Bijlage 1. Begroting 2023

Realisatie

NL

Streefwaarde

Bron

2023

2021 Werkloosheidspercentage

3,0%

4,20%

CBS

Netto arbeidsparticipatie

73,7%

73,5%

CBS

Aantal toeristische overnachtingen

96.879

-

Indicator Gerealiseerde energiebesparing

Aandeel hernieuwbare energie

Realisatie 2020 Verbruik 2020:3819 TJ (7,6% reductie tov 2019)* 7,7% (2020)

125.000

Eigen adm.

Streefwaarde

Bron

3355 TJ in 2030 (20 % besparing t.o.v. 2018 (4194 TJ) 35% in 2030

Klimaatmonitor(juli 2022)

Klimaatmonitor(juli 2022)

BBV-indicatoren Indicator

Berekend

Functiemenging (2021)

Verhouding tussen banen en woningen

52,2

53,3

Bedrijfsvestigingen (2021)

Per 1000 inw 15-64 jr

164,5

165,1

Banen (2021)

Aantal per 1000 inwoners van 15-74 jaar

580,1

685,7

Begroting 2023 - 26

MLL

NL

Indicator

Berekend

MLL

C. Mutaties reserves Totaal Programma 2

NL

Omvang huishoude- Kg per inwoner lijk restafval 2020

208

170

Hernieuwbare elektriciteit

20,8

XX

Percentage 2020

Actuele kader stellende beleidsnota’s • Nationaal Programma Landelijk Gebied • Visiedocument landbouw • Toeristische agenda Molenlanden • Kaderstellende ambitie, randvoorwaarden en uitgangspunten voor de uitwerking en invulling van de toekomst van Kinderdijk • Uitvoeringsplan RMA 2023 • Plan van Aanpak RMT AV werkt door • Uitvoeringsprogramma Kinderdijk 2020-2025. • Klimaatakkoord Nederland 2019 • Regionale Energiestrategie Alblasserwaard 1.0, 30 juni 2021 • Transitievisie Warmte • Verordening verduurzamingsleningen Molenlanden, 16 juli 2020 • Lokale adaptatiestrategie Klimaat en Bodemdaling, 15 juli 2021 • Afvalbeleid 2021 • Laadvisie Molenlanden Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000.000

2021

2022

2023

2024

2025

2026

A. Lasten B. Baten

18,3 15,2

23,6 14,9

18,9 14,4

17,7 13,4

17,8 13,0

18,2 13,4

-0,5 2,6

-5,2 3,5

-0,4 4,2

-0,4 4,0

-0,3 4,4

-0,5 4,3

1.3 Programma 3: Welzijn, Sociaal en Cultuur Missie ‘Gelijke kansen voor iedereen’. In onze samenleving zijn alle inwoners even belangrijk, telt iedereen mee en neemt naar eigen kunnen deel: een inclusieve samenleving (VN-Verdrag Handicap). De gemeente is een toegankelijke en nabije partner die afstemt welke rol helpend is in het verder ontwikkelen en ondersteunen van alle inwoners in Molenlanden.

Versterken preventie Wat willen we bereiken? • Meer inwoners van 0 tot 100 hebben een gezonde leefstijl. (A.1) • Meer inwoners bewegen voldoende. (A 1) • Meer jongeren nemen deel aan het sport- en beweegaanbod. (A.1) • Borgen van het platform Samen Actief in Molenlanden (A.1) • Kwetsbare kinderen en jongeren zijn eerder in beeld en geholpen. Als we jongeren eerder helpen, neemt het aantal jongeren dat jeugdhulp vanuit de regionale zorgmarkt nodig heeft af. Dat aantal willen we tussen tot 2026 terugdringen met 10%. (A.2)

Begroting 2023 - 27

• • •

Alle 0-4-jarigen in Molenlanden krijgen een kansrijke start, dit begint al bij de zwangerschap. (A.2) Minder mantelzorgers voelen zich overbelast. (A.3) Minder inwoners hebben te maken met huiselijk geweld, kindermishandeling, ouderenmishandeling of met de gevolgen daarvan. (A.4)

Wat gaan we ervoor doen? • We stimuleren sporten en bewegen voor iedereen. Het recent vastgestelde accommodatie- en subsidiebeleid helpt daarbij. (A.1) • We sturen stevig op de uitvoering van het Sport- en Preventieakkoord Molenlanden waarbij we voor de jeugd verbinding maken met het onderwijs (Lokaal Educatieve Agenda en NPO- gelden. En we zetten verder in op fitheidstesten en gezonde leefstijl trainingen 18+. (A.1) • We faciliteren de Gezonde School-aanpak waarbij we ernaar streven dat alle scholen in Molenlanden hieraan meedoen. (A.1) • We bouwen verder aan en promoten het platform Samen Actief in Molenlanden. Het groepswerk van het Sociaal Team wordt hierin opgenomen. (A.1) • Het plan van aanpak ‘Rookvrije generatie 2040’ verder uitvoeren. (A.1) • Preventie over (en handhaven in samenwerking met Programma 4) alcohol en drugs, voor de groep jongeren 18+ en jongvolwassenen (A.1) • Versterken van het jongerenwerk en welzijnswerk; de bijbehorende extra investeringen lopen tot en met 2023. (A.2) • We zetten in op initiatieven voor jonge kinderen in de leeftijd – 9 maanden tot vier jaar die die bijdragen aan gezond en veilig opgroeien, door ‘Kansrijke Start’, ‘Voor- en Pré-zorg’ en Prenataal huisbezoek. (A.2)

