Bijlage 4.1 RES 1.0 Alblasserwaard

van wind en zonne-energie. In verschillende

in 2021 een richtinggevende uitspraak zal

projecten die onderdeel uitmaken van het

doen over haar visie ten aanzien van wind

De zoekgebieden voldoen aan een aantal

pilotprogramma wordt het (markt)partijen

op land en dit project in het bijzonder.

belangrijke voorwaarden:

via een openbare inschrijving toegestaan

•

Langs infrastructuur

om op rijksgronden hernieuwbare energie

Met buur-RES-regio’s zijn bestuurlijke en

•

Langs vaarwegen

op te wekken. Ieder project heeft zijn eigen

ambtelijke afspraken gemaakt wat betreft

•

Op industriegebied

specifieke kenmerken, waardoor brede erva-

het over en weer betrekken van bewoners

•

Met draagvlak bij bedrijven

ring wordt opgedaan.

bij participatie-activiteiten langs de A15.

•

Niet in bewoond gebied Daarbij is er in onze regio een bijzondere extra

Er wordt gewerkt aan:

Met steun van EZK en Rijkswaterstaat binnen

kans voor windturbines die ook waterstof

• Vervolgonderzoek naar onder andere

het landelijk pilotproject ‘hernieuwbare

produceren, zodat het toekomstig waterstof-

geluidshinder, slagschaduw, natuur-

Energie op Rijksgrond’ is dit gebied kansrijk.

tankstation Avelingen (scheepvaart, mobili-

waarden, veiligheid, cultuurhistorie en

Rijkswaterstaat, Rijksvastgoedbedrijf en de

teit, industrie) daar direct van kan profiteren.

leefbaarheid.

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

En: de zoekgebieden bevinden zich buiten

werken sinds eind 2018 in opdracht van

het Groene Hart. Daarmee voldoen ze aan

inzake het aanmerken van Avelingen

het Ministerie van Economische Zaken en

een cruciale voorwaarde: buiten het Groene

voor bestemming windenergie.

Klimaat samen in het pilotprogramma

Hart en mét behoud van het open landschap.

•

•

De projectorganisaties verder vormgeven.

•

Afstemming met de bedrijven op de be-

‘Hernieuwbare Energie op Rijksgrond’. In dit programma onderzoekt en leert het Rijk

Afstemming met Provincie Zuid-Holland

drijventerreinen.

hoe rijksgrond zo optimaal mogelijk en •

met maatschappelijk draagvlak kan worden

Participatie-activiteiten conform Plan van Aanpak participatie.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 34

Toekomst

waarin werd geïnformeerd over de ambities

beeld worden onderzocht of er verschil-

Voor wie?

Met het oog op de lange termijn – de huidige

voor in RES, een toelichting werd gegeven

lende behoeften zijn in de verschillende

Inwoners, bedrijven en maatschappelijke

opgave voor onze energietransitie is gericht

op de zoekgebieden voor windopwek en

dorpen om Avelingen heen of tussen

organisaties rond Avelingen en A15-Oost.

op 2030 en 2050 – kiezen wij ervoor om de

het vervolgproces werd gepresenteerd.

verschillende groepen mensen. We over-

Hierbij hebben we een actieve samenwerking

overige zoekgebieden die in de concept-RES

Tijdens dit afwisselende programma van

wegen om in de (nabije) toekomst ook een

met de buurgemeenten en RES-buurregio’s

van juni 2020 zijn gesignaleerd als aandachts-

ongeveer een uur was er ook de mogelijk-

burgerpanel op te richten. Hierin kunnen

met een directe connectie met Avelingen en

gebieden in onze plannen op te nemen.

heid om via de chat vragen te stellen die

we de mensen die in de enquête aangeven

A15-Oost.

De eerste focus om het bod te behalen ligt,

door wethouders van Gorinchem en Molen-

intensief betrokken te willen blijven mo-

zoals aangegeven, op Avelingen en A15-Oost.

landen en door de opgavemanager duur-

gelijk een plaats aanbieden.

De voortdurende en noodzakelijke afstem-

zaamheid van de gemeente Gorinchem

ming met de Provincie Zuid-Holland en de

werden beantwoord. Met ruim 160 deel-

RES-regio’s om ons heen (specifiek RES-regio

nemers en een levendig online gesprek

Groote Haar

Drechtsteden en RES West-Brabant (Altena)

kijken we met tevredenheid terug op het

Energiecoöperatie de Knotwilg ontwikkelt

en RES West-Betuwe) is van groot belang

eerste windwebinar.

samen met Eneco bij Gorinchem windpark

om in vervolgstappen (richting de RES 2.0

Groote Haar. Een belangrijke bijdrage aan 2. Als vervolg hierop komt er een aantal

in 2023 en verder) een betere afweging

ons bod. Energie die hier wordt opgewekt

online bijeenkomsten, waarbij deelnemers

is bestemd voor bedrijven op het bedrijven-

in kleine groepjes met elkaar in gesprek

terrein en voor particulieren. Leden van de

Participatie

gaan over de zoekgebieden, mogelijke

coöperatie kunnen investeren en ontvangen

We vinden het belangrijk om inwoners vroeg

concrete projecten en de mogelijkheden en

daarover rente. Ook gaat er jaarlijks een

te betrekken bij de ambities en plannen. Voor

belemmeringen die ze zien. Hierdoor horen

bedrag naar het omgevingsfonds voor de

beide zoekgebieden zijn we met inwoners in

we wat de zorgen zijn en wat mensen

gemeenschap.

gesprek over de kansen en belemmeringen.

belangrijk vinden. Ook bespreken we hoe

Dat doen we op drie manieren. Zo betrekken

zij in het vervolg betrokken willen blijven.

over deze gebieden te kunnen maken.

we aan de ene kant zo veel mogelijk mensen 3. Tot slot zetten we een enquête uit. Hierin

en aan de andere kant werken we aan een

gaan we ook in op deze zaken en op de

gelijk speelveld.

manier waarop mensen in het vervolg 1. We  organiseerden een informatief webinar

Inleiding

Energiestrategie

betrokken willen worden. Zo zal er bijvoor-

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 35

Zon Zonne-energie speelt een hoofdrol in onze plannen en dat is uiteraard niet voor niets. De techniek is er al, de ontwikkeling van zonnepanelen gaat snel en op veel plekken in onze regio wordt de techniek al toegepast. Het is een techniek die voor iedereen bereikbaar is: zowel voor grote en kleine bedrijven als voor particulieren.

P 36

De ‘zonneladder’ brengt hiërarchie in het beoordelen van locatie voor grootschalige zonne-opwek. We maken de keuze om éérst vol in te zetten op zonne-energie via daken van bedrijven en grote boerenschuren.

Ambitie

al sprake is van bebouwing zal het introdu-

Deze opwek op dak kan worden aangevuld

De afgelopen jaren heeft de opwek van

ceren van zonnepanelen op deze plekken

met beperkte opwek op niet-agrarische

elektriciteit met zonnepanelen een vlucht

doorgaans minder invloed hebben op de

restgronden en op dorpszonneweiden van

genomen. Daarbij creëert het plaatsen van

kenmerken of identiteit van een gebied.

zo’n maximaal 2 ha op dorpszonneweides.

zonnepanelen directe werkgelegenheid in onze regio in de installatiebranche bijvoor-

Bebouwd gebied

beeld. Bovendien zijn zonnepanelen flexibel

Om dezelfde reden hebben onbenutte

en goed inpasbaar in de bebouwde omgeving.

terrei-nen na daken en gevels in bebouwd gebied de voorkeur.

Echter kent de opwek van zonne-energie ook beperkingen: deze energie is vanzelf-

Landelijk gebied

sprekend niet 24 uur per dag beschikbaar

Om aan de gestelde energiedoelen te vol-

en er zijn grote verschillen in de seizoenen.

doen, kan blijken dat ook locaties in het

Daarbij is de netcapaciteit niet geschikt om

landelijk gebied nodig zijn. Ook in dat geval

‘alles vol te leggen’. Er zullen (te) grote in-

gaat de voorkeur uit naar het zoeken van

vesteringen nodig zijn in zo’n scenario, waar-

slimme functiecombinaties. Hoewel natuur-

door een combinatie met andere opwekmo-

en landbouwgebieden daarbij niet volledig

gelijkheden sowieso noodzakelijk is.

worden uitgesloten, ligt de voorkeur bij gronden met een andere primaire functie dan

Voor het opwekvermogen met zonne-energie

landbouw of natuur zoals waterzuiverings-

gaan we uit van 588 TJ (0,162 TWh). Dit bod

installaties, vuilnisbelten, binnen-wateren of

willen we realiseren door (conform de uit-

bermen/geluidswallen van spoor- en auto-

gangspunten van de zonne-ladder) volgor-

wegen zoals de Betuwelijn en de A15 en A27.

delijk in te zetten op de volgende zaken: Verwacht wordt dat er 67 ha oppervlakte op

Inleiding

Energiestrategie

Daken en gevels

bedrijfsdaken geschikt is voor zonnepanelen.

