

€ 17,642

€ 18,110

€ 688

Totale kosten

€ -4,269

€ -2,122

€ -9,023

€ -7,860

€ -2,720

Totale effecten

€ 1,932

€ 936

€ 44,780

€ 44,689

€ 8,218

Netto contante waarde

€ -2,337

€ -1,186

€ 35,756

€ 36,829

€ 5,498

0.5

0.4

5.0

5.7

3.0

BK-ratio

/ 65

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Tabel 6.9

Resultaten voor GA-3 (Discontovoet – Hoog) in contante waarde (in mln. euro) Alternatieven

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

Kosten

-€ 3,500

-€ 1,681

-€ 6,894

-€ 5,868

-€ 2,198

Directe effecten

€ 1,394

€ 645

€ 20,815

€ 20,278

€ 4,942

Indirecte effecten

€ 253

€ 141

-€ 983

-€ 1,048

€ 453

Kosten en maatschappelijke effecten

ARU

Externe effecten

-€ 222

-€ 114

€ 13,032

€ 13,291

€ 485

Totale kosten

€ -3,500

€ -1,681

€ -6,894

€ -5,868

€ -2,198

Totale effecten

€ 1,424

€ 673

€ 32,864

€ 32,521

€ 5,880

Netto contante waarde

€ -2,076

€ -1,008

€ 25,969

€ 26,653

€ 3,682

0.4

4.8

5.5

2.7

BK-ratio

Bij lagere discontovoeten: • Verbetert het resultaat van TB beleidsarm licht ten opzicht van ARU beleidsarm. Het verschil in de netto contante waarde tussen beide loopt op met 48 miljoen euro, waardoor de BK-ratio’s net gaat verschillen ten opzichte van de basisberekening; het saldo was respectievelijk 0,4 en 0,4 voor TB beleidsarm en ARU beleidsarm en wordt 0,5 en 0,4. • Verbetert het resultaat van van ARU (beleidsrijk met BnG) ten opzicht van TB beleidsrijk. Het verschil in netto contante waarde tussen beide neemt toe (233 miljoen euro) en ook het BK-saldo verbetert (was 4,9 om 5,6 voor respectievelijk TB beleidsrijk en ARU (beleidsrijk met BnG), en wordt 5,0 om 5,7). • De BK-ratio van ARU beleidsrijk zonder BnG verbetert 0,2 ten opzicht van TB beleidsarm Bij hogere discontovoeten: • Verbetert het resultaat van ARU beleidsarm licht ten opzicht van TB beleidsarm. Het verschil in netto contante waarde tussen beide neemt af. De B/K ratio’s veranderen niet wezenlijk; ARU beleidsarm en TB beleidsarm blijven beide een B/K ratio van 0,4 houden. • Verbetert het resultaat van TB beleidsarm ten opzicht van ARU beleidsarm; het verschil in netto contante waarde tussen beide neemt af . De BK-ratio blijft echter ongewijzigd van eklaar (0.4). • De BK-ratio van ARU beleidsrijk zonder BnG verbetert 0,1 ten opzicht van TB beleidsarm.

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Brede Welvaart

7.1 Waar kijken we naar? We bezien Brede welvaart op basis van vier karakteristieken: 1. Brede welvaart biedt een brede blik op welvaart die verder gaat dan financieeleconomische welvaart. Het omvat ook andere welvaartsdimensies zoals gezondheid, waardering voor het leven en de leefomgeving, waaronder natuur; 2. Brede welvaart neemt de verdeling van welvaart mee. Dit aspect heeft zowel een normatief karakter als een functioneel karakter. Vanuit het normatieve perspectief wordt gekeken naar een eerlijke verdeling van lusten en lasten: wie profiteren van de verbeterde bereikbaarheid? Zijn er verschillende tussen groepen? En verschilt de ruimtelijke verdeling van bereikbaarheids- en leefbaarheidseffecten? Naast het normatieve perspectief zijn dergelijke vragen ook relevant vanuit het functionele perspectief; ongelijkheid in bijvoorbeeld bereikbaarheid beïnvloedt de kansen op sociaaleconomische ontplooiingsmogelijkheden voor mensen. En daarmee op welvaart. Verdelingseffecten worden zo goed mogelijk in beeld gebracht. Er wordt in deze rapportage geen (normatief) oordeel geveld over deze verdeling. Of en, zo ja, in hoeverre, verdelingseffecten meegewogen moeten worden, is aan bestuurders; 3. Brede welvaart heeft oog voor welvaart later. Dit houdt in dat welvaart ook beschikbaar moet zijn voor toekomstige generaties; 4.

Brede welvaart heeft een grensoverschrijdende blik, waarbij mogelijke effecten van beleid op welvaart in andere landen worden meegenomen (welvaart elders). In de volgende paragrafen wordt ingegaan op deze punten en op de relatie met de welvaartseffecten in de MKBA.

