2026-09-08 11. Bijlage - Leefomgevingsfoto Nederweert
Tekst van het document
Het beleid richt zich op het vergroten van de toegankelijkheid en spreiding van cultuur en erfgoed, het behoud en de bescherming van materieel en immaterieel erfgoed en het versterken van de maatschappelijke en ruimtelijke betekenis ervan binnen de leefomgeving. 8.2 Huidige situatie Landschap De gemeente Nederweert kent een grote mate van afwisseling van landschappen en wordt gekenmerkt door een samenspel van agrarisch landschap, beekdalen en natuurgebieden. Rondom de kernen overheerst het agrarisch gebruik, terwijl in de meer open en natte delen van het landschap waardevolle natuurgebieden gelegen zijn . Vrijwel alle natuurgebieden binnen de gemeente zijn aangewezen als Natura 2000 -gebied en vervullen een belangrijke rol in voor flora en fauna en dragen in hoge mate bij aan de landschappelijke kwaliteit van het buitengebied. De verbinding tussen de woonkernen en de natuurgebieden is hierbij nog een aandachtspunt , vanwege het tussenliggend agrarisch productielandschap. Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 54 Figuur 8-1 Landschapstypen Nederweert (bron: Ruimtelijke bouwsteen Omgevingsvisie Nederweert) Het groen van de gemeente Nederweert draagt sterk bij aan de ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving.
In het gehele buitengebied van Nederweert zijn kenmerkende bomenrijen te vinden in het open en weidse ontginningslandschap. Ook andere groenstructuren zoals de Beukenlaan bij Landgoed het Kruis en de bomenrij langs de Zuid -Willemsvaart zijn zeer karakteristiek en waardevol. Delen van deze bomenrijen (zoals langs de Noordervaart) zijn ook als monumentaal geduid (Ruimtelijke bouwsteen Omgevingsvisie Nederweert). In het noordoosten van de gemeente ligt Nationaal park De Groote Peel . Het park is een waterrijk en stil hoogveengebied dat vooral bekend staat om zijn vele vogelsoorten en bijzondere geschiedenis . Dit gebied is tevens aangewezen als gebied met hoge aardkundige waarde (van nationaal belang) : het gebied betreft hoogveengebied waarin het proces van veengroei nog steeds actief is.
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 55 Figuur 8-2 Aardkundige waarden (bron: Erfgoedatlas, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) Cultuurhistorie Nederweert is ontstaan in het grensgebied van de Peel. De eerste nederzettingen lagen op hoger gelegen gronden langs waterlopen en ontwikkelden zich vanuit agrarisch gebruik en turfwinning. De aanleg van kanalen in de 19e eeuw, waaronder de Zuid-Willemsvaart en de Noordervaart, speelde een belangrijke rol in de ontsluiting van het gebied en de verdere ontginning van de Peel. In de 20e eeuw veranderde het landschap ingrijpend door grootschalige ontginningen en landbouwontwikkeling. Veel van de karakteristieke kleinschaligheid is verdwenen vanwege schaalvergroting in het landschap. Gemeente Nederweert bevat diverse herkenbare cultuurhistorische structuren die samenhangen met de (ontginnings)geschiedenis van het gebied, waaronder de kenmerkende lintbebouwing. Monumentale gebouwen, waaronder kerken, molens, langgevelboerderijen en voormalige veevoederfabrieken, zijn cultuurhistorische herkenningspunten binnen de gemeente (Ruimtelijke bouwsteen Omgevingsvisie Nederweert ). Ook de kanalenviersprong ten zuiden van de kern Nederweert is uniek.
De kanalenviersprong ontstond met de voltooiing van drie kanalen, vaak ook het kruispunt van waterwegen genoemd, ruwweg 1825-1850.
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 56 Figuur 8-3 Waardevolle cultuurhistorische objecten en structuren (bron: Ruimtelijke bouwsteen Omgevingsvisie Nederweert) De gemeente ligt niet binnen UNESCO -werelderfgoed. In de gemeente liggen geen (rijks)beschermde stads- of dorpsgezichten. Wel zijn een 33 -tal rijksmonumenten binnen Nederweert gelegen. Het merendeel betreft gebouwde monumenten, zoals historische boerderijen, kerken en molens, die een directe relatie hebben met het agrarische verleden en de ontginning van het landschap. Opvallend is verder de aanwezigheid van een relatief groot aantal militaire en verdedigingswerken. Dit betreft kazematten aan de Zuid-Willemsvaart die onderdeel zijn van de Peel-Raamstelling, dat tot doel had eventuele overschrijding van dit kanaal door de vijand te voorkomen.
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 57 Figuur 8-4 Rijksmonumenten in Nederweert (bron: Erfgoedatlas, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) In Nederweert-Eind ligt Openluchtmuseum Eynderhoof. Het museum heeft als doel het leven in de Peelregio rond 1900 te tonen. Alle gebouwen van het museum zijn afkomstig uit de omgeving , z e zijn afgebroken en weer opgebouwd in Eynderhoof. Het museum trekt jaarlijks circa 20.000 bezoekers. Archeologie Archeologie gaat over de sporen die vertellen over het vroege beschavingen. Voornamelijk gebieden in en rond de kernen Nederweert, Ospel en Leveroy zijn aangewezen als terrein van (hoge) archeologische waarde op de Archeologische Monumenten Kaart uit 2014 (AMK 2014). Een groot deel van de ze archeologische waarden betreft bewoningssporen uit de Late Middeleeuwen. Voor het gebied rond het Sarsven en De Banen geldt een zeer hoge archeologische verwachting. Het betreft terreinen met sporen van bewoning (vuursteenvondsten van tijdelijke kampementen) uit het Laat Paleolithicum en Mesolithicum en een terrein met sporen van begraving (urnenveld) uit de IJzertijd. Figuur 8-5 AMK 2014 - Archeologische terreinen (bron: Erfgoedatlas, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 58 In het zuiden van de gemeente, ten oosten van buurtschap Mildert, is een archeologisch rijksmonument gelegen. Het betreft een Mesolitisch kamp en nederzettingsresten uit het N eolithicum, IJzertijd en Romeinse tijd (Monumentenregister). Figuur 8-6 Archeologische verwachtingenkaart (bron: gemeente Nederweert) In bovenstaand figuur is de gemeentelijke archeologische verwachtingenkaart van gemeenten Weert en Nederweert te zien. Voornamelijk rond de kernen zijn hoge archeologische verwachtingen te vinden. Het landelijk gebied kent over het algemeen een lagere archeologische verwachting. 8.3 Trends en ontwikkelingen In de gemeente Nederweert spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Ruimtelijke kwaliteit’. De volgende ontwikkeling speelt: • Ontwikkeling ruimtelijke kwaliteit Nieuwe ontwikkelingen kunnen een kans, maar ook een bedreiging, vormen voor landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Denk bijvoorbeeld aan nieuwe woon - en/of werklocaties en de opwekking van duurzame energie.
Tegelijkertijd staan landschap en cultuurhistorie steeds meer in de aandacht en, is er juist meer behoefte aan de beleving van het landschap (zoals de natuur -landschappelijke ontwikkelingen in de gemeente) en worden landschappelijke en cultuurhistorische waarden steeds meer als meerwaarde gezien voor ontwikkelingen. 8.4 Beoordeling De ruimtelijke kwaliteit van Nederweert wordt in belangrijke mate bepaald door de sterke landschappelijke identiteit, de herkenbare dorpsstructuren en de ligging tussen waardevolle natuur - en cultuurlandschappen. Toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen vrag en om de versterking van het landschap, karakter en ruimtelijke samenhang. Over het geheel genomen is de ruimtelijke kwaliteit van Nederweert goed op orde, maar ligt er een kans om bij verdere ontwikkeling en meer nadruk te leggen op de ruimtelijke kwalitei t en identiteit van de gemeente. Daarmee sluit de huidige - en referentiesituatie grotendeels aan bij de gewenste beweging voor de versterking van de leesbaarheid en beleefbaarheid van het landschap en het zichtbaar maken van erfgoed . Gerichte sturing op samenhang, landschappelijke inpassing en kwaliteitsverbetering kunnen ruimtelijke ontwikkelingen nog sterker bij laten dragen aan de gewenste beweging van de ruimtelijke kwaliteit van Nederweert.
