Bijlage - Ontwerpbegroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

Actuele kaderstellende beleidsnota's                          

Beheerplan duurzaam meerjarig onderhoud gemeentelijke gebouwen 2022-2025 Landschapsontwikkelingsplan (LOP) Neder-Betuwe 2022-2032 Bestemmingsplannen Nota Bovenwijkse Voorzieningen 2018 deel A (2018), (deel B, actualisatie 2022) Omgevingsvisie Neder-Betuwe Verordening Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Programma Wonen 2022-2030 Nota grondbeleid (2016) Welstandsnota (2011) VTH beleid Rivierenland 2022 (VTH: Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving), Bijlage 1 (Risicoanalyse), Bijlage 2 (Richtlijn geharmoniseerde sancties) Verordening uitvoering en handhaving Omgevingsrecht Neder-Betuwe 2023) Geurgebiedsvisie NederBetuwe (2011) Gemeentelijk Rioleringsplan 2019-2023 inclusief Waterplan (2018) Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2021 (IBOR) Assetsheet Begraafplaatsen Assetsheet Riolering & Water (Incl. Baggeren) Klimaatnota Neder-Betuwe 2021-2025 (2021) Nota Honden(poep)beleid 2016 (2016) Beleidsvisie externe veiligheid Neder Betuwe 2015-2018 (2015) Bodembelastingkaart (actualisatie 2017) Neder-Betuws Verkeer- en Vervoerplan beleidsrapportage (2018), (achtergrondrapportage) Speelruimtenota 2020-2023 (2019), (bijlage 1), (bijlage 2) Vervangingsplan essentaksterfte 2019-2022 (2019) Uitvoeringsplan bomen Neder-Betuwe 2019 (2019) Beleidsplan huisvesting arbeidsmigranten 2020-2022 (2019) Woonwagenbeleid (2020)

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

27

Ambities 3.1 Wonen voor iedereen Wat willen we bereiken?

Betaalbaar wonen voor iedereen

Beschikbare woningen voor iedereen

Wat gaan we daarvoor doen?

We gaan kleinere en goedkopere woningen bouwen.

continu

We monitoren de lokale woningmarkt

continu

We borgen 30% sociale huurwoningen bij elk nieuwbouwproject en meer (10%) sociale koopwoningen

continu

We proberen een juridische borging te vinden voor de realisatie van betaalbare woningbouw

afgerond

We doen onderzoek naar koopondersteuning voor starters

afgerond

We maken meerjarenafspraken met Thius voor de periode 2024 -2027

2024

We zoeken naar mogelijkheden voor het verbeteren van de doorstroming op de woningmarkt.

2025

We doen onderzoek naar mogelijke oplossingen voor woonruimte van spoedzoekers.

2024

We willen meer levensloopgeschikte of zorgwoningen bouwen.

continu

We streven naar 50% toewijzing van woningen voor lokale behoefte. We doen onderzoek naar woningsplitsing in het buitengebied.

Vindbare woningen voor iedereen

Voldoende aanbod wonen dichtbij werk voor arbeidsmigranten

Rekening houden specifieke behoefte woonwagenbewoners

Wanneer speelt het?

2024 afgerond

We monitoren het aanbod in de vrije sector

2024

We onderzoeken hoe we vroeger kunnen informeren over een sociale huurwoning en de wachtlijst.

2024

We gaan voorlichting geven over levensloop bestendig wonen aan senioren

2024

We geven actief communicatie over woningbouw aan inwoners.

2024

We realiseren voldoende nieuwe verblijfsplaatsen voor arbeidsmigranten

2023-2026

We voeren een inventarisatie uit over het aantal arbeidsmigranten bij agrariërs (short stay).

2024

We geven uitvoering aan het regionaal convenant arbeidsmigranten.

2024

We realiseren dertien nieuwe standplaatsen voor woonwagenbewoners.

2024

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

28

Activiteiten 2024

Voor het bereiken van bovenstaande ambities gaan we het volgende doen in 2024. Activiteiten om betaalbaar wonen voor iedereen te realiseren Realisatie van de woonmonitor De woonmonitor zal eind 2023 gereed zijn en wordt door het college vastgesteld. Zodra deze gereed is zullen wij u deze toesturen via een raadsinformatiebrief. De monitor zal via een link op de website te raadplegen zijn. Vanaf 2024 zullen we de monitor elke 3 maanden van actuele informatie voorzien. Vergroten van het aandeel sociale huurwoningen In elk nieuwbouwproject gaan we minimaal 30% sociale huur realiseren. Hiervoor is een doelgroepenverordening vastgesteld. Elk nieuw initiatief wordt aan de verordening getoetst. We maken meerjarenafspraken met woningcorporatie Thius voor de periode 2024 - 2027 Per jaar maken we uitvoeringsafspraken waarin actiepunten opgenomen worden over betaalbaarheid van de woningen. Aan het eind van het jaar worden deze geëvalueerd. Activiteiten om beschikbare woningen voor iedereen te realiseren Verbeteren doorstroming wooncarrière Afhankelijk van leeftijd en huishoudenssamenstelling kunnen inwoners behoefte hebben aan een ander type woning. Samen met de woningcorporaties en ontwikkelaars willen we in 2024 afspraken maken over advies of hulp bij verhuizen.

Onderzoek oplossingen woonruimte spoedzoekers We zoeken naar mogelijkheden om de reguliere woningmarkt en woningbouw te ontlasten door mee te werken aan passende gebouwtransformaties of het realiseren van passende tijdelijke woonruimte. We willen meer levensloopgeschikte en zorgwoningen bouwen Hiervoor wordt samen met het sociaal domein een woon-zorgvisie opgesteld. Hierbij kijken we ook naar regionale samenwerking. We willen voorzien in de lokale woonbehoefte Hiervoor stellen we in het eerste half jaar van 2024 een huisvestingsverordening op waarin we borgen dat 50% van alle toewijzingen naar de huidige inwoners van de gemeenten gaan. Activiteiten om woningen beter vindbaar te maken Communicatie over woningbouw aan inwoners In 2024 gaan we via de gemeentelijke kanalen inwoners informeren over de actuele woningbouwprojecten waarbij we ook informatie delen over woningtypen, prijzen en eventueel doelgroepen. We zetten ook de sociale media in bij belangrijke momenten als inschrijven huurwoningen en start verkoop. Hier zullen we ook woningcorporatie Thius bij betrekken. Activiteiten voor voldoende aanbod wonen voor arbeidsmigranten dichtbij werk Realisatie nieuwe verblijfplaatsen voor internationale werknemers In de gemeente zijn structureel meer verblijfplaatsen nodig om de internationale werknemers die nu bij ons werken te huisvesten. Hier wordt ook in 2024 actief aan gewerkt.

Onder andere in een samenwerking met Tiel om een locatie voor arbeidsmigranten te realiseren. Inventarisatie internationale werknemers bij agrariërs (shortstay) Voor kortdurend verblijf gelden andere beleidsregels en normen. Vanuit de overheid wordt dit aangescherpt. Wij willen onze lokale agrariërs hierbij ondersteunen. Bij de inventarisatie in 2024 vragen we de benodigde informatie op om dit te kunnen doen.

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

29

Invoeren handelingsperspectief en convenant arbeidsmigranten Regionaal werken we met gemeenten samen om het goed te organiseren voor de internationale werknemers en de ondernemers. Deze samenwerkingen en afspraken hebben we geborgd in een convenant. In de komende jaren moeten we die afspraken gaan omzetten naar de praktijk. Activiteiten voor de specifieke behoefte van woonwagenbewoners Realiseren nieuwe standplaatsen voor woonwagenbewoners Zoals staat in de landelijke regelgeving realiseren we in de gemeente nieuwe standplaatsen, zodat ook de nieuwe generatie van onze lokale woonwagenbewoners in familieverband kan wonen. In 2023 is hiervoor een bestuursopdracht gegeven om drie locaties te onderzoeken op haalbaarheid. Als deze locaties geschikt blijken dan zal een ruimtelijke procedure gestart worden en dan kan, in samenspraak met woningcorporatie Thius, gestart worden met de bouw.

3.2 Onze openbare ruimte is heel, schoon en veilig en bereikbaar voor iedereen Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

We continueren de uitvoering van het Neder-Betuws verkeers- en vervoersplan.