7.2 Meerdere welvaartsdimensies In het rapport ‘Brede welvaart en mobiliteit’ (Snellen, Hoen & Bastiaanssen, 2021) wordt gekeken hoe bredewelvaartseffecten in een mobiliteitsproject beter in kaart kunnen worden gebracht. In het rapport van het PBL worden vier aspecten van brede welvaart afgeleid uit de algemene Monitor Brede Welvaart (CBS 2018, 2019, 2020a, 2021), die van belang zijn voor de invulling van brede welvaart in het mobiliteitsdomein. Dit zijn: bereikbaarheid, veiligheid, gezondheid en leefomgeving. Hoewel het mogelijk is om voor deze aspecten effecten in geld uit te drukken en op te nemen in een MKBA, gebeurt dit in praktijk niet altijd voor alle effecten. In deze MKBA is getracht om de belangrijkste aspecten van brede welvaart goed in beeld te brengen. Dit is geoperationaliseerd op de volgende wijze:

/ 66

/ 67

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Figuur 7.1

Brede blik: op meerdere dimensies van welvaart al in de MKBA

Bereikbaarheid Effecten om bereikbaarheid komen standaard terug in MKBA van mobiliteitsprojecten. Het gaat traditioneel om veranderingen in reistijd, betrouwbaarheid van reizen en de mate waarin reizigers hinder ondervinden bij plotselinge verstoringen, bijvoorbeeld door een ongeluk. Hinder tijdens de aanleg betreft de hinder zoals langere reistijd door omleidingen of afsluitingen tijdens de bouwwerkzaamheden. Wanneer wordt gekeken naar deze indicatoren voor bereikbaarheid dan blijkt dat ARU in veel gevallen gelijkwaardig of zelfs beter ‘scoort’ dan het TB. Figuur 7.2

Autoverkeer (HWN) op belangrijke corridors door ‘bak bij Amelisweerd’ in 2040 (WLO Hoog)

vracht

Hilversum Breda (en vv)

Amersfoort Den Haag (en vv)

auto

vracht

auto 0 TB beleidsrijk incl BnG

5 TB beleidsarm

ARU beleidsrijk excl BnG)

ARU beleidsarm

15 ARU (beleidsrijk incl BnG) Nulalternatief

/ 68

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Figuur 7.2 toont de reistijd op belangrijke corridors door de ‘bak bij Amelisweerd’. ARU en TB zorgen onder andere voor kortere reistijden op deze corridors. In de beleidsrijke situatie met BnG en in de beleidsarme situatie leidt TB tot korte reistijden dan ARU. Het verschil is circa twee minuten per autoverplaatsing. Uit Tabel 7.1 blijkt dat ARU en TB zorgen voor een betere doorstroming ten opzichte van het nulalternatief. ARU zorgt op het onderliggend wegennet voor betere doorstroming dan TB. Juist op het onderliggend wegennet kan gebrekkige doorstroming leiden tot leefbaarheidsproblemen. Het TB zorgt voor betere doorstroming op het hoofdwegennet, hoewel de verschillen beperkt zijn. Tabel 7.1

Voertuigverliesuren in studiegebied op hoofd- (HWN) en onderliggend wegennet (OWN), 2040 (WLO Hoog)

Reistijd in

Nulalternatief

minuten

ARU

TB beleidsrijk

ARU (beleidsrijk

ARU beleidsrijk

beleidsarm

incl BnG

incl BnG)

excl BnG

HWN

40,440

36,399

37,967

10,836

11,066

33,883

OWN

7,706

7,478

7,486

5,251

5,156

6,275

Tabel 7.2 laat zien dat ARU zorgt voor de grootste afname van de onbetrouwbaarheid van reistijden. Tabel 7.2 Uren

Extra reistijd

Uren extra reistijd door onbetrouwbaarheid van reistijd op het HWN, 2040 (WLO Hoog) Nulalternatief

261,815

ARU

TB beleidsrijk

ARU (beleidsrijk

ARU beleidsrijk

beleidsarm

incl BnG

incl BnG)

excl BnG

260,377

261,135

116,368

116,260

244,876

In de MKBA zijn effecten op bereikbaarheid over een langere horizon meegenomen. We geven de effecten ook weer vanuit een ander zichtpunt; we laten zien wat de veranderingen in reistijd en betrouwbaarheid betekenen voor de bereikbaarheid van banen en voorzieningen. Uiteindelijk gaat bereikbaarheid immers over welke bestemmingen mensen binnen bereik krijgen. In de MKBA zit dit effect besloten in de monetarisering van bereikbaarheidseffecten en in de agglomeratie-effecten, die het additionele welvaartseffect vormen van grotere nabijheid van mensen, voorzieningen en banen (werkgevers). Wat niet in de MKBA terugkomt en gewaardeerd wordt zijn de verschillen die kunnen ontstaan in bereikbaarheid tussen bijvoorbeeld groepen mensen of locaties. Dit aspect wordt in paragraaf 7.4 belicht. Veiligheid Ook effecten op veiligheid worden veelvuldig opgenomen, hoewel deze effecten lang niet altijd in geld worden uitgedrukt (er wordt bijvoorbeeld alleen naar de ongevallenkans gekeken of enkel kwalitatieve beoordeling gegeven). In deze MKBA zijn effecten op het aantal verkeersslachtoffers in geld uitgedrukt, waarbij rekening is gehouden met de ernst van het letsel.