• • • •

•

Uitvoeren van het derde en tevens laatste jaar van het project ‘Onze kinderen nabij’ (ontwikkellijnen 1 en 2). (A.2) Door ontwikkelen van het Steunpunt Mantelzorg en extra aandacht voor respijtzorg en werkende en jonge mantelzorgers. (A.3) Realiseren van een Odensehuis in Molenlanden. (A.3) We blijven inzetten op het verminderen van huiselijk geweld, kindermishandeling en ouderenmishandeling. We werken hiervoor met een lokaal actieteam ‘Veilig opgroeien is teamwerk’. En in regionaal verband aan het laatste jaar van het programma ‘Geweld Hoort Nergens Thuis’. (A.4) Intensiveren van de samenwerking en advisering op het gebied van Zorg en Veiligheid (Sociaal Domein en Openbare Orde en Veiligheid). Zowel lokaal als regionaal. (A.4)

Verbeteren zelfredzaamheid Wat willen we bereiken? • We dringen laaggeletterdheid terug waardoor meer inwoners beschikken over voldoende basisvaardigheden. (B.1) • We verbeteren de leefbaarheid door een goede spreiding van bibliotheekwerk met een gedifferentieerd aanbod door samenwerking en verbinding met de inwoners en partners. (B.1) • Terugdringen van taal- en leesachterstanden bij de jeugd door het stimuleren van een positief leesklimaat en leesbevordering. (B.1) • Minder inwoners beleven armoede en financiële stress. (B.2) • Inwoners kunnen langer zelfstandig wonen. (B.3) • Hulp en ondersteuning vanuit de Jeugdwet en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning is effectiever en heeft een duurzamer effect. (B.4) • Snellere en betere inburgering voor mensen met een migratieachtergrond. (B.5)

Begroting 2023 - 28

•

Onze samenleving is toegankelijker, zowel fysiek als digitaal. (B.6) Wat gaan we ervoor doen? • Bevorderen van taalvaardigheid door uitrol van het Lokaal actieprogramma aanpak laaggeletterdheid en bibliotheekwerk 0100. (B.1) • Aanschaffen en exploiteren van een wisselcollectie boeken in de vrijwilligersbibliotheek in Arkel. (B.1.) • Door bibliotheek Aanzet worden diverse cursussen maar ook Taalcafés en Taalhuizen georganiseerd. In de Taalcafés kan de taal worden geoefend. Taalhuizen verwijzen mensen naar informele en formele opleidingen. (B.1.) • Verhogen van de inkomensgrens voor minimavoorzieningen van 120% naar 130% van het bijstandsniveau en indexering bedragen minimavoorzieningen. (B.2) • We ondersteunen Voedselbanken, Schuldhulpmaatje, Stichting Leergeld en andere lokale partners. Zij verwachten een extra beroep op hun inzet vanwege toenemende armoede en opvang Oekraïners. (B.2) • Uitwerking en uitvoering notitie extra maatregelen armoedebestrijding samen met lokale partners. (B.2) • Onderzoeken noodzakelijke woonvoorzieningen voor doelgroep Beschermd Wonen en dak- en thuislozen en het realiseren ervan. Dat doen we via het lokale project ‘Huisvesting Kwetsbare Groepen’.

(B.3) • Uitvoeren van het derde en tevens laatste jaar van het project ‘Onze kinderen nabij’ (ontwikkellijnen 3 tot en met 8) (B.4) • Gecontracteerde Wmo-zorgaanbieders actief en structureel betrekken bij de transformatie, innovatie en signalering binnen het sociaal domein. (B.3, B.4) • Bij inkoop en contractering voor de Wmo inzetten op gekwalificeerde ondersteuning. Monitoring en borging vindt plaats via contractbeheer. (B.3, B.4)

•

Versterken van de doelmatigheid en de rechtmatigheid van de Wmo-ondersteuning via inkoopprocedures, indicatiestelling en facturering. (B.3, B4)

Verbeteren meedoen Wat willen we bereiken? • Minder inwoners ervaren eenzaamheid. (C.1) • Meer inwoners werken naar vermogen en nemen deel aan activiteiten. (C.2) • Onze samenleving is inclusiever. (C3) • Cultuur is van iedereen en voor iedereen. En cultuur zorgt voor meer betrokkenheid tussen inwoners en bij onze dorpen. (C.4) Wat gaan we ervoor doen? • Uitvoeren van het actieplan eenzaamheid. (C.1) • Voortzetten lokaal participatieproject ‘Jij bent in beeld’. (C.2) • Verbreding en versterking lokale participatiemogelijkheden door ondersteunen en verbinden van maatschappelijke initiatieven (bijvoorbeeld sociale moestuin) en lokale partners zoals Avres, bedrijven en middenstander en welzijnsvoorzieningen. (C.2) • Realisatie uitvoeringsplan Ambitiedocument Avres onder meer via Ambitiefonds. Met als focus: meer dienstverlening en ondersteuning dichtbij de inwoners en de lokale netwerken • Voortzetten wachtlijstbanen Nieuw Beschut. (C.2) • Uitvoeren nazorg van ex-gedetineerden door het Veiligheidshuis. (C.3) • Uitvoeren Inclusieagenda VN-verdrag handicap. (C.3) • Bestaand beleid (motie Respect in Molenlanden LHBTI) voortzetten en verbreden naar meer exclusiviteit, waarin ook aandacht is voor diversiteit en ook diversiteit in leeftijd (ouderen).

