Bijlage 4 - Bijlagen bij de toelichting bestemmingsplan ‘Vertreklocatie gemeentehuis Hoornaar’
Tekst van het document
2085778100/
ten NW van
Research in 2003
(bestemmingsplan
2096129100/
het
en 2005
(2083939100). Dit onderzoek bestond uit drie deelgebieden. De begeleiding van
2096129100
plangebied
centrumontwikkeling
Hoornaar)
uitgevoerd
in
2003
de sloop van een boerderij in 2004 (2085778100) was hier ook onderdeel van. De boerderij dateerde uit de 20e eeuw en lag op een terp. In het plangebied komen Afzettingen van Tiel (komafzettingen) voor op een afwisselde gelaagdheid van Hollandveen met de Afzettingen van Gorkum, op rivierduinafzettingen van de Formatie van Kreftenheye. In boring drie (ten noordwesten van een terp met boerderij) is een fragment aardewerk (middeleeuwen – nieuwe tijd) aangetroffen. Voor
het
zuidelijkdeel
van
deelgebied
één
wordt
aanbevolen
de
graafwerkzaamheden aan te passen, zodat de mogelijk aanwezig archeologische resten niet worden verstoord. In deelgebied één, in de omgeving van de woonterp, wordt vervolgonderzoek geadviseerd d.m.v. proefsleuven of een opgraving. 2358131100
Circa 225
IVO-O door
Tijdens het booronderzoek zijn intacte bodems aangetroffen, wel is de eerste 25-
meter ten NW
Transect in 2012
40 centimeter beneden maaiveld geroerd. Deze puinlaag hangt waarschijnlijk
van het
samen met bewoningsresten uit de 14e – 17e eeuw. In het zuiden van het
plangebied
plangebied werden rivierduinafzetting van de Formatie van Kreftenheye aangetroffen.
Daarnaast
zijn
archeologische
indicatoren
waargenomen
(houtskool). In het noordelijk deel van het plangebied werden in de Afzettingen van Tiel op een diepte van 0,50 centimeter beneden maaiveld fragmenten aardewerk (16e eeuw) aangetroffen. In boring vijftien is de top van het Hollandveen aangetroffen, hierin is fosfaat waargenomen. Dit is mogelijk een leef- of ophoog laag, en vormt een aanwijzing dat de terp langer bewoond is geweest. Daarnaast zijn in enkele boringen veenafzetting gevonden. Het archeologisch niveau kan maximaal tot op een diepte van 1,5 meter beneden maaiveld worden verwacht. Er wordt geadviseerd de bouwplannen aan te passen, indien dit niet mogelijk is wordt een archeologische begeleiding geadviseerd. 2361882100
Circa 230
DO door BAAC in
Tijdens een archeologische begeleiding zijn ter plekke van een terp sporen
meter ten NW
2012
aangetroffen behorend tot een middeleeuwse boerderij. Dit heeft tot een
van het
opgraving geleid. De boerderij bestaat uit een hoofbeuk en een zijbeuk aan de
plangebied
oostzijde. De boerderij had een lengte van 16,80 meter bij 9,10 meter. De huisplattegrond is bootvormig en dit type dateert tussen 950- 1125. De huisplattegrond is vergelijkbaar met huisplattegronden uit de regio GoudaOostpolder, Spijkenisse Hartel-West, Delfgauw en Brandwijk. Uit pollenanalyse blijkt het terrein of de omgeving hiervan bewoond vanaf de 10 e eeuw. Het aardewerk uit de boerderij dateert uit de 12e eeuw.
2153144100
Circa 250
DO door
De bewoningsresten aangetroffen op de donk aan de Kromme Giessen kunnen op
meter ten NW
Archeologisch
basis van het aardewerk gedateerd worden in de fase Hazendonk 2 van de
van het
Onderzoek
Swifterbant-cultuur. Dit betekent een datering tussen ca. 4000-3700 cal BC. Door
plangebied
Leiden BV in
de grootte van de opgravingsput is waarschijnlijk alleen de rand van een vindplaats
2007
aangetroffen. Het aangetroffen materiaal is namelijk vrij beperkt tot vergelijkbare vindplaatsen. Het grotendeels verbrande botafval en de aardewerkscherven met aankoeksel zijn als keukenafval geïnterpreteerd. Er zijn aanwijzingen aangetroffen die wijzen op lokale vuursteenbewerking: de (micro)debitage een kern. De vondst van een pijlspits wijst erop dat er jacht zal hebben plaatsgevonden en de vondst Pagina | 18
AM21617
Zaakidentificatie
Afstand
Soort onderzoek
Omschrijving van enkele krabbers wijst mogelijk op de bewerking van huiden. Het plangebied ligt op een rivierduin (donk). De browningssporen lopen vermoedelijk door ten oosten en westen van het plangebied, langs de Lage Giessen. De diepere flanken van de donk zijn archeologisch niet geschikt, daarom wordt slechts in een zone tot ca. vijftien – zeventien meter ten noorden van de Lage Giessen bewoningsresten verwacht. Geadviseerd wordt bij graafwerkzaamheden deze zone archeologische op te graven. De ontgravingsdiepte zal derhalve variëren van direct onder de bouwvoor langs de Lage Giessen tot een diepte van 1,5-2,0 meter beneden maaiveld.
5012574100
Circa 260
Particulieren
Gedurende niet archeologische graafwerkzaamheden is een fragment grafsteen uit
meter ten N
vondstmelding
de nieuwe tijd aangetroffen. Op de grafsteen staat de inscriptie: ‘HUYSVROW STERF
van het
uit 2021
OP DEN’. 0 symbool: uitgehouwen staande vis in een cirkel
Circa 288 m
IVO-O door ADC
In het westelijke deel van het plangebied zijn rivierduinafzettingen aanwezig, met
ten N van het
ArcheoProjecten
daarboven omgewerkte en opgebrachte klei- en zandpakketten. In het oostelijke
plangebied
in 2017
deel van het plangebied is een pakket rivierafzettingen aangetroffen, afgezet door
plangebied 4043596100
de Schaikse meandergordel. Het pakket bestaat uit een opvolging van kom- op oever- op beddingafzettingen. Na het inactief raken van de Schaikse meandergordel is er een pakket bosveen gevormd. Boven de veenlaag zijn komen oeverafzettingen van de Kromme Giessen afgezet. Langs het Dirk IV-Plein is recentelijk een zandpakket opgebracht. In het westelijke deel van het plangebied is de top van de rivierduinafzettingen verstoord tot twee meter beneden maaiveld, de oorspronkelijke humeuze toplaag van de rivierduin is hierdoor afwezig. In het oostelijke deel van het plangebied is de stratigrafie redelijk tot goed intact. Hier is alleen de top van de rivierafzettingen van de Kromme Giessen omgewerkt. Door de mate van verstoring is er geen vervolgonderzoek geadviseerd. Tabel 1. Overzicht van Archismeldingen binnen een straal van 300 meter rond het plangebied.
Pagina | 19
AM21617
3.5
Bewoningsgeschiedenis – historisch kaartmateriaal
In het kader van het bureauonderzoek is historisch kaartmateriaal bestudeerd. Op het minuutplan uit het begin van de 19e eeuw (Figuur 3)20 is de situatie op kadastraal niveau te zien. Het plangebied ligt in de polder Hooge Giessen. De directe omgeving van het plangebied is onbebouwd en ligt binnen meerdere percelen. De Groeneweg is al een bestaande weg en wordt de Gormcherische Weg genoemd. Er is op de percelen rond het plangebied geen bebouwing zichtbaar. De bebouwing concentreert zich meer langs de Hoge Giessen, ten noorden van het plangebied. Volgens de Oorspronkelijke Aanwijzende Tafels (OAT)21 behorende bij het minuutplan, zijn alle percelen als weiland in gebruik. Op de kaarten uit 1901, 1930 en 1950 (Figuur 4) is eveneens geen bebouwing aanwezig. Eind jaren 80 van de vorige eeuw raakt het centrale deel van het plangebied bebouwd. Op basis van de gegevens uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG)22 werd het huidige gebouw (gemeentehuis) Groeneweg 33 gebouwd in of kort na 1989. Deze staat echter pas vanaf 1998 ingetekend op de topografische kaarten via Topotijdreis. Op de kaart uit 1999 is dan ook de huidige situatie zichtbaar binnen het plangebied.
Figuur 3. Uitsnede van het kadastraal minuutplan uit 1811-1832, met in het rood bij benadering het plangebied aangegeven (Bron: www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl).