Veilig en goed onderhouden wegennet

Effectieve en efficiënte inrichting en beheer openbare ruimte

continu

We realiseren een Randweg Opheusden voor het ontlasten van de kern Opheusden en de ontsluiting van het Tree Valley Business Centre. Daarnaast creëren we de mogelijkheid om de Wijk Herenland aan te sluiten op de Randweg.

2024-2027

We volgen de ontwikkelingen rond de verbreding van de Rijnbrug

2024 e.v.

We onderzoeken een betere ontsluiting van Ochten-Oost en -Noord.

2023 e.v.

We onderzoeken een goede verbinding voor langzaam verkeer tussen Casterhoven en andere delen van het dorp Kesteren.

Goede bereikbaarheid openbaar vervoer

Wanneer speelt het?

2024

We lobbyen voor korte reistijden naar de centrumgemeenten.

2023 e.v.

We zetten ons in voor behoud van goede en duurzame veerverbindingen.

2023 e.v.

We ronden de herinrichting van de omgeving station Opheusden af.

2024

We gaan uitvoering geven aan het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR).

continu

Bij nieuwbouwlocaties wordt voldoende rekening gehouden met aaneengesloten speelplekken.

continu

We starten een communicatiecampagne met het doel het zwerfafval tegen te gaan.

2023

We doen onderzoek naar het, op een respectvolle manier, behouden van voldoende ruimte op onze gemeentelijke begraafplaatsen.

continu

We doen onderzoek naar het verbeteren van de kwaliteit van het openbaar groen tegen lagere beheerkosten

continu

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

30

Sober en doelmatig beheer gemeentelijke gebouwen

We gaan uitvoering geven aan de 1e fase van het baggerplan voor de B- en C-watergangen.

2023-2025

We maken een doorstart met het honden(poep)beleid nieuw Kadernota

2023-2025

We voeren het Beheerplan duurzaam meerjarig onderhoud gemeentelijke gebouwen uit. (Deze activiteiten zijn verder uitgewerkt in Programma 6.)

2022-2025

Activiteiten 2024

Voor bet bereiken van bovenstaande ambities gaan we het volgende doen in 2024. Activiteiten voor een veilig en goed onderhouden wegennet Werkzaamheden uit het Neder-Betuws verkeers- en vervoerplan In 2024 werken we aan snelheidsremmende maatregelen op de Overbroeksestraat te Ochten. De Hoofdstraat-zuid te Kesteren (tussen spoorwegovergang en rotonde Broekdijk) willen we duurzaam veilig inrichten. Het tijdstip van uitvoering stemmen we af met de bouwontwikkelingen in de omgeving. Daarnaast worden actuele knelpunten naar aanleiding van meldingen opgelost en vinden reguliere campagnes en dergelijke plaats. Doorontwikkeling en projectvoorbereiding Rondweg Ochten Begin 2024 besluiten we welke variant van de rondweg verder wordt uitgewerkt tot een voorlopig ontwerp. Bijzondere aandacht vraagt de aansluiting op het bestaande wegennet aan de noordzijde van Ochten. We nemen ook de ontwikkelkansen mee die ontstaan door de aanleg van de rondweg. Projectvoorbereiding Randweg Opheusden De voorbereiding om te komen tot realisatie van de Randweg Opheusden verloopt volgens plan. De grondverwerving zal verder gestalte krijgen. In 2024 verwachten we te beschikken over een onherroepelijk bestemmingsplan, is er een akkoord met Prorail op welke wijze de randweg het spoor zal kruisen en is er een besluit of en op welke wijze de wijk Herenland zal worden aangesloten op de randweg.

Een goede verbinding voor langzaam verkeer tussen Casterhoven en andere delen van het dorp Kesteren In de Kadernota 2024 hebben we een bijdrage opgenomen als reservering voor een door ProRail te realiseren aanpassing van de spoorwegovergang Hoofdstraat Kesteren. Door het aanbrengen van gescheiden voorzieningen voor langzaam verkeer kan dan een goede veilige verbinding ontstaan. Activiteiten voor een goede bereikbaarheid van het openbaar vervoer Inzet voor behoud van de auto- en personenveren Naar het zich laat aanzien zijn er vanaf 2024 in het Verenfonds geen financiële middelen meer. Samen met Wageningen en de veerexploitant wil de gemeente werken aan een financiële exploitatie waarin er naar een lagere gemeentelijke bijdrage voor het veer Opheusden Wageningen wordt toegewerkt. In het nieuwe coalitieakkoord van de provincie Gelderland lijkt er ook wat meer ruimte te zijn voor een provinciale rol. De provincie geeft aan met gemeenten en buurprovincies aan een nieuw plan voor 2024 en verder te willen werken dat gezamenlijk gedragen wordt. Uitvoering regionale mobiliteitsplan 2023 - 2026 In 2023 is de uitvoering van het nieuwe regionale mobiliteitsplan gestart. Een goede bereikbaarheid en een passend (duurzaam) mobiliteitsaanbod zijn een voorwaarde om onze regionale ambities te realiseren. Voorbeelden hiervan zijn de lobby voor de A15, snelfietspaden,

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

31

het openbaar vervoer en het binnenhalen van landelijke subsidies. Het zijn met name vraagstukken die een regionale of landelijke schaal hebben. Als regio zijn we geen opdrachtgever van het OV en HaltetaxiRRReis, maar we maken ons richting de provincie wel hard voor het belang van het OV als onderdeel van de mobiliteitsketen in onze regio. Aanlevering mobiliteitsdata op orde Steeds meer voertuigen gebruiken dagelijks digitale verkeersinformatie. Het is van belang dat deze informatie actueel en betrouwbaar is. Het (structureel) aanleveren van digitale mobiliteitsdata wordt daarom steeds belangrijker. Het Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat heeft vijf dataclusters bepaald, die concreet ingevuld moet worden door wegbeheerders. Het gaat onder meer om gegevens over de maximumsnelheid, venstertijden, milieuzones, parkeren en bebording. We streven er naar om up tot date te blijven met betrekking tot deze data items. Activiteiten voor een effectieve en efficiënte inrichting en beheer van de openbare ruimte Planvoorbereiding van de Nassaulaan, De Leede en Dichterswijk/Romeinsebuurt in Kesteren We starten met de voorbereiding- en ontwerpfase van deze rehabilitatieprojecten. De budgetten van deze projecten worden nog getoetst op basis van de evaluaties van eerdere rehabilitatieprojecten. Dit betekent dat we daarop terugkomen bij of de 2e Berap 2023 of de 1e Berap 2024.

Doorontwikkeling IBOR Het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) willen we gaan vertalen in een Meerjarig Investeringsprogramma (MJIP). In Paragraaf 3 Onderhoud Kapitaallasten van deze Programmabegroting gaan we uitgebreider in op het IBOR en de verschillende onderdelen daarvan. Vogelbuurt fase 2 gaat in uitvoering Na een ontwerp- en aanbestedingsfase verwachten we uitvoering te kunnen geven aan project Vogelbuurt fase 2 in Opheusden. Baggerwerkzaamheden B- en C-watergangen Het gemeentelijk watersysteem moet op diepte worden gebracht om goed te blijven functioneren. Het waterschap onderhoudt de A-watergangen. De gemeente onderhoudt de B- en de Cwatergangen. De B-watergangen zijn watergangen met een lokale water aan- en afvoerende functie. De C-watergangen hebben voornamelijk een waterbergende functie. In het najaar 2023 wordt de 1e fase aanbesteed. Baggerwerkzaamheden moeten in de wintermaanden worden uitgevoerd. Naar verwachting starten we in november 2023 en ronden we het werk af in het voorjaar van 2024. Dit is ruim binnen de termijn die we hebben afgesproken met Waterschap Rivierenland. Frisse doorstart honden(poep)beleid In de afgelopen jaren is het aantal honden in onze gemeente toegekomen. Door alleen in te zetten op het handhaven bij niet-opruimen van hondenpoep lossen we het hondenpoepprobleem niet op.