Begroting 2023 - 29

•

Omdat de samenleving steeds diverser wordt en meer inwoners met verschillende culturele achtergronden (vluchtelingen) in Molenlanden wonen. We betrekken partners en ondersteunen initiatieven die bijdragen aan brede inclusie. (C.3) We stellen samen met onze inwoners, partners en stakeholders een cultuurvisie op met als doel een uitvoeringsagenda te ontwikkelen. De visie is gebaseerd op de pijlers erfgoed (monumenten, immaterieel), kunsten, musea, cultuureducatie en participatie, archeologie en bibliotheken. We zetten cultuurtoerisme in om de pijlers in stand te houden (C.4)

Doorontwikkelen stads- en dorpsgericht werken Wat willen we bereiken? • We werken dorps- en stadsgericht waardoor we de betrokkenheid, inzet en autonomie van onze samenleving versterken. (D.1) • Medewerkers kennen de ondernemers en inwoners, de Molenlandse samenleving en zijn hierbij betrokken. (D.2) Wat gaan we ervoor doen? • Verder uitrollen van een online buurtplatform om mensen beter te bereiken en betrokkenheid te creëren. (D.1) • Ontwikkelen van een doorgaande leerlijn voor medewerkers door advies en consultatie op maat. (D.1) • Overleggen vaker in de kernen te plannen, waardoor onze zichtbaarheid toeneemt. (D.2) • Meten hoe de gemeente scoort op het gebied van de inwoner betrekken en het inspelen op de behoefte van de inwoner. (D.2) • Onze partners helpen om bij gemeentelijke projecten op de Molenlandse manier te communiceren. (D.2)

Netwerk Inwoners, dorpsoverleggen, ondernemers, maatschappelijke partners. Effect/resultaatindicatoren Indicator Aantal inwoners 19+ met gezonde leefstijl neemt toe Aantal mensen met ervaren eenzaamheid Aantal jongeren met jeugdhulp vanuit de regionale zorgmarkt neemt met 10% af Aantal verwijzingen vanuit de huisarts naar specifieke. Jeugdhulp Verhouding aantal verwijzingen naar spec. Jeugdhulp Overbelasting mantelzorger neemt af Aantal gerealiseerde woon-zorg initiatieven Deelnemers participatieprojecten ervaren een vergroting van hun participatiemogelijk-

Begroting 2023 - 30

Realisatie 2020 48% (2020)

Streefwaarde 2023

51%

Gezondheids monitor

40%(2020)

27%

939 (in 2021)

845 (in 2026)

Gezondheids monitor Dashboard SOJ

493 (2020)

400 (afhankelijk van totaal)

Service organisatie ZuidHolland Zuid

Van totaal: 52 % medisch verwijzers 26% jeugdteam

Van totaal: 37 % medisch verwijzers 37% jeugdteam

13,1 % (2020)

12 %

0

1

respondente n groepstrainin g:

Bron

Waarstaatjegemee nte/gezondheids monitor Intern Kwalitatief onderzoek start in 2020

heden en basisvaardigheden.

Aantal deelnemers met uitstroom naar passende plaats

Indicator

87% zeer positief, 13% positief. respondente n individuele begeleiding: 100% zeer positief.

76(62%)

Realisatie

n.n.t.b.

Philadelphia

Streefwaarde

Bron

2023 Molen-landen

Landelijk (Streefwaarde)

% inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijnen

47,7 (2020)

% inwoners dat wekelijks sport

44,8 (2020)

49,9

Gezondheidsraad

50,7

Gezondheidsraad

BBV – indicatoren Indicator

Berekend

MLL

NL

Percentage niet sporters Absoluut verzuim

Inw. 18+ 2016

55,2

49,3

Per 1000 inw. 5-18 jr. 2017 Per 1000 inw. 5-18 jr. 2019

0,7

2,7

4

18

Relatief verzuim

Vroegtijdige schoolverlaters. VO/MBO zonder startkwalificatie Achterstand kinderen in uitkeringsgezin Achterstand Werkloze jongeren Arbeidsparticipatie Personen met een bijstandsuitkering Lopende re-integratievoorziening Jongeren met jeugdhulp Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met delict voor de rechter Jongeren met jeugdreclassering Cliënten met maatwerk-arrangement WMO

Percentage leerl. 12-23 jr. 2020

1,1

1,9

Percentage kinderen 2019 Percentage jongeren 2019 Percentage werkenden t.o.v. beroepsbevolking 2020 Per 10.000 inw 2020

2

6

1%

2%

71,7

68,4

144,7

431,2

Per 10.000 inw 15-64 jr 2020 Percentage alle jongeren tot 18jr 2020 Percentage alle jongeren tot 18jr 2019 Percentage jongeren 1221 jarigen 2019 Percentage jongeren 1221 jr. 2020 Per 10.000 inwoners 2020

105,2

202

12,7

12,9

1,5

1,2

0

1

N.B

0,3

540

700

Actuele kader stellende beleidsnota’s • Uitgangspunten Koersdocument Sociaal Domein 2020-2023 • Plan van aanpak ‘Onze kinderen nabij’ • Subsidieverordening • Verordening Bekostiging leerlingenvervoer gemeente Molenlanden 2022

Begroting 2023 - 31

• • • • • • • • • • • • • •

• •

Nadere regels Leerlingenvervoer gemeente Molenlanden 2022 Beleidsregels bekostiging lokaal bewegingsonderwijs Nadere regels beschermd wonen en opvang Beleidsregels bekostiging lokaal bewegingsonderwijs Verordening en nadere regels beschermd wonen en opvang 2018 Verordening maatschappelijke ondersteuning 2019 en nadere regels 2022 Verordening huisvesting onderwijs Beleidsregels gemeentelijke taken uitvoering Wet Kinderopvang Verordening op de onderwijshuisvesting Verordening, beleids- en nadere regels jeugdhulp 2022 Verordeningen adviesorganen Beleidsplan Inburgering Lokaal actieplan Laaggeletterdheid Inclusieagenda Molenlanden 2022-2024 Actieplan eenzaamheid Notitie extra maatregelen bestrijding armoede

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000.000

2021

2022

2023

2024

2025

2026

A. Lasten B. Baten C. Mutaties reserves Totaal Programma 3

43,2 10,2 -2,7 30,3

47,2 9,9 -1,7 35,6

47,3 10,6 -0,6 36,0

45,0 8,9 -0,3 35,8

44,8 9,0 -0,3 35,5

44,7 9,0 -0,3 35,5

Toelichting: In deze tabel zijn naast de bestaande budgetten ook de beleidsintensiveringen/mutaties opgenomen waarvoor in de kadernota en/of in de begroting extra of minder middelen zijn opgenomen. Het betreft de volgende budgetten:

• • • •

Bijdrage GR SOJ (€ 1.787.000 structureel) Bijdrage GR DG&J (€ 67.000 structureel) Bijdrage Avres (€ 613.000 structureel) Aanvullende maatregelen bestrijding armoede (€ 90.500)

In de Jeugdhulpregio Zuid-Holland Zuid wordt in samenwerking tussen de 10 gemeenten aan een aantal initiatieven gewerkt. Het gaat om een onderwijsvoorziening voor hoogbegaafden in het voortgezet onderwijs, de verdere inrichting van het regionaal Expertiseteam Passende Hulp voor kwetsbare jeugdigen, versterking van het jeugdhulplandschap en het intensiveren van de Verwijsindex Risicojongeren. Op deze onderdelen verwachten wij mogelijk kosten in 2023 die we op dit moment nog niet kunnen inschatten en afhankelijk zijn van besluitvorming in de jeugdhulpregio.

1.4 Programma 4: Bestuur, Veiligheid en Dienstverlening Missie We bieden inwoners en bedrijven een veilige omgeving. Het huidige veiligheidsniveau in Molenlanden is hoog. Dit willen wij zo houden, en waar mogelijk verbeteren.

Bestuur Wat willen we bereiken? • Een leidende rol in de regio innemen. (A.1) • Het Molenlandse geluid sterker door laten klinken richting provincie, waterschap, het rijk en in Brussel. Daarmee willen we kansen pakken of beperkingen wegnemen. (A.2)

Begroting 2023 - 32

• • • • • • •

Een sterke rol innemen binnen de gemeenschappelijke regelingen. Ook gericht op het, tot een minimum, beperken van (financiële) risico’s. (A.3) Kansen benutten op inhoudelijke thema’s door eigen middelen in te zetten als hefboom voor bekostiging. (A.4) Goede afstemming van bestuurlijke ambities met ambities, activiteiten, wensen en energie van onze dorpen en stad. (A.5) Vergroten van betrokkenheid bij en draagvlak voor de lokale politiek en politieke processen. (A.6) De inhoud van de bestuurlijke voorstellen is van hoge kwaliteit en rijp voor besluitvorming. (A.7) Een goede verbinding tussen de raad en de gemeenschap. (A.8) Een krachtige en rolvaste raad met een transparant en democratisch besluitvormingsproces. (A.9)

Wat gaan we ervoor doen? • Innemen van een initiërende en leidende rol op voor Molenlanden belangrijke gemeenteoverstijgende opgaven, zoals agrarische economie, landschap en bereikbaarheid. (A.1) • Invullen van bestuurlijk trekkerschap Regionaal Maatschappelijke Agenda (RMA) en participeren in en uitvoering geven aan het Uitvoeringsprogramma RMA 2023. (A.2) • Regionale afstemming en inzet voor het versterken van onze lobbykracht. (A.2) • Deelname aan LEADER (Europees subsidieprogramma voor plattelandsontwikkelingen) 2023-2027. (A.2) • Verkenning naar Regiodeal. (A.4) • We geven verder uitvoering aan de acties zoals opgenomen in de in 2021 vastgestelde Nota Verbonden Partijen. Onder meer het verder ontwikkelen van het werken met de Verbonden Partijen Commissie (zie de Paragraaf Verbonden Partijen). (A.3)

•

•

•

•

• •

We maken een laatste actualisatie van het Samenlevingsprogramma. In het vervolg daarop maken we gebruik van de ervaringen en lessen uit het Samenlevingsprogramma. Het programma dat als instrument is gebruikt om de verbinding met inwoners, ondernemers, verenigingen, kerken en andere samenwerkingspartners te versterken. Daarbij zetten we in op het meer thematisch betrekken van verschillende doelgroepen. (A.5) We verrijken de Toekomstvisie 2030. Het gaat daarbij om specifieke thema’s en onderwerpen, waarop we in gesprek met raad, samenleving en partners gaan verdiepen. We trekken bij deze participatie zoveel mogelijk gelijk op met het opstellen van de Omgevingsvisie. (A.5) Bij de voorstellen van college aan raad letten we expliciet op de kaderstellende rol van de raad. Dat doen we op zo’n manier dat de raad deze rol, én de controlerende en volksvertegenwoordigende rol, goed kan invullen. (A.7) Toelichting: Het college van burgemeester en wethouders biedt de gemeenteraad voorstellen aan waarbij ze in het proces altijd ruimte geeft voor de kaderstellende en controlerende rol van de raad. Vanuit het besef dat de raad een volksvertegenwoordigende rol heeft. Ruimte voor participatie is daarbij erg belangrijk. De inhoud van de raadsvoorstellen is van hoge kwaliteit en rijp voor besluitvorming.

Intensivering van de raadscommunicatie, waarmee we het werk van en de raadsleden voor de inwoners bekender willen maken. (A.6) Voortzetten van het collectief leertraject met diverse bijeenkomsten en opleidingen. Waarbij we samen met college en ambtelijke organisatie de goede samenwerking willen behouden en waar mogelijk verder verbeteren. (A.9)

Begroting 2023 - 33

• •

Bewustwording vergroten voor een weerbaar bestuur, onder andere met de implementatie van een agressieprotocol en aandacht voor integriteitskwesties. (A.9) Uitvoering van het nog vast te stellen raads- en griffieplan 2023-2024. (A.8)

Netwerk Inwoners, ondernemers, buur-/regiogemeenten, medeoverheden (provincie, waterschap, het rijk en in Brussel), verbonden partijen (waaronder gemeenschappelijke regelingen), maatschappelijke partners, griffies door het hele land, brancheorganisaties. •

Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken? • Een veilige gemeente blijven. En ervoor zorgen dat inwoners dat ook zo ervaren. (B.1) Wat gaan we ervoor doen? • Uitvoeren van het Veiligheidsplan. (B.1) • Toelichting: In 2023 zetten we in op de prioriteiten uit het Veiligheidsplan en die in het uitvoeringsprogramma voor dat jaar of doorlopend zijn benoemd. Het betreft dan onder andere: o Het voorkomen van stijging van het aantal inbraken door het inbrekers lastiger te maken. We pakken heling aan door meer controles bij opkopers, en we passen de last onder dwangsom inbrekers vaker toe. o Doorlopende inzet op de aanpak van ondermijning, zowel preventief als handhaving. Zoals het formaliseren van beleid om coffeeshops in Molenlanden niet toe te staan.