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Gezondheid Effecten op gezondheid zijn in beeld gebracht en gemonetariseerd in de MKBA. Dit is gedaan door te kijken naar effecten op de uitstoot van schadelijke stoffen in de lucht. Vooral fijnstof (PM10 en PM2,5), maar ook stikstof is schadelijk voor de gezondheid. Daarnaast weten we steeds beter dat geluidsoverlast niet alleen hinder, maar ook schade aan de gezondheid kan veroorzaken. Ook de gezondheidsbaten van meer fietsen (bewegen) zijn in de MKBA opgenomen en in geld gewaardeerd. Verder wijzen we erop dat ook in de waardering van effecten op klimaat, voor een deel ook gezondheidseffecten zijn gewaardeerd. Een aantal stoffen die onder de zogenaamde CO2equivalenten worden geschaard (bv methaan), zorgen niet alleen voor klimaatschade, maar ook voor schade aan de gezondheid. Leefomgeving In de MKBA zijn verschillende effecten op de leefomgeving opgenomen. In de eerste plaats zijn ‘geluidshinder’ en ‘luchtkwaliteit’ die bij ‘gezondheid’ zijn bekeken, ook belangrijk in de leefomgeving van mensen. Ook zijn de effecten van de alternatieven op het klimaat en de natuur zo goed mogelijk in beeld gebracht. De effecten op het klimaat zijn volledig in geld uitgedrukt. Voor de effecten op natuur is dit voor een beperkt deel gedaan. Het effect komt onder andere tot uiting door het effect op stikstof (NOx) uitstoot26.

Zowel het TB als het ARU leiden niet tot grote toe- of afnames in Natura 2000-gebieden (alle veranderingen zijn lager dan 6 mol N/ha/jaar). Wel resulteert het ARU op nagenoeg alle onderzochte locaties in lagere stikstofdeposities dan het TB. Daarnaast is een deel van de schade door het verdwijnen van natuurgebied in beeld gebracht. Het voorkomen van aantasting van natuurgebied, in het bijzonder het natuurgebied bij Amelisweerd, is een belangrijk uitgangspunt voor het ARU. In de volgende paragraaf wordt daarom uitgebreider stilgestaan bij dit onderwerp.

7.3 Reflectie effecten op natuur Het behoud van natuur is een belangrijk uitgangspunt van het ARU De realisatie van het TB vraagt ruimte; hiervoor moet o.a. ruim 56 hectare areaal met bomen en bosschages wijken. Circa 5,5 hectare gebied dat wordt aangetast, maakt deel uit van het Natuurnetwerk Nederland (NNN), waarvan 4,85 hectare op landgoed Amelisweerd. Het behoud van natuur, in het bijzonder bij Amelisweerd, is een belangrijk uitgangspunt van het ARU. Het ARU vraagt minder dan een kwart van NNN areaal dan het TB en ruim tien keer minder van het oppervlakte bij Amelisweerd. Er vindt weliswaar natuurcompensatie, maar dit zorgt niet dat alle welvaartverlies wordt gecompenseerd, zoals verderop in deze paragraaf uitgelegd. Natuurcompensatie is verplicht wanneer NNN wordt aangetast, dat wil zeggen dat voor iedere hectare natuur die verdwijnt, moet hetzelfde oppervlakte of meer aan natuur moet worden ontwikkeld op een andere plek. Het project Ring Utrecht voorziet in bovenwettelijke compen26

De uitstoot van stikstof heeft negatief effect op zowel de gezondheid als natuur. Beide effecten zitten in “de prijs” waarmee de verschillen in uitstoot zijn gewaardeerd. Het effect wordt één maal meegenomen.

/ 69

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

satiemaatregelen, door een groter aanvullende oppervlakte aan natuur te ontwikkelen dan wettelijk is verplicht. Ook is de aanleg van een ‘Groene Verbinding’ gepland over de bak bij Amelisweerd. Het waarderen van natuur In een MKBA worden de kosten en baten van de maatregelen naast elkaar geplaatst. Dit is voor natuur, gelet op de hiervoor benodigde informatiebasis en complexiteit, vaak slechts ten dele (alleen indicatief en voornamelijk kwalitatief) mogelijk. De waarde van natuur is dus doorgaans niet, niet volledig of alleen door zeer uitvoerig en grootschalig onderzoek te bepalen c.q. te benaderen. Dit maakt het erg moeilijk om het effect op natuur volledig in geld uit te drukken (zie ook Bijlage I bij dit rapport). Maatschappelijk waardering van natuur in MKBA Ring Utrecht, 2014 In de MKBA Ring Utrecht (Decisio, 2014) is getracht het effect op natuur door de verbreding van de A27 ten dele in geld uit te drukken. In dit onderzoek zijn de kosten van de herplaatsing van bomen/natuur met zelfde natuurkwaliteit in beeld gebracht. Hierbij is de netto contante waarde berekend i.v.m. de tijd die bomen nodig hebben om tot dezelfde functie en kwaliteit te komen. In deze MKBA ging men uit van de aantasting van 0,9 hectare natuur bij Amelisweerd. Destijds is de NCW geschat op 1,5 miljoen euro (prijspeil 2013).