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 59 Figuur 8-7 Trend beoordeling Ruimtelijke kwaliteit Nederweert
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 60 9. Natuur 9.1 Inleiding en beoordelingskader Het thema natuur valt onder het thema Duurzame leefomgeving uit de omgevingsvisie. Het gaat in op een aantal ‘groene’ omgevingsaspecten. Dit thema past goed in een duurzame leefomgeving omdat groen een belangrijke spil is voor zowel de fysieke als de sociale leefomgeving. De kwaliteit en kwantiteit van natuur is belangrijk voor de natuur zelf, en de diensten die zij levert aan de fysieke omgeving. Maar ook voor mensen vervult n atuur verschillende diensten . Aan bod komt in dit thema beschermde natuur, zoals Natura 2000 en Natuurnetwerk Nederland. Ook biodiversiteit en de groene leefomgeving worden beschreven. Beoordelingskader In onderstaande tabel zijn de beoordelingsaspecten en de gewenste beweging voor het thema Natuur opgenomen. Tabel 9-1 Beoordelingskader thema Natuur Thema Aspecten Gewenste beweging Natuur Natura 2000-gebieden Het verminderen van de milieubelasting van de veehouderij op Natura 2000-gebieden. Natuurnetwerk Nederland De uitbreiding van het natuurareaal in het kader van de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Biodiversiteit Het inzetten van multifunctioneel groen ten behoeve van onder andere biodiversiteit.
Groene leefomgeving Investeren in een toename van hoeveelheid groen in de omgeving, zowel in de kleine kernen als bedrijventerreinen. Beleidskader In onderstaande tabel zijn de relevante beleidskaders en de belangrijkste uitgangspunten voor het thema Natuur opgenomen. Tabel 9-2 Beleidskader thema Natuur Beleidskader Belangrijkste uitgangspunten Nationaal beleid Nationale Omgevingsvisie (NOVI, 2020) De NOVI richt zich op die ontwikkelingen waarin meerdere nationale belangen bij elkaar komen en keuzes tussen die nationale belangen in samenhang moeten worden gemaakt. De belangrijkste keuzes op het gebied van stedelijke ontwikkeling zijn: • Duurzame energie inpassen met oog voor omgevingskwaliteit. • Ruimte voor overgang naar een circulaire economie. • Woningbouw in een stedelijk netwerk van gezonde en groene steden. Landgebruik meer in balans met natuurlijke systemen. Omgevingswet natuur (2024) De Omgevingswet regelt het belang van natuur als onderdeel van de fysieke leefomgeving. De Wet natuurbescherming is sinds 1 januari 2024 opgenomen in de Omgevingswet. De wet borgt het welzijn van de mens, verbetert de bescherming van natuurkwaliteiten en b reidt deze zo nodig uit. In de Omgevingswet wordt met betrekking tot bescherming van soorten, bescherming van gebieden en bescherming van houtopstanden.
Het kader voor het Natura 2000 beheerplan en voor vergunningverlening blijft hetzelfde ten opzichte van de Wet natuurbescherming. Omgevingswet natuur (2024) • De Omgevingswet regelt het belang van natuur als onderdeel van de fysieke leefomgeving. De Wet natuurbescherming is sinds 1 januari 2024 opgenomen in de Omgevingswet. De wet borgt het welzijn van de mens, verbetert de bescherming van natuurkwaliteiten en breidt deze zo nodig uit. In de Omgevingswet wordt met betrekking tot bescherming van soorten, bescherming van gebieden en bescherming van houtopstanden. • Het kader voor het Natura 2000 beheerplan en voor vergunningverlening blijft hetzelfde ten opzichte van de Wet natuurbescherming. Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering 2022- 2035 (2022) De kern van het programma Stikstofreductie en Natuurverbetering is het verbeteren van de natuur. Hierbij staan twee doelen centraal: • Verminderen van de stikstofdepositie in stikstofgevoelige natuurgebieden om te voldoen aan de wettelijke omgevingswaarden in de Wet natuurbescherming; • Natuur verbeteren door het halen van de instandhoudingsdoelstellingen in stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden. Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v.
de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Kaderrichtlijn Water (KRW) | De Kaderrichtlijn Water is een Europese richtlijn met als doelstellingen het realiseren en behouden (2000) | van chemisch schoon en ecologisch gezond oppervlaktewater en grondwater. De Europese lidstaten hebben gezamenlijk afgesproken dat uiterlijk in 2027 een goed | e toestand bereikt moet zijn. Nationaal Biodiversiteit | Dit Strategie en actieplan beschrijft hoe Nederland tussen 2025 en 2030 zich in wil zetten om Strategie en Actieplan 2025 | - | biodiversiteitverlies te stoppen en natuur te herstellen. Dit is in aansluiting op internationale en 2030 | Europese | afspraken. | De | invulling | van | 23 | GFB | actiedoelen | voor | Nederland | is in | dit | document opgenomen. Europese Natuurherstelwet | De Europese Natuurherstelwet | is een bindende verordening om biodiversiteit te | herstellen en (2024) | aangetaste ecosystemen op zowel land als zee te herstellen | en is in juni 2024 goedgekeurd door de Europese lidstaten.
Doelstellingen uit de natuurherstelwet zijn gericht op: • | Land- en zeehabitats • | Bestuivende insecten • | Bosecosystemen • | Stedelijke ecosystemen • | Landbouwecosystemen • | Rivierconnectiviteit De wet verplicht lidstaten een nationaal herstelplan op te stellen waarin plannen worden vastgelegd die nodig zijn om de bindende doelstellingen te halen. Het nationale herstelplan moet uiterlijk 1 september 2026 ingediend worden bij de Europese Commissie. Provinciaal beleid Limburgs Natuurprogramma | Het Limburgs Natuurprogramma 2023 | –2030 vormt het provinciale beleidskader waarin Limburg, binnen 2023-2030 | de kaders van de Omgevingsvisie en de Wet natuurbescherming, inzet op het behoud en herstel van biodiversiteit door middel van een aanpak langs drie programmal | ijnen; robuuste natuur, een natuur inclusieve samenleving en maatschappelijke verankering. Limburgse aanpak Bossen | Volgens het Klimaatakkoord en de Nationale Bossenstrategie moet er vóór 2030 in Nederland tien (2023-2030) | procent bos bijkomen. Voor Limburg komt dat neer op zo’n 3500 hectare meer bos, de oppervlakte van ongeveer 5000 voetbalvelden. Bossen moeten ook versterkt, duur | zaam beheerd en gevarieerder worden en klaar zijn voor het veranderende klimaat | . De Provincie heeft in december 2022 | dit plan vastgesteld om in de periode 2023-2030 bossen te versterken, te laten groeien en beter te gebruiken.