Er is een voorkeur voor zonnepanelen op

Plus 1.000 m2 zonnepanelen op boerenschuren

daken en gevels van gebouwen. Omdat hier

bij zo’n 250 boerenbedrijven (25 ha in totaal).

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 37

Analyse Zon-op-dak De potentie van zon op bedrijfsdaken en boerenschuren (67 ha en 25 ha volgens de concept-RES) hebben we geanalyseerd. Op basis van kadastergegevens en satellietbeelden is een top-100 vastgesteld van panden met een bedrijfsmatige en/of agrarische bestemming die een dakoppervlakte hebben van > 250 m2 en nog geen zonnepanelen. Deze top-100 alleen is al goed voor 68 ha aan potentieel dakoppervlak. Er is ook nog potentie bij kleinere daken en bij nog nieuw te bouwen bedrijfspanden; die hebben we in deze stap nog niet meegenomen. Ook maatschappelijk vastgoed biedt kansen voor het opwekken van zonne-energie. Een interessant initiatief op dit vlak waar wij ons graag bij aansluiten is de ‘schooldakrevolutie’. De gemeenten Molenlanden en Gorinchem hebben samen ruim 40 schoolgebouwen en slechts 4 van deze scholen heeft de maximale capaciteit zonnepanelen op het dak. Uiteraard zijn er nog meer mogelijkheden in het maatschappelijk vastgoed en deze mogelijkheden zullen allemaal onderzocht worden.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 38

Zonthermie

van zonthermie, de hoge kosten en ruimte-

en ruiten, dakpannen en uitrolbare folie.

Een relatief onbekende alternatieve methode

lijk beslag, moeten uiteraard goed worden

• Koppelkansen: bijvoorbeeld combinatie

voor zonne-opwek is zonthermie. Zonthermie

meegewogen.

met asbestsanering.

Postcoderoos Energiecoöperatie Molenlanden start het

is een vorm van energie opwekking waarbij

eerste postcoderoos project; er worden

de warmte uit zonlicht wordt opgevangen

Actie

Belemmeringen

650 zonnepanelen gelegd op het dak van

door zonnecollectoren; daar stroomt water

Voor het succesvol realiseren van de ambi-

• Constructie: dak kan het gewicht niet

een bedrijfspand. Deelname is mogelijk voor

doorheen dat opgewarmd wordt; dat kan

ties voor opwek van zonne-energie wordt er

gebruikt worden voor opwarmen van tap-

een uitvoeringsagenda opgesteld. Hierin

water, cv-water, proceswater of warmtenetten.

zijn de te nemen acties van de Alblasser-

Vaak in combinatie met opslag, want op

waardse spelers uiteen gezet. De belangrijk-

•

moment van verwarmen (zomer) heb je het

ste kansen en belemmeringen voor dit pro-

•  SDE+ en SDE++ bieden niet altijd voldoen-

meeste niet nodig. Meestal is een aanvullende

gramma zijn als volgt.

dragen.

bewoners rondom de installatie. Door te

•  Gebouweigenaren zijn niet geïnteresseerd

investeren is het mogelijk om opbrengsten

(huurder versus eigenaar).

van de panelen en korting op de eigen

Complexe overeenkomsten/verzekeringen.

energiebelasting te ontvangen. Dit is de

de stimulering voor zon-op-dak.

eerste van meerdere voorgenomen concrete projecten.

• Gebrek aan tijd om het te realiseren.

warmtebron nodig, alleen zon is niet voldoende. Zonthermie is een interessante duur-

Kansen

zame warmtebron en in combinatie met op-

• Zon biedt de mogelijkheid om zelf de

slag een alternatief voor aardgasverwarming. Voor regio Alblasserwaard is zonthermie de

• Netcapaciteit is niet voldoende beschik-

leverancier te zijn van de eigen elektrici-

baar op plaatsen waar wél kansrijke

Participatie

daken zijn.

Zonatelier

teitsbehoefte met alle financiële en duur-

Op 27 oktober 2020 zijn we in gesprek ge-

zaamheidsvoordelen van dien.

gaan met eigenaren van grote daken over

moeite waard om verder te verkennen, als

• Tevens is er de mogelijkheid om lokaal

kansen, belemmeringen en versnellers voor

onderdeel van de Transitie Visie Warmte op

leverancier voor anderen te zijn (zelf

het realiseren van zon-op-dak. Ook de pro-

gemeentelijk niveau. In de provincie

leveren, via energie-coöperatie en/of dak

vincie was hierbij aanwezig om stimulerings-

Zuid-Holland wordt er in de toekomst reke-

beschikbaar stellen).

maatregelen toe te lichten. Een veelheid aan

ning gehouden met de beperkingen voor

• In nieuwbouwontwikkelingen (woningen

gebieden die niet aangesloten kunnen wor-

en bedrijfspanden) is het benutten van

de benoemde kansen en belemmeringen.

den op de warmte-hoofdstructuur. Denk

dak relatief eenvoudig te realiseren.

Denk aan verzekeringen, dakconstructies,

hierbij aan de minder dicht bevolkte gebie-

• Zet in op win-win: in samenwerking met

de netaansluiting en ook het leveren van de

den, waar het te kostbaar zal zijn om trans-

bedrijfsleven en opleiders in de regio!

opbrengst aan omwonenden middels een

portleidingen neer te leggen. De nadelen

• Innovaties: integratie van zon in gevels

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

onderwerpen kwam voorbij, die aansloten op

coöperatie.

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 39

Op meerdere manieren wordt er gewerkt aan het samen realiseren van de ambities. Onder meer door: •

het organiseren van expert-bijeenkomsten en zon-atelier. Zo blijven we ingesprek met dak-eigenaren en initiatiefnemers.

•

ook in het uitvoeringsprogramma zullen deze bijeenkomsten een plaats krijgen.

in 2020 en 2021 hebben er reeds enkele ateliers plaatsgevonden, met onder meer een focus op eigenaarschapskwesties, financiële participatie, verzekeringskwesties en de samenwerking met de netbeheerder. Deze bijeenkomsten zijn goed bezocht en krijgen uiteraard een gevolg. Voor de aankondiging én uitvoering wordt nauw samengewerkt met onder meer ondernemersverenigingen en publieke en private partijen.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 40

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Wijnand Treure Agrariër Wijnand is een melkveehouder. Twee jaar geleden besloot hij de stap te zetten naar duurzame energie-opwekking. Hij besloot toen om iets atypisch te doen. Naast zonnepanelen plaatste hij namelijk ook twee windmolens! Dat maakt hem één van de eersten in de omgeving om deze stap te zetten. Waarom windmolens? “Dat levert lange termijn voordelen op en zorgt ook nog eens voor een gelijkmatigere stroomopbrengst dan zonnepanelen”. Inmiddels heeft Wijnand ook 930 zonnepanelen, waarvan er 70 voor eigen

‘Wij hebben de stoute schoenen

gebruik zijn. Met de andere panelen levert hij maar liefst 250.000 kilowattuur

aangetrokken en twee kleine

aan elektriciteit: “We zijn nu leverancier geworden van energie”.

windmolens neergezet!’.

Hij werkt hierbij samen met een energiecoöperatie. Wat betreft de twee windmolens, deze leveren 60.000 kilowattuur op. Dit is voor eigen gebruik. Wat overblijft op een goede dag gaat naar het net. Soms levert dit een gunstige energierekening op: “Laatst kreeg ik juist geld terug!” Overigens is Wijnand de omgeving niet vergeten: “Die scoort een acht. Denk dus goed na over hoe je de klimaatopgave gaat invullen”. Toch is er volgens hem veel mogelijk: “Ik had de ambitie om energieneutraal te worden en ik dacht in mogelijkheden”. Met zo’n insteek komen we er zeker wel in de Alblasserwaard!