20 www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl Gemeente Hoornaar, sectie A, blad 3. Minuutplans zijn de oorspronkelijke kadastrale kaarten die zijn vervaardigd vanaf 1811 en 1812 in navolging van de Fransen o.l.v. Napoleon Bonaparte. Het zijn grondbeschrijvingen (kadasters) van de gemeenten met hierop aangegeven de percelen, perceelnummers en gebouwen. 21 OAT = Oorspronkelijke Aanwijzende Tafel. Dit is een register uit 1832 waarin diverse gegevens in vermeld staan die betrekking hebben op de betreffende percelen, zoals de eigenaar, beroep en woonplaats, alsmede het grondgebruik en de oppervlakte. 22 www.bagviewer.kadaster.nl. Pagina | 20
AM21617
Figuur 4. Uitsneden van historische kaarten uit de perioden 1901, 1931, 1950 en 1970. Het plangebied is aangegeven met het rode kader (Bron: www.topotijdreis.nl).
3.5
Bodemverstoring
Op basis van de gegevens uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) 23 werd de huidige bebouwing Groeneweg 33 (gemeentehuis) gebouwd in of kort na 1989. Ter plaatse van de huidige bebouwing zal het plangebied tot zekere diepte verstoord zijn geraakt. In het kader van het archeologisch bureauonderzoek zijn bouwtekeningen bestudeerd. Hieruit blijkt dat sprake is van een standaard fundering en heipalen. Onderkant fundering ligt op 1,14 meter –mv, exclusief de onderliggende zandlaag (zie Figuur 5).
23 www.bagviewer.kadaster.nl. Pagina | 21
AM21617
Daarbij zijn heipalen geslagen tot een diepte van 13 meter –NAP (tenminste 12,6 meter –mv). In of kort na 2002 vind een kleinschalige uitbreiding plaats (bouw politiepost), waarbij eveneens sprake is van de onderkant fundering op 1,14 meter –mv en waarbij de onderkant van het onderliggende zand op 1,26 meter –mv ligt. De heipalen zijn tot een diepte van 13 meter – NAP geslagen. Op basis van de KLIC-melding (uitgevoerd op 24 mei 2022) zijn binnen het plangebied een groot aantal kabels/leidingen gegraven die voor een verstoring van de bodem kunnen hebben gezorgd (Figuur 9). Op basis van bovenstaande kan worden bevestigd dat ter plaatse van de huidige bebouwing de bodem tot tenminste 1,26 meter –mv zal zijn verstoord. Ter plaatse van de heipalen is sprake van een (zeer lokale) verstoring van tenminste 12,6 meter –mv. Ook ter plaatse van de huidige vijver en de aangelegde verharding zal het plangebied verstoord zijn geraakt. De exacte diepte van de vijver is moeilijk in te schatten. Ter plaatse van de verharding (parkeerplaatsen en trottoir) en de aanwezige nutsvoorzieningen kan worden uitgegaan van een verstoring van tenminste 0,6 meter –mv.
Figuur 5. Dwarsdoorsnedetekeningen van de huidige bebouwing (Bron: Bouwtekeningen aangeleverd door gemeente Molenlanden).
Pagina | 22
AM21617
Figuur 6. Funderingsdetails huidige bebouwing (Bron: Bouwtekeningen aangeleverd door gemeente Molenlanden).
Figuur 7. Situering uitbreiding 2002 (met politiepost) van de huidige bebouwing (Bron: Bouwtekeningen aangeleverd door gemeente Molenlanden).
Pagina | 23
AM21617
Figuur 8. Funderingsdetails uitbreiding (Bron: Bouwtekeningen aangeleverd door gemeente Molenlanden).
Figuur 9. Klic-melding van het plangebied (Bron: www.kadaster.nl).
Pagina | 24
AM21617
4. VERWACHTINGSMODEL Jager-verzamelaars uit het paleolithicum en mesolithicum hebben als woon- en verblijfplaats vaak voor de flanken van hoger liggende terreingedeelten in het landschap gekozen. Bij voorkeur in de buurt van (open) water. Nabijgelegen watervoorzieningen waren belangrijk voor drinkwater en de aanwezige biodiversiteit. Dit vergemakkelijkt de jacht en het verzamelen van plantaardig voedsel. De omgeving van het plangebied ligt in een dynamisch gebied. Het grootste deel van het plangebied ligt binnen een LaatGlaciale meandergordel. Deze meandergordel was actief van circa 10.950 tot 9.000 voor Chr. (laat-paleolithicum B). De stroomgordel zal zich hebben ingesneden in de Pleistocene ondergrond. Om die reden geldt een lage archeologische verwachting voor vuursteenvindplaatsen uit de periode laat-paleolithicum. Naar verwachting was het plangebied te nat voor bewoning in deze periode. Om deze redenen geldt er een lage verwachting voor de periode laat-paleolithicum. Op basis van de datering van Laat-Glaciale meandergordel kunnen er archeologische resten vanaf het vroeg-mesolithicum voorkomen. Van oudsher vestigde de mens zich op de overgang van nat naar droog (gradiëntzones). Er is geen tot onvoldoende informatie voorhanden over de aan- of afwezigheid van een dergelijke gradiëntzone in of nabij het plangebied.
De top van de afzettingen uit het Weichselien bevindt zich in het plangebied op een diepte van circa 4,00 meter onder maaiveld. Om deze redenen kan er geen nader gespecificeerde archeologische verwachting gegeven worden voor de periode vroeg-mesolithicum tot laat-mesolithicum. Eventueel aanwezige resten uit de periode laat-paleolithicum en mesolithicum worden in de oorspronkelijke bodem (circa 4,00 meter onder maaiveld) verwacht en kunnen onder andere bestaan uit tijdelijke bewoningssporen, haardkuilen, vuursteenstrooiingen.
Vanaf het (laat-)neolithicum ontstaan de eerste landbouwculturen die gekenmerkt worden door meer sedentaire nederzettingen. De nederzettingen worden gekenmerkt door permanente woningen die soms diep in de grond gefundeerd waren. Vanaf deze perioden heeft men nog steeds een voorkeur voor hoger en droger gelegen gebieden. De omgeving van het plangebied bestond tijdens het laat-neolithicum tot aan de ontginning van het plangebied in de middeleeuwen uit een veenlandschap. Alleen de hoger gelegen rivierduinen, zoals ten noordwesten van het plangebied, werden niet bedekt met veen. Op deze rivierduin is een vindplaats van de neolithische Swifterbant (zaakidentificatie 2153144100) aangetroffen. In de omgeving van het plangebied met een vergelijkbare landschappelijke ligging zijn tot op heden zeer weinig tot geen vondsten bekend uit deze periode. Mogelijk heeft dit ook te maken met de weinige archeologische onderzoeken die in de omgeving van het plangebied hebben plaats gevonden. Het veen landschap bestaat uit een nat milieu en vormt geen gunstige plek voor bewoning. Om deze redenen geldt een lage archeologische verwachting voor nederzettingsresten. Er zouden wel sporen en vondsten aanwezig kunnen zijn die samenhangen met nabijgelegen tijdelijke nederzettingen, off-site verschijnselen, of rituele deposities. Hiervoor geldt een lage verwachting.
Het plangebied ligt aan de Groeneweg, ten zuiden van de historische dorpskern van Hoornaar. Het uitgestrekte veengebied Alblasserwaard werd vanaf de 12e en 13e eeuw in cultuur gebracht. De woonkernen ontstonden als een bebouwingslint langs de huidige Dorpsweg. Uit bestudering van historische kaarten blijkt dat het plangebied sinds tenminste circa 1800 onbebouwd was en in gebruik is als weiland. Gedurende de 19e en 20e eeuw in gebruik als weiland en akkerland. Vanwege de ligging in agrarisch gebied, en de afwezigheid van aanwijzingen voor historische bebouwing, worden resten van bewoning uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd niet verwacht in het plangebied. Op basis van deze gegevens geldt voor het plangebied een lage verwachting voor de periode late middeleeuwen en nieuwe tijd. Pagina | 25
AM21617
Archeologische resten worden vanaf het maaiveld verwacht en kunnen bestaan uit onder andere cultuurlagen, paalkuilen/gaten, afvalkuilen, gebruiksvoorwerpen van bijvoorbeeld natuursteen, fragmenten aardewerk en sporen van agrarische activiteiten. Wat betreft de conservering en gaafheid van eventuele archeologische resten kan het volgende gesteld worden: Wegens de verwachte aanwezigheid van veengronden kunnen archeologische resten beschermd zijn tegen latere invloeden. Over het algemeen kunnen (anorganische) vondsten en sporen uit de periode jager-verzamelaars door de natte en zuurstofloze condities in goede toestand worden aangetroffen. Wat betreft de organische resten, is dit afhankelijk van hoe diep het grondwater zit. Bij veengronden zijn de omstandigheden voor het bewaren/aantreffen van organische resten minder goed door de hoge grondwaterstand en zure bodemomstandigheden. In onderstaande tabel is een overzicht van de archeologische verwachtingswaarde per periode samengevat. Daar waar er een verwachting vanaf het maaiveld geldt, kan worden bevestigd dat deze laag zal zijn als gevolg van de aanwezige verstoringen. Dit geldt ter plaatse van de huidige bebouwing (verstoring 1,26 meter –mv), nutsvoorzieningen, parkeerplaatsen en andere verharding (verstoring 0,6 meter –mv) en ter plaatse van de aanwezige vijver (verstoring naar verwachting tenminste 0,5 meter –mv).