Gemeentelijk beleid Groenbeleidsplan Nederweert | Het groenbeleidsplan dient als toetsingskader en leidraad bij nieuwe projecten en | activiteiten in de 2020 | openbare ruimte van Nederweert waarbij groenvoorzieningen een | onderdeel zijn, of kunnen zijn. | In het groenbeleidsplan | komen | de | thema’s | biodiversiteit, | klimaatadaptatie, | recreatie, | gezondheid | en inrichting | met | betrekking | tot | groen | aan | bod. | Voor | deze | thema’s | zijn | de | ambities, | plannen | en uitvoeringen beschreven die kaders stellen voor zolang het groenbeleidsplan geldig is. Strategisch | Het Strategisch | Klimaatadaptatieplan | van Nederweert be | schrijft de huidige situatie | van kwetsbaarheid klimaatadaptatieplan | voor klimaatverandering, | de visie op het gebied van klimaatadaptatie en | een uitvoeringsprogramma. Nederweert | Een belangrijk onderdeel in klimaatadaptatie 9.2 | Huidige situatie Natura 2000 | -gebieden Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Voor deze gebieden | gelden bepaalde beschermingsregels voor dieren, planten, en hun habitat met als doel de biodiversiteit te behouden. | In deze context zijn vogelrichtlijngebieden en habitatrichtlijngebieden aangewezen; beiden met | uitgangspunten voor soortenbescherming en gebiedsbescherming.
| Deze regels kunnen zorgen voor beperkingen van toegestane activiteiten in de omgeving, zoals activiteiten die voor stikstofdepositie zorgen nabij stiksto | fgevoelige N2000 | - gebieden. Stikstof Voor Natura | 2000-gebieden | kan | stikstof een groot knelpunt | zijn | dat bepalend is voor de kwaliteit. Voor de monitoring van stikstofdepositie in | Natura 2000-gebieden is per gebied een kritische depositie waarde (KDW) vastgesteld. Alle drie de | Natura 2000-gebieden ervaren momenteel een overschrijding van deze waarde. Pagina | 61 Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 62 Figuur 9-1 Natura2000 gebieden (rondom) Nederweert (Bron: Atlas leefomgeving, 2026) Binnen de gemeente is een aantal gebieden te vinden die onder Natura 2000 vallen. Omdat de gemeente aan de grens ligt met de provincie Noord -Brabant, zijn dit ook gebieden die zowel in de provincie Noord -Brabant als Limburg liggen. Weerter- en Budelerbergen & Ringselven In het westen van de gemeente Nederweert, overlappend met de provincie Noord-Brabant, ligt het grote gebied Weerter- en Budelerbergen & Ringselven. Dit gebied bestaat uit de deelgebieden Weerterbos, Ringselven en Kruispeel (aangewezen als Habitatrichtlijngebied (HR)), en de Weerter - en Budelerbergen ( Vogelrichtlijngebied (VR)).
Sommige delen overlappen in richtlijnaanwijzing (VR + HR). De habitat wordt gekenmerkt door typen als Galigaanmoerassen, Hoogveenbossen, en verschillende soorten vennen en heiden. Voorbeelden van habitatrichtlijnsoorten zijn de bittervoorn, kleine modderkruiper en de bever. De nachtzwaluw, boomleeuwerik en roodborsttapuit gebruiken het gebied als broedplaats. Belangrijke knelpunten voor het gebied zijn vermesting en de aanvoer van eutroof oppervlaktewater of grondwater. Ook is stikstofdepositie een belangrijk knelpunt, dat ook in de recente natuurdoelanalyse (NDA) nog benadrukt wordt. De conclusie van de gebiedsanalyse was dat instandhoudingsdoelstellingen op termijn gehaald kunnen worden als maatregelen geborgd worden . De Uit de NDA volgt dat een aantal instandhoudingsdoelstellingen echter een ‘nee, tenzij’ beoordeling krijgen, een indicatie dat met vastgestelde maatregelen verslechtering niet valt uit te sluiten. De NDA toont dat maatregelen tegen stikstofdepositie hoge urgentie hebben voor alle instandhoudingsdoelen in het gebied. Sarsven en de Banen Net onder Nederweert-Eind gelegen ligt het Natura 2000 gebied Sarsven en de Banen (HR). Dit gebied bestaat uit twee naast elkaar gelegen heidevennen , waarin een mozaïek van zeer zwak gebufferde vennen en zwakgebufferde vennen , gevoed met kwelwater. De drijvende waterweegbree komt er voor als habitatrichtlijnsoort.
De gebiedsanalyse spreekt van een dalende maar voorlopig nog aanwezige overbelasting van stikstof. De knelpunten voor het gebied zijn met name gelegen in de overschrijding van de stikstofbelasting , en vermesting en verzuring. De NDA bevestigt deze Bovendien zijn er bedreigingen in het grondwaterbeheer en beïnvloedt de overmaat aan vis en vogels de vennen. De conclusie van deze analyse was dat instandhoudingsdoelstellingen op termijn gehaald kunnen worden mits maatregelen geborgd worden. Echter, in de later opgestelde NDA werd geconcludeerd dat voor alle instandhoudingsdoelstellingen geldt dat de reeds geplande maatregelen niet voldoende zijn.
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 63 Groote Peel In het noordoosten van de gemeente, ook overlappend met de provincie Noord-Brabant ligt het HR + VR gebied de Groote Peel. Kenmerkende habitattypen zijn droge heiden en herstellende hoogvenen. Vanuit de vogelrichtlijn zijn zowel broedvogels als niet -broedvogels aangewezen. Voorbeelden van broedvogels zijn de geoorde fuut, blauwborst en de dodaars. Niet -broedvogels aangewezen in het gebied zijn bijvoorbeeld de Taigarietgans, kraanvogel en de toendrarietgans. De gebiedsanalyse van het gebied laat zien dat er geen aantasting optreedt van natuurlijke kenmerken mits maatregelen geborgd worden. Onderstaande tabel geeft inzicht in de trend van habitattypen ten tijde van het opstellen van de gebiedsanaly se, en de verwachte ontwikkeling bij navolging van maatregelen die opgesteld waren onder de PAS. Tabel 9-3 Trend en verwachte effecten van maatregelenpakket Groote Peel (gebiedsanalyse Natura 2000)
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 64 Natuurnetwerk Nederland Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is een netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden die elkaar dienen te verbinden. Het doel van deze verbinding is het voorkomen dat soorten uitsterven en gebieden hun waarde verliezen door isolement. Deze gebeurtenissen zijn namelijk nadelig voor de biodiversiteit en de kwaliteit van de leefomgeving. Sommige gebieden kunnen deel uitmaken van zowel Natura 2000 als Natuurnetwerk Nederland. Figuur 9-2 NNN-gebieden (rondom) Nederweert (Bron: PDOK, 2026) Zo ook het geval in de gemeente Nederweert ; de N atura 2000-gebieden maken deel uit van het NNN . Maar daarnaast zijn er nog andere gebieden aangewezen voor NNN, zoals de grootschalige natuurgebieden De Zoom en Bos. De Zoom is een afwisselend landschap met open wateren, droge heidegebieden, struwelen en moerassige delen. Het gebied kent hoge natuurwaarden en is niet bebouwd. Het gebied Bos bestaat uit bospercelen en singels en houtwallen. De bossen zijn afwisselend droog en nat, loof of naaldbos. Ook hier is weinig bebouwing. Biodiversiteit Biodiversiteit staat voor rijkdom aan verschillende soorten , en voor leefgebieden waarin de omstandigheden geschikt zijn voor een grote soortenrijkdom.
Biodiversiteit is heel belangrijk binnen het thema natuur, omdat het een sleutelfactor is om natuurgebieden intact te houden. Een goede biodiversiteit zorgt voor robuuste natuur die weerstand bied t tegen schommelingen. Daarbij is het ook belangrijk dat de soorten op hun plaats zijn in het ecosysteem. Groen Onderstaande afbeelding toont de hoeveelheid groen in de vorm van bomen, struiken en gras, in de gemeente Nederweert. Ook wordt de vergelijking gemaakt met het gemiddelde van Nederland. Per buurt zijn hier nog aanzienlijke verschillen in te herkennen. Agrarisch groen wordt niet meegenomen als ‘groen’ in onderstaand overzicht, omdat dit landschap primair is ingericht voor productie, en niet voor biodiversiteit. De buurt Boeket -Hoogbosweg scoort met 37% groen relatief hoog. De buurten Winnerstraat -Eindhovensebaan, Waatskamp-Bientjesweg en de Nieuwstraat-Horick-Kampersweg scoren met 8 -9% groen relatief laag. Het Nederlands gemiddelde ligt op ruim 22% groen per buurt.