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 41

Warmte In de RES wordt invulling gegeven aan de Regionale Structuur Warmte. En hoewel in de RES, er geen keuzes worden gemaakt voor warmte opwek is het in kaart brengen van de warmte structuur een belangrijk onderdeel van dit plan: zo kunnen we over gemeente- en regiogrenzen heen op zoek naar de beste oplossingen voor de toekomstige warmtevraag.

P 42

Kennisdelen en samen optrekken: zo werken we aan een regionale invulling voor de warmtevraag.

Regionale Structuur Warmte Alblasserwaard

gekoppeld het mogelijke besparingspotentieel

Iedere RES-regio gaat in de RSW na of op

momenteel al label A heeft, zal in de toekomst

lokaal niveau, in de verschillende Transitievi-

nog een besparing kunnen realiseren van

sies Warmte (TVW’s), gebruikgemaakt gaat

ongeveer 5%. Een label D woning zou met

worden van bronnen die bovengemeentelijke

maatregelen kunnen opschuiven naar label

of bovenregionale potentie hebben.

B of zelfs A en daarmee een besparing van

Zowel gemeente Molenlanden als gemeente

41% kunnen realiseren.

per label. Als voorbeeld: een woning die

Gorinchem werken nog aan de TVW: deze moet eind 2021 gereed zijn en richt zich met

Het besparingspotentieel voor zowel Molen-

name op de gebouwde omgeving. In de RES

landen als Gorinchem komt in deze modelle-

worden nog geen keuzes gemaakt voor

ring uit op 22%. Aan het label is ook gekop-

warmte. Om in deze fase toch een inschatting

peld welke temperatuur verwarming nodig

te kunnen maken van de (toekomstige)

is: laag, midden of hoge temperatuur ver-

warmtevraag en potentiële bronnen in de

warming (LT, MT, HT).

regio is een analyse gemaakt. De toekomstige warmtevraag voor woningen

Analyse warmtevraag

(in 2050) komt daarmee uit op 446 TJ voor

Warmtevraag

Gorinchem en 640 TJ voor Molenlanden. Voor

De totale huidige warmtevraag van de regio

utiliteit is een aanname gedaan van 30% re-

is vastgesteld op 3416 TJ (Klimaatmonitor).

ductie waarmee de toekomstige warmte-

Voor Gorinchem is dat 2178 TJ waarvan 560 TJ

vraag uitkomt op 1133 TJ voor Gorinchem en

voor woningen. Voor Molenlanden is dat

338 TJ voor Molenlanden.

1238 TJ waarvan 794 TJ voor woningen. Voor de gebouwde omgeving is in kaart gebracht wat de huidige en (voorspelde) toekomstige energielabels zijn, met daaraan

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 43

Om een eerste inschatting te kunnen maken

aan temperatuur gekoppeld aan de locatie

is dat er in Gorinchem duidelijk sprake is

van Molenlanden, daar is juist sprake van

van welk type warmtesysteem (bijvoorbeeld

en zichtbaar gemaakt in warmteprofielen:

van gebieden met een concentratie van

een grote spreiding van bebouwing en

een warmtenet, all-eletric, individuele oplos-

zie bovenstaande afbeeldingen.

warmtevraag. Naast de bewoonde omge-

daarmee ook van de warmtevraag.

singen) van toepassing zou kunnen zijn in de regio, zijn de labelling en daarmee de eisen

Inleiding

Energiestrategie

ving betreft dat ook de bedrijventerreinen. De belangrijkste bevinding van deze analyse

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Dit in tegenstelling tot het landelijke gebied

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 44

Warmtebronnen

van warmte uit oppervlaktewater. De gemeen-

eventuele toepassing van riothermie (warmte

Voor de regio zijn ook de potentiële warmte-

te Gorinchem is recent partner geworden van

uit afvalwater). Er is een locatie vergund voor

bronnen in kaart gebracht. De regio Alblasser-

de Green Deal aquathermie. Er bevinden zich

het doen van onderzoek naar geothermie.

In totaal is er een theoretische potentie van

waard is een waterrijke regio en er lijken dan

ook meerdere rioolwaterzuiveringen in de

Er zijn meerdere bedrijven in de regio die

meer dan 15.000 TJ aan warmtebronnen in

ook veel mogelijkheden voor het toepassen

regio: in Gorinchem en Schelluinen voor de

potentieel leverancier van restwarmte zouden

de regio. Daarmee lijkt ruimschoots te kun-

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

kunnen zijn.

Uitvoeringsprogramma

P 45

nen worden voldaan aan de toekomstige

voor een initiatief leidend moet zijn, maar ook

warmtevraag. Echter leent niet elke locatie

de maatschappelijke kosten en baten en de

zich voor elk type warmtevoorziening. Dat

verdeling van de kosten onder de belang-

hangt van veel verschillende factoren af.

hebbenden in ogenschouw moeten worden

Een belangrijk criterium is dat de bron en de

genomen.

afname dicht bij elkaar in de buurt moeten liggen. Warmtenetten zouden een oplossing

Buurregio’s

kunnen zijn voor delen van Gorinchem. In de

Deze warmte- en bronnenanalyse is in de

Gildenwijk wordt deze optie momenteel ook

aanloop naar de RES ook afgestemd met

geconcretiseerd. In Molenlanden worden

Drechtsteden. De voorlopige conclusie is

warmtenetten slechts in enkele kernen kans-

dat er geen bovenregionale uitwisseling van

rijk geacht. Echter, voor het landelijk gebied

warmte aan de orde zal zijn. Met de andere

met een grote spreiding aan woningen,

regio’s zal de komende periode in samen-

wordt een warmtenet als een minder logi-

spraak met de provincie afstemming plaats-

sche optie gezien.

vinden. Wanneer het toepassen van aquathermie concreter wordt zullen daarover afspraken

Er zal bijvoorbeeld ook gekeken gaan worden

gemaakt moeten worden met het Waterschap.

naar individuele oplossingen en naar de mogelijkheden van groen gas of een combinatie daarvan (hybride oplossingen). De beschikbaarheid van groen gas zal de komende jaren waarschijnlijk toenemen. Dit bevindt zich (als onderdeel van de TVW-trajecten) nog in de onderzoeksfase. Er moet naar meer gekeken worden dan alleen de technische haalbaarheid van oplossingen. De financiële haalbaarheid is belangrijk. Waarbij opgemerkt dat niet alleen de individuele business case

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 46

Vervolg

Inkijk in het TVW-proces

De TVW wordt door beiden gemeenten mo-

In de gemeenten Gorinchem en Molenlanden

de huidige en toekomstige warmtevraag en

afwegingskader, warmteopties per wijk/buurt/

menteel opgesteld en deze zal in de periode

wordt druk gewerkt aan het opstellen van een

wordt er onderzocht wat de potentiële duur-

kern en de fasering, maar dat deze ook hand-

richting RES 2.0 mogelijk leiden tot eerste

gedragen Transitievisie Warmte 1.0 (TVW).

zame warmtebronnen zijn.

vatten biedt voor de wijkuitvoeringsplannen

keuzes in de toekomstige warmtevoorziening.

(WUP). Daarom kiezen de gemeenten ervoor

Deze worden uitgewerkt tot wijkuitvoerings-

Samen met verschillende stakeholders zoals woningcorporatie(s), Stedin, Waterschap

In de komende maanden worden er verschil-

om ook een uitvoeringsstrategie op hoofdlijnen

plannen (WUP) en ultimo tot realisatie. Voor

Rivierenland, de Provincie Zuid-Holland,

lende stappen doorlopen om uiteindelijk te

onderdeel te laten zijn van de TVW. De uitvoe-

de komende periode is het belangrijk om een

Omgevingsdienst ZHZ, huurdersvereniging(en),

komen tot een TVW 1.0. Zo wordt er per wijk/

ringsstrategie geeft een doorkijk naar de reali-

proces in stand te houden waarin de lokale

energie coöperatie(s) en inwoners en bedrijven

buurt/kern verkend wat het meest kansrijke

satie van de eerste aardgasvrije gebieden en

onderzoeksresultaten en plannen regionaal

worden de mogelijkheden verkend om beide

warmte alternatief is en wanneer welke wijken/

creëert inzicht in wijk-overstijgende onder-

afgestemd blijven worden en optellen tot

gemeenten aardgasvrij te maken. Gedurende

buurten/kernen de transitie naar aardgasvrij

werpen en de benodigde organisatieontwik-

steeds een nieuwe versie van de Regionale

meerdere werksessies zullen de stakeholders

ingaan. Ook worden de zogenaamde start-/

keling en het capaciteitsvraagstuk.