Periode Laat-paleolithicum
Verwachting Laag
Verwachte kenmerken vindplaats Resten van kampementen, fragmenten
Diepteligging sporen Geërodeerd door fluviatiele activiteiten
vuursteen, natuursteen, Mesolithicum
Onbekend
gebruiksvoorwerpen
In de oorspronkelijke bodem (circa 4,00 meter mv)
(laat)-neolithicum –
Laag
vroege
Nederzettingsresten, fragmenten aardewerk,
In het veen, vanaf het maaiveld
natuursteen, gebruiksvoorwerpen
(verstoord ter plaatse van de huidige
middeleeuwen
bebouwing, vijver, verharding en nutsvoorzieningen)
Volle middeleeuwen – nieuwe tijd
Laag
Cultuurlaag, funderingsresten, natuursteen,
Vanaf het maaiveld
fragmenten aardewerk,
(verstoord ter plaatse van de huidige
gebruiksvoorwerpen, sporen van agrarische
bebouwing, vijver, verharding en
activiteiten, restanten wegen/paden
nutsvoorzieningen)
Tabel 2. Archeologische verwachting per periode.
Pagina | 26
AM21617
5. VELDWERKZAAMHEDEN 5.1
Algemeen
Het doel van het verkennend veldonderzoek door middel van boringen is het toetsen van de opgestelde gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied (Hoofdstuk 4). Hiertoe zijn op 13 en 14 juni 2022 in totaal 10 boringen gezet (zie Bijlage 2 en 8). De boringen zijn uitgevoerd met een Edelmanboor met een diameter van 7 centimeter en een gutsboor met een diameter van 3 centimeter. De boordiepte varieerde van 70 tot 400 centimeter onder maaiveld. De boorkernen zijn conform ASB (Archeologische Standaard Boorbeschrijving 5.2) beschreven, zie Bijlage 8. De hoogteligging van de boorpunten ten opzichte van NAP is afgeleid van het AHN3 (www.ahn.nl). De maaiveldhoogte binnen het plangebied varieert tussen de 0,37 en 0,84 meter -NAP. Het plangebied loopt globaal gezien in zuidoostelijke richting af. Er is geen oppervlakte kartering uitgevoerd in verband met de aanwezige begroeiing en verharding.
Figuur 10. Foto van het zuidoostelijke deel van het plangebied, kijkende in noordoostelijke richting (Foto: 14 juni 2022).
Pagina | 27
AM21617
Figuur 11. Foto van het centrale deel van het plangebied (Foto: 13 juni 2022).
5.2
Fysisch geografische beschrijving van de bodemopbouw
Uit het verkennend booronderzoek blijkt dat de boringen in twee zones ingedeeld kunnen worden: zones I en II (Figuur 8). Zone I Boringen 1 t/m 5, 7 en 10 zijn gezet in zone I (Figuur 8, oranje kleur). De top van de bodem wordt veelal gevormd door een zwak tot matig humeuze, sterk zandig kleipakket. Hieronder volgt een dik pakket van afwisselend (zwak humeuze) matig siltig tot sterk zandig veelal (matig) slappe kleien. De kleur van de kleien varieert van donkergrijs tot donker bruingrijs. De kleien zijn overwegend kalkloos. Zone II In het zuidoostelijke zone I liggen boringen 6.1, 8 en 9 (Figuur 12, blauwe kleur). Deze boringen hebben en vergelijkbare bodemopbouw maar vanaf circa 130 tot 160 centimeter onder maaiveld (circa 1,71 tot 2,39 meter -NAP) zijn ingeschakelde veenlagen aangetroffen. Het veen is zwak tot sterk kleiig. Het veen heeft een donkerbruine tot donker roodbruine kleur. Kenmerkend voor het veen is het voorkomen van houtresten. In boring 8 is het veen compact. Het veenpakket wordt onderbroken door slappe matig tot sterk humeuze, sterk zandige tot sterk siltige kleilagen. De humeuze kleilagen zijn kalkarm. In boring 6.1 en 8 is op circa 180 centimeter onder maaiveld (circa 2,50 tot 2,59 meter -NAP) een circa 10 tot 20 centimeter dikke matig grove kalkrijke zandlaag. Het zand is zwak kalkhoudend tot kalkrijk.
In boring 9 (diepe boring) is onder het veenpakket een afwisseling van (humeuze) matig siltige tot sterk zandig klei tot sterk siltig, matig fijn zand waargenomen. De kleien zijn kalkrijk en matig stevig. Pagina | 28
AM21617
Figuur 12. De indeling van het plangebied in zones I en II. Boring 6 is gestaakt op een ondoordringbare laag.
5.3
Interpretatie
Uit het verkennend booronderzoek blijkt de bodemopbouw binnen zone I (boringen 1 t/m 5, 7 en 10) van het plangebied bestaat uit komafzettingen. In de komafzettingen kan een gelaagdheid en fasering worden gezien. Het betreffen kalkloze afzettingen die zijn afgezet in een komgebied nabij de Schaik. De kleien zijn matig slap tot slap en er zijn geen gerijpte lagen waargenomen. In zone II (boringen 6.1, 8 en 9) is veen aangetroffen. In het veenpakket zijn ingeschakelde slappe humeuze kleilagen aangetroffen. Mogelijk betreffen dit opvulling van een oude geul van de Schaik stroomgordel. Het veen wordt gekenmerkt door vermoedelijk verspoelde houtresten. Er zijn geen boomwortels aangetroffen. Dit toont aan dat de bomen niet ter plekke groeiden. De natte omstandigheden en de kans op overstromingen maakt het plangebied ongeschikt voor bewoning. Binnen het veen zijn geen veraarde veenlagen aangetroffen en ook in de kleiige afzettingen zijn geen sporen van beginnende bodemvorming aangetroffen, zoals ontkalking, laklagen of vegetatiehorizonten. In de komafzettingen zijn (dunne) zandlagen waargenomen. De top van de komafzettingen zijn humeus. Dit pakket is verrijkt met humeus materiaal. Als gevolg hiervan heeft dit pakket een donker bruingrijze kleur. Plaatselijk gekenmerkt door spikkels en sporen baksteen en grind.
Geologisch (en lithostratigrafisch) gezien behoren de aangetroffen natuurlijke afzettingen tot de Formatie van Echteld.24
24 De Mulder et al., 2003. Pagina | 29
AM21617
5.4
Archeologische indicatoren
Alhoewel geen doel van een verkennend veldonderzoek met boringen, is gelet op de aanwezigheid van archeologische indicatoren die kunnen wijzen op archeologische waarden in de ondergrond. Tijdens het onderzoek zijn dergelijke indicatoren echter niet aangetroffen.
Pagina | 30
AM21617
6. CONCLUSIE 6.1
Algemeen
Op basis van het uitgevoerd verkennend veldonderzoek middels boringen kan worden gesteld dat het plangebied in een dynamisch gebied ligt. De aangetroffen afzettingen zijn gevormd in een komgebied dat nat en/of vochtig was. Er is in de hoogte een afwisseling van een pakket komklei naar een pakket veen met kleilagen met daarboven een ander pakket komklei. Door de ligging in een komgebied is de archeologische verwachting laag. Er zijn verder ook geen archeologische indicatoren aangetroffen die wijzen op de aanwezigheid van archeologische resten of donken of terpen. Op basis van het bureauonderzoek geldt er een lage verwachting voor de periode neolithicum tot en met nieuwe tijd kan worden gehandhaafd. Onder de afzettingen van de Holocene rivieren worden archeologische resten verwacht uit de periode jager-verzamelaars. Dit niveau ligt buiten het bereik van de boringen. Om deze rede kan er geen uitspraak gedaan worden over de mogelijke aanwezigheid van dit archeologisch niveau, behalve dat dit niveau dieper ligt dan de diepte van de voorgenomen graafwerkzaamheden.
6.2
Beantwoording onderzoeksvragen •
Is er sprake van stratigrafische lagen die potentieel archeologische waarden kunnen bevatten? Nee, deze zijn niet aangetroffen.
•
In hoeverre zijn deze lagen intact en hoe reflecteert dit de kwaliteit van de mogelijk aanwezige archeologische resten? N.v.t.
•
Wat is de diepteligging van mogelijke archeologische resten en wat is de daadwerkelijke bedreiging van deze resten door de voorgenomen bodemingrepen? De kans op eventueel aanwezige archeologische resten wordt laag geacht. Ten tijde van dit onderzoek is de precieze einddiepte en locatie van de toekomstige ingrepen niet bekend. Uitgaande van een standaardfunderingsdiepte van circa 0,8 – 1,0 meter onder maaiveld zullen de voorgenomen graafwerkzaamheden geen bedreiging vormen voor eventueel aanwezige archeologische resten.