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 65 Figuur 9-3 Overzicht Groen in Nederweert (Bron: Klimaateffectatlas, 2025) De hoeveelheid groen is echter op zichzelf geen maat voor soortenrijkdom. Aanvullend kan gekeken worden naar de verbindingen die bestaan tussen het groen. Verbindingen tussen groene gebieden dragen bij aan verbetering van de biodiversiteit. In onderstaande figuur is de groenkaart van Nederweert weergegeven. De grote natuurgebieden (N2000 en NNN) liggen redelijk verspreid. Hoewel er groene verbindingen zijn in de vorm van begroeiing langs wegen, openbaar groen in de dorpskernen en privaat groen in tuinen, li gt er ook veel agrarisch groen tussen deze grote gebieden , wat minder gunstig is voor de verbinding tussen het groen ten behoeve van de biodiversiteit. Figuur 9-4 Groenkaart Nederweert (Bron: Atlas Natuurlijk Kapitaal, 2022)
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 66 Soortendiversiteit Tenslotte is de soortendiversiteit een belangrijke indicator van biodiversiteit. Onderstaande figuur toont de relatieve soortendiversiteit in Nederweert ; het betreft het relatief voorkomen van de belangrijkste soorten (vaatplanten, amfibieën, reptielen, vissen, dagvlinders, libellen en vogels). Relatief soortenrijke gebieden worden door een donkerdere kleur onderscheiden van relatief soortenarme gebieden. De vakken met een grotere schatting van soortendiversiteit, kom en overeen met de groene vlakken en verbindingen op bovenstaande groenkaart, en grotendeels met de beschermde natuurgebieden onder Natura 2000 en Natuurnetwerk Nederland. De dorpskernen tonen een iets grotere soortendiversiteit dan die van omliggende gemeenten. Figuur 9-6 toont ook het relatief voorkomen van Rode-Lijstsoorten. Dit zijn (ernstig) kwetsbare soorten die dreigen te verdwijnen. De gemeente heeft in vergelijking met omliggende gebieden een hoge relatieve aanwezigheid van Rodelijst soorten.
Figuur 9-5 soortendiversiteit Nederweert (Bron: Atlas Natuurlijk kapitaal, 2026) Figuur 9-6 Soortendiversiteit rodelijstsoorten (Bron: Atlas Natuurlijk kapitaal, 2026) Groene leefomgeving Het hebben van groen in de leefomgeving is belangrijk voor zowel mensen als de natuur zelf. Belangrijk is hierbij ook dat het groen van goede kwaliteit is, wat versterkt wordt door een verbinding van groene gebieden. Het gebruik van land is een bepalende factor in de aanwezigheid van groen. De gemeente Nederweert kent een gevarieerde leefomgeving met uiteenlopende functies . Daarmee lopen de groene aspecten in de leefomgeving ook uiteen. Het gemeentelijk grondgebied omvat onder andere Natura 2000 en NNN-gebieden met veel groen. Daarnaast zijn er ook bedrijventerreinen met overwegend verharding , agrarische gebieden met agrarisch groen en dorpskernen waar verharding wordt afgewisseld met openbaar en particulier groen. Door het uiteenlopen van deze functies, ontstaat er enigszins versnippering in de groene leefomgeving. Het gemiddelde percentage groen, in de vorm van bomen, bermen, grasvelden en parken, in de gemeente Nederweert is 53%. De onderstaande figuur ‘Groenkaart per buurt’ toont de relatieve hoeveelheid groen per buurt. De kern van Nederweert heeft met gemiddeld 37% relatief het minste groen.
De buurt Boeket -Hoogbosweg heeft met een gemiddeld groenpercentage van 65% relatief het meeste groen.
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 67 Figuur 9-7 Groenkaart per buurt (Bron: Atlas Natuurlijk kapitaal, 2022) De groene ‘kernen’ zijn niet voldoende met elkaar verbonden voor een optimale kwaliteit . Dit is zichtbaar in onderstaande figuur, waar het percentage bomen, struiken en gras te zien is aan de groene kleur op de kaart. Tussen de grote natuurgebieden in is relatief weinig groen te zien. Figuur 9-8 Percentage bomen, struiken en gras (Bron: Atlas Natuurlijk kapitaal, 2022) 9.3 Trends en ontwikkelingen In de gemeente Nederweert spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Natuur’. De volgende ontwikkelingen spelen: • Natuurherstelwet Met het akkoord op de Natuurherstelwet vanuit de Europese Unie, zijn lidstaten verplicht om herstelmaatregelen te nemen die verder gaan dan de huidige plicht op het voorkomen van verslechtering. I n 2050 moet 90% van de gedegradeerde ecosystemen hersteld zijn . Dit zal gevolgen hebben voor het beheer van de N2000, NNN, en de beperkingen in de gebieden eromheen. Een van de belangrijke speerpunten is het vergroten van de biodiversiteit op landbouwgronden.
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 68 • Afname biodiversiteit De biodiversiteit in Nederland neemt over het algemeen sterk af. Dit komt door afname van het areaal natuur als gevolg van verstedelijking en ontwikkelingen in infrastructuur. Landelijk wordt in agrarisch gebied ook een achteruitgang van aantallen vogels en vlinders geregistreerd.2 Er zijn al voorbeelden van lokale uitgevoerde projecten waarbij biodiversiteit bevorderd wordt. Zo is er een voedselbos aangelegd en zijn er verschillende aanplantingen gedaan voor meer biodiversiteit.3 • Samenwerkingsverband Platteland in Ontwikkeling De gemeente werkt samen met de gemeente Weert, Leudal, de provincie Limburg, Waterschap Limburg, de Limburgse Land - en Tuinbouwbond (LLTB) en Natuurmonumenten binnen samenwerkingsverband Platteland in Ontwikkeling om het buitengebied (Weerterland) gezond te maken. De LLTB start met initiatieven om agrariërs te helpen bij het ontwikkelen van technieken waarbij overmatige bemesting en uitspoeling van voedingsstoffen tegen te gaan. Op deze manier krijgen natuur en biodiversiteit meer aandacht.
• Afname agrarische bedrijven In het kader van de Landelijke Beëindigingsregeling veehouderij (plus) heeft een groot aantal agrarische bedrijven in de gemeente zich aangemeld om de bedrijvigheden te beëindigen. Gezien de landelijke trend is de verwachting dat dit aantal nog verder zal stijgen. Hierdoor ontstaan kansen voor landschapsherstel en verbinding van natuur. • Klimaatverandering Als gevolg van klimaatverandering kunnen er extremere weersomstandigheden ontstaan die zowel droogte- als wateroverlastproblemen veroorzaken. In de beschermde natuurgebieden zijn habitatsoorten die gevoelig zijn voor dit soort veranderingen. 9.4 Beoordeling Het landschap van Nederweert omvat een groot buitengebied en natuurgebieden met recreatiemogelijkheden. In de dorpskernen is openbaar groen te vinden. Er zijn meerdere beschermde gebieden (N2000 en NNN) verspreid over de hele gemeente. Daarnaast is er veel agrarisch groen. De soortendiversiteit is relatief hoog vergeleken met direct aangrenzende gemeenten. Desondanks kent de gemeente op dit vlak een aantal knelpunten. Voor de Natura 2000 -gebieden geldt dat er ondanks een dalende trend nog steeds sprake is van overbelasting met stikstof . Ook andere knelpunten zoals verzuring en vermesting, en eutrofiëring, zorgen voor druk op de natuurwaarden.
Voor de ontwikkeling van kwaliteit en oppervlak van natuurgebieden en groen geldt dat versnippering een probleem is. Het agrarisch groen, kwalitatief slechter dan niet -agrarisch groen en daarom niet geschikt als verbindi ng, vormt hierin een belemmering. In de dorpskernen en op bedrijventerreinen vormt verharding en verstening een obstakel voor een betere verbinding. Hoewel de soortendiversiteit voor een gemeente met veel agrarische bedrijvigheid gemiddeld is, is er veel ruimte voor verbetering ten opzichte van andere delen van Nederland. De gemeente zet zich met haar omgevingsvisie gericht op het Buitengebied in voor een betere verbinding en toepasselijke functies voor oude agrarische bedrijven, om bij te dragen aan een betere groene leefomgeving , uitbreiding van oppervlak van natuur en betere verbindingen . De instandhoudingsdoelstellingen voor Natura 2000 verbeteren bij naleving van natuurbeheer maatregelen . Dit vergt echter de nodige aandacht, waarbij aandachtig omgegaan moet worden met ontwikkelingen als klimaatverandering en strengere regels voor natuurbescherming. Met de huidige en referentiesituatie wordt deels voldaan aan de gewenste bewegingen in het thema ‘natuur’. Voor het aspect Natura 2000-gebieden geldt de gewenste beweging van het verminderen van de milieubelasting van de veehouderij op deze gebieden.