Discussie Voor de MKBA Ring Utrecht 2014 zijn de kosten van het voorgenomen natuurherstel in beeld gebracht. Deze ramingen zijn gebaseerd op een kleiner oppervlak natuurgebied (0,9 ha) dat wordt aangetast door het TB, dan waar in de huidige ramingen rekening wordt gehouden (5.54 ha). Deze gehanteerde herstelkostenbenadering zegt weinig over de ecologische, landschappelijke, culturele en recreatieve waarde van het bestaan van natuur op de huidige locatie. Hoewel er natuurgebied wordt teruggebracht, is de natuur die bij Amelisweerd moet wijken voor altijd verdwenen op deze plek. Mensen kennen – ook los van de plek – al waarde toe aan (behoud of verbetering) van natuur zonder direct (de diensten van) natuur te consumeren; de niet-gebruikswaarde. Bijvoorbeeld omdat men het belangrijk vindt dat toekomstige generaties of andere gebruik kunnen maken van de diensten die de natuur levert. Deze waarde komt niet tot uitdrukking bij de compensatie van natuur. Het verlies er van moet wel “meegerekend” worden. Bovendien komt het natuurareaal dat wordt teruggebracht op een andere plek. Dit kan leiden tot een andere waardering en een welvaartsverschil dat niet wordt ‘gecompenseerd’. Bijvoorbeeld, het toevoegen van natuur in een reeds natuurrijke omgeving zal tot minder welvaart leiden, dan het realiseren van natuur in een omgeving waar natuur schaars is.

Wanneer natuur verdwijnt op een plek waar deze schaars is, kan dit effect extra sterk zijn.

/ 70

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

7.4 Verdeling van effecten 7.4.1 Bereikbaarheidseffecten naar inkomensgroepen en gebieden Uiteindelijk gaat bereikbaarheid over de ontplooiingsmogelijkheden van mensen. Een grotere nabijheid van mensen (sociale contacten), voorzieningen en banen (werkgevers) kan tal van voordelen opleveren waardoor mensen zich beter kunnen ontplooien en waaraan mensen welvaart aan ontlenen. Door de combinatie van vraagbeïnvloedingsmaatregelen, verbetering van alternatieve vervoerwijzen en infrastructurele maatregelen op de A27-A12 zorgt het ARU voor meer ontplooiingsmogelijkheden. Uit Figuur 7.3 blijkt dat, ‘ARU beleidsrijk met BNG’ er in vergelijking met het ‘TB beleidsarm’, voor zorgt dat mensen met een gemiddeld inkomen 30% meer andere inwoners en 28% meer arbeidsplaatsen en voorzieningen kunnen bereiken met de auto. Met een beperkt inkomen gaat het om 12% meer andere inwoners en 10% meer arbeidsplaatsen en voorzieningen met de auto. ‘ARU beleidsrijk zonder BNG’ zorgt voor dat mensen met een gemiddeld inkomen 2% meer andere inwoners en 3% meer arbeidsplaatsen en voorzieningen kunnen bereiken dan ‘TB beleidsarm’ Figuur 7.3

Ontwikkeling van het maximaal aantal te bereiken inwoners en arbeidsplaatsen en Voorzieningen (x1000) voor personen met een gemiddeld en beperkt budget in het studiegebied in 2040.

Figuur 7.4 toont de ruimtelijke verschillen in de bereikbaarheid van arbeidsplaatsen en voorzieningen voor personen met een gemiddeld inkomen (boven) en beperkt inkomen (onder) in 2040. Met ARU zijn meer arbeidsplaatsen en voorzieningen te bereiken vanuit elk gebied in de provincie Utrecht. Met name aan de randen van de provincie stijgt de bereikbaarheid.

/ 71

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Figuur 7.4

Vergelijking tussen het ARU en het TB van het maximaal aantal te bereiken arbeidsplaatsen en voorzieningen voor personen met een gemiddeld inkomen (boven) en beperkt inkomen (onder) in 2040. Met ARU zijn meer arbeidsplaatsen en voorzieningen te bereiken vanuit elk gebied in de provincie Utrecht.

7.4.2 Bereikbaarheidseffecten naar reismotief In de onderstaande tabellen zijn vergelijkingen gemaakt naar reismotieven. Hieruit is af te leiden dat er tussen de twee alternatieven (TB en ARU) weinig verschil zit. En er zijn wel aanzienlijke verschillen vanzelfsprekend tussen met en zonder Betalen naar Gebruik. Met BnG profiteert het economische verkeer (vracht/bestel/woon-werk en zakelijk verkeer) en ondervindt het overig verkeer nadeel.