Pagina | 31
AM21617
7. AANBEVELINGEN Op basis van het uitgevoerde verkennend veldonderzoek door middel van boringen kan worden gesteld dat in het plangebied de natuurlijke afzettingen vooral zijn gevormd in een komgebied van de stroomgordel van Schaik dat nat en/of vochtig was voor bewoning. In het zuiden van het plangebied is vermoedelijk een oude geul aangetroffen van de Schaik stroomgordel. Er zijn geen bewoonbare niveaus of donken of terpen en archeologische indicatoren aangetroffen die wijzen op de aanwezigheid van archeologische resten. Op basis van het uitgevoerde verkennend onderzoek kan de lage verwachting uit het bureauonderzoek worden gehandhaafd voor perioden neolithicum – nieuwe tijd. Voor het plangebied wordt om bovenstaande redenen geen archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk geacht. De resultaten van dit onderzoek zijn getoetst door de bevoegde overheid (gemeente Molenlanden), dat op basis van het uitgebrachte advies een selectiebesluit zal nemen. “De gemeente is akkoord met het eindrapport op voorwaarde dat de opmerkingen, waar onder de bouwdossier gegevens verwerkt/toegelicht worden in het eindrapport. Wij gaan akkoord met het selectieadvies om het plangebied vanuit het aspect archeologie vrij te geven (geen vervolgonderzoek). De ondergrond bestaat uit komafzettingen en een veenpakket dat niet geschikt was voor permanente menselijke bewoning in het verleden.
De trefkans op vindplaatsen is gezien de onderzoeksresultaten nihil. Wel wijzen wij erop dat voor toevalsvondsten een meldplicht geldt conform art. 5.10 en 5.11 van de Erfgoedwet bij de RCE en gemeente Molenlanden. Gemakshalve kan deze melding plaatsvinden via e-mail: ronald.vanoosterbos@jouwgemeente.nl en info@hamalandadvies.nl”. Het uitgevoerde onderzoek is verricht conform de gestelde eisen en gebruikelijke methoden. Het onderzoek is gericht op het inzichtelijk maken van de toestand van het aanwezige bodemarchief. Hiermee kan de beschadiging dan wel vernietiging als gevolg van de voorgenomen verstoring van een mogelijk aanwezig bodemarchief tot een minimum worden beperkt. Echter kan door de aard van het onderzoek, steekproefsgewijs, niet volledig worden uitgesloten dat er archeologische resten aan- of afwezig zullen zijn. Als gevolg hiervan is bij het aantreffen van archeologische resten het, conform de Erfgoedwet van 2016, artikel 5.10 (Archeologische toevalsvondst) en 5.11 (Waarneming), een meldingsplicht van toepassing.
Pagina | 32
AM21617
LITERATUURLIJST Auwerda, F./ P. Grimm, 2008: Verliesregister 1939-1945, Alle militaire vliegtuigverliezen in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog, Den Haag. Bakker, de, H., 1966: ‘De subgroepen van het systeem van bodemclassificatie voor Nederland’, in Boor en spade: verspreide bijdragen tot de kennis van de bodem van Nederland, Wageningen. Bakker, de, H./ J. Schelling, 1989: Systeem van bodemclassificatie voor Nederland, de hogere niveaus. Staring Centrum, Wageningen. Berendsen, H.J.A., 2010: Fysisch-geografisch onderzoek, Assen. Berendsen, H.J.A., 2011: De vorming van het land. Inleiding in de geologie en Geomorfologie, Assen. Berendsen, H.J.A., 2005: Landschappelijk Nederland, Assen. Berendsen, H.J.A./E. Stouthamer/K.M. Cohen/W.Z. Hoek, 2019: Landschap in delen. De fysisch-geografische regio’s, Utrecht. Berkel, G. van/ K. Samplonius, 2006: Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en Historie, Utrecht (Prisma). Blankenstein, van, E., 2006: Defensie- en oorlogsschade in kaart gebracht (1939 – 1945), Zeist. Cate, ten, J. A. M./ A. F. van Holst/ H. Kleijer/ J. Stolp, 1995: Handleiding bodemgeografisch onderzoek, richtlijnen en voorschriften. Deel A: Bodem, Wageningen, DLO-Staring Centrum. Technisch Document 19A. Mulder, de, E.J.F./ M.C. Geluk/ I. Ritsema/ W.E. Westerhoff/ T.E. Wong, 2003 (red.): De ondergrond van Nederland. Groningen/Houten. Rensink, E./ H.J.T. Smeets/ M.
Kosian/ H. Feiken/ B.I. Smit, 2019: Archeologische Landschappenkaart van Nederland, versie 3.0, Amersfoort. SIKB, 2006: Leidraad inventariserend veldonderzoek, Deel: karterend booronderzoek, Gouda. Stiboka (Stichting voor Bodemkartering), 1985: Toelichting bij de kaartbladen 38 Oost Gorinchem, Wageningen. Stouthamer, E./ K.M. Cohen/ W.Z. Hoek, 2020: De vorming van het land. Geologie en Geomorfologie, Utrecht. TNO, 2021: Geologische overzichtskaart van Nederland, Den Haag (www.dinoloket.nl). Zonneveld, J.I.S., 1981: Vormen in het landschap, hoofdlijnen van de geomorfologie, Utrecht.
Pagina | 33
AM21617
Digitale bronnen: www.archis.cultureelerfgoed.nl
RCE, Archis3, zoeken & vinden)
www.bagviewer.kadaster.nl
Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG)
www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl
Kadastraal minuutplan
www.cultureelerfgoed.nl
Bronnen en kaarten
www.pdok.nl
Basisregistratie Grootschalige Topografie (2019), kadaster.
www.ruimtelijkeplannen.nl
Bestemmingsplan
www.topotijdreis.nl
Bonnebladen en Topografische kaarten van Nederland
Archeologische kaarten en databestanden: Actueel Hoogtebestand van Nederland (2008-2019). AHN3 en AHN4 (Geraadpleegd via www.arcgis.com, bijlage in QGIS vervaardigd op basis van digitale data). Alterra 2021: Bodemkaart
van Nederland,
schaal 1:50.000,
blad 38 Oost,
Wageningen UR
(Geraadpleegd via
https://zoeken.cultureelerfgoed.nl, bijlage in QGIS vervaardigd op basis van digitale data Alterra). Alterra
2019:
Geomorfologische
kaart
van
Nederland,
schaal
1:50.000,
Wageningen
UR
(Geraadpleegd
via
https://zoeken.cultureelerfgoed.nl, bijlage in QGIS vervaardigd op basis van digitale data Alterra). Archeologische Monumenten Kaart (AMK), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2007 (Geraadpleegd via https://zoeken.cultureelerfgoed.nl). Archeologisch Informatie Systeem II (Archis3), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2015 (Geraadpleegd via https://zoeken.cultureelerfgoed.nl). BAAC, 2009: Archeologische verwachtings- en beleidsadvieskaart Gemeente Giessenlanden, Deventer (BAAC-rapport V-08.0185). Maas, G. J./ W.M. van der Meij/ S. P. J. v. Delft/ A. H. Heidema, 2019. Toelichting bij de legenda Geomorfologische kaart van Nederland, schaal
1:
1:50
000
(2019).
Wageningen,
Wageningen
Environmental
Research
(geraadpleegd
via
https://legendageomorfologie.wur.nl/).