Versterken van de samenwerking tussen Zorg & Veiligheid. o Samenwerking tussen de interne en externe partners binnen Zorg & Veiligheid wordt steeds belangrijker. Het gaat dan bijvoorbeeld om personen met complexe problemen. Bijvoorbeeld als gevolg van psychische of financiële problemen waarbij meer risico is op huiselijk geweld of woonoverlast. In 2023 zetten we verder in op duidelijke afspraken en kaders. Zodat partijen weten wie welke actie kan ondernemen. Vroegsignalering is daarbij belangrijk. Als het nodig is zetten we dwang in via de Wet Verplichte GGZ. o Extra handhaven door boa's (B.1) We zetten in op meer toezicht en handhaving door bijzondere opsporingsambtenaren (boa's). Hiervoor is extra geld beschikbaar vanuit het Rijk (motie Hermans), dit onder het voorbehoud dat voldoende extra capaciteit geleverd kan worden via vaste partner gemeente Papendrecht (daar nemen we de boa capaciteit af). We verkennen daarnaast samen met gemeente Papendrecht op welke wijze en constructie de samenwerkingwordt voortgezet, waarbij de risico's niet meer voornamelijk bij Papendrecht liggen, maar meer worden gespreid. o

Netwerk Politie, inwoners, wooncorporaties, Stichting Welzijn Molenlanden, Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid, Zorg- en Veiligheidshuis Zuid-Holland Zuid, Omgevingsdienst Zuid Holland Zuid, Regionale Ambulance Voorziening Zuid-Holland Zuid, Waterschap Rivierenland, Rijkswaterstaat, Stichting Salvage, gemeente Papendrecht en Defensie.

Begroting 2023 - 34

•

Dienstverlening Wat willen we bereiken? Molenlanden is een toegankelijke gemeente met een gebruiksvriendelijke dienstverlening, de inwoner krijgt daarbij persoonlijke aandacht als dat nodig is: • Gemak voor onze inwoners met goede (telefonische) bereikbaarheid, snelle en kwalitatief goede (digitale) dienstverlening. We schrijven zoveel mogelijk in Klare Taal en we geven proactief relevante informatie en duidelijkheid over reactie- en afhandeltermijnen bij onze producten en diensten te beginnen met meldingen openbare ruimte. (C.1) • Maatwerk in begeleiding van inwoners voor wie digitale dienstverlening toegankelijk is. (C 2) • Continue verbetering van de kwaliteit van dienstverlening door te luisteren naar inwoners en andere relevante (interne) partijen. (C.3) • Regelmatige ontmoetingen met inwoners. Bijvoorbeeld over initiatieven, sociale en ruimtelijke vraagstukken. De ontmoetingen worden zoveel mogelijk bij de inwoner thuis of bij de inwoner in de buurt/kern georganiseerd. (C.4) • Wat gaan we ervoor doen? • Concentratie van dienstverlening voor minder producten en diensten die inwoners minder vaak nodig hebben. Zoals het aanvragen en afhalen reisdocumenten en rijbewijzen op één servicepunt. We zorgen daarbij voor ruime openingstijden en meerdere avondopenstellingen. (A.1.) • Inwoners kunnen reisdocumenten en rijbewijzen gratis thuis of op het werk te laten bezorgen. (A.1).

• We monitoren onze (telefonische) bereikbaarheid. (C.1)

• • • • •

•

•

•

We verbeteren de informatievoorziening in ICT-systemen waarbij we ons richten op kortere reactie- en afhandeltermijnen. (C.1) We onderzoeken de mogelijkheden van doorontwikkeling/verbetering van onze digitale dienstverlening en kijken daarbij ook naar nieuwe wetgeving. (C.1.) Onze medewerkers zijn en blijven getraind in het schrijven van brieven, e-mails en andere teksten in Klare Taal. (C.1.) We toetsen bij inwoners of we voldoende begrijpelijk schrijven. We doen dat in samenwerking met (de taalpunten van) de bibliotheken in onze gemeente. (C.1.) We leveren maatwerk voor inwoners die niet fysiek in staat zijn om het servicepunt te bezoeken. (C.1.) We houden inwoners, ook tijdens lopende processen en procedures, op de hoogte van de voortgang. En we geven actief terugkoppeling over afspraken of oplossingen. We beginnen hiermee bij Meldingen openbare ruimte. (C.1.) We bieden begeleiding aan bij inwoners die niet overweg kunnen met digitale middelen. We gaan hiervoor samenwerken met de Informatiepunten digitale overheid bij de bibliotheken in onze gemeente. (C.2) Betrekken van inwoners en andere relevante (interne) partijen bij de verbetering van onze dienstverlening. Dat doen we op verschillende manieren (zoals in gesprekken en met vragenlijsten) en bij verschillende partijen. (C.2) We zoeken onze inwoners daar op waar dit passend en gewenst is.