Structuur Warmte. En vervolgens weer tot

worden betrokken in het proces. Daarnaast

verkennigswijken aangewezen. Dit zijn de

worden er informatieavonden over aardgasvrij

wijken/buurten/kernen die voor 2030 de tran-

Conform de huidige planning zullen beide

Beide gemeenten werken aan een afwegings-

georganiseerd en meerdere discussietafels

sitie naar aardgasvrij in gaan. Vooruitlopend op

gemeenten in het derde kwartaal 2021 de

kader voor de marktpartijen en overwegen

met een zogenaamde bewonersfocusgroep/

de vaststelling van de Transitievisie Warmte 1.0

Transitievisie Warmte 1.0 vaststellen in de ge-

welke rol zij willen pakken in deze transitie.

-klankbordgroep.

is er in Gorinchem al gestart met het uitvoe-

meenteraad.

Er zijn uitgangspunten geformuleerd en er

een gedetailleerdere uitwerking van de TVW.

ringsplan van de Gildenwijk om deze aardgas-

Netimpact

vrij te maken.

Tot slot zal ook onderzocht moeten worden wat de impact van de gekozen warmte op-

wordt een afwegingskader opgesteld. Tegelijkertijd zijn er analyses gemaakt van de be-

Het is belangrijk dat de Transitievisie Warmte

lossingen is op de netinfrastructuur. Zeker is

bouwde omgeving om inzicht te krijgen in

niet alleen inzicht geeft in de uitgangspunten,

dat veel varianten ook een elektrische component hebben, denk aan de warmtepompen en de all-electric oplossingen. Deze impact wordt meegenomen in het continue afstemmingsoverleg met Stedin.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 47

Netimpact analyse De huidige capaciteit en ontwikkeling van ons elektriciteitsnetwerk zijn een onmisbare schakel in de energietransitie. Netbeheerder Stedin heeft dus een belangrijk aandeel in het verwezenlijken van de energie-ambities.

P 48

Inleiding We willen onze ambitie betaalbaar en uitvoerbaar houden; de impact op de netinfrastructuur maakt daar een belangrijk onderdeel van uit. De transport- en distributienetten van Stedin zijn oorspronkelijk aangelegd om elektriciteit van grote, centrale productielocaties te transporteren naar fabrieken en huishoudens. Door hernieuwbare productie verandert dit: elektriciteit wordt ook op andere plekken in het net geproduceerd, namelijk in de zoekgebieden die we in onze RES hebben aangewezen. Dit heeft verschillende gevolgen. Eén daarvan is dat transportcapaciteit moet worden uitgebreid. De snelheid waarmee deze capaciteit kan worden uitgebreid wordt daarmee bepalend voor het kunnen aansluiten van nieuwe productielocaties. Uiteraard wordt ook gezocht naar slimme oplossingen om optimaal gebruik te maken van de bestaande energienetten.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 49

Opgewekt!

Analyse

De netbeheerders hebben in samenspraak

In de netimpact analyse is de impact op

Netbeheer

met PBL en NP RES een werkwijze ontwik-

deze netinfrastructuur in beeld gebracht.

Onze elektriciteits-, warmte- en gasnetten

keld om de netimpact van de regionale

gaan door de energietransitie ingrijpend

plannen uit te werken. In dit werkproces

veranderen. Zo moet het elektriciteitsnet in

wordt inzichtelijk wat de impact van regio-

hoog tempo fors worden uitgebreid en moe-

nale ontwikkelingen is op de elektriciteits-

ten er aanpassingen worden gemaakt in het

en gasinfrastructuur. Dit resulteert in een

gasnet. Niet alles is tegelijkertijd mogelijk.

overzicht van de benodigde netinvesteringen,

Er moeten keuzes worden gemaakt. Het is

ruimte en tijd. De grootschalige opwek

belangrijk dat we deze uitbreidingen samen

langs bestaande infrastructuur en rondom

met partners efficiënt en slim ontwerpen,

stations met capaciteit wordt door Stedin als

waarbij we rekening houden met kosten,

haalbaar gezien. Er zijn daarbij nog moge-

andere ruimteclaims en de beperkte tijd tot

lijkheden voor optimalisatie waarbij beter

2030. Netbeheerder Stedin is daarom vanaf

gebruik gemaakt wordt van de kansen die

het begin bij de RES betrokken.

de huidige infrastructuur biedt.

De door Stedin verschafte inzichten in be-

Capaciteit

schikbare capaciteit op regionaal niveau en

Er bestaat een risico dat buiten de meer

uitleg over infrastructuur zijn meegewogen

geconcentreerde gebouwde omgeving de

in de keuzes die we hebben gemaakt in de

capaciteit van deze middenspanninginfra-

RES-regio Alblasserwaard. In deze fase is het

structuur en de stations onvoldoende is bij

voor Stedin alleen mogelijk geweest om het

een grote concentratie opwek. Het is van

beeld te schetsen voor de RES-regio Alblas-

belang om op lokaal niveau een zo optimaal

serwaard, er is nog geen gecombineerd beeld

mogelijke balans te zoeken tussen opwek,

met eventuele ambities uit naastgelegen

gebruik en eventuele innovatieve energie-

RES-regio’s ten aanzien van capaciteitsclaims.

toepassingen. Zo hoeft zo min mogelijk

Een integrale doorrekening van alle RES-

nieuwe infrastructuur te worden aangelegd

regio’s is gepland te starten 1 juli 2021.

voor enkel teruglevering van zonne-energie.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Uitvoeringsprogramma

P 50

Conclusie Stedin heeft op basis van de door de regio aangeleverde gegevens twee keer een netimpact analyse uitgevoerd; de eerste keer gebaseerd op de drie ruimtelijke scenario’s Energiecorridor A15, Energielinie A27 en Zonnewaard. Uit de eerste analyse is geconcludeerd dat de voorkeur uitgaat naar scenario Energiecorridor A15 en dat is ook het scenario waar richting RES 1.0 invulling aan is gegeven. De tweede analyse is gebaseerd op de uitwerking van de zoekgebieden in deze RES. Er bevinden zich 3 Stedin stations in de regio Alblasserwaard. Daarnaast zijn er meerdere Stedin stations in nabijgelegen regio’s waar rekening mee moet worden gehouden (stations zijn niet exclusief toebedeeld aan een regio, ook andere regio’s kunnen capaciteit vragen). Op twee stations (Arkel en Nieuwpoort) treden capaciteitsknelpunten op als gevolg van de ambitie in de RES. Beide knelpunten kunnen worden opgelost door uitbreiding van station Nieuwpoort. Hiervoor is 2000 m2 additionele ruimte nodig bij Nieuwpoort. Daarnaast zal station Arkel uitgebreid moeten

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 51

worden om in de benodigde aansluitingen te

gen aan het net moet gelijk opgaan met het

kunnen voorzien. De verwachting is dat dit

tempo waarin we de projecten uit de RES

gerealiseerd kan worden voor 2030. De totale

willen realiseren en de toestemming voor

kosten voor uitbreiding van de stations be-

het gebruik van de locaties waar we dat wil-

draagt 26 - 32 miljoen euro.

len doen. Het uitvoeren van een eenmalige netimpact analyse is daarvoor niet voldoen-

Door het aandeel zon-op-dak zijn aanpas-

de. Stedin moet de zekerheid hebben dat

singen nodig in de lagere netvlakken

initiatieven ook daadwerkelijk doorgang

(Laagspanning/Middenspanning). Om dit

vinden voordat benodigde aanpassingen (en

te realiseren is additionele fysieke ruimte

investeringen) aan het net worden gedaan.

(3500-4000 m2) nodig voor het bijplaatsen

Deze aanpassingen moeten echter wel tijdig

van distributieruimtes. De verwachting is dat

in gang worden gezet. Een belangrijke (eer-

deze netuitbreidingen voor 2030 gerealiseerd

ste) stap daarvoor is het verankeren van de

kunnen worden.

zoekgebieden in het omgevingsbeleid van gemeenten en provincie.