Pagina | 34
aeres milieu
Bijlage 1 Topografische ligging onderzoeksgebied
AM21617
Bijlage 1: Topografische ligging onderzoeksgebied
N
AM21617 Hoornaar Gemeentehuis
Legenda Plangebied Achtergrond:Opentopo
v1.0_4- 5 - 2022_LKr
Schaal
aeres milieu
Bijlage 2 Boorpuntenkaart
AM21617
Bijlage 2: Boorpuntenkaart
N
AM21617 Hoornaar Gemeentehuis
Legenda Plangebied Boringen Achtergrond: Luchtfoto ArcGIS online imagery
v1.0_14- 6 - 2022_LKr
Schaal
aeres milieu
Bijlage 3 Archeologische gegevens conform Archis 3
AM21617
Legenda Vondstlocaties
Visserij
Slagveld
Infrastructuur
Complex onbepaald
Complextype
Infrastructuur
Depot
Scheepvaart (infrastructuur of scheepswrak)
Graf (-veld)
Brug
Nederzetting
Vliegtuigwrak
Terrein van archeologische waarde
Cultus / Heiligdom
Industrie / Nijverheid
Terrein van hoge archeologische waarde
Versterking of versterkte nederzetting
(Water-) Molen
Terrein van zeer hoge archeologische waarde
Grondstofwinning
Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd
Onderzoeksmeldingen
Schaal
AMK 14\Waardering
Agrarische productie en voedselvoorziening Landbouw
N
v1.0_4- 5 - 2022_LKr
Plangebied
Bijlage 3: Archeologische gegevens cf. Archis 3 AM21617 Hoornaar Gemeentehuis
aeres milieu
AM21617
Bijlage 4 Archeologische Beleidskaart voormalige gemeente Giessenlanden
Legenda Plangebied
Bijlage 4: Gemeentelijke Archeologische (beleids)kaart
N
AM21617 Hoornaar Gemeetehuis
v1.0_4- 5 - 2022_LKr
Schaal
aeres milieu
Bijlage 5 Overzicht geomorfologische kaart
AM21617
Bijlage 5: Geomorfologische kaart
N
AM21617 Hoornaar Gemeentehuis Legenda Schaal Plangebied Ontgonnen veenvlakte
Rivierkom- en oeverwalachtige vlakte Rivierkomvlakte Stroomrug of stroomgordel water
v1.0_4- 5 - 2022_LKr
Rivierduin
aeres milieu
Bijlage 5b Stroomgordelkaart
AM21617
Legenda Plangebied
Dataset: Cohen et al., 2012
Bijlage 5b: Stroomgordelkaart Deltareconstructie ouddom - Crevasses 5 = Crevasse channel / sand splay. Darkish Gray
ouddom - EINDDATERINGEN RIVIERACTIVITEIT
N
AM21617 Hoornaar Gemeentehuis Schaal
800 - 1150 14C BP = 900 AD
Dalreconstructie daloudd - EINDDATERINGEN RIVIERACTIVITEIT 10010 - 10500 14C BP = 10500 BC = 12400 cal BP 10510 - 12000 14C BP = 12000 BC = 13900 cal BP
v1.0_4- 5 - 2022_LKr
4001 - 4500 14C BP = 3100 BC = 5100 cal BP
aeres milieu
Bijlage 6 Overzicht bodemkaart
AM21617
Bijlage 6: Bodemkaart
N
AM21617 Hoornaar Gemeentehuis Legenda
Schaal
Plangebied
Waardveengronden op (meestal niet-gerijpte) zavel of klei, beginnend ondieper dan 1.2 m Kalkloze drechtvaaggronden; profielverloop 1 Water Terp
v1.0_4- 5 - 2022_LKr
Waardveengronden op bosveen (of eutroof broekveen)
aeres milieu
Bijlage 7 Reliëfkaart
AM21617
Bijlage 7: Reliëfkaart
AHN3 (meter +NAP)
.
AM21617 Hoornaar Gemeentehuis Schaal
v1.0_4- 5 - 2022_LKr
Legenda Plangebied
N
aeres milieu
Bijlage 8 Boorkernbeschrijvingen
AM21617
getekend volgens NEN 5104
Boring:
01 0
-0.62 meter +NAP
klinker
Boring:
02 0
-0.94 meter +NAP
groenstrook AP-HORIZONT Klei, sterk zandig, matig humeus, zwak wortelhoudend, sporen baksteen, sporen grind, donker grijsbruin, Edelmanboor, kalkrijk
8
Zand, matig grof, licht grijsbeige, Opgebracht, (sub-)recent 30
AA-HORIZONT Klei, sterk zandig, matig humeus, donker grijsbruin, Edelmanboor, kalkloos 50
60
Klei, zwak zandig, resten baksteen, grijsblauw, Edelmanboor
60
AA-HORIZONT Klei, sterk zandig, sterk humeus, donker zwartbruin, Edelmanboor, Kalkhoudend
Klei, zwak zandig, uiterst humeus, Edelmanboor
80
90
Klei, zwak siltig, zwak humeus, bruingrijs, Edelmanboor, Msl
85
C-HORIZONT Klei, zwak zandig, brokken veen, blauwgrijs, Edelmanboor, Matig slap, kalkrijk
Klei, zwak siltig, zwak humeus, resten veen, grijsblauw, Edelmanboor, Msl 110 115
110
Klei, zwak siltig, zwak humeus, grijsblauw, Edelmanboor, Msl
C-HORIZONT Zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs, Guts, Glimmers, kalkrijk
Klei, zwak siltig, zwak humeus, resten veen, grijsblauw, Edelmanboor, Msl 140
140
Klei, uiterst zandig, Edelmanboor, Matig slap, kalkrijk 150 155 160
145 150
Klei, zwak siltig, zwak humeus, resten veen, grijsblauw, Edelmanboor, Matig slap Klei, uiterst zandig, Edelmanboor, Matig slap, kalkrijk Klei, zwak siltig, zwak humeus, resten veen, grijsblauw, Guts, Matig slap
190
Klei, uiterst zandig, Edelmanboor, Matig slap gestaakt op zand, goed afgerond zand, kalkrijk 210
Projectcode: AM21617-ARCH Projectnaam: Gemeentehuis te Hoornaar
160
C-HORIZONT Klei, matig siltig, lichtgrijs, Guts, Matig slap, kalkrijk C-HORIZONT Klei, sterk zandig, lichtgrijs, Guts, kalkrijk C-HORIZONT Zand, zeer fijn, matig siltig, lichtgrijs, Guts, Gestaakt op zand, kalkrijk
getekend volgens NEN 5104
Boring:
03 0
-0.88 meter +NAP
groenstrook
Boring:
04 0
Klei, sterk zandig, matig humeus, donker grijsbruin, Edelmanboor
30
-0.53 meter +NAP
groenstrook Klei, uiterst siltig, zwak humeus, donker grijsbruin, Edelmanboor
30
Klei, zwak siltig, grijsbruin, Edelmanboor
50
Klei, matig zandig, zwak humeus, resten roest, grijsbruin, Edelmanboor 50
Klei, zwak siltig, matig humeus, donker zwartbruin, Edelmanboor
Klei, zwak zandig, zwak humeus, donkerbruin, Edelmanboor
100
Klei, zwak zandig, grijsblauw, Edelmanboor 110
110
Klei, zwak siltig, zwak humeus, grijsblauw, Guts
115
Klei, zwak siltig, grijsblauw, Guts
125
120
130
140 145
145
Klei, zwak zandig, grijsblauw, Guts, Kalkhoudend
165
165
Klei, zwak zandig, zwak humeus, bruingrijs, Guts 175
Klei, matig zandig, zwak humeus, resten hout, bruingrijs, Guts, Bodem onder veen? 190
Klei, uiterst zandig, zwak humeus, grijsblauw, Guts, kalkrijk
210 215 220
Klei, matig zandig, zwak humeus, grijsblauw, Guts, kalkrijk Klei, uiterst zandig, zwak humeus, grijsblauw, Guts, kalkrijk
230
Klei, matig zandig, zwak humeus, grijsblauw, Guts, zandlagen, kalkrijk
240
Klei, uiterst zandig, zwak humeus, grijsblauw, Guts, kalkrijk
250
Klei, matig zandig, zwak humeus, grijsblauw, Guts, zandlagen, kalkrijk
260
Klei, uiterst zandig, zwak humeus, grijsblauw, Guts, kalkrijk
270
Klei, matig zandig, zwak humeus, grijsblauw, Guts, zandlagen, kalkrijk
280
Klei, uiterst zandig, zwak humeus, grijsblauw, Guts, kalkrijk
290
310
150
C-HORIZONT Klei, zwak zandig, zwak humeus, grijsblauw, Guts, zandlagen, kalkrijk C-HORIZONT Zand, matig fijn, matig siltig, lichtgrijs, Guts, kalkrijk Guts, Aan de rand guts Z3S2, monster niet gezien
400
Projectcode: AM21617-ARCH Projectnaam: Gemeentehuis te Hoornaar
Klei, sterk zandig, grijsblauw, Edelmanboor C-HORIZONT Klei, zwak zandig, matig fosfaathoudend, grijsblauw, Guts, kalkrijk C-HORIZONT Klei, sterk zandig, grijsblauw, Guts, kalkrijk C-HORIZONT Klei, zwak zandig, grijsblauw, Guts, zandlagen, kalkrijk C-HORIZONT Klei, sterk zandig, zwak humeus, grijsblauw, Guts, kalkloos Klei, zwak zandig, matig fosfaathoudend, grijsblauw, Guts, Slap, kalkrijk C-HORIZONT Zand, matig fijn, zwak siltig, grijsblauw, Guts, Gestaakt op zandlaag, kalkrijk
getekend volgens NEN 5104
Boring:
05 0
-0.45 meter +NAP
groenstrook AA-HORIZONT Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, zwak wortelhoudend, sporen baksteen, donker grijsbruin, Edelmanboor
Boring:
06 0
-0.75 meter +NAP
klinker
8
Zand, matig grof, donkerbeige, Zwak kalkhoudend, Opgebracht, (sub-)recent
25
Klei, zwak zandig, brokken baksteen, licht bruingrijs, Edelmanboor, Matig slap, Kalkhoudend
50 55
Zand, matig grof, zwak siltig, brokken baksteen, brokken grind, donkergrijs, Cement brokken, gestaakt op ondoordringbare laag , kalkrijk
Klei, matig siltig, donker blauwgrijs, Edelmanboor, Matig slap 70
105
Klei, matig siltig, matig humeus, donker zwartbruin, Edelmanboor, kalkloos
150
Klei, sterk siltig, matig humeus, matig plantenresten houdend, donker zwartbruin, Guts, Slap, kalkloos 170
Klei, sterk siltig, matig humeus, donker zwartbruin, Guts, Slap, hout resten, kalkloos
195
Klei, matig siltig, zwak humeus, zwak plantenresten houdend, donkergrijs, Guts, Slap, kalkloos 210
225
235
250
260
270
285
300
325
340
360