Daarom willen we in 2024 een frisse doorstart maken met de uitvoering van het honden(poep)beleid. We willen de bestaande hondenvoorzieningen optimaliseren en extra voorzieningen toevoegen. Bijvoorbeeld door op strategische plekken langs hondenuitlaatroutes meer bakken te plaatsen. Op deze manier willen we hondenbezitters faciliteren om zich aan de regels te houden. De kosten kunnen worden gecompenseerd door meeropbrengsten van de inkomsten uit de hondenbelasting. De meeropbrengst hondenbelasting ziet u terug bij Algemene dekkingsmiddelen, overhead, VPB en onvoorzien en dan specifiek onder taakveld belastingen overig. Vervangingsopgave afvalbakken De afvalbakken in onze gemeente zijn meer dan aan vervanging toe. We willen in 2024 starten met het vervangen van de bestaande afvalbakken en deze asset (assetsheet Afval en Schoon) op orde

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

32

te krijgen. Om landelijk gemiddeld aantal afvalbakken te halen, zouden er extra bakken bij moeten komen. Een aantal bestaande bakken gaat een nieuwe plek krijgen, in het kader van de optimalisatie van de spreiding. De (ver)plaatsing zal grotendeels volgens de nieuwe leidraad afvalbakken plaatsvinden. Werkzaamheden in de openbare ruimte voortvloeiend uit de dorpsgesprekken In 2023 zijn er dorpsgesprekken gehouden. Hieruit komen verschillende wensen en klachten. Zo komt bijvoorbeeld naar voren dat er op zaterdagen veel parkeeroverlast is bij het sportpark De Hoeken. De huidige parkeerplaats is ontoereikend en mensen parkeren onveilig bij onder andere de Keizerstraat. We hebben al vele meldingen in 2023 opgelost. Voor de wat complexere vragen maken we een integraal overzicht van de werkzaamheden. We komen daarvoor met een advies en inzicht van de kosten. Activiteiten voor een sober en doelmatig beheer van de gemeentelijke gebouwen Uitvoering beheerplan duurzaam meerjarig onderhoud gemeentelijke gebouwen 2022-2025 Naast het verhelpen van klachten en storingen bij gemeentelijke gebouwen, ligt ook de focus op het meerjarig groot onderhoud aan welzijns-, binnensport- en gemeentelijke gebouwen (gemeentehuis en gemeentewerven) en cultureel en historisch erfgoed zoals kerktorens en monumenten in de openbare ruimte.

Bij het gemeentehuis is vervanging van het noodaggregaat van belang om bij calamiteiten/uitval te voorzien in een noodstroomvoorziening. Er wordt onderzoek gedaan naar de toekomstige inrichting van de raadzaal. Verder starten in 2024 de voorbereidingen voor het nieuw beheerplan (2026-2029). Onafhankelijk uit te voeren (NEN 2767) inspecties moeten daarbij een beeld verschaffen over de staat van de gemeentelijke gebouwen en daarbij behorende installaties en terreinen. Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Aan de hand van externe onderzoeken staat 2024 en verder in het teken van het vanuit oogpunt van duurzaamheid en ten tijde van hoge energieprijzen, gasgestookte warmte-installaties in geprioriteerde gemeentelijke gebouwen van het gas af te koppelen en daarmee de CO₂ uitstoot te reduceren. Dit is een ingrijpend en meerjarig project waarbij kosten-baten-analyses inzicht moeten verschaffen in de terugverdientijd van eventuele investeringen. Tijdelijke onderwijshuisvesting In 2024 zal het tijdelijk schoolgebouw aan de Tollenhof in Kesteren qua exploitatie, beheer en onderhoud nog de nodige aandacht vragen om een tekort in onderwijshuisvesting te voorkomen voor de basisscholen De Wegwijzer en de Seba school en schoolgemeenschap Pantarijn. Multifunctioneel centrum (MFC) Dodewaard In 2024 maken we een begin met het integreren van de Sporthal De Eng in het toekomstig MFC Dodewaard.

Zie verder programma 6. Verduurzaming wagenpark In 2024 vervangen we twee diesel aangedreven service- en onderhoudsvoertuigen van gebouwenbeheer en worden samen met voertuigen voor Civiel en Vergunningen, Toezicht en Handhaving in het kader van duurzame mobiliteit vervangen door elektrische of hybride voertuigen.

Ontwikkelingen voor 2024

Binnen dit begrotingsprogramma zijn er geen overige ontwikkelingen.

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

33

3.3 We willen een duurzame gemeente zijn, klaar voor de toekomst Wat willen we bereiken?

Duurzame en gezonde leefstijl

Verlagen van het energieverbruik

Toekomstbestendige leefomgeving

Circulaire samenleving

Nieuwe energievormen

Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer speelt het?

We geven eenvoudige oplossingen voor een duurzame leefstijl. (Meer over gezondheid vindt u terug onder ambitie 5.2 Inwoners van Neder-Betuwe leven gezond en zijn vitaal)

2023-2026

We realiseren meer openbare laadpalen voor elektrisch vervoer.

2023-2026

We stimuleren het gebruik van subsidieregelingen voor het uitvoeren van maatregelen die bijdragen aan een laag energieverbruik.

2023-2026

We voeren onze Warmtetransitievisie uit.

2023-2026

We zetten ons in voor de bestrijding van energiearmoede bij onze inwoners.

2023-2026

Wij maken een plan voor aardgasvrije wijken. nieuw Kadernota

2024-2025

Via de pilot Energie Expertteam Rivierenland ondersteunen wij samen met VNO NCW en S-tec ondernemers bij de verduurzamingsopgave. nieuw

2024

We bevorderen een groene, schaduwrijke leefomgeving.

continu

Bij de herinrichting van wijken treffen we klimaatbestendige maatregelen afgestemd op extremer weer.

continu

We plaatsen meer groen in woonwijken, vooral met bomen.

2023-2026

We stimuleren hergebruik van verpakkingen (ook door minder gebruik te maken van wegwerpverpakkingen).

2023-2026

We stimuleren de recycling van grondstoffen.

2023-2026

We verminderen ons restafval.

continu

We stimuleren het overschakelen van fossiele energie naar duurzame bronnen.

continu

We zetten in om bij windmolens op land minimaal 50% ten goede te laten komen aan de lokale gemeenschap.

2023-2026

We gaan in overleg om de knelpunten op elektriciteitsnet te verminderen of te verbeteren.

2023-2026

We stimuleren innovatie samen met lokale ondernemers.

continu

Activiteiten 2024

Voor het bereiken van bovenstaande ambities gaan we het volgende doen in 2024. Activiteiten voor een duurzame en gezonde leefstijl Communicatiecampagne voor duurzame en gezonde keuzes In 2024 bouwen we de communicatiecampagne 'samendetoekomst.nl ' verder uit. De huidige ondersteunende voorzieningen als de duurzaamheidsleningen, het Energieloket en de subsidieregelingen lopen in 2024 door. Met deze campagne geven we concrete handvatten (en financieringsmogelijkheden) aan inwoners en ondernemers voor duurzame en gezonde keuzes.

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

34

Meer laadpalen in onze gemeente In 2024 zorgen wij vraaggericht voor de verdere proactieve aanleg van laadpalen in de gemeente, vanuit de gezamenlijke concessie Gelderland-Overijssel. We zijn daartoe aansloten bij de GeldersOverijsselse Regionale Aanpak Laadinfrastructuur (GO-RAL). Activiteiten voor het verlagen van het energieverbruik Maatregelenpakket inwoners energiebesparende maatregelen In 2024 voeren we het Nationaal IslolatieProgramma en de lokale subsidieregeling voor duurzaamheidsmaatregelen door woningeigenaren uit. Uitvoeringsprogramma Warmtetransitie We brengen de CO₂ uitstoot terug door energiebesparing en fossiele brandstoffen te vervangen voor hernieuwbare energie. Daarnaast gaan we inwoners helpen om gefaseerd van het gasnet los te komen. Wij voeren het uitvoeringsprogramma warmtetransitie 1.0 uit met als doel NederBetuwe uiterlijk in 2050 van het aardgasnet af te kunnen sluiten. Een plan voor aardgasvrije wijken Als volgende fase van de transitievisie warmte stellen we in 2024 een plan op voor aardgasvrije wijken. Bestrijding energiearmoede In 2024 geven wij uitvoering aan de regelingen van de rijksoverheid om energiearmoede te bestrijden en energiebesparende maatregelen te nemen. Wij zetten in op een gezamenlijke pilot met woningcorporatie Thius voor een wijkgerichte aanpak.