Daarnaast geeft Stedin in haar advies nog een aantal aanbevelingen om de systeem

We spreken daarom af dat de regio en Stedin

efficiëntie te verbeteren en het net beter te

minimaal twee keer per jaar een program-

benutten. Op al deze elementen zijn nog

meringsoverleg voeren over de geplande

verbeteringen denkbaar die in de iteraties

initiatieven, de status daarvan en de beno-

die nog komen gaan richting RES 2.0 en

digde aanpassingen die hiervoor moeten

verder nader bekeken kunnen worden. De

worden gedaan. Om het volledige overzicht

totale kosten voor het verzwaren van kabels

te hebben van geplande initiatieven worden

en bijplaatsen van distributieruimten bedraagt

initiatiefnemers in een zo vroeg mogelijk

30-42 miljoen euro.

stadium betrokken. Speciale aandacht is nodig voor het in beeld brengen van initia-

Programmeringsoverleg

tieven zonder vergunningsplicht, zoals bij-

Het realiseren van de benodigde aanpassin-

voorbeeld zon -op-dak.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 52

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Doeije Selders Wooncoach bij het Nieuwe Wonen Vertel eens over je woning… van energielabel G naar A! Doeije: ‘Met het verduurzamen van mijn woning ben ik al heel lang bezig. Zo heeft mijn woning inmiddels een warmtepomp, liggen mijn zonnepanelen bij de buurman op het dak en is alles volledig geïsoleerd. Inmiddels rijd ik sinds een paar maanden een elektrische auto en ben ik bijna energieneutraal!’ Van bewoner tot bewoner, wat hebben we nodig om met elkaar tot een succesvolle transitie te komen? Doeije: ‘Je hebt betrokkenheid, participatie en draagvlak nodig van bewoners, daar kom je niet onderuit. Bijvoorbeeld bij het plaatsen van windmolens. Daar zit een bepaalde gelaagdheid in. We moeten stap voor stap uit komen bij de Regionale Energiestrategie. De term ‘RES’ zegt een buurtbewoners niets, dus begin hyperlokaal. Betrek dorps- en buurtraden als eerste. Ga daarna pas naar gemeenteniveau en uiteindelijk hoop je uit te komen op een regionaal niveau. Andersom kan natuurlijk ook, dan vind je eerst draagvlak op regionaal en gemeentelijk niveau, daarna pas lokaal bij de bewoners.’

‘De term RES zegt een buurtbewoner niets, dus begin hyperlokaal. Betrek dorps- en buurtraden als eerste’.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 53

Energiebesparing Energiebesparing is cruciaal in de energietransitie; de energie die we niet verbruiken hoeven we ook niet op te wekken. Daarom zetten wij als regio stevig in op energiebesparing met een doelstelling van 20%.

P 54

Introductie

energie-efficiency bij verkoop en aanscher-

Tot nu toe ligt de focus vooral op voorlichting,

Het afgelopen decennium zien we dat ons

ping van het Bouwbesluit naar ENG bijvoor-

branchegerichte aanpak, ondersteuning van

energieverbruik alleen maar is toegenomen,

beeld) hebben de gemeenten weinig moge-

ondernemersverenigingen op bedrijfsterreinen

ondanks de diverse klimaatakkoorden en

lijkheden energiebesparing af te dwingen.

en de ondersteuning van organisaties met

lokaal eigendom, koplopers naar voren

-convenanten en de stappen die we in de

Voor bedrijven gelden wel diverse wettelijke

maatschappelijk vastgoed (sportverenigingen,

schuiven etc.)

praktijk zetten om energie te besparen.

besparingsnormen. Extra aandacht is nodig

scholen). Specifieke aandacht is daarbij ge-

Door de komende jaren vol in te zetten op

voor de stimulering van het midden- en

richt op het eigen overheidsvastgoed. Op al

energiebesparing, willen we voorkomen dat

kleinbedrijf dat niet onder het activiteiten-

deze onderdelen wordt de aanpak voortge-

Participatie

onze regionale opgave voor duurzame ener-

besluit valt.

zet, daarbij is intensivering noodzakelijk.

Participatie krijgt vorm op de volgende wijze:

gie-opwek en de warmtetransitie nog groter

Extra aandacht is nodig voor de handhaving

•

wordt dan ze al is. De rol van de regio en de

en voor de werkwijze van het midden- en

gesprekken; na elk gesprek introduceert

gemeenten hierbij is om hierin het initiatief

kleinbedrijf, dat niet onder het activiteiten-

de gesprekspartner een volgende ge-

besluit valt. Daarom zetten wij in op stimu-

sprekspartner zodat een reeks wordt

lering van energiebesparing.

gevormd. We gaan het gesprek aan met

Deze laatste categorie kan betrokken worden

bewoners, bedrijven en organisaties over

bij de aanpak van bedrijventerreinen en de

kansen, belemmeringen en versnellers

wijkuitvoeringsplannen in het kader van de

wat betreft energiebesparing. De inzich-

TVW. Dit alles wordt verder uitgewerkt in een

ten uit deze gesprekken worden verrijkt

programmatische aanpak energiebesparing

om brede communicatie naar inwoners

20% energie te hebben bespaard in 2030.

die zich hoofdzakelijk richt op bedrijven en

en andere belanghebbenden te verbeteren

Woningen gebruiken twee derde van de

maatschappelijk vastgoed.

en om van te leren voor de uitvoeringsa-

te nemen. Daarbij wordt rekening gehouden met landelijke ontwikkelingen op het gebied van besparing. Daarnaast heeft de overheid een voorbeeldrol, bijvoorbeeld via het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. Als regio stellen we ons ten doel om

Alle energie die niet wordt gebruikt, hoeft ook niet te worden opgewekt! Iedereen kan eenvoudig een bijdrage leveren.

energie in de gebouwde omgeving. Wettelijke

Actie

Belangrijke vragen daarbij zijn:

alleen voor nieuwbouw – waarbij er in feite

Bij het behalen van de besparingsdoelstel-

•

Wat is het huidig verbruik?

geen sprake is van besparing maar van beper-

lingen hebben de samenwerkende partijen

•

Wat is (geschat) toekomstig verbruik als

king van energieverbruik toename – en voor

elk hun eigen rol. Samenwerking met en het

grondige renovatie. Zonder aanvullende wet-

aansluiten op initiatieven van de energiege-

geving (eisen aan verbouwingen, eisen over

bruikers is daarbij noodzakelijk.

Energiestrategie

Aan welke knoppen gaan we (als eerste) draaien?

• Uitvoeringsprogramma (participatie,

•

Hoe richten we monitoring in?

Participatie-activiteit  middels sneeuwbal-

genda en de RES 2.0.

regelingen voor energiebesparing bestaan

Inleiding

•

Participatie

Bod

Wind

Zon

we niks doen? •

Wat is onze ambitie/gewenst toekomstig verbruik?

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 55

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Nick van den Broek Medewerker bij Corbion Corbion, een wereldwijde marktleider op het gebied van de productie van melkzuur, heeft een productielocatie in de gemeente Gorinchem. Nick van den Broek is namens het bedrijf verantwoordelijk voor de inkoop van grondstoffen en energie, onder andere voor hun site in Gorinchem. Hoe maakt het bedrijf zich klaar voor de Regionale Energie Strategie? Aansluiten bij lokale initiatieven Nick: ‘Lokaal zijn er in Gorinchem en Alblasserwaard veel initiatieven. Deze initiatieven volgen wij nauwlettend, we sluiten aan waar nodig en proberen mee te denken om de energietransitie tot een succes te maken. Maar dat is niet genoeg. Wij hebben op de daken van ons magazijn in Gorinchem in 2017 zonnepanelen gelegd als startschot voor een energietransitie binnen ons bedrijf. Je kan je voorstellen dat wij meer verbruiken dan zonnepanelen op kunnen leveren, dus alleen zonnepanelen zijn niet genoeg.’

‘Wij hebben op de daken van ons magazijn in Gorinchem zonnepanelen

Waar zetten jullie dan nog meer op in?

gelegd als startschot voor een

Nick: ‘We kijken wereldwijd wat voor stappen wij kunnen maken tot 2030,

energietransitie binnen ons bedrijf’.

maar houden ook onze ogen open voor de periode daarna. Dat doen we door efficiënter om te gaan met energie (zoals een efficiënte warmteboiler), maar we kopen ook meer groene elektriciteit in als een van de tussenstappen tot 2030. Het bestuderen van mogelijkheden om te participeren en investeren in grote wind- en zonneprojecten staat ook hoog op de agenda’.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 56

Innovatie Innoveren heeft naast de uitkomsten zelf een belangrijke nevenfunctie: het is in het klein oefenen wat je groot wilt maken. Het is de uitgelezen kans om ruimte te bieden aan de koplopers in de regio, om mede-eigenaarschap te vergroten en daarmee draagvlak. Succesvolle innovaties zijn bovendien een mooi uithangbord om breed over te communiceren.