C-HORIZONT Klei, sterk siltig, zwak humeus, donkergrijs, Guts, Waterbodem, kalkloos C-HORIZONT Klei, sterk siltig, resten hout, lichtgrijs, Guts, Matig stevig, kalkloos C-HORIZONT Klei, sterk siltig, zwak plantenresten houdend, blauwgrijs, Guts, Slap, dunne hout resten laagjes, kalkloos C-HORIZONT Klei, sterk siltig, neutraalgrijs, Guts, Slap, dunnen hout resten laagjes, kalkloos C-HORIZONT Klei, sterk siltig, brokken veen, neutraalgrijs, Guts, Hout resten, slap , kalkloos C-HORIZONT Klei, sterk siltig, brokken plantenresten, donkergrijs, Guts, Slap, kalkloos C-HORIZONT Klei, sterk siltig, zwak humeus, donker bruingrijs, Guts, Slap, kalkloos C-HORIZONT Klei, sterk zandig, laagjes zand, blauwgrijs, Guts, Slap, Zwak kalkhoudend C-HORIZONT Zand, matig fijn, matig siltig, sporen plantenresten, blauwgrijs, Guts, kalkrijk C-HORIZONT Klei, sterk zandig, laagjes zand, sporen plantenresten, blauwgrijs, Guts, kalkrijk
380
400
C-HORIZONT Klei, sterk zandig, blauwgrijs, Guts, Glimmers, Kalkhoudend C-HORIZONT Klei, zwak zandig, licht blauwgrijs, Guts, Matig stevig, kalkloos
Projectcode: AM21617-ARCH Projectnaam: Gemeentehuis te Hoornaar
getekend volgens NEN 5104
Boring:
06.1 0
-0.7
meter +NAP
groenstrook
Boring:
07 0
AA-HORIZONT Klei, sterk zandig, matig humeus, zwak wortelhoudend, brokken baksteen, sporen grind, donker grijsbruin, Edelmanboor
-0.67 meter +NAP
groenstrook AA-HORIZONT Klei, sterk zandig, matig humeus, spikkels baksteen, zwak wortelhoudend, donker grijsbruin, Edelmanboor, kalkrijk
30
AA-HORIZONT Klei, sterk zandig, matig humeus, zwak wortelhoudend, donker grijsbruin, Edelmanboor, kalkloos
45
AA-HORIZONT Klei, sterk zandig, zwak humeus, sporen grind, sporen baksteen, grijsbruin, Edelmanboor
80
Klei, matig siltig, zwak humeus, donkergrijs, Edelmanboor 90
100
AA-HORIZONT Klei, sterk zandig, matig humeus, donker zwartbruin, Edelmanboor, kalkloos C-HORIZONT Klei, zwak zandig, laagjes zand, donkergrijs, Guts, Matig stevig, kalkrijk
120
Klei, sterk siltig, matig humeus, sporen plantenresten, donker zwartbruin, Guts, kalkloos 140
150
Klei, sterk siltig, sterk humeus, zwak plantenresten houdend, zwartbruin, Guts, kalkloos Veen, sterk kleiïg, zwak plantenresten houdend, donkerbruin, Guts, kalkloos
180
190
180
Zand, matig fijn, zwak siltig, licht beigegrijs, Guts, Zwak kalkhoudend
Klei, matig siltig, matig humeus, donkerbruin, Guts, kalkloos 190
C-HORIZONT Klei, sterk zandig, brokken plantenresten, lichtgrijs, Guts, Matig slap , kalkrijk
Klei, sterk zandig, matig humeus, donker zwartbruin, Guts, kalkloos 210
220
Klei, sterk siltig, sterk humeus, zwak plantenresten houdend, donker zwartbruin, Guts, kalkloos Veen, sterk kleiïg, zwak plantenresten houdend, donkerbruin, Guts, kalkloos
215 220
230 235 240 245
260
270
260
C-HORIZONT Klei, matig siltig, lichtgrijs, Guts, Matig stevig, kalkloos
265 270
Klei, sterk zandig, zwak humeus, donkergrijs, Guts, kalkloos
290
300
C-HORIZONT Zand, matig fijn, matig siltig, lichtgrijs, Guts, Goed afgerond zand , kalkrijk C-HORIZONT Klei, sterk siltig, lichtgrijs, Guts, Matig slap , kalkrijk C-HORIZONT Zand, matig fijn, matig siltig, lichtgrijs, Guts, Goed afgerond zand , kalkrijk C-HORIZONT Klei, sterk zandig, lichtgrijs, Guts, kalkrijk C-HORIZONT Zand, matig fijn, matig siltig, lichtgrijs, Guts, Goed afgerond zand , kalkrijk C-HORIZONT Klei, sterk zandig, laagjes zand, donkergrijs, Guts, Matig slap , kalkrijk C-HORIZONT Klei, sterk zandig, donkergrijs, Guts, kalkrijk C-HORIZONT Zand, matig fijn, matig siltig, blauwgrijs, Guts, Goed afgerond zand, glimmers , kalkrijk C-HORIZONT Klei, sterk siltig, donkergrijs, Guts, kalkrijk
Projectcode: AM21617-ARCH Projectnaam: Gemeentehuis te Hoornaar
getekend volgens NEN 5104
Boring:
08 0
-0.79 meter +NAP
groenstrook AA-HORIZONT Klei, sterk zandig, matig humeus, zwak wortelhoudend, sporen grind, sporen baksteen, donker grijsbruin, Edelmanboor, kalkloos
Boring:
09
-0.41 meter +NAP
0
groenstrook
10
Zand, matig fijn, zwak siltig, lichtbeige, Edelmanboor, Opgebracht, (sub-)recent AA-HORIZONT Klei, sterk zandig, matig humeus, sporen baksteen, donker grijsbruin, Edelmanboor, kalkloos
50
Zand, matig fijn, matig siltig, lichtgrijs, Edelmanboor, kalkrijk
80
Klei, sterk siltig, zwak humeus, donker zwartgrijs, Edelmanboor, kalkrijk 95
C-HORIZONT Zand, matig fijn, matig siltig, donkergrijs, Edelmanboor, Zwak kalkhoudend
105
C-HORIZONT Klei, sterk siltig, donkergrijs, Edelmanboor, Matig stevig , kalkloos
130
Klei, sterk siltig, zwak plantenresten houdend, donker zwartbruin, Edelmanboor, kalkloos
120
Veen, sterk kleiïg, resten hout, matig plantenresten houdend, donkerbruin, Guts, kalkloos
140
C-HORIZONT Klei, matig siltig, lichtgrijs, Guts, Stevig, kalkloos 160
Veen, matig kleiïg, zwak plantenresten houdend, donkerbruin, Guts, Compact veen , kalkloos 180
180
C-HORIZONT Zand, matig grof, sporen grind, donkergrijs, Guts, kalkrijk 200
190
200
Veen, zwak kleiïg, matig plantenresten houdend, resten hout, donker roodbruin, Guts, kalkloos
210
220 225
240
250
C-HORIZONT Klei, sterk siltig, lichtgrijs, Guts, kalkloos Klei, sterk siltig, sterk humeus, zwak plantenresten houdend, donker zwartbruin, Guts, kalkloos Klei, sterk siltig, matig humeus, zwak plantenresten houdend, donker roodbruin, Guts, kalkloos Veen, sterk kleiïg, zwak plantenresten houdend, donker roodbruin, Guts, kalkloos Klei, sterk siltig, matig humeus, zwak plantenresten houdend, donker zwartbruin, Guts, kalkloos Veen, sterk kleiïg, laagjes klei, zwak plantenresten houdend, donkerbruin, Guts, kalkloos C-HORIZONT Klei, matig siltig, lichtgrijs, Guts, Matig stevig , kalkloos
265
Klei, matig zandig, laagjes veen, lichtgrijs, Guts
270
Veen, sterk kleiïg, matig baksteenhoudend, donkerbruin, Guts, kalkloos
280
285 290
Klei, sterk siltig, donkergrijs, Guts, Matig stevig , kalkloos
300
Klei, sterk siltig, matig humeus, zwak plantenresten houdend, donkerbruin, Guts, Slap , kalkloos
300
310
320
330 335
350
C-HORIZONT Klei, sterk zandig, brokken plantenresten, lichtgrijs, Guts, kalkrijk C-HORIZONT Zand, matig fijn, sterk siltig, donkergrijs, Guts, Goed afgerond zand , kalkrijk C-HORIZONT Klei, zwak zandig, donkergrijs, Guts, kalkrijk Klei, zwak zandig, zwak humeus, zwak plantenresten houdend, donkergrijs, Guts, Waterbodem, kalkloos C-HORIZONT Klei, zwak zandig, lichtgrijs, Guts, kalkrijk Klei, zwak zandig, zwak humeus, donkergrijs, Guts, Waterbodem, kalkloos C-HORIZONT Klei, zwak zandig, brokken plantenresten, donkergrijs, Guts, Matig stevig , kalkrijk
370
385
400
Projectcode: AM21617-ARCH Projectnaam: Gemeentehuis te Hoornaar
C-HORIZONT Klei, sterk siltig, donkergrijs, Guts, Hele schelpen, kalkrijk C-HORIZONT Klei, matig siltig, zwak humeus, donkerbruin, Guts, kalkloos C-HORIZONT Klei, sterk zandig, donkergrijs, Guts, Matig stevig , kalkrijk
getekend volgens NEN 5104
Boring:
10 0 5
-0.44 meter +NAP
groenstrook AA-HORIZONT Zand, matig grof, zwak siltig, matig humeus, grijsbruin, Edelmanboor, kalkloos Zand, matig grof, lichtbeige, Edelmanboor, kalkloos, Opgebracht, (sub-)recent
30
AA-HORIZONT Klei, zwak zandig, matig humeus, zwak roesthoudend, grijsbruin, Edelmanboor, kalkloos
80
Klei, sterk siltig, zwak humeus, donkergrijs, Edelmanboor, Waterbodem?, matig slap
120
C-HORIZONT Klei, zwak zandig, licht blauwgrijs, Guts, kalkrijk
150
C-HORIZONT Klei, zwak zandig, laagjes zand, licht blauwgrijs, Guts, Matig stevig , kalkrijk 170
C-HORIZONT Zand, matig fijn, sterk siltig, lichtgrijs, Guts, kalkrijk 190
C-HORIZONT Klei, sterk zandig, donkergrijs, Guts, kalkrijk
215 220
230
240
C-HORIZONT Klei, zwak zandig, lichtgrijs, Guts, kalkrijk C-HORIZONT Zand, matig fijn, zwak siltig, donkergrijs, Guts, Goed afgerond zand , kalkrijk C-HORIZONT Zand, matig fijn, zwak siltig, brokken plantenresten, lichtgrijs, Guts, Goed afgerond zand , kalkrijk
Projectcode: AM21617-ARCH Projectnaam: Gemeentehuis te Hoornaar
Legenda (conform NEN 5104) grind
klei
geur
Grind, siltig
Klei, zwak siltig
Grind, zwak zandig
Klei, matig siltig
geen geur zwakke geur matige geur sterke geur
Grind, matig zandig
Klei, sterk siltig
Grind, sterk zandig
Klei, uiterst siltig
Grind, uiterst zandig
Klei, zwak zandig
uiterste geur
olie geen olie-water reactie zwakke olie-water reactie matige olie-water reactie sterke olie-water reactie Klei, matig zandig
Klei, sterk zandig
zand
uiterste olie-water reactie
p.i.d.-waarde >0
Zand, kleiïg
>1 >10 Zand, zwak siltig
>100