Activiteiten voor een toekomstbestendige leefomgeving Voorbereiden op klimaatverandering Wij zijn landschappelijk voorbereid op een veranderd klimaat en beperken daarmee de economische en maatschappelijke overlast en schade. We verbeteren de leefomgeving voor flora en fauna. In 2024 geven wij uitvoering aan de lokale adaptatiestrategie (LAS) en het nieuwe Programma Riolering en Water (PRW) waarin we maatregelen nemen en ons aanpassen aan een veranderend klimaat. In het kader van het Groeifonds komen we nog naar de raad met een voorstel voor een subsidieregeling voor inwoners om klimaatadaptieve maatregelen te treffen. Voorbeeldfunctie gemeente We geven zelf het goede voorbeeld in het maken van duurzame keuzes, bijvoorbeeld door het versneld verduurzamen van ons eigen vastgoed. Verduurzamen openbare verlichting In 2024 gaan we verder met het verduurzamen van onze openbare verlichting. Activiteiten voor een circulaire samenleving Nastreven van een circulaire economie Inwoners, bedrijven en de gemeenten verminderen afval- en vervoersstromen, hergebruiken reststoffen en gebruiken hernieuwbare grondstoffen. We verminderen zwerfafval in het milieu. In 2024 focussen we ons op een circulaire economie. Dit gebeurt in eerste instantie door afval te scheiden en grondstoffen en producten te hergebruiken.

Activiteiten om nieuwe energievormen te krijgen Afbouwen afhankelijkheid van fossiele brandstoffen Vanaf 2024 geven we uitvoering aan het maatregelenpakket om onze gebouwen verder te verduurzamen en daarmee de CO₂ uitstoot en de energiekosten te verlagen. In en op de gemeentelijke gebouwen zoeken we naar energiezuinige oplossingen zoals verdere toepassing van LED verlichting en -waar mogelijk- het aantal zonnepanelen uit te breiden in en op de gemeentelijke gebouwen.

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

35

Uitvoeringsprogramma Klimaatnota In 2024 voeren we het Uitvoeringsprogramma Klimaatnota uit. Zo begeleiden we projecten met betrekking tot wind- en zonne-energie en zorgen voor een verminderde uitstoot van fossiele brandstoffen door de transitie te maken naar hernieuwbare energievormen. Als regionale deelnemer geven we mede input aan het programma van de Regionale Energie Strategie Rivierenland. Lobby, keuzes en innovatie rondom netcongestie Wij hebben verhoogde aandacht voor netcongestie en de effecten voor economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Bij Liander zetten wij in op het verzwaren van het energienet en de realisatie van voldoende onderstations in de regio. Wij stimuleren en ondersteunen ondernemers bij innovaties rondom netcongestie.

Ontwikkelingen voor 2024

Veel landelijke wetgeving rondom de energietransitie is in voorbereiding In de jaarlijkse klimaatnota kondigt het Rijk aan met 53 wetgevingsproducten bezig te zijn voor het realiseren van de klimaatdoelen. De uitvoering van een aantal van deze nieuwe wetten komt bij gemeenten te liggen. Dat heeft effect op onze uitvoeringscapaciteit. Het is nog niet duidelijk in hoeverre de bijdrage van het Rijk toereikend is voor de beoogde uitvoering.

3.4 We zorgen voor samenhang tussen de huidige omgevingskwaliteit en toekomstige functies ter vervulling van maatschappelijke behoeften Wat willen we bereiken? Gezonde en kwalitatieve leefomgeving

Wat gaan we daarvoor doen?

De bodemkwaliteit wordt integraal meegewogen. (aanvullingsspoor Bodem Omgevingswet)

Planvorming en regels Omgevingswet op orde

Nuchter natuur- en stikstofbeleid

Werkende en werkbare digitale systemen

2024

Actualiseren Welstandsnota

2024 e.v.

We hebben zorg voor een schone lucht (o.a. stookbeleid).

continu

Keuzes maken welke functies wel/niet in het buitengebied Omgaan met de schaarse ruimte

Wanneer speelt het?

2024

Regionaal samenwerken aan complexe opgaven

2024 e.v.

De gemeente draagt als stakeholder bij aan een integrale afweging voor de drinkwaterreserveringsgebieden.

2024 e.v.

Eén gemeentedekkend Omgevingsplan in fases.

2024 e.v.

Juridische regels omzetten in ‘toepasbare regels’: gebruiksvriendelijk en leesbaar.

2024 e.v.

De archivering van onze bestemmingsplannen/omgevingsplannen is op orde.

afgerond

Toekomstperspectief bieden voor agrariërs, met ruimte voor bedrijfsontwikkeling en innovatie

continu

We zorgen dat we aangesloten zijn op het landelijk Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO).

afgerond

Een stabiele en functionele (regionale) keten van systemen.

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

2024

36

Ruimtelijke initiatieven helder en duidelijk

We zorgen voor inzichtelijke regels en een vereenvoudiging van de vergunningenprocedure via het DSO (eenloketgedachte).

afgerond

We streven naar een goede dienstverlening door integrale beoordeling ruimtelijke initiatieven.

continu

We zorgen voor een goede dienstverlening door het inrichten intake- en omgevingstafel.

2023

We richten het proces van vergunningverlening en vooroverleg opnieuw in naar de eisen van de Omgevingswet.

2023

Activiteiten 2024

Voor het bereiken van bovenstaande ambities gaan we het volgende doen in 2024. Activiteiten voor een gezonde en kwalitatieve omgeving Regels voor een gezonde, kwalitatieve leefomgeving nemen we op in het Omgevingsplan Dit doen we in samenwerking met de ODR. Het gaat om regels die passen bij de lokale situatie en aansluiten bij het beleid in de Nota bodembeheer. Verder wordt er in samenwerking met de ODR gewerkt aan een geactualiseerd stookbeleid in ons buitengebied. Hierin worden ondernemers en in het bijzonder de laan- en fruitboomsector betrokken. Implementeren aanvullingsspoor Bodem Omgevingswet in het Omgevingslan Via de bruidsschat komen de bodemregels van het Rijk in het tijdelijk deel van het omgevingsplan. Om bodembeleid in lijn te brengen met de lokale situatie en ambities ten aanzien van de bodemkwaliteit in Neder-Betuwe, worden de regels eerst via de provincie, daarna via de omgevingsdiensten en vervolgens door de gemeenten beoordeeld en indien noodzakelijk aangepast. In 2024 zal de omgevingsdienst Rivierenland de bodemregels in lijn brengen met de situatie en ambities van onze regio. Dit gebeurt in overleg met onder meer de gemeente NederBetuwe. Deze versie van de regels zal in 2024 worden afgestemd op onze lokale situatie en ambities. Waarna ze vervolgens via een omgevingsprogramma in het omgevingsplan worden vastgesteld.

Beleidsregels over uiterlijk en de plaatsing van bouwwerken (actualiseren Welstandsnota) In de Woningwet is opgenomen dat bestaande en nieuwe bouwwerken niet in strijd mogen zijn met redelijke eisen van welstand. Om dit te kunnen beoordelen is er een Welstandsnota. Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking en dan vervallen de artikelen over welstand in de Woningwet. Voor de Welstandsnota geldt dan overgangsrecht en blijft deze beleidsregel voorlopig gelden. In het omgevingsplan kan de gemeente regels opnemen over het uiterlijk en de plaatsing van bouwwerken. De uitleg van de regels kan worden vastgelegd in beleidsregels. Om de stap te maken van Welstandsnota naar regels in het omgevingsplan en/of beleidsregels is het noodzakelijk om de huidige Welstandsnota te actualiseren en aan te passen conform de Omgevingswet. In 2024 starten we met het inhuren van een externe partij die de gemeente gaat ondersteunen en worden de eerste stappen gezet om te komen tot beleidsregels over 'uiterlijk en de plaatsing van bouwwerken'. Hierbij betrekken we de raad, maar ook zal er participatie plaatsvinden. Activiteiten voor het omgaan met de schaarse ruimte Er is steeds minder ruimte, terwijl er steeds meer opgaven zijn. De vraag hoe we omgaan met deze schaarse ruimte speelt op verschillende overheidsniveaus.