Voor NNN geldt de gewenste beweging van een uitbreiding van het areaal. De biodiversiteit moet verbeterd worden door het inzetten van multifunctioneel groen, en de gemeente wil investeren in een toename van de hoeveelheid groen in de leefomgeving, zowel in kern en als op bedrijventerreinen. Kijkend naar deze gewenste bewegingen is d e huidige situatie nog niet toereikend . Echter, vastgelegde voornemens met betrekking tot de herinrichting van voormalige agrarische grond om natuur te 2 Biodiversiteitsverlies in Nederland, Europa en de wereld, 1700-2010 | Compendium voor de Leefomgeving 3 Groenbeleidsplan Nederweert Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 69 versterken en te verbinden zijn een stap in de goede richting , versterkt door een verwachte daling in agrarische activiteiten met stikstofuitstoot. Figuur 9-9 Trend beoordeling Natuur Nederweert
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 70 10. Bodem, water en ondergrond 10.1 Inleiding en beoordelingskader Het bodem en watersysteem vormt de basis van alle menselijke activiteiten en het natuurlijk systeem. Het ruimtegebruik in de ondergrond neemt daarnaast ook steeds meer toe. Een robuust landschap met een gezonde bodem is een voorwaarde voor een klimaatbestendige gemeente. Dit hoofdstuk Bodem, water en ondergrond omschrijft de aspecten die bepalend zijn voor de huidige situatie van de ( kwaliteit van de) bodem, water en ondergrond in Nederweert . Dit zijn aspecten zoals droogte, hitte , bodemkwaliteit en oppervlakte- en grondwater(kwaliteit). Beoordelingskader In onderstaande tabel zijn de beoordelingsaspecten en de gewenste beweging voor het thema Bodem, water en ondergrond opgenomen. Tabel 10-1 Beoordelingskader thema bodem, water en ondergrond Thema Aspecten Gewenste beweging Bodem, water en ondergrond Droogte In 2050 een klimaatbestendige inrichting van de kernen en bedrijventerreinen binnen de gemeente Nederweert om onder andere beter om te gaan met langere perioden van droogte. Hittestress In 2050 heeft hittestress een minder grote impact op onze gezondheid door kernen en bedrijventerreinen klimaatbestendiger in te richten.
Bodemkwaliteit Verbeteren bodemkwaliteit en het integreren van nieuwe landbouwconcepten als onderdeel van de transitie naar een water- en bodem sturende landbouw. Oppervlaktewater(kwaliteit) Streven naar behalen landelijke doelen waterkwaliteit en - kwantiteit. Grondwater(kwaliteit) Het ontmoedigen van grondwateronttrekking. Wateroverlast In 2050 een klimaatbestendige inrichting van de kernen en bedrijventerreinen binnen de gemeente Nederweert om onder andere beter om te gaan met wateroverlast. Beleidskader In onderstaande tabel zijn de relevante beleidskaders en de belangrijkste uitgangspunten voor het thema Bodem, water en ondergrond opgenomen. Tabel 10-2 Beleidskader thema bodem, water en ondergrond Beleidskader Belangrijkste uitgangspunten Nationaal beleid Bodem onder Omgevingswet (2024) De Aanvullingswet Bodem Omgevingswet en Aanvullingsbesluit bodem Omgevingswet bevatten de regels voor bodem, deze zijn gelijktijdig met de Omgevingswet in werking getreden.
• Het nieuwe wettelijke instrumentarium voor bodem berust op drie pijlers: o Het voorkomen van nieuwe verontreiniging of aantasting (preventie) o Het meewegen van bodemkwaliteit als onderdeel van een brede afweging over de kwaliteit van de leefomgeving in relatie tot functies (toedeling van functies) o Het op duurzame en doelmatige wijze beheren van resterende historische verontreinigingen (beheer historische verontreinigingen) Gemeenten en provincies krijgen een belangrijke rol. Zij zijn verantwoordelijk voor de bodemkwaliteit en het grondwater. Zij krijgen veel mogelijkheden voor eigen beleid. Lokale en regionale regels leggen ze vast in het omgevingsplan of in de omgevingsverordening. Water onder Omgevingswet (2024) In de Omgevingswet wordt gestreefd naar een meer integrale benadering van waterbeheer, waarbij verschillende aspecten zoals waterkwaliteit, waterkwantiteit en waterveiligheid in samenhang worden bekeken. Dit moet leiden tot een betere afstemming van maatre gelen en een efficiënter gebruik van waterbronnen. Eén van de veranderingen is de introductie van nieuwe instrumenten en activiteiten met betrekking tot waterbeheer. Dit kan variëren van het vaststellen van normen voor waterkwaliteit tot het opstellen van waterbeheerplannen. Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v.
de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Nationaal Waterprogramma | Het NWP beschrijft de hoofdlijnen van het nationale waterbeleid en het beheer van de | rijkswateren en 2022-2077 (2022) | rijksvaarwegen. | Het | doel | is | schoon, | veilig | en | voldoende | water, | dat | klimaatadaptief | en toekomstbestendig is. Nationaal Deltaprogramma | Het Nationaal Deltaprogramma beschermt Nederland tegen overstromingen, zorgt voor voldoende (voortgangsrapportage 2024) | zoetwater | en | draagt | bij | aan | een | klimaatbestendige | en waterrobuuste inrichting | van | ons land. De Deltacommissaris rapporteert ieder jaar over de voortgang. Het nieuwste voortgangsrapport is Deltaprogramma 2024: • | Waterveiligheid: Het Deltaprogramma moet versnellen. Dat vraagt om bredere inzet. Dijkversterking is de belangrijkste maatregel om het basisbeschermingsniveau overal te bereiken • | Zoetwater: Nederland is in 2050 weerbaar tegen watertekort. Alle regio’s werken aan weerbaarheid tegen watertekort, het accent ligt op water vasthouden. Ruimtelijke | adaptatie: | Nederland | is | in | 2050 | klimaatbestendig | en waterrobuust ingericht. | Veel maatregelen zijn in uitvoering, maar we staan pas aan het begin. Water en Bodem Sturend is een steun in de rug.
Kamerbrief water en bodem- | Het kabinet wil water en bodem sturend laten zijn bij beslissingen over de inrichting van Nederland. Dat sturend (2022) | heeft de ministerraad besloten, op voorstel van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Met de kamerbrief van 22 november 2022 kijkt het Rijk vooruit hoe deze aanpak standaard water en bodem sturend kan worden gemaakt bij nieuwe ontwikkelingen. Rijksstructuurvisie Ondergrond | Het centrale doel van de Structuurvisie Ondergrond is het bevorderen van duurzaam, veilig en efficiënt (2018) | gebruik van bodem en ondergrond, waarbij het benutten en beschermen in balans zijn. Specifiek richt de visie zich op | het waarborgen van voldoende mogelijkheden | voor drinkwatervoorziening en toekomstige | mijnbouwactiviteiten, | terwijl | er | zorgvuldige | belangenafweging | en | besluitvorming plaatsvindt in samenwerking tussen overheden, marktpartijen en maatschappelijke organisaties, met oog voor veiligheid en burgers. Rijksprogramma Bodem en | In 2020 werd de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) officieel aangenomen, gelijktijdig met de vaststelling ondergrond ( | in ontwikkeling | ) | van de Uitvoeringsagenda NOVI 2021 | -2024. Deze agenda omvat diverse nationale programma's die gericht zijn op het verwezenlijken van de ambities van de NO | VI.