P 57

Ambitie

We omarmen en stimuleren nieuwe technie-

zoekspilot voor zon op water en onderne-

In onze regio kijken we naar innovatie vanuit

ken en vernieuwende initiatieven. Die zijn

men wij diverse participatie-activiteiten.

twee perspectieven: we blijven voortdurend

immers noodzakelijk voor de toekomst.

op de hoogte van de laatste ontwikkelingen

Voor de berekeningen na 2030 kan er zeker

Overzicht innovaties

om optimaal ons doel te kunnen bereiken en

gekeken worden naar innovaties en nieuwe

Waterstof

wij gaan zelf aan de slag door samenwer-

technieken: hiervoor zal uiteraard ook al vóór

Waterstof is een energiedrager en kan dienen

kingen aan te gaan met kennisinstellingen

2030 in onder meer de RES 2.0 aandacht zijn.

als opslagmiddel. Waterstofproductie is een

en regionale koplopers in het bedrijfsleven

Ook in de uitvoeringsagenda zal dit onder-

kans om pieken in elektriciteitsopwekking

en maatschappelijke veld. Daarnaast is er

werp terugkomen.

op te slaan. Het gebruik ervan neemt toe en de regio Alblasserwaard wil deze innovatieve

ook veel innovatiekracht te vinden bij particulieren. Enkele van die verhalen staan ook

We zien dat er nu hard wordt gewerkt aan

techniek graag benutten. We realiseren als

centraal in deze RES.

innovaties en er komen wellicht nog oplos-

het kan in de periode tot 2030 tenminste één

singen waar we nu geen weet van hebben.

windturbine met een electrolyzer, speciaal

De bijdrage van innovatie is niet direct ver-

Dat volgen we op de voet. Veelbelovend

voor permanente waterstofproductie. Water-

taald in een cijfermatige bijdrage aan het

voor de toekomst zijn in ieder geval:

stof zal vooral voor industrie en verkeer wor-

RES-bod. Voor ons bod voor 2030 wordt

•

Waterstof

den gebruikt. Tot 2030 is waterstof volgens

gerekend met bewezen technieken van wind

•

Geothermie

de netbeheerders en andere onderzoekers

en zon. Energie-opwek middels wind en zon

•

Aquathermie

niet of heel beperkt bruikbaar.

is voor de korte termijn het meest kansrijk

•

Groen Gas

en op dit moment het meest efficiënt. Inno-

•

Waterkracht

Tevens worden de mogelijkheden onderzocht

vatieve technieken zoals een waterkracht-

•

Energieopslag

voor bijmenging in de industrie om het gas-

centrale of Thorium-kernenergie worden

•

Thorium/Kernenergie

verbruik te verminderen. Vanaf medio 2022 kan er in de regio waterstof getankt worden.

daarom in de RES 1.0 bij de berekening van

Inleiding

Energiestrategie

het regionale bod voor 2030 niet meegeno-

Daarnaast vinden we het belangrijk om pro-

Vertegenwoordigers van gemeenten Gorin-

men. De kennis hierover en de praktijk ervan

actief te acteren op het gebied van innovatie.

chem en Molenlanden, Omgevingsdienst en

is nog onvoldoende ontwikkeld. Dit betekent

Daarom krijgt dit onderwerp een plek in onze

vertegenwoordigers van het bedrijfsleven

niet dat innovaties geen plek hebben in

RES, ontwikkelen wij actief innovatieprojecten,

ondertekenden hiervoor een samenwerkings-

deze RES.

zoals het waterstoftankstation en de onder-

overeenkomst.

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 58

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Geothermie

zet naar een mengsel wat bruikbaar is als

stroom beschikbaar en wordt overtollige op-

park, bestaande uit drie windmolens van

Geothermie is een interessante energiebron

warmtebron. Het grote voordeel hiervan:

wek ook ergens opgeslagen. Daarom moeten

108 meter hoog, combineert energie-op-

die nog in de kinderschoenen staat. Geother-

het bestaande aardgasnet kan in gebruik

we ons energiesysteem de komende jaren

wekking met energie-opslag, door middel

mie is warmte uit de aarde, die wordt ge-

blijven, mits aangepast.

flexibiliseren. Dat kan op verschillende ma-

van een opslagsysteem van 1 megawattuur.

wonnen bij dieptes van minimaal 500 meter.

nieren: door vraag en aanbod op elkaar af te

De regio heeft diverse potentiële bronnen:

stemmen, door verbindingen tussen landen uit

Thorium/kernenergie

bij Gorinchem en in het westen van Molen-

te breiden, energienetten slimmer te maken

Thorium is op langere termijn mogelijk een

én door mogelijkheden te creëren om energie

kansrijke innovatie, maar tot 2030 nog geen

groot- en kleinschalig op te slaan. Vooral om

reële optie. Om het nucleaire afval te beperken

seizoenswisselingen in vraag en aanbod op

zijn er nieuwe vormen van kerncentrales in

te kunnen vangen zal energie-opslag onmis-

ontwikkeling. Een voorbeeld hiervan is thori-

baar zijn.

um (gesmolten zout). Dit heeft onder andere

Energie-opslag vraagt om technische aan-

als voordeel dat er minder kernafval wordt

energie uit oppervlaktewater (TEO) zijn

passingen in infrastructuur, maar ook om

geproduceerd dan bij huidige kernreactoren

een goede kans. De succesvolle pilot in

veranderingen in regelgeving. Het opschalen

en dat het enkele honderden in plaats van

landen, bij Wijngaarden. Aquathermie Aquathermie, oftewel warmte uit afval- en oppervlaktewater (TEA/TEO), brengt goede kansen met zich mee, met name thermische

Technische ontwikkelingen volgen elkaar snel op: we moeten alert en flexibel zijn.

de Gorinchemse wijk Hoog Dalem krijgt een

Waterkracht

naar het grote geheel is nog een hele grote

duizenden jaren radioactief blijft. Commerciële

vervolg (TEO).

Waterkracht heeft naar verwachting een

stap. Veel technologieën voor opslag en

toepassing lijkt echter nog erg ver weg en

beperkte opbrengst door de trage stroomsnel-

omzetting zijn nog erg duur. Accu’s worden

wordt op z’n vroegst geschat op 2045- 2050.

Groen gas

heid van de rivieren in de regio. Energie-op-

steeds beter en goedkoper. Om een woonwijk

Het is dus niet realistisch aan te nemen dat

Voor de vooroorlogse bouw in regio Alblas-

wek uit de stroming kan echter sterk bijdragen

te bedienen, moet een opslagsysteem echter

thorium aan de klimaatdoelen voor 2030 kan

serwaard is isoleren erg kostbaar of lastig

aan de bewustwording van de noodzaak om

megawatts aan vermogen leveren. Dan zijn

bijdragen en we zullen waarschijnlijk nog

vanwege monumentwaarde. Groen gas,

op andere manieren energie op te wekken.

er nog steeds heel veel accu’s nodig en dat

minimaal tien jaar moeten wachten voordat

kost heel veel geld. Het onderzoek naar ener-

we kunnen inschatten of thoriumcentrales in

gewonnen middels hogedrukvergisting uit rioolwater en/of groente-, fruit- en etensres-

Energie-opslag

gie-opslag gaat door, waarbij de aandacht

2050 een rol kunnen spelen. De door media

ten, is een optie. Door toevoeging van wa-

Energie-opslag speelt een essentiële rol in de

vooral uitgaat naar materiaalkunde en chemie.

zogenoemde ‘minikerncentrale’ valt onder

terstof (uit overtollig opgewekte stroom

energietransitie, om piekvraag en -aanbod

Een goed voorbeeld van energie-opslag is

de landelijke wet over kernenergie en is

met zonnepanelen of windenergie) aan een

van stroom op te vangen en daarmee het

windpark Giessenburg. Het heeft een Neder-

minder klein dan de naam doet vermoeden

hogedrukvergister kan CO2 worden omge-

elektriciteitsnet te ontlasten. Zo is er altijd

landse primeur op zijn naam staan; het wind-

(denk aan de omvang van Borssele).