- Opstellen programma Buitengebied De gemeente heeft op verschillende beleidsvelden ambities en opgaven. Het grondgebied van de gemeente is te klein om al deze ambities en opgaven te realiseren. Daarom moeten als gemeente keuzes maken hoe we omgaan met de schaarse ruimte. Om deze keuzes te kunnen maken, gaan Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

37

we een programma Buitengebied opstellen. Het programma Buitengebied is ook een belangrijke bouwsteen voor het provinciale vraagstuk "de Gelderse Puzzel". Het opstellen van het programma Buitengebied doen we in samenspraak met uw raad, onze inwoners, ketenpartners en stakeholders. Onder de Omgevingswet wordt de programma's door het college vastgesteld. In 2023 hebben we de eerste stappen gezet om te komen tot een programma Buitengebied. De verwachting is dat medio 2024 het programma Buitengebied gereed is. Het programma Buitengebied is ook een van de bouwstenen voor het opstellen van het omgevingsplan, deelgebied Buitengebied. - Regio-arrangement en gebiedsprogramma's Fruitdelta Rivierenland Het Rijk wil regie nemen in de ruimtelijke ordening en gaat een nieuwe Nota ruimte opstellen. Hiervoor heeft zij input nodig van de andere overheden. De provincies hebben opdracht gekregen om samen met de gemeenten en waterschappen de opgaven voor de periode tot 2030 - met een doorkijk naar 2050 - ruimtelijk te vertalen, in te passen en te combineren met de provinciale opgaven. De provincie Gelderland heeft per regio een regio-arrangement opgesteld. Zo ook voor de regio Rivierenland. Het regio-arrangement Fruitdelta Rivierenland is opgesteld samen met de regio, de gemeenten en het waterschap en is agenderend van aard.

Het is de bedoeling dat de genoemde opgaven in het regio-arrangement worden uitgewerkt in gebiedsprogramma's en dat hiermee in 2024 wordt gestart. We zijn proactief betrokken bij dit proces om de belangen van de gemeente te waarborgen. - Deelname aan de Gebiedsagenda Fruitdelta Rivierenland De Fruitdelta Gebiedsagenda is een werkwijze om de complexe opgaven in onze regio integraal aan te kunnen pakken. Het is een samenwerking tussen ondernemers, organisaties, onderwijs / onderzoek, ondernemende inwoners en overheden. Door met elkaar in gesprek te blijven worden ieders belangen vroegtijdig herkend en ontwikkelen we gezamenlijk een oplossing. Op deze wijze worden de risico's, kosten en opbrengsten evenwichtig verdeeld. In 2023 is de uitwerking van deze werkwijze in kaart gebracht. Ook hierbij zijn we proactief betrokken om de belangen van de gemeente te waarborgen. Activiteiten om de planvorming en regels voor de Omgevingswet op orde te krijgen Een gemeentedekkend omgevingsplan in fases De overgangstermijn voor een gemeentedekkend omgevingsplan is verlengd naar 1 januari 2032. Er is dus meer tijd om alle bestemmingsplannen, verordeningen en de bruidsschat te verhuizen naar het omgevingsplan. Uw raad heeft in juni 2021 het Plan van Aanpak transitieperiode vastgesteld. Besloten is dat we het omgevingsplan in deelgebieden opstellen.

 Planning deelgebied Kernen In 2024 leggen we een voorontwerp omgevingsplan Kernen ter inzage en daarna stellen we een ontwerp omgevingsplan op. Hierbij worden ketenpartners, stakeholders en inwoners betrokken. Ook wordt u als raad betrokken bij het proces met betrekking tot de totstandkoming van het omgevingsplan. De vaststelling van het omgevingsplan staat gepland voor medio 2025. Dit betreft een indicatieve planning, omdat zorgvuldigheid boven snelheid gaat.  Planning deelgebied Buitengebied In 2024 gaan we starten met het opstellen van het omgevingsplan Buitengebied. De eerste stappen zijn een uitgebreide inventarisatie en een start met het opstellen van een Nota van Uitgangspunten. Veel gemeentelijke verordeningen bevatten regels over de fysieke leefomgeving. Deze regels moeten ook in het Omgevingsplan worden opgenomen. Voor het aanpassen en overzetten is een aanzienlijke capaciteitsinzet nodig. Omdat gemeentelijke verordeningen veelal de hele gemeente als werkingsgebied hebben, is omzetting pas mogelijk als er één omgevingsplan is voor de hele gemeente. De periode tussen nu en 2032 moet gebruikt worden om deze verplichting uit te kunnen voeren. Daarnaast is er coördinatie nodig vanwege de afstemming in de volle breedte van

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

38

regelgeving, dus niet alleen (andere) gemeentelijke regelgeving, maar ook met de regelgeving van andere overheden. Deze coördinatie is een structurele en blijvende taak voor de gemeente. Juridische regels omzetten in ‘toepasbare regels’: gebruiksvriendelijk en leesbaar Met vragenbomen kunnen burgers en bedrijven in het Omgevingsloket nagaan of een vergunning of melding voor hun initiatief of activiteit nodig is. Voor het maken van die vragenbomen is het nodig dat we onze gemeentelijke regels eerst 'toepasbaar' maken. Toepasbare regels zijn begrijpelijke vertalingen van onze juridische regels. We maken de toepasbare regels voor het Omgevingsloket. Daar kunnen burgers en bedrijven onderzoeken of ze bijvoorbeeld een vergunning moeten aanvragen voor hun plan. Dat doen ze door vragen te beantwoorden. Toepasbare regels bestaan uit drie typen: vergunningchecks, indieningsformulieren en 'maatregelen op maat'. Vanaf 1 januari 2024 zullen de toepasbare regels ook daadwerkelijk door inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties gebruikt gaan worden. Waar we zien dat er aanpassingen nodig zijn, omdat er vragen over komen of vragenbomen niet goed werken, zullen wij in overleg met onze omgevingsdienst (ODR) deze toepasbare regels verbeteren. Bij de ontwikkeling van het omgevingsplan worden voor nieuwe activiteiten de benodigde toepasbare regels opgesteld.

Activiteiten voor een nuchter natuur- en stikstofbeleid - We zetten in op meekoppelkansen ten behoeve van de stikstofreductie. In de regio Rivierenland is het stikstofprobleem niet zo groot als bijvoorbeeld op en rond de Veluwe. Door de stikstofreductie te bezien in samenhang met andere opgaven, zorgen we ervoor dat ook naar de toekomst toe ontwikkelingen mogelijk blijven. - We nemen deel aan het provinciaal traject voor stikstofreductie vanuit de regio. Het Rijk heeft de provincie gevraagd om een plan te maken dat een bijdrage levert aan de doelen uit het Nationaal Programma Landelijk Gebied. De provincie Gelderland geeft hier gehoor aan door het opstellen van het gebiedsprogramma Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG). De Gelderse stikstofaanpak, Gelderse Maatregelen Stikstof, is onderdeel geworden van dit gebiedsprogramma. Het programma VLGG gaat over onderwerpen die betrekking hebben op water, klimaat, natuur en stikstof. Het proces om te komen tot een programma VLGG loopt gelijk aan die van het regioarrangement en de gebiedsprogramma's. - We nemen deel aan het overleg over stikstof met de gemeenten in de Regio Rivierenland. Het overleg over stikstof in de regio is overgegaan in een structureel overleg met alle portefeuillehouders Ruimte in onze regio. Naast stikstof worden ook andere onderwerpen regionaal besproken en afgestemd.