Het Programma Bodem en Ondergrond is één van deze programma's, bedoeld om bij te dragen aan de doelstellingen en visies zoals uiteengezet in de NOVI. Het Programma Bodem en Ondergrond stelt zich ten doel het bevorderen van duurzaam, veilig en efficiënt gebruik van bodem, ondergrond en grondwater, waarbij een evenwichtige afweging tussen exploitatie en bescherming centraal staat. Het omvat diverse maatsc | happelijke uitdagingen zoals de energietransitie en klimaatadaptatie, waarbij een geïntegreerde aanpak vereist is in samenwerking met verschillende belanghebbenden. De Structuurvisie Ondergrond dient als leidraad, waarin beleid wordt geformuleerd | voor | onde | r | meer | mijnbouwactiviteiten | en | de | drinkwatervoorziening, | terwijl | het Programma | Bodem | en | Ondergrond | een | breder | scala | aan | onderwerpen | adresseert, | zoals bodemverontreiniging, ketensamenwerking en bodemdaling. Provinciaal beleid Agenda bodem en ondergrond | De Agenda bodem en ondergrond 2024 | -2030 anticipeert op het veranderende speelveld op het gebied 2024-2030 | van bodem en ondergrond en verschaft inzicht in de ambitie en doelen van de provincie voor de komende jaren. Het doel van de agenda is tweeledig: • | Inzichtelijk maken welke ambitie de provincie heeft op het gebied van bodem en ondergrond en hoe die ambitie is te vertalen in doelen en resultaten.
• | Programmeren van benodigde activiteiten met de beschikbare middelen om de doelen te halen. De agenda biedt een meerjarig kader bodem en ondergrond voor de periode 2024 | -2030 en bevat vijf doelen die de provincie uiterlijk in 2030 wil bereiken. Provinciaal waterprogramma | Het Provinciaal Waterprogramma is een uitwerking van de Omgevingsvisie Limburg 2021 en bevat de 2022-2027 | doelstellingen die | de Provincie in de planperiode samen met partners wil bereiken op het gebied van water. Hierin is uitwerking gegeven aan de belangen op gebied van | : • | Hoogwaterbescherming, wateroverlast, wat | ertekort, verdroging en verbetering van waterkwaliteit van stroomgebied van de Maas. • | Zoetwatervoorziening, natuurherstel, watersysteemherstel, waterveiligheid, landbouw, landschap en stikstofproblematiek. Een watersysteem dat adaptief en op natuurlijke wijze reageert op problematiek. Kaderrichtlijn Water (KRW) | De Kaderrichtlijn Water (KRW) is een Europese richtlijn die op 22 december 2000 van kracht werd. De doelstellingen | van | de | KRW | ondersteunen | het | realiseren | en | behouden | van | schoon | en | gezond oppervlaktewater en grondwater. De Europese lidstaten hebben gezamenl | ijk afgesproken dat uiterlijk in 2027 een goede toestand bereikt moet zijn. | Het KRW bevat een verbeterverplichting en een achteruitgangsverbod van de waterlichamen | .
Regionaal beleid Bouwstenen water en klimaat | De "Bouwstenen voor Water en Klimaat" zijn een initiatief van een samenwerkingsverband van 15 waterpanel noord (voor 2021) | gemeenten | in | Noord- | en | Midden-Limburg | (waaronder | Nederweert), | Waterschap | Limburg, Waterschapsbedrijf Limburg en Waterleidingmaatschappij Limburg. Deze bouwstenen | zijn ontwikkeld Pagina | 71 Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 72 om water- en klimaatdoelen te integreren in de gemeentelijke omgevingsvisies en omgevingsplannen. De bouwstenen zijn verdeeld in vier hoofdthema's: 1. Natuurlijk water 2. Passende bescherming 3. Schoon water 4. Voldoende water 10.2 Huidige situatie Droogte In de afgelopen 100 jaar is de hoeveelheid neerslag die valt met ongeveer 20 procent toegenomen. Het aantal dagen dat het regent is echter niet toegenomen. Dit betekent dat natte dagen natter zijn geworden. Vooral de neerslag in de winter is toegenomen. In de herfst en lente valt juist minder regen. Door klimaatverandering is de verdamping van water, in met name de lente, toegenomen. Door de effecten van klimaatverandering en natuurlijke variatie neemt het neerslagtekort, het verschil tussen neerslag en verdamping, toe in het groeiseizoen.
De afgelopen 30 jaar is het neerslagtekort per 10 jaar met ongeveer 8 procent toegenomen (KNMI). Droogtestress In de zomer kan de bodem zo ver uitdrogen, dat planten niet meer optimaal kunnen verdampen. Ze ondervinden dan droogtestress. Droogtestress komt vooral voor op bodems met een diepe grondwaterstand beneden het maaiveld en met een grove textuur, zoals grof z and. In de landbouw leidt droogtestress tot een afname van de gewasopbrengst. In de natuur past de vegetatie zich op den duur aan: soorten van vochtige en natte milieus verdwijnen om plaats te maken voor soorten die tegen droogte bestand zijn. In onderstaande figuren is droogtestress voor de huidige en toekomstige situatie (2050) in beeld gebracht. Voornamelijk het zuidelijk deel van de gemeente en het Weerterbos en -heide ten westen van de gemeente zijn kwetsbaar voor droogte . Hier is in de huidige situatie reeds sprake van een hoge droogtestress ( jaarlijkse opbrengstderving van >20% bij gras). In 2025 neemt de droogtestress hier verder toe, waarbij ook het gebied rond de kernen Nederweert en Ospel te maken krijgen met een matige droogtestress (jaarlijkse opbrengstderving van 10%-20% bij gras). Figuur 10-1 Risico droogtestress - huidig (bron: Klimaateffectaltas)
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 73 Figuur 10-2 Risico droogtestress - 2050 (bron: Klimaateffectatlas) Natuurbrandgevoeligheid De natuurbrandgevoeligheid betreft de kans op het ontstaan van een natuurbrand in een gebied . Landbouw is meegenomen omdat daar ook branden voorkomen. In de gemeente Nederweert betreft de natuurbrandgevoeligheid in zowel de huidige situatie als in de toekomstige situatie ( 2050) gemiddeld. Lokaal varieert de natuurbrandgevoeligheid van laag tot hoog. Het Weerterbos en de Weerterheide ten westen van de gemeente kent in zowel de huidige als toekomstige situatie een hoge natuurbrandgevoeligheid. Figuur 10-3 Natuurbrandgevoeligheid in 2050 (bron: Klimaateffectatlas) Droogtegevoeligheid grondwaterafhankelijke natuur De toenemende droogte door klimaatverandering is vooral nadelig voor vegetaties die afhankelijk zijn van ondiep grondwater. Onderstaande kaart toont de droogtegevoeligheid van natuur die afhankelijk is van grondwater. Met name de vennen in het zuiden van de gemeente, zoals de Schoorkuilen, de Kwegt, de Banen en het Sarsven zijn zeer gevoelig. Ook De Peel in het noordoosten van de gemeente betreft (zeer) droogtegevoelige grondwaterafhankelijke natuur.
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 74 Figuur 10-4 Droogtegevoeligheid grondwaterafhankelijke natuur (bron: Klimaateffectatlas) Hittestress Als gevolg van klimaatverandering komen extreem warme dagen vaker voor. Deze warmte blijft in een stedelijke omgeving gemakkelijker hangen. Op warme dagen kan zich hierdoor een stedelijk hitte -eiland vormen. Dit gebeurt met name in de afwezigheid van groen, blauw en openheid. Deze overmatige warmte heeft een negatief effect op mensen, dieren en planten. De kern Nederweert heeft op een warme dag lokaal te maken met een temperatuurstijging van 0,4 tot 1,4 graden Celsius boven de feitelijke buitentemperatuur. Dit is een beperkt effect in vergelijking met grotere plaatsen en steden. De kern Ospel en de industrie aan de Kanaaldijk ervaren temperaturen van 0,4 tot 0,6 graden Celsius boven de feitelijke buitentemperatuur . De hitte straalt deels uit naar het buitengebied, maar het grootste deel van het buitengebied heeft te maken met een minimale opwarming (minder dan 0,2 graden Celsius). Figuur 10-5 Stedelijk hitte-eiland effect (bron: Atlas Leefomgeving) Bodemkwaliteit Landelijk beleid stelt strikte eisen voor de bodemkwaliteit. Bij nieuwe ontwikkelingen moet worden voldaan aan de basisbodemkwaliteit voor de gewenste functies.