Voor overleg en bijvoorbeeld om de situatie ter plekke te bekijken. Dat past bij de Molenlandse manier van werken. De gemeente sluit aan op initiatief van de inwoner. En omgekeerd nemen wij ook het initiatief om de inwoner op te zoeken. (C.3)

Begroting 2023 - 35

Netwerk Inwoners, ondernemers, eigen medewerkers, andere relevante (interne) partijen, maatschappelijke organisaties.

Afhandeling vergunning aanvragen en initiatieven

90% (2021)

Effect/resultaatindicatoren Veiligheidsbeleving inwoners (1x 8 (2021) per 2 jaar) Indicator Berekend

8 MLL

Veiligheidsmonitor NL

Verwijzingen Halt

per 1000 inw 2021

5

8

Winkeldiefstallen

per 1000 inw 2021

0,136

1,757

Geweldsmisdrijven

per 1000 inw 2021

2,2

4,3

Diefstal uit woningen per 1000 inw 2021

0,385

0,1345

Vernieling

per 1000 inw 2021

2,04

4,12

Indicator

Realisatie

Tevredenheid van inwoners over dienstverlening

Alleen onderzoek servicepunten. Score 8 (2022)

Bereikbaarheid van gemeente voor inwoners

6 (2021)

Streefwaarde 2026 Inwoners waarderen onze dienstverlening met gemiddeld een 8 Onze bereikbaarheid wordt gescoord met een 8

Bron

Periodiek tevredenheidsonderzoek op meerdere terreinen van dienstverlening

90% van aanvragen en initiatieven wordt op tijd afgehandeld

Eigen monitoring en onderzoek

Actuele kaderstellende beleidsnota’s • Raads- en griffieplan 2023-2024 • Nota Verbonden Partijen 2021-2026 • Participatiebeleid • Algemene Plaatselijke Verordening • Drank & horecaverordening • Winkeltijdenverordening Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000.000

2021

2022

2023

2024

2025

2026

A. Lasten B. Baten C. Mutaties reserves Totaal Programma 4

10,0 2,0 0,0 8,0

8,8 -0,1 -0,1 8,8

8,8 0,5 0,0 8,3

9,3 0,9 0,0 8,3

9,3 0,9 0,0 8,3

9,3 1,1 0,0 8,3

Toelichting: In deze tabel zijn naast de bestaande budgetten ook de beleidsintensiveringen/mutaties opgenomen waarvoor in de kadernota en/of in de begroting extra of minder middelen zijn opgenomen. Het betreft de volgende budgetten:

Onderzoek extern bureau.

• •

Bijdrage GR Veiligheidsregio (€ 334.000 structureel) Meicirculaire 2022: extra capaciteit BOA's (€ 37.000 structureel)

Begroting 2023 - 36

In de Begroting 2022 zijn stelposten voor dienstverlening opgenomen voor nog te realiseren bezuinigingen. Bij de uitwerking is onder andere het gratis thuisbezorgen van documenten toegevoegd, waardoor de besparing per saldo niet wordt gerealiseerd. Voor jaarschijf 2023 wordt de stelpost gehandhaafd omdat de transitie naar één servicepunt nog verder moet worden uitgewerkt. Hierover wordt nader gerapporteerd in de Zomer- en/of Najaarsnota. In de jaarschijven 2024 en verder zijn de kosten van de huidige vijf servicepunten komen te vervallen, waarmee ook de stelpost voor deze jaren niet meer van toepassing is.

1.5 Algemene Dekkingsmiddelen en Onvoorzien

261

261

261

261

Overige baten en lasten

-1.396

-2.000

-3.152

-4.341

Totaal

78.435

82.696

83.392

79.023

Lokale heffingen In deze begroting is voor het jaar 2023 rekening gehouden met een compensatie van de gemeentelijke heffingen tot een bedrag van € 35 voor alle huishoudens om de stijging van de (woon-)lasten te temperen. Onroerendezaakbelastingen (OZB) Ten opzichte van het totaal van vorig jaar is de opbrengst geïndexeerd met 1,5% inflatiecorrectie conform de Kadernota.

In onderstaande tabel vindt u het overzicht van de algemene dekkingsmiddelen. Deze inkomsten kennen in tegenstelling tot heffingen als het rioolrecht en de afvalstoffenheffing geen vooraf bepaald bestedingsdoel. De belangrijkste algemene dekkingsmiddelen zijn de algemene uitkering uit het gemeentefonds, de onroerende-zaakbelastingen en de renteopbrengst. Bedragen (X € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Treasury

1.142

1.108

889

893

OZB-woningen

5.207

5.277

5.326

5.334

OZB-niet woningen

2.780

2.825

2.870

2.870

Belastingen Overig

-71

-71

-72

-72

Algemene uitkering

70.552

75.336

77.310

74.118

-40

-40

-40

-40

Onvoorzien

Dividendopbrengst

Toeristenbelasting In onze gemeente heffen we toeristenbelasting voor verblijf in de gemeente van personen die niet in de gemeente Molenlanden staan ingeschreven in de basisregistratie personen. Algemene uitkering In de begroting 2023 is voor de raming van de algemene uitkering uit het gemeentefonds uitgegaan van de septembercirculaire 2022 van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Ten opzichte van de vorige begroting(en) is de uitkomst voor de meerjarenraming 2023 t/m 2026 aanmerkelijk voordeliger. Dividend De gemeente ontvangt jaarlijks dividenduitkeringen uit hoofde van haar aandelenbezit in Stedin NV en de NV Bank Nederlandse

Begroting 2023 - 37

Gemeenten (BNG). In de begroting 2023 is uitgegaan van een dividendinkomst van Stedin van € 121.900 en van BNG Bank € 139.000.

Onvoorzien In de begroting is een bedrag van € 40.000 opgenomen voor onvoorziene uitgaven.

De aandeelhouders van Oasen hebben in 2005 besloten om geen dividend meer uit te keren maar in plaats daarvan structureel een schenking te doen aan een goed doel.