/ 72

/ 73

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Tabel 7.3

Bereikbaarheid- en externe effecten per motief in contante waarde (in mln. euro) Alternatieven

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

ARU

(beleidsrijk,

Maatschappelijke effecten

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

Bereikbaarheidseffecten

€ 1.618

€ 759

€ 24.105

€ 23.586

€ 5.811

Vracht

€ 273

€ 131

€ 7.170

€ 7.131

€ 966

Bestel

€ 556

€ 259

€ 15.220

€ 15.148

€ 1.975

Woon-werk

€ 184

€ 67

€ 2.469

€ 2.376

€ 719

Zakelijk

€ 271

€ 112

€ 8.165

€ 8.083

€ 1.124

Overig

€ 334

€ 189

-€ 8.920

-€ 9.152

€ 1.027

Broeikasgasemissies

-€ 52

-€ 43

€ 3.629

€ 3.656

€ 102

Vracht

€3

€2

-€ 33

-€ 36

€2

Bestel

€3

€2

€ 23

€ 20

€1

Woon-werk

-€ 17

-€ 13

€ 412

€ 411

€ 71

Zakelijk

-€ 5

-€ 4

€ 178

€ 33

Overig

-€ 37

-€ 30

€ 3.049

€ 3.083

-€ 5

Luchtvervuiling (NOx en PM)

-€ 36

-€ 34

€ 2.913

€ 2.944

€ 99

Vracht

€8

€6

-€ 86

-€ 95

€6

Bestel

€5

€4

€ 40

€ 36

€3

Woon-werk

-€ 14

-€ 12

€ 337

€ 343

€ 65

Zakelijk

-€ 4

€ 146

€ 148

€ 30

Overig

-€ 31

-€ 28

€ 2.476

€ 2.512

-€ 5

7.4.3 Bereikbaarheids- en externe effecten gekoppeld aan bestemming Tabel 7.4 toont bereikbaarheids- en externe effecten (emissies, veiligheid) gekoppeld aan de herkomst en/of bestemming van het verkeer: • Verplaatsing binnen studiegebied zijn verplaatsingen met zowel herkomst als bestemming in het studiegebied; • Verplaatsing in of uit het studiegebied zijn verplaatsingen met een herkomst of bestemming in het studiegebied; • Verplaatsing door het studiegebied zijn verplaatsingen door het studiegebied, maar met een herkomst noch bestemming in het studiegebied. De tabel laat zien dat een aanzienlijk deel van de bereikbaarheidsbaten toekomen aan verkeer met tenminste een herkomst of bestemming in het studiegebied. Tegelijkertijd is ook te zien dat verkeer dat geen relatie heeft met het studiegebied ook profiteert van beter bereikbaarheid, maar ook zorgt voor een aanzienlijk deel van de negatieve externe effecten in het ‘TB beleidsarm zonder BnG’ en het ‘ARU beleidarm zonder BnG’. In het TB beleidsrijk met BnG’ en het ARU beleidsrijk met BnG’ nemen externe effecten van alle verkeer af, waardoor baten ontstaan. Voor het ‘ARU beleidrijk zonder BnG’ ontstaan baten door de afname van negatieve externe effecten door verkeer met tenminste een herkomst of bestemming in het studiegebied. Verkeer dat enkel door het studiegebied rijdt zorgt voor een toename van negatieve externe effecten.

/ 74

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Tabel 7.4

Bereikbaarheid- en externe effecten per gebied in contante waarde (in mln. euro) Alternatieven

ARU

(beleidsarm

(beleidsarm,

(beleidsrijk,

Maatschappelijke effecten

zonder BnG)

met BnG)

zonder BnG)

Bereikbaarheidseffecten

€ 1.618

€ 759

€ 24.105

€ 23.586

€ 5.811

Verplaatsing binnen studiegebied

€ 843

€ 483

€ 2.881

€ 2.698

€ 1.264

Verplaatsing in of uit het studiegebied

€ 413

€ 149

€ 9.136

€ 8.904

€ 2.343

Verplaatsing door het studiegebied

€ 362

€ 126

€ 12.088

€ 11.984

€ 2.203

Externe effecten

-€ 258

-€ 134

€ 15.080

€ 15.425

€ 574

Verplaatsing binnen studiegebied

-€ 142

-€ 26

€ 4.214

€ 4.412

€ 697

Verplaatsing in of uit het studiegebied

-€ 85

-€ 75

€ 5.733

€ 5.824

€ 26

Verplaatsing door het studiegebied

-€ 32

-€ 33

€ 5.133

€ 5.188

-€ 149

7.5 Ruimte voor nieuwe woningbouw Utrecht heeft een grote woningbouwopgave. ARU leidt tot minder stikstofuitstoot dan in het nulalternatief en minder dan in het TB, waardoor er mogelijk meer stikstofruimte beschikbaar blijft voor belangrijke projecten zoals woningbouw en andere cruciale opgaven. Het beperken van autoverkeer heeft daarmee zowel milieu- als ontwikkelingsvoordelen. Tevens zal het mobiliteitsnetwerk beter in staat zijn om de groei in mobiliteit op te vangen, die gepaard gaat met de ontwikkeling van nieuwe woningen. Met het ontwikkelen van nieuwe locaties voor woningbouw en de groei van het aantal woningen en de bevolking zal mobiliteit toenemen. ARU zorgt voor minder verkeer op de weg dan het TB. Daarmee zullen eventuele congestieproblemen zich minder snel voordoen dan bij het TB. Daarnaast zorgt ARU voor een grotere ov-capaciteit dan het TB om groei van mobiliteit op te vangen. Hoewel bovengenoemde effecten er in praktijk zeker toe kunnen leiden dat eerder besloten wordt om bijvoorbeeld woningbouwlocaties te ontwikkelen, is het zeer de vraag of het een additioneel welvaartseffect is. Of anders gezegd, of het als extra baten van het project meegeteld mag worden in de MKBA. De MKBA voor de Ring Utrecht bevat al de waarderingen van de betere bereikbaarheid en afname van stikstofemissies. Deze effecten mogen niet dubbel geteld worden.