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 59

Innovatie en Afstudeercentrum

komst. Hierbij zal ook expliciet de samen-

In de regio Alblasserwaard wordt samenwer-

werking met bedrijven worden gezocht.

snellers? Wat kunnen gemeenten doen

king op het gebied van innovatie concreet

Vanzelfsprekend wordt ‘Huis van Nu’ ook

om innovatie te stimuleren/faciliteren?

opgezocht. De samenwerking met het Innova-

gebruikt als ’showroom’ om inwoners te laten

tie- en Afstudeercentrum (IAC) in Gorinchem

zien hoe zijn hun huis kunnen verduurzamen.

is daar een mooi voorbeeld van. Het IAC wordt

•

•

Wat zijn kansen, belemmeringen en ver-

Wat  voor netwerk van koplopers, organisaties en bestuurders kunnen we structureel organiseren zodat projecten

een fysieke plek waar leerlingen, studenten

Actie/participatie

en programma’s van de grond komen en

en professionals elkaar ontmoeten in een

Om succesvol te innoveren is het vooral be-

innovatie een continu proces blijft (ook

bedrijfsmatige omgeving waar zij samen-

langrijk om bewoners en bedrijven te vinden

na RES 1.0)?

werken aan beroepsontwikkeling en innova-

die deze innovaties willen en kunnen omzetten

ties. Het wordt een cluster waar onderwijs

naar concrete projecten en programma’s.

Het Innovatielab fungeert als springplank

en bedrijfsleven samen invulling geven aan

Die koplopers zijn er zeker in de regio.

voor een blijvend netwerk in de regio dat concrete projecten realiseert. Succesvol

de Alblasserwaardse waarden van ondernemerschap en innovatie, met een specifieke

We willen met deze koplopers een Innova-

innoveren vraagt om geld, kennis, tijd en

focus op maritieme technologie en maakin-

tielab organiseren. We onderzoeken de

regelruimte. Om te kunnen experimenteren

dustrie, groenblauwe sector, zorg en de

mogelijkheden om het Innovatielab in sa-

moeten we met elkaar ook naar de bestaande

bouw en installatietechnische sector.

menwerking met het Innovatie- en Afstu-

kaders kijken en onderzoeken waar er meer

deercentrum en andere onderwijsinstellingen

of andere ruimte nodig is.

Eén van de thema’s binnen het Innovatie en

op te zetten.

Afstudeercentrum is de energietransitie. Dit thema zal vorm krijgen door de realisatie van

De volgende vragen staan centraal:

het project ‘Huis van Nu’. Hierbij wordt er in

•

Wat is de gezamenlijke visie op innovatie

diverse ruimtes getoond welke technologie

in de regio? Hoe ziet een innovatief (of

er in de energietransitie en rondom duurzaam-

nog innovatiever) Alblasserwaard eruit?

heidsvraagstukken in de directe leefomgeving

•

Van welke aansprekende voorbeelden

(nl. ons eigen huis) wordt gebruikt. Een bij-

kunnen we leren; zowel van binnen

passend educatief programma laat leerlingen

als buiten de regio en van verschillende

meedenken in de oplossingen voor de toe-

sectoren?

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 60

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Digerto Biemans Voorzitter GVV Unitas “Meedoen met de klimaatopgave is eigenlijk bijna vanzelfsprekend”, aldus Digerto die zich mede bij de voetbalvereniging GVV Unitas bezighoudt met de energietransitie. Hun missie: de energierekening naar nul. Hoe doen ze dat? Alle verlichting wordt vervangen door led-verlichting, ook op de velden. Daarnaast hebben ze alle daken vol gelegd met zonnepanelen. Verder zijn ze nieuwe kleedkamervoorzieningen aan het bouwen waarin de meest duurzame oplossingen worden verwerkt. Het innovatiefste wat ze doen? Een duurzaam reclamebord langs het veld. Het bijzondere aan dit bord is dat er kleine zonnepanelen zijn ingebouwd. Zo voorziet het bord zichzelf van zijn eigen stroom. Ook vangt het bord CO2 op en stoot het CO2 af. En alsof dat niet genoeg is wordt met een deel van de opbrengsten van het bord ook nog eens in duurzame maatregelen geïnvesteerd! Het is niet de grootste bron van energie, maar alle kleine beetjes helpen.

“GVV Unitas koos voor duurzame reclameborden met kleine zonnepanelen. Alle kleine beetjes helpen!”.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 61

Strategie en praktijk Samen willen we het bod, inclusief de gemaakte keuzes die dit bod mogelijk maken, waarmaken. We rekenen daarbij op de inzet van initiatiefnemers (bewoners, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties) en maken als regio keuzes over hoe en wanneer we dit kunnen faciliteren.

P 62

De uitvoeringsagenda

Alblasserwaard en dit herhalen we frequent

Samenwerking tussen gemeenten, provincie,

Deze RES staat niet op zichzelf. Het is één

in de uitvoeringsperiode.

waterschap en netbeheerder op regionaal

van de vele schakels in de grote beweging

De energietransitie is een continu proces. We maken nu de stap naar uitvoering, maar blijven de lange termijn strategie ontwikkelen.

Inleiding

Energiestrategie

niveau is randvoorwaardelijk voor de uitvoe-

van de energietransitie, maar ook van andere

Samen lokaal en regionaal

ring van deze RES. In het bijzonder met be-

grote opgaven zoals bijvoorbeeld klimaat-

De regio Alblasserwaard is een relatief kleine

trekking tot de volgende punten:

adaptatie en mobiliteit. We weten dat onze

RES-regio. Dat heeft als voordeel dat partijen

keuzes zijn gebaseerd op de kennis van nu,

elkaar gemakkelijk kunnen vinden. Tegelijker-

dat het samen realiseren van de projecten

tijd is de omvang en de integraliteit van de

en programma’s ook zal leiden tot nieuwe

RES-vraagstukken er niet minder om: in de

inzichten en dat elke stap daarin waardevol

uitvoeringsagenda zullen slimme keuzes ge-

is. Toch is deze RES vooral een weergave

maakt moeten worden over welke projecten

van ons DNA in de regio; we zetten samen

als eerste worden opgepakt en wie daarin een

de schouders eronder!

actieve rol kan spelen en wat die rol dan

1. Maken van gezamenlijke keuzes; in de RES 1.0, RES 2.0 etc. 2. Afstemmen van de uitvoering in relatie tot de netcapaciteit. 3. Afstemmen over financiering en subsidieregelingen. 4. Samen optrekken om netwerk, kennis en

precies inhoudt. We prioriteren programma’s

capaciteit zo optimaal mogelijk in te zetten.

Dit hoofdstuk vormt een aanzet tot een uit-

die een grote of slimme bijdrage leveren en

5. Voortgang en impact gezamenlijk blijven

voeringsagenda, die in de eerste helft van

gaan daarbij de complexe vraagstukken niet

2021 concretere vorm krijgt. Ook dit is een

uit de weg.

monitoren, bijsturen waar nodig.

Van ambitie naar uitvoering

continu proces: het vaststellen van de RES 1.0 is een beginpunt; de start van de activiteiten

We spreken vaak over de RES in termen van

Om de doelstellingen voor 2030 te behalen

om ons bod te realiseren. Laten we niet uit het

‘een opgave’. Tegelijkertijd zien we al veel

vormt de vertaling hiervan naar omgevings-

oog verliezen dat we dit alles met een reden

initiatieven van de grond komen met goede

beleid (voor zover deze daarvoor nog geen

doen: het terugbrengen van de CO2-uitstoot

opbrengsten in termen van duurzame energie,

ruimte biedt) en vervolgens het verstrekken

zoals afgesproken in het klimaatakkoord.

werkgelegenheid, sociale betrokkenheid en

van vergunningen het kritieke pad. Het is

Elk project en elk programma gaat daar zijn

financieel gewin. Dat momentum willen we

daarom belangrijk dit in 2021 zo snel mogelijk

bijdrage aan leveren. Het is belangrijk om de

vergroten door de lokale en regionale initia-

in gang te zetten. Zowel gemeente Molen-

effecten daarvan te blijven monitoren. Bij aan-

tiefnemers zo goed mogelijk te faciliteren.

landen als Gorinchem beogen hun nieuwe

vang van de uitvoering zullen we een nulme-

Wij rekenen op de inzet van lokale en regio-

omgevingsvisie eind 2021 gereed te hebben.

ting CO2-uitstoot laten uitvoeren in de regio

nale partijen.