1.6 Overhead

Renteopbrengst De verkoop van het woningbedrijf heeft de voormalige gemeente Giessenlanden een groot bedrag opgeleverd aan liquide middelen. Deze gelden worden in 2023 belegd binnen de mogelijkheden die voor de overheid gelden. Op grond van de huidige rentestand en al aangegane beleggingen en verstrekte geldleningen wordt over 2023 een rendement van ongeveer 3% verwacht. Overige baten en lasten Onder overige baten en lasten is een stelpost opgenomen voor de stijging van de lonen. Hierbij is op basis van de septembercirculaire, rekening gehouden met een stijging in 2022 van 2,5%, in 2023 2,3%, in 2024 2,1% en in 2025 2,4%.

De overhead bestaat uit de personeelskosten en andere kosten welke niet direct aan de taakvelden kunnen worden toegerekend omdat deze feitelijk voor meerdere taakvelden worden gemaakt. Het betreft de zogenaamde PIOFACH kosten (Personeel Informatie Organisatie Financiën Automatisering Communicatie en Huisvesting). Het BBV schrijft voor om deze kosten te verantwoorden op het taakveld 04 Overhead en worden voor 2023 berekend op ca. €15.531.000. Dit is circa 14% van totale kosten van de begroting 2023. In de paragraaf bedrijfsvoering zijn een aantal posten nader toegelicht.

Begroting 2023 - 38

Bedragen X € 1.000

Rekening 2021

Begroting na wijz. 2022

Begroting 2023

Jaarschijf 2024

Jaarschijf 2025

Jaarschijf 2026

8.374

8.521

9.377

9.267

9.210

9.210

Indirecte personeelskosten

816

937

945

942

943

943

Huisvestingskosten

731

793

939

261

276

286

Facilitaire kosten

307

346

361

382

366

366

Automatisering ICT

2.091

2.667

3.350

2.665

2.640

2.640

Informatiebeheer

Directe personeelskosten aan overhead

100

146

325

155

155

155

Wet Open Overheid

0

123

138

154

173

173

Materieel en vervoer

206

229

246

233

214

214

Overige kosten bedrijfsvoering

573

575

327

297

297

297

Afschrijving en rente

987

1.311

1.034

1.222

1.059

1.023

Toerekening overhead aan investeringen

-491

-685

-731

-731

-731

-731

Bijdragen

-31

-146

-72

-90

-126

-136

13.664

14.817

16.238

14.757

14.476

14.441

Bijdragen uit en aan reserves

-1.692

-915

-708

-8

-8

-8

Totaal Overhead

11.972

13.902

15.531

14.750

14.469

14.433

Begroting 2023 - 39

2.

Paragrafen

2.1 Paragraaf lokale heffingen De lokale heffingen vormen een belangrijk deel van de inkomsten van de gemeente Molenlanden en maken deel uit van het beleid van de gemeente. Het is belangrijk inzicht te hebben in de tarieven en de opbrengsten. De heffingen bepalen de lokale lastendruk en zijn van belang voor afweging tussen beleid en inkomsten. De gemeente Molenlanden kent de volgende heffingen: a. (on-)roerende-zaakbelastingen (OZB/RZB) b. precariobelasting c. rechten d. rioolheffing e. afvalstoffenheffing f. toeristenbelasting

De kosten van afvalinzameling en –verwerking worden voor 100% doorberekend in de afvalstoffenheffing. De rioolheffing is 100% kostendekkend, waarbij de voorziening conform het GRP geleidelijk wordt afgebouwd en de tarieven structureel 3% per jaar stijgen. Onroerende-zaakbelastingen De ‘onroerende-zaakbelastingen’ worden geheven van de eigenaren en gebruikers van bedrijfspanden, overige gebouwen en niet-cultuurgronden. Daarnaast wordt ‘onroerendezaakbelasting’ geheven van eigenaren van woningen. Deze belastingen worden geheven over de waarde van onroerende zaken. De waardering van de onroerende zaken vindt plaats op grond van de Wet waardering onroerende zaken (WOZ). Deze WOZwaarden worden jaarlijks vastgesteld. In 2023 wordt de waarde gebruikt per waardepeildatum 1-1-2022.

De genoemde belastingen onder a., b. en f. dienen tot het verkrijgen van algemene dekkingsmiddelen. De rechten, rioolheffing en de afvalstoffenheffing zijn een vergoeding voor de door de gemeente te verstrekken diensten en mogen maximaal kostendekkend zijn. Ontwikkelingen 2023 Conform de uitgangspunten bij de kadernota 2023 is de OZB/RZB voor 2022 niet verhoogd, behoudens inflatiecorrectie van 2,3% en de areaaluitbreiding. De tarieven voor de leges en de begraafrechten zijn aangepast met de inflatiecorrectie van 2,3%.

Zodra de nieuwe waarden bekend zijn worden de tarieven opnieuw berekend. Uitgangspunt voor deze berekening is de gewenste opbrengst. Dit is de belastingopbrengst van het voorgaande jaar, verhoogd met de belasting op (nieuwe) gereed gekomen panden. In de kadernota is aangegeven dat de OZB niet verhoogd zal worden, behoudens de areaaluitbreiding en inflatiecorrectie van 2,3%. Dit uitgangspunt is ook zo verwerkt in de begroting 2023. De verwachting is dat de nieuwe WOZ-waarden ongeveer 15 % zullen stijgen ten opzichte van de oude waarden. De tarieven voor de onroerendezaakbelastingen zijn afhankelijk van de getaxeerde waarden 2022 en worden in december vastgesteld. Op basis hiervan worden de OZB-tarieven 2023 berekend.