Dit leidt ertoe dat, bij ontwikkelingen, de bodemkwaliteit enkel gelijk kan blijven als deze voldoet aan de bodemkwaliteit voor de gewenste functie, of deze kan verbeteren. Bodemverontreiniging is een risico voor de gezondheid van mens, plant en dier en voor een onbeheersbare
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 75 verspreiding in het milieu. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is een deel van de bodemtaken overgegaan naar de gemeente. In onderstaande kaart zijn de saneringsactiviteiten in Nederweert weergegeven. Voornamelijk rond Nederweert en Ospel hebben saneringsactiviteiten plaatsgevonden of is de bodem voldoende onderzocht, waardoor er weinig bekend is over de staat van de bodem in het overige deel van de gemeente. Er is binnen de gemeente één voormalige stortplaats bekend , een perceel tussen de Leveroysedijk en Duivelsmeerdijk. De huidige situatie hiervan en de invloed op bodemkwaliteit is onbekend. Figuur 10-6 Bodemkwaliteit gemeente Nederweert (bron: Bodemloket) Oppervlaktewater(kwaliteit) In onderstaand figuur zijn de waterlopen in Nederweert en omgeving te zien. Er lopen meerdere (Rijks)kanalen die ten zuiden van de kern Nederweert kruisen. Dit zijn de Zuid -Willemsvaart, de Noordervaart en kanaal Wessem-Nederweert. In het zuiden van de gemeente ligt een uitgestrekt vennengebied , die deel uitmaken van de Peelvennen. De met elkaar in verbinding staande vennen herbergen veel en bijzondere natuurwaarden en heeft deels een Natura 2000-status.
Ten zuiden van de gemeente Nederweert loopt een deel van KRW -oppervlaktewaterlichaam Tungelroysebeek. Deze beek ontspringt in België en mondt uit in de Maas. Het verval en daarmee de stroomsnelheid is laag. De chemische toestand is slecht en voldoet niet. De ecologische toestand is ontoereikend (KRW-factsheet Tungelroysebeek). Ten oosten van Nederweert loopt een deel van de Roggelsebeek. De chemische toestand is slecht en voldoet niet. De ecologische toestand is matig (KRW-factsheet Roggelsebeek).
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 76 Figuur 10-7 Wateren in en rond gemeente Nederweert (bron: PDOK) Grondwater(kwaliteit) De grondwaterstanden volgen de seizoenen. In de zomer zakken de standen als gevolg van het neerslagtekort uit. De mate van die uitzakking kan bepalend zijn voor het ontstaan van schades. Als maat voor de regulier zomerse uitzakking wordt de Gemiddelde Laagste Grondwaterstand (GLG) gebruikt. De GLG is het gemiddelde van de drie laagst waargenomen grondwaterstanden per jaar, over een periode van minimaal acht jaar. De GLG is dus geen extreem droge situatie. Wanneer de grondwaterstand ver wegzakt onder de GLG of zelfs onder de laagst opgetreden historische grondwaterstand, kan dit gevolgen hebben. Door veranderend klimaat kan de GLG zelf ook veranderen, doordat zomers structureel droger worden. Grondwaterstand Te lage grondwaterstanden vormen voor veel functies een bedreiging. Voor natuur bestaat het risico op onomkeerbare schade, waarbij nattere doelsoorten verdwijnen en drogere doelsoorten het gebied niet kunnen bereiken. Er kan droogteschade voor de landbouw ontstaan en de kans op natuurbranden neemt toe. Bij te lage grondwaterstanden in het groeiseizoen neemt de vraag naar water voor beregening uit het oppervlaktewater en het grondwater sterk toe.
Als dit water niet beschikbaar is kan droogteschade voor de landbouw optreden. De Gemiddelde Laagste Grondwaterstand (GLG) is in een groot deel van de gemeente, met name rond de kernen Nederweert en Ospel, dieper dan 2 meter onder maaiveld. Op sommige plaatsen betreft de GLG meer dan 4 meter onder maaiveld. Ook het gebied rond Levero y heeft te maken met lage grondwaterstanden, grotendeels variërend tussen 3 en 4 meter onder maaiveld. De GLG in het noordelijk en noordwestelijk deel van de gemeente ligt hoger, gemiddeld tussen de 0,8 en 1,5 meter onder maaiveld.
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 77 Figuur 10-8 Gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG) – huidig (bron: Klimaateffectatlas) De GLG is naar 2050 (scenario hoog) in een groot deel van de gemeente stabiel , er zijn hier geen duidelijke ontwikkelingen aanwezig. Een uitzondering hiervan betreft het noordelijk en noordwestelijk deel ( rondom het Weerterbos). In deze gebieden is sprake van enige daling van de GLG (0,1-0,25 meter). Figuur 10-9 Gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG) – 2050 hoog (bron: Klimaateffectatlas) Kwel en infiltratie Onderstaande kaart toont waar en in welke mate kwel en infiltratie plaatsvind t in Nederweert. Kwel betreft uittredend grondwater. Het indringen van water in de grond betreft infiltratie (wegzijging). Voornamelijk in het noordelijk deel van de gemeente is sprake van enige tot gemiddelde mate van kwel. In het overige deel van de gemeente speelt , met name rond de N275, is sprake van wegzijging. Dit wil zeggen dat oppervlaktewater naar het grondwater wegstroomt.
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 78 Figuur 10-10 Kwel en infiltratie - huidig (bron: Klimaateffectatlas) In 2050 is er sprake van enige toename van kwel ( 0,1-0,5 mm/dag) in het noordelijk en noordwestelijk deel van de gemeente. Het gebied rond de kern Ospel en het zuidelijk deel van de gemeente zal daarentegen te maken krijgen met enige toename van wegzijging (0,1-0,5 mm/dag). Figuur 10-11 Kwel en infiltratie - 2050 (bron: Klimaateffectatlas) Grondwaterbescherming drinkwater De grondwaterbeschermingsgebieden zijn beschermingszones voor de onttrekkingen voor de openbare drinkwatervoorziening. Limburg kent twee boringsvrije zones, één hiervan betreft de gehele Roerdalslenk, die de hele gemeente omvat . In de ze boringsvrije zone geld t een verbod voor het doorboren van de kleilagen voor specifieke toepassingen ter bescherming van de grondwatervoorraden . Aanvullend is ten noordoosten van de kern Ospel een waterwingebied aanwezig , dit betreft een productielocatie van Waterleidingmaats chappij Limburg (WML) aan de Zwarteboordweg.