Of de stikstofreductie voldoende is om eventuele barrières voor ruimtelijke ontwikkeling op te heffen, is onzeker. Daarnaast zorgen nieuwe gebiedsontwikkelingen weer voor toenemende mobiliteit en stikstofuitstoot. Er staan naast diverse baten van de gebiedsontwikkeling, dus ook negatieve effecten tegenover. De kosten en baten van de gebiedsontwikkeling kunnen apart worden bekeken. De keuze voor realisatie van woningen en/of verstedelijking kan los worden gemaakt van de keuze voor mobiliteitsoplossingen. In een MKBA moeten de effecten van beide keuzes dan ook los van elkaar bekeken worden, zo benadrukt onder andere het Centraal Plan Bureau (Bos et al., 2019; CPB, 2021; Romijn et al.,2012).

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Om deze reden is het effect van de alternatieven op ontwikkelmogelijkheden, zoals ruimte voor woningbouw, niet als aparte baat opgenomen in de MKBA-tabel. Dit laat onverlet dat ARU een positievere uitgangssituatie creëert voor ontwikkelmogelijkheden voor woningbouw. Dit is relevante beslisinformatie.

7.6 Toekomstige generaties In deze MKBA wordt rekening gehouden met het effect voor toekomstige generaties. Die effecten van de alternatieven in de MKBA zijn berekend over de periode tot 2133. In lijn met de richtlijnen uit de Algemene leidraad voor maatschappelijke kosten-batenanalyse (Romijn et al 2013) wordt daarbij gebruik gemaakt van een voorgeschreven discontovoet 27 voor het waarderen van effecten in de toekomst. Een lagere discontovoet betekent een hogere weging van effecten in toekomstige jaren. Bij een hogere discontovoet tellen effecten in de toekomst minder zwaar mee in het MKBA-saldo. De discontovoet is niet gelijk voor alle effecten. Effecten met een onomkeerbaar karakter, dat wil zeggen effecten die in het heden optreden maar tot in de verre toekomst doorwerken, kennen een lagere discontovoet. Het gaat bijvoorbeeld om effecten op luchtkwaliteit en CO2 emissies en om de investeringskosten. De publicatie Maatschappelijke Kosten Baten Analyse en de Monitor Brede Welvaart & SDG’s (Filak et al., 2020) geeft aan dat MKBA’s te weinig aandacht hebben voor de dimensie ‘later’, met name voor de kosten en baten van maatregelen voor toekomstige generaties. Dit zou komen doordat de discontovoet (te) hoog is, waardoor effecten in de verdere toekomst minder zwaar, te weinig volgens sommige, worden meegewogen.

In deze MKBA is daarom ook een gevoeligheidsanalyse uitgevoerd waarbij is gerekend met een lagere discontovoet (zie paragraaf 6.2). Tot slot is rekening gehouden met het feit dat ook de reële waardering van effecten in de toekomst kan stijgen. In het bijzonder, lopen de ‘CO2-prijzen’ sterk op in de toekomst. Hier is al rekening mee gehouden in de ‘basisberekeningen’. Echter, er is ook een gevoeligheidsanalyse uitgevoerd met hogere CO2-prijzen, namelijk de prijzen die gehanteerd worden door de provincie Utrecht en de prijzen uit het zogenaamde ‘2-gradenscenario’. Ook deze gevoeligheidsanalyse is beschreven in paragraaf 6.2.

7.7 Welvaart elders Het belang van effecten die terecht komen bij mensen in het buitenland is voor dit project relatief beperkt. Een deel van de weggebruikers is niet uit Nederland afkomstig. Voor hen zijn met name de bereikbaarheidseffecten van belang, evenals de effecten van Betalen naar Gebruik. Zij profiteren van betere bereikbaarheid bij de realisatie van ARU, zonder bij te dragen aan de kosten van de verbeterde infrastructuur en de modal shift maatregelen. Aangenomen wordt dat buitenlands verkeer wel gaan meebetalen voor het gebruik van de

De huidige discontovoet is vastgesteld door de Werkgroep Discontovoet 2020,

/ 75

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

weg in Nederland bij de invoering van Betalen naar Gebruik, bijvoorbeeld via een secundair systeem (ticketsysteem). Voor het buitenland is de invoering van Betalen naar Gebruik negatief. De uitgaven door het buitenlands wegverkeer aan de heffing zijn extra inkomsten voor Nederland. Uit cijfers van het CBS (CBS, 2023) blijkt dat in 2021 circa 7% van het bestel- en vrachtverkeer en 3% van personenverkeer in Nederland verkeer ‘uit het buitenland’ was. Deze percentages kunnen als een proxy worden beschouwd van het aandeel van bovengenoemde effecten die in het buitenland terecht komen28. Naast bovengenoemde effecten, is het effect van het project op klimaatverandering een effect dat ook relevant is buiten Nederland. Klimaatemissies hebben een mondiale uitwerking, die los staat van de locatie van de emissies. De CO2-prijs die in de MKBA is gebruikt om het effect op emissies te waarderen, is dan ook een mondiale prijs; er is rekening gehouden met de wereldwijde schade van klimaatverandering29.