In RES 1.0 spreken we af dat:

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 63

Opgewekt!

•

•

Gemeente Gorinchem en gemeente

delen is het waterschap bevoegd gezag, bij-

Molenlanden de zoekgebieden voor

voorbeeld voor het verstrekken van vergun-

windturbines, die in 2030 moeten draaien,

ningen voor de onttrekking van warmte uit

uiterlijk in 2021 in hun omgevingsvisie

oppervlaktewater of afvalwater ten behoeve

verankeren.

van aquathermie.

Provincie Zuid-Holland verankert de zoekgebieden voor windenergie uiterlijk eind

We spreken het volgende af:

2022 in haar omgevingsbeleid. In sommige

•

•

Gemeente Gorinchem en Molenlanden

gevallen kan voor specifieke initiatieven een

en de provincie Zuid-Holland spannen

ontheffingsprocedure worden gestart voor-

zich in om procedures voor bestemmings-

uitlopend op de aanpassing van de omge-

planwijzigingen en vergunningverleningen

vingsvisie. GS kunnen dan besluiten deze

voor windprojecten en zonprojecten (die

ontheffing te verlenen en middels een zo-

vastgesteld worden in het omgevingsbe-

genaamde voorhang procedure PS te infor-

leid) voor 2025 af te ronden.

meren over dit voornemen tot ontheffing. •

Regionale Enenergie Strategie 1.0

•

Gemeente Gorinchem en Molenlanden

Gemeente Gorinchem en gemeente Molen-

regisseren het participatieproces om in-

landen de uitgangspunten voor zonne-

woners, bedrijven en andere stakeholders

energie, zoals opgenomen in deze RES,

uit de omgeving te betrekken bij de uit-

uiterlijk eind 2021 in hun omgevingsvisie

werking van de RES-projecten. Voor ieder

verankeren.

project wordt in dialoog met belangheb-

Gemeente Gorinchem en gemeente Molen-

benden en het bevoegd gezag (de ge-

landen omwonenden en stakeholders bij

meente) een participatieplan opgesteld,

de plan- en besluitvorming over de invul-

waarmee afspraken over participatie door

ling van wind- en zonprojecten betrekken.

burgers vast worden gelegd. Ook stelt de initiatiefnemer van een project een aanspreekpunt voor de omgeving aan.

Bestemmingsplan en Vergunningen Gemeenten en provincie zijn bevoegd gezag voor wind- en zonprojecten. Voor bepaalde

Inleiding

Energiestrategie

•

Gemeente Gorinchem en Molenlanden stellen voorwaarden aan bestemmings-

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 64

planwijzigingen en aan de verlening van vergunningen, onder meer met betrekking op inspanningen gericht op maatschappelijk draagvlak en financiële participatie. In participatiebeleid wordt tevens aangegeven dat het streven van de gemeenten gericht is op 50% eigendom van de lokale omgeving en op andere vormen van financiële participatie.

Draagvlak en betrokkenheid Samen keuzes concretiseren Eén van de leidende principes in onze RES is dat iedereen in de regio mee kan denken en doen met duurzaamheidsinitiatieven en ook de vruchten kan plukken van de opbrengsten. Na het vaststellen van de RES in juli 2021, tijdens de uitvoering ervan en in de aanloop naar RES 2.0 blijft participatie

RES gestart worden of al zijn gestart. Denk

Financiële participatie

die toegankelijk zijn voor de verschillende

en communicatie onverminderd belangrijk.

bijvoorbeeld aan de trajecten voor de Transitie

In de RES 1.0 streven we naar 50% lokaal

doelgroepen in onze regio. 50% lokaal eigen-

Visie Warmte op gemeentelijk niveau. Waar

eigendom van wind- en zonprojecten.

dom betekent overigens ook risicodragend

Daar waar richting de RES 1.0 meer de focus

nodig of logisch zal regionale en/of boven-

Financiële participatie is één van de opties

deelnemen aan een programma. Er moeten

lag op het bepalen van denkrichtingen, zal

regionale afstemming plaatsvinden om acti-

voor de initiatiefnemer om draagvlak voor

ook mogelijkheden zijn voor doelgroepen

in het vervolgtraject meer aandacht worden

viteiten te bundelen, zoals bijvoorbeeld een

het project te creëren of te vergroten. Een

met minder draagkracht om daaraan deel

besteed aan de specifieke keuzes die worden

regionaal burgerpanel, brede communicatie-

belangrijk principe in onze RES is dat de

te nemen.

gemaakt. Uiteindelijk zal participatie een

inzet over de energietransitie in zijn alge-

lokale omgeving zo veel mogelijk kan deel-

plaats krijgen in de verschillende projecten

meenheid en de opstart van het Innovatielab.

nemen aan en ook kan profiteren van de

Gemeente Molenlanden en gemeente Gorin-

initiatieven. Daarbij zoeken we naar vormen

chem spannen zich in om het principe van

en programma’s die naar aanleiding van de

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 65

50% lokaal eigendom (middels mede-eige-

om een blijvend programmeringsoverleg te

Energiecoöperaties

Scholing is belangrijk om kennis in de regio

naarschap) en financiële participatie (middels

voeren (minimaal twee keer per jaar) om

De lokale energiecoöperaties spelen een be-

op te bouwen, maar ook om onze studenten

financiële deelneming, oprichting van een

de voortgang en nieuwe ontwikkelingen van

langrijk rol bij de realisatie van de ambities.

toegang te geven tot de arbeidsmarkt. Er

omgevingsfonds en omwonendenregelingen)

de RES inzichtelijk te maken en te bespreken.

Zij zijn van groot belang om de lokale burger-

komt veel werk aan. Denk aan installatie en

zoveel mogelijk te verankeren in hun beleid

Stedin geeft ook inzicht in de ontwikkelingen

participatie handen en voeten te geven. Iedere

onderhoud van zonnepanelen, maar ook

of dit op andere manieren te borgen (bijvoor-

en planning van de infrastructuur. Mogelijke

bewoner kan lid worden en meebeslissen,

aan isoleren en andere energiebesparende

beeld via het stellen van randvoorwaarden

knelpunten komen zo tijdig naar voren. Het

maar ook profiteren van de opbrengsten van

maatregelen.

bij een tender).

is wenselijk dat er ook tijdig inzicht is in de

groene energie. In de regio Alblasserwaard

initiatieven van marktpartijen en/of andere

zijn Energiecoöperatie de Knotwilg en Ener-

Bedrijven

Technische haalbaarheid

initiatiefnemers. Ook voor activiteiten zonder

giecoöperatie Molenlanden actief.

Het bedrijfsleven is de motor van de energie-

In de aanloop naar RES 1.0 is twee keer een

vergunningsplicht, zoals zon-op-dak.

transitie met investeringen, nieuwe technie-

netimpact analyse uitgevoerd. Ook tijdens de

Woningcorporaties

ken, werkgelegenheid, productontwikkeling

uitvoering is het belangrijk om de inzichten

Samenwerking

Een belangrijk deel van de besparingsopgave

en advisering. We gaan in gesprek met on-

over de voortgang en de nieuwe initiatieven

Verduurzamen is door iedereen, voor ieder-

ligt in de bestaande woningvoorraad. Een

dernemersverenigingen en regionale bedrijven

te blijven delen. Zo heeft Stedin bijvoorbeeld

een. Samen leveren we die inspanning.

gedeelte daarvan wordt beheerd door de

om concrete uitvoeringsplannen te maken.

een beter zicht op het totale geïnstalleerde

Samen genieten we van de opbrengsten.

woningcorporaties. Bovendien vertegen-

Bijvoorbeeld met de installatiebranche om

vermogen van zonnepanelen.

We rekenen op partijen die kansen zien in

woordigt deze woningvoorraad ook een

zon-op-dak te kunnen versnellen.

Tegelijkertijd met de ontwikkeling van duur-

deze energietransitie en dat middels projecten

aanzienlijk potentieel dakoppervlak voor zon.

zame opwek wordt middels het opstellen

of programma’s realiseren. In de aanloop naar

In overleg met de woningcorporaties willen