Stikstof is één van de onderwerpen die regelmatig terug komen op de agenda. Activiteiten voor werkende en werkbare digitale systemen Een stabiele en functionele (regionale) keten van systemen. De Omgevingswet heeft een nieuw Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) geïntroduceerd. Het DSO bestaat uit een stelsel van landelijke- en lokale systemen. Wij zijn daarbij afhankelijk van het door het Rijk ontwikkelde stelsel en de daarop gebaseerde lokale software. Hiervoor hebben wij plansoftware, toepasbare regelsoftware en samenwerkingsfunctionaliteit in gebruik genomen. Het systeem voor het ontvangen en afhandelen van aanvragen en meldingen is door ODR in gebruik genomen. Na de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 verwachten wij nog verbeteringen in de stabiliteit van het stelsel, welke we nauwkeurig zullen volgen en waar nodig acties op zullen ondernemen. Hierom kiezen we ervoor om begin 2024 nog gebruik te maken van de 'oude' bestemmingsplansoftware om de eerste omgevingsplanwijzigingen te kunnen publiceren, 'TAMIMRO'. Zodra de nieuwe standaard stabiel is, de functionaliteit in het DSO betrouwbaar werkt en de software er voldoende op is aangepast, zullen we overgaan naar de nieuwe omgevingsplanstandaard (STOP/TPOD) in de nieuwe software. Daarnaast worden in 2024 nieuwe

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

39

functies toegevoegd aan het Digitale Stelsel, zoals het ondersteunen van beroepszaken na omgevingsplanwijzigingen. Zodra deze ook in de software mogelijk zijn kunnen wij het in gebruik nemen. Voordat het eerste voorontwerp voor een omgevingsplan wordt voorgelegd, zullen we in 2024 een publieke viewer in gebruik nemen waarin het voorontwerp getoond wordt aan belanghebbenden. Het DSO ondersteunt het voorontwerp van omgevingsplanwijzigingen niet. Activiteiten zodat ruimtelijke initiatieven helder en duidelijk zijn In 2024 evalueren we de "proeftuin" intaketafel. Dan nemen we een besluit over definitieve implementatie. We werken ook aan het opzetten van een projectbureau. Dit bureau zal als opdrachtnemer van ruimtelijke initiatieven en opgaven fungeren. Met de intaketafel en het projectbureau werken we beter samen. We willen een optimale dienstverlening geven aan klanten en interne opdrachtgevers.

Ontwikkelingen voor 2024

Binnen dit begrotingsprogramma zijn er geen overige ontwikkelingen.

Beleidsindicatoren Naam Indicator: Eenheid: Omvang Kg per huishoudelijk inwoner restafval Hernieuwbare elektriciteit

Bron: CBS

percentage RWS

Vernielingen en aantal per CBS beschadigingen (in 1.000 de openbare inwoners ruimte)

NederBetuwe

2016 2017 2018 2019 120,00 116,00 115,00 86,00

2020 63,00

2021

2022

Landelijk NederBetuwe Landelijk NederBetuwe

189,00 178,00 172,00 163,00 170,00 169,00 14,30 14,10 15,70 14,10 23,90 22,40 14,90 3,90

16,30 3,40

17,50 3,60

20,00 2,90

26,80 4,50

33,20 4,30

3,80

Landelijk

6,80

6,00

5,40

5,90

6,30

6,10

6,00

* de verplichte BBV-indicatoren dienen wij over te nemen van de website www.waarstaatjegemeente.nl. Daar waar deze in bovenstaande tabel niet gevuld zijn, zijn deze op dit moment nog niet beschikbaar op deze website.

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

40

Verbonden partijen Afvalverwijdering Rivierenland (Avri) Wat is de betrokkenheid van deze verbonden partij bij (de realisatie van doelen in) het begrotingsprogramma? Waarvoor is Avri verantwoordelijk? In opdracht van de acht gemeenten Neder-Betuwe, West-Betuwe, West Maas en Waal, Maasdriel, Tiel, Culemborg, Zaltbommel en Buren werkt Avri aan een schoon Rivierenland. Dit doet Avri door de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval en grondstoffen te verzorgen. Ook ontwikkelt Avri het gemeentelijke afvalstoffenbeleid en verzorgen ze de voorlichting over afval. Dit alles doet Avri met een sterke visie op circulariteit en duurzaamheid. Hiernaast beheert Avri voor gemeenten Neder-Betuwe, Buren, Tiel en West Betuwe de openbare ruimte, denk hierbij aan het onderhouden van het groen, de wegen en de riolering.

Ontwikkelingen voor 2024? Is Avri voorbereid op de huidige maatschappelijke veranderingen? Met de huidige prijsstijgingen, krapte op de arbeidsmarkt en groeiende maatschappelijke behoefte aan duurzaamheid ligt er ook bij Avri een grote opgave. Programma Grip en het Strategisch Koersplan Eind 2023 presenteert Avri het Strategisch Koersplan, de meerjarenvisie op afval, maar ook op de eigen organisatie. Hierin worden onder andere de aanbevelingen uit de houtskoolschets verwerkt, evenals input vanuit de gehele eigen organisatie. Verder wordt er gewerkt aan de herpositionering van Avri en het programma Grip om mee te groeien met de maatschappelijke veranderingen. Het doel van het programma is het vergroten van de invloed op de keten, het verbeteren van het weerstandsvermogen en het organiseren van een wendbare bedrijfsvoering. De kostenreductie die over de periode 2021-2025 moet worden gerealiseerd met het programma Grip ligt tussen de 4 en 17 euro per huishouden en is gedeeltelijk gericht op schonere grondstofstromen. Stijgende kosten voor Avri en inwoners In het meerjarig perspectief voor Nederland gaan we uit van een gemiddelde jaarlijkse stijging van de afvalstoffenheffing met 5%. We zien dat de tarieven voor het verwerken van restafval nu al fors stijgen, en naar alle waarschijnlijkheid stijgen deze voorlopig nog verder.

Door te investeren in het nog beter scheiden van afval door inwoners, verwachten we stabilisatie in het afvalaanbod en dus ook de kosten. Het programma Grip en de bijbehorende investeringen sluiten aan bij onze gemeentelijke doelen voor een circulaire samenleving en een duurzame en gezonde levensstijl. Mogelijke wijziging van inzameling oud papier De Avri is bezig met gesprekken met de verenigingen over de inzameling van het oud papier. Vanwege de aansprakelijkheid bij letsel heeft de Avri een voorkeur voor de inzameling met eigen personeel boven de inzameling met de vrijwilligers van verenigingen en kerken. In oktober 2023 zal het algemeen bestuur van de Avri hier naar verwachting een besluit over nemen. Mocht de inzameling met de verenigingen stoppen, dan kan de besparing die dit oplevert worden ingezet om de afvalstoffenheffing te verlagen. Hoe ziet de verder invulling van de nieuwe milieustraat op Medel er uit? In 2023 heeft Avri een perceel op Medel aangekocht. Op dit perceel moet de nieuwe milieustraat komen, die toekomstbestendig is. In 2024 wordt er door Avri en de gemeenten gewerkt aan de verdere uitwerking van het ontwerp voor deze milieustraat. Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

41

Omgevingsdienst Rivierenland Wat is de betrokkenheid van deze verbonden partij bij (de realisatie van doelen in) het begrotingsprogramma? Waarvoor is de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) verantwoordelijk? In opdracht van de acht gemeenten Neder-Betuwe, West-Betuwe, West Maas en Waal, Maasdriel, Tiel, Culemborg, Zaltbommel, Buren en de provincie werkt de omgevingsdienst Regio Rivierenland aan een prettige, veilige en duurzame leefomgeving. Dit doet de ODR door de vergunningverlening-, toezicht- en handhavingstaken uit te voeren op het gebied van het omgevingsrecht. De ODR is klantgericht en adviseert gemeenten en inwoners over leefomgeving, milieu, bouw natuur en energie. De uitvoering vindt plaats via een jaarlijks door het college vast te stellen werkprogramma het regionale VTH-beleid; De gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners en overheid voor onze fysieke leefomgeving wordt gedragen door een stelsel van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). De Omgevingswet bundelt de wetten en regels op het gebied van ruimte, bouwen, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water waarmee uitvoering kan worden gegeven aan het VTHbeleid.

Ontwikkelingen voor 2024? Waar ligt de nadruk bij de invoering van de Omgevingswet? De afgelopen jaren hebben de ODR en gemeenten zich voorbereid op de komst van de Omgevingswet per 1 januari 2024. Het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) ondersteunt de uitvoering van de Omgevingswet. Een belangrijk onderdeel van het DSO is het omgevingsloket. Dit biedt de ODR, gemeente en onze inwoners een centrale plek waar alle digitale informatie hierover samenkomt. Hiermee draagt de ODR bij aan ons doel: 'We zorgen voor samenhang tussen de huidige omgevingskwaliteit en toekomstige functies ter vervulling van maatschappelijke behoeften.' De financiële gevolgen van de Omgevingswet zijn op korte termijn beperkt voor de ODR. Voor een deel zijn deze al verwerkt in de werkplannen van 2024. Op de langere termijn is er meer onzekerheid vanwege de afhankelijkheid van beleidskeuzes in de nog op te stellen omgevingsplannen. Wat is de korte termijn impact van de invoering van deze wet? Door de problemen op de arbeidsmarkt en de invoering van de Omgevingswet moeten de ROafdelingen en de ODR nog intensiever samenwerken. Bij vergunningverlening milieu en vergunningverlening bouwen moeten nieuwe aspecten worden meegewogen, zoals participatie en gezondheid. Voor Advies zullen normen, toetsingskaders en wet- en regelgeving op de vele verschillende vakgebieden veranderd zijn.