7.8 Conclusie Brede Welvaart Brede welvaart biedt brede blik op welvaart die verder gaat dan financieel-economische welvaart. Het omvat ook andere welvaartsdimensies zoals gezondheid, waardering voor het leven en de leefomgeving, waaronder natuur. Deze dimensies zijn beschouwd in de MKBA. De resultaten laten zien dat ARU en TB zonder aanvullend beleid een negatief effect hebben op bovengenoemde dimensies. Aanvullend beleid verandert dit. ‘ARU beleidsrijk met BnG’ en ‘TB beleidsrijk met BnG’ zorgen voor positieve effecten op emissies van luchtvervuilende stoffen, broeikasgasemissies, geluid, actieve mobiliteit en verkeersveiligheid. Ze hebben daarmee een gunstig effect op leefbaarheid, gezondheid, veiligheid en klimaat. ‘ARU beleidsrijk met BnG’ leidt hierbij tot hogere baten dan ‘TB beleidsrijk met BnG’. Bovendien is het effect op natuur, waaronder het gebied Amelisweerd, veel kleiner in ‘ARU beleidsrijk met BnG’ dan in ‘TB beleidsrijk met BnG’. Ook ‘ARU beleidsrijk zonder BnG’ leidt tot positieve effecten op genoemde punten. Hoewel de baten lager zijn dan voor ‘ARU beleidsrijk met BnG’ en ‘TB beleidsrijk met BnG’, heeft ‘ARU beleidsrijk zonder BnG’ ten opzichte van ‘TB beleidsrijk met BnG’ wel het voordeel dat het negatieve effect op natuur veel kleiner is. Brede welvaart neemt de verdeling van welvaart mee.

Door de combinatie van vraagbeïnvloedingsmaatregelen, verbetering van alternatieve vervoerwijzen en infrastructurele maatregelen op de A27-A12 zorgt het ARU voor meer ontplooiingsmogelijkheden dan het TB. Brede welvaart heeft oog voor de welvaart van toekomstige generaties. ‘ARU beleidsrijk met BnG’, ‘TB beleidsrijk met BnG’ en ‘ARU beleidsrijk zonder BnG’ leiden per saldo tot 28

In het verkeersmodel is het buitenland niet apart onderscheiden en kan daarom niet gebruikt worden om het aandeel verkeer met een herkomst of bestemming in het buitenland te onderscheiden. Strikt genomen zijn de efficiënte prijzen die gebruikt dienen te worden in een Nederlandse MKBA, gebaseerd op de kosten die nodig zouden om klimaatschade te voorkomen (zie Advies Werkgroep Discontovoet 2020 [Werkgroep Discontovoet, 2020] en Handboek Milieuprijzen 2023, [CE Delft, 2023]).

/ 76

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

welvaartstoename. ‘ARU beleidsarm’ en ‘TB beleidsarm’ doen dat niet. Het zwaarder meewegen van effecten in de toekomst, en daarmee belangen van toekomstige generaties, versterkt deze uitkomsten. Dit geldt ook voor het specifieke effect van de alternatieven op klimaat. Hogere CO2-prijzen, zoals bijvoorbeeld gehanteerd door de provincie Utrecht, zorgen dat de negatieve effecten van ‘ARU beleidsarm’ en ‘TB beleidsarm’ worden versterkt, terwijl het de positieve effecten versterkt van ‘ARU beleidsrijk met BnG’, ‘TB beleidsrijk met BnG’ en ‘ARU beleidsrijk zonder BnG’. Tot slot, zijn mogelijke effecten van beleid op welvaart in andere landen beperkt (welvaart elders). Circa 3% van personenverkeer in Nederland verkeer is ‘uit het buitenland’ afkomstig. Voor dit verkeer is BnG vooral nadelig. Tegelijkertijd profiteert dit verkeer, net als buitenlands vrachtverkeer (circa 7% van het totale verkeer) van de bereikbaarheidsbaten. De eerder genoemde baten van CO2 (positief en negatief) worden gedeeld met het buitenland. Klimaatverandering is immers een wereldwijd probleem en hiermee is rekening gehouden in de prijzen van CO2 uitstoot.