leem
>1000
Zand, matig siltig
Leem, zwak zandig
>10000
Zand, sterk siltig
Leem, sterk zandig
monsters geroerd monster
Zand, uiterst siltig
overige toevoegingen zwak humeus
veen Veen, mineraalarm
matig humeus
ongeroerd monster volumering
overig bijzonder bestanddeel
Veen, zwak kleiïg
sterk humeus
Gemiddeld hoogste grondwaterstand grondwaterstand
Veen, sterk kleiïg
zwak grindig
Veen, zwak zandig
matig grindig
Veen, sterk zandig
sterk grindig
Gemiddeld laagste grondwaterstand slib
water
BIJLAGE 3: VERKENNEND BODEMONDERZOEK
Verkennend bodem- en asbestonderzoek Groeneweg 33 te Hoornaar
Verkennend bodem- en asbestonderzoek Groeneweg 33 te Hoornaar Aeres Milieu Projectnummer Status rapport Datum
: AM21617 : Definitief (versie 1) : 19 juli 2022
Opdrachtgever
: Ordito Postbus 94 5126 ZH Gilze
Opgesteld door Paraaf
: BEd L. Koomen :
Gecontroleerd door Paraaf
: M. Vrolix, bc :
Aeres Milieu B.V. Noordhoven 4 6042 NW ROERMOND (t) 0475 – 320 000 e-mail: info@aeres-milieu.nl www.aeres-milieu.nl
2001 + 2002 + 2018
Disclaimer Het onderzoek is op zorgvuldige wijze uitgevoerd volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden (opzet conform NEN 5740, NEN 5707 en interpretatie aan de hand van de Leidraad Bodembescherming). Opgemerkt wordt dat bij een verkennend bodemonderzoek sprake is van een steekproefsgewijze bemonstering en het nemen van een beperkt aantal monsters. De mogelijkheid blijft daarom bestaan dat puntverontreinigingen, welke niet voortkomen uit het historisch onderzoek, niet door het onderzoek worden aangetoond. Daarnaast blijft het mogelijk dat lokale afwijkingen in de samenstelling van het bodemmateriaal voorkomen. Tot slot wordt erop gewezen dat het uitgevoerde bodemonderzoek een momentopname is. Het bovenstaande betekent dat Aeres Milieu op voorhand geen aansprakelijkheid accepteert voor maatregelen of mogelijke beslissingen die de opdrachtgever naar aanleiding van het door Aeres Milieu uitgevoerde bodemonderzoek neemt. Tevens wordt opgemerkt dat Aeres Milieu voor het verkrijgen van de voor het historisch onderzoek noodzakelijke informatie (mede) afhankelijk is van externe bronnen. Voor Aeres Milieu is niet te verifiëren of deze bronnen altijd volledig en zonder fouten zijn. Hierdoor kan Aeres Milieu niet instaan voor de juistheid en volledigheid van de verzamelde historische informatie.
Pagina | 2
AM21617
INHOUDSOPGAVE 1.
INLEIDING ............................................................................................................................................................................................................4
2.
VOORONDERZOEK ............................................................................................................................................................................................5 2.1
Inleiding ............................................................................................................................................................................................................5
2.2
Topografische beschrijving ........................................................................................................................................................................5
2.3
Bewonings- en bebouwingsgeschiedenis ............................................................................................................................................6
2.4
Dossieronderzoek ..........................................................................................................................................................................................6
2.5
Bodemopbouw en geo(hydro)logie .........................................................................................................................................................7
2.6
Beschrijving van de onderzoekslocatie .................................................................................................................................................8
2.7
Asbest ................................................................................................................................................................................................................8
2.8
Bodemkwaliteitskaart Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid ........................................................................................................8
2.9
Onderzoekshypothese .................................................................................................................................................................................9
3.
ONDERZOEKSSTRATEGIE............................................................................................................................................................................ 10 3.1
Inleiding ......................................................................................................................................................................................................... 10
3.2
Onderzoeksstrategie NEN 5740 ............................................................................................................................................................ 10
3.3
Onderzoeksstrategie NEN 5707 ............................................................................................................................................................ 11
4.
VELDWERKZAAMHEDEN.............................................................................................................................................................................. 12 4.1
Algemeen ...................................................................................................................................................................................................... 12
4.2
Grondbemonstering ................................................................................................................................................................................... 12
4.3
Grondwatermonstername ........................................................................................................................................................................ 13
5.
LABORATORIUMONDERZOEK ................................................................................................................................................................... 14 5.1
Algemeen ...................................................................................................................................................................................................... 14
5.2
Grondmengmonsters asbest (fijne fractie) ........................................................................................................................................ 14
5.3
Grond(meng)monsters NEN 5740 pakket .......................................................................................................................................... 15
5.4
Grondwatermonsters ................................................................................................................................................................................. 18
5.5
Toetsing van de gestelde hypothese .................................................................................................................................................. 19
6.
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN.......................................................................................................................................................... 21
Bijlagen: 1 2 3 4 5 6 7 8 9
Topografische en kadastrale overzichtskaart Foto’s onderzoekslocatie Situatietekening onderzoekslocatie met foto-, boor- en asbestinspectiepunten Boorprofielen en foto’s asbestinspectiegaten Verklaring veldmedewerker Analyserapport grond(meng)monsters asbest (fijne fractie) Toetsingstabellen en analyserapport grond(meng)monsters Toetsingstabellen en analyserapport grondwatermonsters Omgevingsrapportage Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid
Pagina | 3
AM21617
1.