Als de Omgevingswet in werking treedt, komen bodemtaken die nu nog onder de bevoegdheid van de provincie vallen, naar de gemeente. De ODR gaat deze taken uitvoeren. Hoe waarborgt de ODR een goede dienstverlening? Dienstverlening is een kernpunt in het beleid en de werkwijze van de ODR. De ODR verbetert de dienstverlening voortdurend, door feedback van klanten en opdrachtgevers te verzamelen. Deze verbeteringen houden rekening met aanstaande ontwikkelingen, zoals de Omgevingswet. Relevante informatie wordt met klanten en gemeenten gedeeld, via de website en nieuwsbrief. Begrijpelijke communicatie (B1-niveau) is hierbij essentieel. Ook in 2024 blijft er aandacht voor de arbeidsmarkt. Het afgelopen jaar is de druk op onze arbeidsmarkt alleen maar groter geworden. De ODR zet zich in om goede medewerkers aan te trekken en te behouden. In 2023 zijn er al veel medewerkers aangenomen, dit zijn veelal junioren

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

42

waardoor de ODR in 2024 sterk moet investeren in deze nieuwe medewerkers om de kennis van de omgevingsdienst op peil te houden.

Wat mag het kosten? Programma: 3

FYSIEKE LEEFOMGEVING Rekening

Begroting

Meerjarenraming

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Lasten

18.145

19.910

19.433

20.259

18.969

18.969

Baten

-10.540 -10.521 -10.803 -11.477 -10.043 -10.043

Bedragen x € 1.000,Bestaand beleid

Geraamd resultaat bestaand beleid

8.630

8.782

8.926

8.926

Nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen Lasten

2.772

1.469

695

820

Baten

-726

-426

-426

-426

Saldo nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen

2.046

1.042

269

394

10.676

9.824

9.195

9.320

Geraamd resultaat bestaand en nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen

7.605

7.605

9.389

9.389

Nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen In deze begroting wordt onder programma 3 Fysieke leefomgeving voor nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen voor 2024 € 2.772.000, voor 2025 € 1.469.000, voor 2026 € 695.000 en voor 2027 € 820.000 aan lasten toegevoegd en voor 2024 € 726.000, voor 2025 en verdere jaren € 426.000 aan baten toegevoegd aan dit programma. Een specificatie van de lasten en baten voor nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen wordt hieronder weergegeven op niveau van taakveld. Actualisatie van de Activa (structureel voordeel van €11.677 voor 2024, €11.817 voor 2025, €31.964 voor 2026 en €16.204 voor 2027) Het effect van de actualisatie van de activa voor dit programma bedraagt een structureel voordeel voor de jaren 2024 tot en met 2027. Voor een nadere toelichting verwijzen wij u naar het onderdeel uiteenzetting van de financiële positie en toelichting en dan specifiek naar de toelichting op de actualisatie van de activa (kapitaallasten). Actualisatie urencalculaties en kostendekkendheid leges met effecten voor alle taakvelden die onder dit programma vallen. (Structureel nadeel € 110.348 in 2024, 2025 en 2026 en €255.948 in 2027) Het effect voor dit programma van deze twee onderwerpen bedraagt € 110.348 nadelig voor 2024, 2025 en 2026 en € 255.948 voor 2027.

Voor een overzicht van het totale effect over alle programma’s verwijzen wij naar het onderdeel uiteenzetting van de financiële begroting en dan specifiek de toelichting op het onderdeel nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen van de financiële begroting. Taakveld Beheer overige gebouwen en gronden (structureel nadeel € 25.500) Verduurzaming voertuigen (structureel nadeel € 25.500) In het kader van duurzaam en milieuvriendelijk vervoer investeren we in elektrische en/of hybride aangedreven gemeentelijke vervoersmiddelen. Het betreft hier de vervanging van de onderhoudsbus en het servicevoertuig van Gebouwenbeheer en de inzet van een nieuw voertuig voor civiel toezicht. In elk van drie deze gevallen wordt uitgegaan van een leaseconstructie.

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

43

Taakveld Verkeer en vervoer (structureel effect, nadeel € 751.000 voor 2024 en € 27.700 voor 2025, voordeel van € 112.164 voor 2026 en € 103.113 voor 2027) Vervanging afvalbakken (incidenteel nadeel € 9.350 voor 2025, € 18.615 voor 2026 en € 27.795 voor 2027) De afvalbakken in onze gemeente zijn aan vervanging toe. Er zullen 250 van de 277 afvalbakken in 3 jaar tijd worden vervangen. Een aantal bestaande bakken krijgen een nieuwe plek om de spreiding te optimaliseren. Daarmee is de gemeente grotendeels volgens de landelijke leidraad ingericht. Het landelijk gemiddeld aantal afvalbakken is echter nog niet gehaald. De vervanging van de afvalbakken brengt een investering van € 85.000,- per jaar met zich mee, in de jaren 2024, 2025 en 2026. Verbetering bermbeheer (structureel nadeel € 30.000) We nemen maatregelen om de biodiversiteit te versterken door ecologisch bermbeheer toe te passen op daarvoor geschikte locaties. De gewijzigde manier van bermbeheer en het afvoeren van het materiaal brengen extra kosten met zich mee. Verhoging leges vergunning en bezwaarschriften (structureel voordeel € 77.000) Onze gemeente rekent lage tarieven in onze legesverordening voor telecommunicatie (kabels en leidingen). De leges, met name voor meldingen, hebben een lage kostendekkendheid. We verhogen deze leges. Dit leidt tot een structureel voordeel van € 77.000.

Daarnaast verwachten we tijdelijk extra legesinkomsten uit het project Dijkversterking. De hogere legesinkomsten worden benut ten behoeve van aanvullende toezichtcapaciteit. Deze is nodig om enerzijds het toezicht te versterken op werken, kabels en leidingen, verkeersmaatregelen, initiatieven en meldingen, zoals ook blijkt uit de dorpsgesprekken. Anderzijds gaat het om het operationele toezicht op de werkzaamheden rond het project Dijkversterking. Zie hiervoor ook taakveld Ruimte en leefomgeving waar de kosten van de toezichtcapaciteit is opgenomen. Spoorwegovergang Hoofdstraat Kesteren (incidenteel nadeel € 750.000 voor 2024) In het coalitieakkoord is opgenomen dat u een goede verbinding wenst voor langzaam verkeer tussen Casterhoven en andere delen van het dorp Kesteren. Hiervoor is het nodig dat de spoorwegovergang op de Hoofdstraat wordt aangepast. Daarbij moeten er gescheiden voorzieningen voor langzaam verkeer worden gerealiseerd. De hier opgenomen investering is een grove inschatting gebaseerd op een extern globaal onderzoek. Extra formatie voor klachtafhandeling Verkeer (structureel nadeel € 16.000) Door uitbreiding van het lokale wegennet, is uitbreiding van de formatie noodzakelijk. Er zijn verschillende oorzaken voor de extra werkzaamheden aan te wijzen. Er zijn meer (digitale) meldingen/klachten/vragen over verkeer. Dit komt ook door de uitbreiding van het areaal.

Nieuw is ook dat op grond van Europese wetgeving alle wegbeheerders verkeersdata beschikbaar voor het hele netwerk moeten stellen (Real Time Traffic Information, RTTI). Dit moet in 2025 gereed zijn. Daarnaast moet er een slim, dekkend en betrouwbaar laadnetwerk komen voor elektrisch rijden, dat gelijke tred houdt met de groei van het aantal elektrische voertuigen. De uitvoering van diverse projecten uit het Neder-Betuwese verkeers- en vervoersplan (NBVVP) kost meer tijd dan verwacht. De projecten vragen onder meer door de participatie veel tijd en energie. Ten slotte is voor een goed verkeersbeleid monitoring van verkeersdata van belang. Concreet gaat het om het inzichtelijk maken van de parkeerdruk/intensiteit in woonstraten/wijken. Neder Betuws Verkeer en vervoerplan (incidenteel voordeel € 149.000 voor 2026 en 2027) Het Neder Betuws Verkeer en Vervoerplan loopt eind 2025 af. Op dit moment staan er in 2026 en 2027 bedragen in de begroting die gebaseerd zijn op het bedrag van 2025. Het nieuwe NBVVP wordt in de gemeenteraad op een later moment voorgelegd en het is op dit moment niet bekend wat de juiste bedragen zijn om op te nemen voor 2026 en verder. Daarom worden de bedragen die nu in 2026 en 2027 staan teruggezet in de reserves.