/ 77

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Referenties

Bos, F. en A. Verrips, 2019, Toelichting voor MKBA’s van gebiedsontwikkeling en transportinfrastructuur, CPB, Den Haag. CBS (2023) Verkeersprestaties motorvoertuigen; kilometers, voertuigsoort, grondgebied. Gewijzigd op: 4-11-2022 02:00. CPB (2021) CPB-analyse voorstellen Nationaal Groeifonds. Eerste beoordelingsronde 2021. CPB, Den Haag. Hof, B., Bos, F., Tijm, J. (2022). Maatschappelijke kosten-batenanalyse en brede welvaart; een aanvulling op de Algemene MKBA-Leidraad. Centraal Planbureau en Planbureau voor de Leefomgeving. https://www.pbl.nl/publicaties/maatschappelijke-kosten-batenanalyse-enbrede-welvaart Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (2013). De maatschappelijke waarde van kortere en betrouwbaardere reistijden. Den Haag: Ministerie van Infrastructuur en Milieu, november 2013. Klooster, J., J. Ohm, J. Posma, G. Warringa, T. Huigen, S. de Bruyn, (2018). Werkwijzer natuur, maatschappelijke kosten-baten analyses, Arcadis en CE Delft in opdracht van het ministerie van Economische Zaken, Amersfoort/Delft. Krabbenborg, L. en Tillema, T. (2022). Agglomeratie-effecten in MKBA: de stand van zaken. Den Haag: Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid, februari 2022. Romijn, G. en G. Renes (2013). Algemene leidraad voor maatschappelijke kostenbatenanalyse, Den Haag: CPB/PBL. Romijn, G. en B.

Zondag, 2012, Het nulalternatief voor KBA's van grote gebiedsgerichte projecten: Een verkenning op basis van de casus Schaalsprong Almere, CPB-PBL Notitie, 8 november 2012. Ruijgrok, E., (2023). De rol van natuur in overheidsbesluiten met en zonder MKBA. Verkenning van de stand van zaken & verbetermogelijkheden. Voorlopige versie. Witteveen en Bos in opdracht van Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Rotterdam//Den Haag. SEE Rijkswaterstaat (2022). Addendum Brede Welvaart bij de Werkwijzer MKBA bij MIRT Verkenningen Steunpunt Economische Expertise (2023), Kengetallen, Opslag indirecte effecten. https://www.rwseconomie.nl/kengetallen/indirecte-effecten, geraadpleegd 15 oktober 2023.

/ 78

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Snellen, D., ‘t Hoen, M., & Bastiaanssen, J. (2021). Brede welvaart en mobiliteit. Retrieved from Den Haag: CPB/PBL https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2021-bredewelvaart-en-mobiliteit-3986_0.pdf Sweco en Arcadis (2021) Methodiek verkeersveiligheid in de Integrale Mobiliteitsanalyse. Onderzoek en afweging methodiek. 12 maart 2021 Visser, J., & Wortelboer-van Donselaar, P. (2021). Uitwerking van brede welvaart voor de monitoring en evaluatie van mobiliteitsbeleid. In www.kimnet.nl. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Werkgroep discontovoet 2020 (2020) Rapport Werkgroep discontovoet 2020’. Den Haag: Ministerie van Financiën, oktober 2020.

/ 79

MKBA Alternatief Ring A27 Utrecht

Bijlage I – MKBA uitgangspunten

Wat is een MKBA? De MKBA’s worden opgesteld volgens nationale richtlijnen. De algemene MKBA-leidraad biedt het kader waaraan iedere maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) dient te voldoen. Drie typen effecten Er is onderscheid gemaakt tussen drie typen effecten: • Directe effecten: de effecten binnen de transportmarkt, als gevolg van de te nemen maatregel (bv. bereikbaarheidseffecten); • Indirecte effecten: de doorverwerkingen van de directe effecten naar alle andere markten in de economie; • Externe effecten: de effecten die niet neerslaan in markten, maar wel effect hebben op de welvaart (o.a. emissies, geluid en verkeersveiligheid). De directe en indirecte effecten verhouden zich middels een (mogelijke) keten aan effecten tot elkaar, waarbij verkeer- en vervoerseffecten (de directe effecten) andere maatschappelijkeconomische effecten (de indirecte effecten) veroorzaken. Als onbedoeld neveneffect treden er als gevolg van de verkeers- en vervoerseffecten wijzigingen in de uitstoot van emissies op (de externe effecten). Het nulalternatief (referentiesituatie) In een MKBA worden de effecten van de projectalternatieven afgezet tegen een nulalternatief, ook wel referentiesituatie. Met het nulalternatief wordt de meest waarschijnlijke situatie bedoeld, die optreedt zonder het project.

Het nulalternatief is niet de huidige situatie, maar de situatie die optreedt bij vastgesteld beleid. Vastgestelde maatregelen die in de toekomst plaatsvinden, zijn dus onderdeel van het nulalternatief. Prijzen en Prijspeil In een MKBA worden de effecten van een project (waar mogelijk) in euro’s uitgedrukt. Voor het waarderen van effecten met betrekking tot bereikbaarheid is uitgegaan van, door Rijkswaterstaat geadviseerde, kengetallen (via het NRM). De kosten en baten worden uitgedrukt in constante prijzen van een gekozen basisjaar en met een vast prijspeil (in deze studie 2023). Dit houdt in dat alle kostenberekeningen en waarderingen in prijzen van hetzelfde jaar worden uitgevoerd. Vervolgens worden alleen reële (bovenop de inflatie) kostenveranderingen ten opzichte van dit prijspeil meegenomen, indien hier sprake van is. In een MKBA wordt gerekend met bedragen inclusief btw. Alle kosten- en batenposten van een MKBA worden namelijk gewaardeerd in dezelfde prijseenheid; in principe de marktprijs, dus inclusief btw en andere kostprijsverhogende belastingen zoals accijnzen.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nieuwegein&id=865d5429-ef87-4aaa-b743-a6b2cc7236dc