INLEIDING
In opdracht van Ordito heeft Aeres Milieu B.V. een verkennend bodem- en asbestonderzoek uitgevoerd op de locatie: Adres onderzoekslocatie
: Groeneweg 33 te Hoornaar
Gemeente
: Molenlanden
Kadastrale registratie
: Hoornaar, sectie B, nummers 1095, 1319, 1320 en 1256 (gedeeltelijk)
Oppervlakte
: circa 13.950 m2
Huidig gebruik van de locatie
: bebouwd (gemeentehuis), parkeerterrein en groenzones
Toekomstig gebruik
: wonen
Dit bodemonderzoek is uitgevoerd conform de richtlijnen van de NEN 5740 en NEN 5707. Het verkennend onderzoek bestaat uit een vooronderzoek naar de historie en bodemgesteldheid van de onderzoekslocatie en aanvullend hierop een bodemonderzoek op het perceel.
Aanleiding De aanleiding voor het laten uitvoeren van dit bodemonderzoek is de voorgenomen herontwikkeling van de locatie. Momenteel is het gebouw in gebruik als gemeentehuis (gemeentehuis Hoornaar). Door de fusie met de voormalige gemeente Giessenlanden tot gemeente Molenlanden komt het gebouw vrij en is ter plaatse het voornemen om woningen te ontwikkelen.
Doel Het doel van het verkennend onderzoek is, middels een steekproef, het vaststellen van de actuele bodemkwaliteit ter plaatse. Het onderzoek is niet bedoeld om een exacte aard en omvang van een eventuele verontreiniging aan te geven.
Onderzoek Aeres Milieu B.V. heeft geen binding met de opdrachtgever en de onderzoekslocatie anders dan als onafhankelijk onderzoeksbureau. In hoofdstuk 2 is het vooronderzoek en de daaruit volgende onderzoekshypothese beschreven. Naar aanleiding van de opgestelde hypothese wordt in hoofdstuk 3 de onderzoeksstrategie opgesteld. In hoofdstuk 4 worden de veldwerkzaamheden (grond-
en
grondwateronderzoek)
beschreven.
Hoofdstuk
5
beschrijft
de
laboratoriumwerkzaamheden
en
de
onderzoeksresultaten. Het rapport wordt afgesloten met hoofdstuk 6, waarin de conclusies en enkele aanbevelingen staan beschreven. Bemonstering en laboratoriumonderzoek vonden plaats in juni-juli 2022. De veldwerkzaamheden zijn uitgevoerd conform de protocollen van de BRL SIKB 2000. De chemische analyses zijn uitgevoerd door Eurofins Analytico B.V. te Barneveld. Eurofins Analytico B.V. is geaccrediteerd volgens de door de Raad voor Accreditatie gestelde criteria voor Testlaboratoria conform ISO/IEC 17025. Alle analyses zijn uitgevoerd conform Accreditatie Schema 3000 (AS3000).
Pagina | 4
AM21617
2. VOORONDERZOEK 2.1
Inleiding
Conform het onderzoeksprotocol NEN 5725 is ten behoeve van de bepaling van de onderzoeksstrategie op onderhavige locatie een vooronderzoek uitgevoerd. De resultaten van dit vooronderzoek zijn opgenomen in voorliggend hoofdstuk. De in paragraaf 2.1 t/m 2.6 opgenomen informatie is afkomstig van/uit: •
de opdrachtgever;
•
het kadaster;
•
topotijdreis.nl;
•
het dinoloket;
•
gemeente Molenlanden;
•
omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid;
•
provincie Zuid-Holland;
•
terreininspectie.
In principe richt het vooronderzoek zich op alle percelen waarop het onderzoek betrekking heeft én de direct hieraan grenzende percelen. Indien een direct aangrenzend perceel smal (< 10 m breed) is, worden ook de percelen hier weer aan grenzend meegenomen. Indien de aangrenzende percelen groot zijn, wordt alleen het gedeelte van deze percelen binnen 25 meter vanaf de grens van de bodemonderzoekslocatie in beschouwing genomen, tenzij er aanleiding bestaat toch het gehele perceel te onderzoeken.
2.2
Topografische beschrijving
De onderzoekslocatie ligt aan de Groeneweg 33 en betreft het gemeentehuis van Hoornaar. Kadastraal is de locatie bekend als gemeente Hoornaar, sectie B, nummers 1095, 1319, 1320 en 1256 (gedeeltelijk). De coördinaten volgens het R.D. stelsel zijn X = 124.785 / Y = 431.877. Zie bijlage 1 voor een topografische en kadastrale kaart. Op onderstaande luchtfoto is de begrenzing van de onderzoekslocatie weergegeven.
Afbeelding 1: begrenzing onderzoekslocatie (bron luchtfoto: PDOK-viewer ) Pagina | 5
AM21617
2.3
Bewonings- en bebouwingsgeschiedenis
In het kader van het vooronderzoek is historisch kaartmateriaal bestudeerd. Uit kaartmateriaal van de geraadpleegde historische kaarten is af te leiden dat de onderzoekslocatie tot aan het einde van de jaren negentig van de 20ste eeuw altijd onbebouwd was en in gebruik als weiland. Op de kaart uit 1999 is voor het eerst het gemeentehuis van Hoornaar zichtbaar. Volgens de basisadministratie Adressen en Gebouwen dateert deze bebouwing uit 1989.
1937
1951
1990 1999 Afbeelding 2: geraadpleegde historische kaarten (bron kaarten: topotijdreis.nl)
2.4
1970
2012
Dossieronderzoek
Voor het verkrijgen van historische informatie van de onderzoekslocatie is op 21 maart 2022 een informatieverzoek ingediend bij de gemeente Molenlanden. Gevraagd is naar uitgevoerde bodemonderzoeken en/of bodemsaneringen, verleende hinderwet- of milieuvergunningen, bouw- en/of sloopvergunningen, de aanwezigheid van onder- en/of bovengrondse brandstoftanks en gegevens over calamiteiten. Tevens is gevraagd of de locatie en de directe omgeving verdacht is op het voorkomen van verhoogde gehalten aan PFAS en/of GenX, of dat er ter plaatse bronlocaties bekend zijn voor PFAS of GENX. Via de website van de omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid is bodeminformatie gedownload van de locatie en directe omgeving. De bodemrapportage is opgenomen in bijlage 9. Uit de rapportage blijkt dat er in de omgeving van de onderzoekslocatie diverse onderzoeken zijn uitgevoerd. Een korte samenvatting van de relevante onderzoeken is hieronder samengevat. Binnen het plangebied zijn de in tabel 2.1 weergegeven onderzoeken uitgevoerd. Pagina | 6
AM21617
Kenmerk
Bijzonderheden
Verkennend bodemonderzoek,
Grond: licht verhoogd met pak en lood en sterk verhoogd met cadmium.
Voormalige brandweerkazerne
Grondwater: licht verhoogd met cadmium, chroom en lood.
Hoornaar, Rapport Adico Milieu
Nader onderzoek wordt aanbevolen.
techniek, d.d. 07-10-1998 Nader onderzoek voormalige
De ondergrond is licht verhoogd met cadmium, waarbij plaatselijk piekwaarden aangetroffen kunnen
brandweerkazerne Hoornaar,
worden. Geen belemmeringen voor toekomstig gebruik. Geen sanering noodzakelijk.
Rapport Adico Milieu techniek, d.d. 08-01-1999 Verkennend bodemonderzoek,
Grond licht verhoogd met PAK. Grondwater licht verhoogd met chroom.
politiepost, Rapport Inpijn-
Geen nader onderzoek noodzakelijk. Geen belemmering voor voorgenomen bouw.
Blokpoel, d.d. 28-08-2002 Bodemonderzoek openbare
Het onderzoek is uitgevoerd in verband met het vervangen of onderhoud aan de openbare verlichting.
verlichting gemeenten regio
Ondergrond: licht verhoogd met molybdeen, PAK,PCB en Sterk verhoogd met nikkel.
Zuid-Holland Zuid, Rapport
In het kader van de Wet bodembescherming vormen de onderzoeksresultaten (mogelijk) een
RSK, d.d. 05-07-2019
belemmering voor de voorgenomen (grond)werkzaamheden. De verontreiniging met nikkel betrof 1 m3 en is op 11-02-2020 gesaneerd.
Tabel 2.1: Overzicht uitgevoerde onderzoeken omgeving onderzoekslocatie
Voor het bouwplan Groeneweg in Hoornaar zijn in 1992 en 1993 diverse bodemonderzoeken uitgevoerd. Hieruit blijkt dat het verhardingsmateriaal matig verhoogd is met chroom en de grond sterk verhoogd met chroom en PAK. In 1994 zijn deze verontreinigingen gesaneerd. Op de locatie heeft, voor zover bekend, geen bovengrondse of ondergrondse opslag van oliehoudende producten of ophogingen, opvullingen of dempingen plaatsgevonden. Uit informatie van de provincie Zuid-Holland blijkt dat binnen het onderzoeksgebied geen (voormalige) stortplaatsen bekend zijn. Zuidelijk van de onderzoekslocatie lag in het verleden RWZI Groeneweg.