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 79 Figuur 10-12 Grondwaterbeschermingsgebieden drinkwater (bron: Atlas Leefomgeving) Wateroverlast Voor het aspect wateroverlast wordt gekeken naar de impact van hevige regenbuien. In onderstaande afbeelding toont de waterdiepte bij een hevige bui ( 140 mm/2 uur ). Dit type wateroverlast komt het meest voor bij wolkbreuken in de zomer en kan lokaal zorgen voor wateroverlast. Een groot deel van de Nederlandse straten en pleinen kunnen bij hevige buien onder water komen te staan. De meeste schade treedt op wanneer het water (over de stoepen) gebouwen instroomt. Ook zijn er gezondheidsrisico’s als er vervuild water op straat blijft staan: bij gemengde riolen kan regenwater zich mengen met niet-gezuiverd water. De risico’s op wateroverlast zijn in gemeente Nederweert het grootst in de kern Ospel . Een groot deel van de straten in Ospel, waaronder de Onze Lieve Vrouwestraat en Stad, hebben na een hevige bui te maken met water op straat. Lokaal betreft de waterdiepte na een hevige bui meer dan 30 centimeter. In het buitengebied is er relatief weinig wateroverlast na een hevige bui. Figuur 10-13 Waterdiepte bij hevige bui (140 mm/2 uur) (bron: Klimaateffectatlas)
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 80 10.3 Trends en ontwikkelingen In de gemeente Nederweert spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Bodem, water en ondergrond’. De volgende ontwikkelingen spelen: • Aandacht voor een vitaal bodem- en watersysteem De voordelen van een vitaal bodem - en watersysteem worden steeds belangrijker. In het landelijke coalitieakkoord is opgenomen dat water en bodem sturend worden bij ruimtelijke planvorming. De bodemkwaliteit is in het verleden achteruitgegaan, en ook klimaatverandering versnelt de afbraak van organische stof in de bodem. Agrariërs kun nen door verandering in bedrijfsvoering een grote impact hebben op de vitaliteit van bodems. Ook heeft een toename van groen in dorpskernen een positieve invloed op de vitaliteit van de bodem. • Druk op het grondwater Het gebruik van drinkwater neemt toe. Met name door de warme, droge perioden is het watergebruik de afgelopen jaren gestegen. Ook neemt het aantal inwoners van de gemeente Nederweert toe, waardoor het drinkwatergebruik stijgt. Daarnaast neemt de provincie acties om de grondwaterkwaliteit te verbeteren.
• Verbetering oppervlaktewaterkwaliteit door de Kaderrichtlijn Water (KRW) Door middel van de KRW stuurt Europa op de kwaliteit van het oppervlaktewater in Europa. Het doel is dat in 2027 alle wateren een goede ecologische waterkwaliteit hebben. Deze wordt vooral bepaald door de biologische kwaliteit en daarnaast door relevante v erontreinigende stoffen en de fysisch -chemische kwaliteit. Het is onwaarschijnlijk dat in Nederland de oppervlaktewaterkwaliteit op tijd op dit niveau is. Desalniettemin betekenen de maatregelen die in het kader van de KRW worden genomen dat de oppervlaktewaterkwaliteit toeneemt. 10.4 Beoordeling Waterhuishouding en bodemkwaliteit staan onder druk en vragen structureel aandacht, mede door klimaatverandering, slechte oppervlaktewaterkwaliteit, watergebruik en de aanwezigheid van kwetsbare natuurgebieden en landbouwgronden. Het (grond)watersysteem staat door toenemende piekbuien en perioden van droogte voor uitdagingen. Tegelijkertijd is het (grond)watersysteem complex, met lokale knelpunten zoals verdroging, wateroverlast en beïnvloeding door ontwatering en grondwateronttrekkingen. De huidige- en referentiesituatie sluit nog beperkt aan bij de gewenste beweging richting een klimaatbestendige inrichting, verbeterde bodemkwaliteit en het behalen van landelijke doelen .
Hoewel met aanpassingen en het aangrijpen van adaptatiekansen de bodem- en watergesteldheid op orde kan worden gebracht, vraagt het realiseren van de gewenste beweging om structurele keuzes waarbij bodem en water nadrukkelijker meegenomen worden voor toekomstige ontwikkelingen. Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert Pagina | 81 Figuur 10-14 Trend beoordeling thema Bodem, water en ondergrond
Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert 11. | Gezond milieu 11.1 | Inleiding en beoordelingskader Het hoofdstuk | Gezond milieu | als onderdeel van | Milieu- | en Omgevingseffecten | omschrijft de | aspecten die bepalend zijn voor de invloed van het milieu op de gezondheid van mensen. | Dit zijn aspecten zoals luchtkwaliteit, geluid, geur en lichthinder. Beoordelingskader In onderstaand | e tabel zijn de beoordelingsaspecten en de gewenste beweging voor het thema | Gezond milieu opgenomen. Tabel 11-1 Beoordelingskader thema Gezond milieu Thema | Aspect | Gewenste beweging Gezond milieu | Luchtkwaliteit | Door aanpak van binnenlandse bronnen die door Nederweert beïnvloedbaar zijn gezondheidswinst realiseren | (ten minste 50% in 2030 ten opzichte van 2016). Geluid | De leefomgeving klimaatbestendig, veilig en bevorderend voor het welzijn van inwoners maken, onder andere door geluidsreductie. Geur | Afname van geuroverlast. Lichthinder | Afname van lichthinder, donkere gebieden donker houden. Beleidskader In onderstaande tabel zijn de relevante beleidskaders en de belangrijkste uitgangspunten voor het thema Gezond milieu opgenomen.
Tabel 11-2 Beleidskader thema Gezond milieu Beleidskader | Belangrijkste uitgangspunten Nationaal beleid Geluid onder Omgevingswet | Spoorweglawaai: Spoorweglawaai wordt onder de Omgevingswet gereguleerd als onderdeel van omgevingsveiligheid en gezondheid, waarbij geluidsbelasting langs hoofdspoorwegen wordt beoordeeld op basis van vastgestelde grenswaarden (L | den en Lnight). Wegverkeerslawaai: | onder | de | Omgevingswet | stelt | de | gemeente | in | het | omgevingsplan gebiedsgerichte normen op geluidgevoelige objecten (zoals woningen) vast. Luchtkwaliteit | Vooral | in | en | nabij | de | aandachtsgebieden | moeten | overheden | toetsen | aan | de onder Omgevingswet | rijksomgevingswaarden. | Aandachtsgebieden | zijn | locaties | met | hogere | concentraties stikstofdioxide (NO2) of fijnstof (PM10). Onderstaande tabel toont de jaargemiddelde grens of normwaarden. | rijksomgevingswaarden | met | een | resultaatverplichting. | De rijksomgevingswaarden | zijn gelijk aan de oude | wettelijke waarden. | De tabel toont | ook de advieswaarden van de | World Health Organization (WHO) voor NO2, PM10 | en PM2,5. | Deze advieswaarden gaan uit van een ambitieuzere inzet op een gezondere leefomgeving. Omdat deze nog niet zijn geïmplementeerd in de Nederlandse wetgeving, zijn deze wat vrijblijvender dan de rijksomgevingswaarden.
Stof | Omgevings- | Streefdoel 2030 | Nieuwe EU-eisen | EU-beleid zero- waarden, | Schone Lucht | 2030 | pollution 2050, Besluit kwaliteit | Akkoord WHO | streven naar WHO- leefomgeving | waarden 2005 | waarden 2021 (Bkl) §2.2.1 NO2 | 40 µg/m3 | 40 µg/m3 | 20 µg/m3 | 10 µg/m3 PM10 | 40 µg/m3 | 20 µg/m3 | 20 µg/m3 | 15 µg/m3 PM2,5 | 25 µg/m3 | 10 µg/m3 | 10 µg/m3 | 5 µg/m3 Er is een uitzondering voor activiteiten die maar weinig bijdragen aan de luchtvervuiling, oftewel: niet in betekenende mate (NIBM). Schone Lucht Akkoord (2019) | De gemeente Nederweert heeft het nationale Schone Lucht Akkoord in 2020 ondertekend. Het akkoord beoogt door een schonere lucht in 2030 een gezondheidswinst van 50% | te bereiken in vergelijking met 2016. Pagina | 82 Leefomgevingsfoto Nederweert t.b.v. de Omgevingsvisie Nederweert projectnummer 0508980.100 8 juni 2026 Gemeente Nederweert De deelnemende partijen werken toe naar de WHO-advieswaarden in 2030. De advieswaarden uit 2005 zijn daarbij uitgangspunt | (zie in bovenstaande tabel). Lichthinder onder | Voor | kunstlicht | in | de | tuinbouw bij | kassen (in | vaktaal: | assimilatiebelichting | of Omgevingswet | assimilatieverlichting) staan rijksregels in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) | . Dit is ter voorkoming van lichthinder en om de duisternis en het donkere landschap te beschermen.