De resterende middelen blijven derhalve in de reserve NBVVP aanwezig en kunnen weer worden ingezet vanaf 2026 bij vaststelling van het nieuwe NBVVP. Zodoende ontstaat nu een voordeel van € 149.000 voor de jaren 2026 en 2027. Dit dient u in combinatie te zien met het terugdraaien van de onttrekking van de middelen uit de reserve NBVVP. Zodoende heeft dit per saldo een budgettair neutraal effect in deze begroting voor de jaren 2026 en 2027.

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

44

Frisse doorstart honden(poep)beleid (structureel nadeel € 30.000) In de afgelopen jaren is het aantal honden in onze gemeente toegekomen. Door alleen in te zetten op het handhaven bij niet-opruimen van hondenpoep lossen we het hondenpoepprobleem niet op. Daarom willen we in 2024 een frisse doorstart maken met de uitvoering van het honden(poep)beleid. We willen de bestaande hondenvoorzieningen optimaliseren en extra voorzieningen toevoegen. Bijvoorbeeld door op strategische plekken langs hondenuitlaatroutes meer bakken te plaatsen. Op deze manier willen we hondenbezitters faciliteren om zich aan de regels te houden. Deze kosten kunnen betaald worden uit de meeropbrengsten van de inkomsten uit de hondenbelasting. De meeropbrengst hondenbelasting ziet u terug bij Algemene dekkingsmiddelen, overhead, VPB en onvoorzien en dan specifiek onder taakveld belastingen overig. Overige kleine verschillen binnen dit taakveld (structureel nadeel €2.000 voor 2024 en €19.350 voor 2025, 2026 en 2027) Overige kleine verschillen behoeven geen toelichting.

Taakveld Openbaar vervoer (nadeel structureel € 90.000 voor 2024, € 80.000 voor 2025, € 70.000 voor 2026 en € 60.000 voor 2027) Behoud Veerpont Opheusden - Wageningen (structureel nadeel € 90.000 voor 2024, € 80.000 voor 2025, € 70.000 voor 2026 en € 60.000 voor 2027) Voor het behoud van goede en duurzame veerverbindingen is het noodzakelijk om het wegvallen van de provinciale subsidie op te vangen en zorg te dragen voor een meer gezonde financiële exploitatie. Hiervoor is een structurele bijdrage van de gemeente nodig. Taakveld Openbaar groen en (openlucht) recreatie (nadeel incidenteel € 110.000 voor 2027) Baggeren volgens baggerplan (incidenteel nadeel € 110.000 voor 2027) Deze lasten komen voort uit het baggerplan 2022-2031. Dit heeft u vastgesteld in de raadsvergadering van 10 november 2022. De lasten voor 2027 waren nog niet opgenomen in de kadernota. Taakveld Afval (nadeel incidenteel € 26.250 voor 2024) Compensatieregeling papierinzameling (incidenteel nadeel € 26.250 voor 2024) We reserveren in 2024 geld voor een aanvulling op de afbouwregeling van de Avri voor de verenigingen die nu nog papier inzamelen voor Avri. Met een voorbehoud voor de definitieve besluitvorming door het Algemeen Bestuur van de Avri krijgen de verenigingen in 2024 75%, in 2025 50%, en in 2026 25% van de originele vergoeding gecompenseerd van de originele jaarlijkse vergoeding.

Vanaf 2027 stopt de afbouwregeling en ontvangen de verenigingen geen vergoeding meer. Taakveld Milieubeheer (structureel effect, nadeel € 13.000 voor 2024, 2025 en 2026, voordeel € 28.600 voor 2027) Senior regisseur aardgasvrije wijken (structureel effect, nadeel € 218.000 en voordeel € 309.000 voor 2024, structureel nadeel € 118.000 en voordeel € 209.000 vanaf 2025) Gemeenten hebben de regie gekregen in het wijkgericht en planmatig verduurzamen en aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Hiervoor is onderzoek nodig en voor het verder uitwerken van de visie en strategie is inzet van een senior regisseur nodig. De kosten hiervoor kunnen gedekt worden uit Rijksmiddelen. Daarmee verloopt deze investering via de reserve duurzaamheid budgetneutraal. Ook zal een adviseur communicatie en participatie worden ingezet, deze valt onder programma 7 en wordt ook gedekt uit rijksmiddelen. Formatie voor trekker circulariteit en klimaatadaptatie (structureel nadeel € 104.000 voor 2024, 2025 en 2026 en € 62.400 voor 2027) Voor het uitvoeren van de Lokale AdaptatieStrategie (LAS) is extra capaciteit aangetrokken. De dekking daarvoor is in 2023 eenmalig ten laste gebracht van de reserve duurzaamheid. Dit kan echter niet structureel omdat de rijksmiddelen in die reserve vanaf 2024 zijn geoormerkt voor aardgasvrije wijken.

Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

45

Taakveld Ruimte en leefomgeving (nadeel € 229.000 voor 2024, € 204.000 voor 2025 en 2026, € 100.000 voor 2027) Welstandsnota (incidenteel nadeel € 25.000 voor 2024) Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. De welstandsnota valt vanaf dat moment onder het overgangsrecht en maakt onderdeel uit van het tijdelijk omgevingsplan. Omdat de huidige welstandsnota dateert uit 2011 is het noodzakelijk om deze actualiseren en aan te passen aan de Omgevingswet. Vervolgens worden de welstandscriteria opgenomen in het permanente omgevingsplan, dat moet voor 2030 gedaan zijn. Coördinatie nieuw omgevingsplan (incidenteel nadeel € 104.000 voor 2024, 2025 en 2026) De coördinatie van het Omgevingsplan moet nog structureel worden geborgd. Met de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024 komen veel extra werkzaamheden op de gemeente af waarin nog niet voorzien is. De werkzaamheden houden verband met de juridische coördinatie rondom het Omgevingsplan, het overhevelen van regels uit gemeentelijke verordeningen naar het Omgevingsplan, het aanpassen van juridische procedures en het 'toepasbaar' maken van de regels. Hiervoor is de inzet van een juridisch adviseur nodig vanwege de volle breedte van de regelgeving. Dus niet alleen de (andere) gemeentelijke regelgeving, maar ook regelgeving vanuit andere overheidsorganen.

Toezichthouder openbare ruimte (structureel nadeel € 77.000) Door de groei van de gemeente, de energietransitie en de dijkversterking van het waterschap dat nu in uitvoering gaat, is aanvullende toezichtcapaciteit noodzakelijk. Voor de dijkverzwaring zelf is het waterschap als initiatiefnemer verantwoordelijk om het omgevingsmanagement goed in te vullen. Daarnaast zal het Waterschap een fors bedrag aan leges betalen voor de benodigde omgevingsvergunningen e.d.. Dit wordt ingezet om de eerste jaren het extra toezicht te kunnen financieren. Deze tweede (full-time) toezichthouder openbare ruimte, wordt deels (structureel) betaald vanuit een verhoging voor de leges voor kabels en leidingen (gemeente Neder-Betuwe rekent momenteel een bijzonder laag tarief in de legesverordening voor o.a. degeneratiekosten in vergelijking met alle andere gemeenten in Rivierenland). Zie taakveld 2.1 voor de dekking middels legesverhogingen. IBOR regisseur (structureel nadeel € 23.000) Om de integrale werkwijze te verankeren in het DNA van de gemeente is het noodzakelijk dat hier sturing aan wordt gegeven door een beheer- en projectregisseur IBOR, die beheeropgaven vanuit assetmanagement combineert met maatschappelijke en bestuurlijke opgaven. De beheerprojectregisseur draagt bij aan het opstellen, monitoren en bijsturen van de integrale meerjarenprogrammering en de IBOR projecten.