Begroting 2023 - 40

Rechten - leges Onder leges vallen diverse zaken, zoals paspoorten, rijbewijzen maar ook de omgevingsvergunningen. De nieuwe tarieven zijn conform de uitgangspunten gecorrigeerd met de inflatiecorrectie van 2,3%, waarbij rekening is gehouden met de door het rijk vastgestelde maximumtarieven. Voor de leges geldt de regelgeving dat deze niet meer dan kostendekkend mogen zijn. Met de invoering van één servicepunt in de gemeente in het eerste kwartaal zullen de bezorgkosten van reisdocumenten en rijbewijzen vervallen. De kostendekkendheid van de leges op grond van de legesverordening worden in totaal bezien. In totaliteit mag de kostendekkendheid van de legesverordening niet hoger zijn dan 100%. Onderstaand overzicht maakt inzichtelijk dat de geraamde baten in totaliteit de geraamde lasten niet overschrijden. Leges

Totale lasten

Totale baten

Kostendekkendheid

1 Algemene dienstverlening Burgerlijke stand

134.859 230.082 284.981 30.713

54.987 152.562 186.764 12.953

41 % 66 % 66 % 42 %

Gemeentearchief

16.470 16.242

10.015 12.988

61 % 80 %

Leegstandswet

2.563

2.059

80 %

Kabels en leidingen

98.351

91.561

93 %

Verkeer en vervoer

14.858

11.814

80 %

303

151

50 %

829.422

535.854

65 %

Reisdocumenten Rijbewijzen Verstrekkingen uit de basisregistratie personen Overige publiekszaken

Overige Totaal titel 1 2 Fysieke leefomgeving / omgevingsvergunning

Vooroverleg / beoordeling conceptaanvraag Omgevingsvergunning

61.917

24.204

39 %

1.577.567

1.618.541

102 %

Bestemmingswijzigingen

122.728

121.773

99 %

1.762.212

1.765.086

100 %

Horeca

4.764

2.188

46 %

Organiseren evenementen en markten Totaal titel 3

1.968

453

23 %

6.732

2.641

39 %

2.598.366

2.303.581

89 %

Totaal titel 2 3 Europese dienstenrichtlijn

Totaal

Rechten – begraafrechten De begraafrechten worden geheven voor begrafenissen en het onderhouden van de begraafplaatsen. In het verleden zijn veel rechten voor onbepaalde tijd afgekocht, mede hierdoor zijn de begraafrechten niet kostendekkend. In een periode van 3 jaren wordt vanaf 2021 gestreefd naar een kostendekkingspercentage van 80%. Begraafrechten Lasten taakveld Overhead Totale lasten Rechten Totale baten Kostendekkendheid Resultaat

1.090.414 544.276 1.634.690 1.214.000 1.214.000 74% -420.690

Rioolheffing In het Gemeentelijk RioleringsPlan 2020-2024 is vastgesteld dat de tarieven van de rioolheffing structureel geleidelijk stijgen met 3% (exclusief inflatie) om een verdubbeling van het tarief te

Begroting 2023 - 41

voorkomen. Het tekort wordt vervolgens gedekt uit de voorziening riolering. De gemeente Molenlanden heft zowel rioolheffing van de eigenaar als van de gebruiker van een op het riool aangesloten onroerende zaak. De gebruikersheffing wordt geheven door middel van een opslag per m³ waterverbruik. Het waterleidingbedrijf Oasen int deze heffing. De gemeente hanteert één heffing voor zowel stedelijk afvalwater als hemelen grondwater. Er is niet voor gescheiden heffingen gekozen vanwege de hoge uitvoeringskosten en het toepassen van het solidariteitsprincipe. Objecten die indirect zijn aangesloten op de riolering en uitsluitend hemelwater kunnen afvoeren worden alleen voor de eigenarenheffing aangeslagen. Het tarief hiervan wordt bepaald op 25% van het tarief voor het eigenarendeel. Reden voor een lager tarief is dat deze objecten minder profijt hebben van de gemeentelijke riolering doordat zij uitsluitend hemelwater afvoeren. Op basis van de ramingcijfers is een geactualiseerde berekening van de tarieven gemaakt. Het tarief voor het eigenarendeel rioolheffing wordt € 99,61 per perceel. Het tarief voor de indirect aangesloten objecten welke uitsluitend hemelwater afvoeren bedraagt 25% van het tarief van het eigenarendeel, € 24,90. Het tarief voor het gebruikersdeel wordt € 1,17 per m3.

Rioolheffing Lasten taakveld Overhead BCF BTW Totale lasten Rioolheffing Kostendekkendheid Dekking vanuit voorziening

Afvalstoffenheffing Voor de afvalstoffenheffing geldt conform de kadernota dat de kosten van afvalinzameling en -verwerking voor 100% door de heffing worden gedekt. De kosten voor het afvalbeleidsplan en de invoering van DIFTAR worden gedekt vanuit de algemene reserve en de egalisatievoorziening, hierdoor is het kostendekkingspercentage in 2023 91 %. Iedere zelfstandige wooneenheid binnen de gemeente wordt aangeslagen voor deze belasting. Molenlanden hanteert tarieven voor één- en meerpersoonshuishoudens. Het al of niet gebruikmaken van de gemeentelijke ophaaldienst, is hiervoor niet relevant. Voor de recreatiewoningen in parken is een afwijkende regeling getroffen. Deze hebben een eigen contract met Waardlanden voor grote verzamelcontainers. De totale kosten voor afvalinzameling en –verwerking zijn de afgelopen jaren fors hoger geworden. Dit komt door de stijgende kosten van Waardlanden. Het tarief voor éénpersoonshuishoudens stijgt naar € 296,10 en voor een meerpersoonshuishoudens naar € 370,12. Deze tarieven waren € 272,06 en € 340,07. Het inzamelen van het huisvuil wordt verzorgd door reinigingsdienst Waardlanden. Inwoners van Molenlanden kunnen ook hun afval aanbieden bij één de vier afvalbrengstations van Waardlanden.

3.549.000 449.851 742.241 4.741.092 4.383.332 92 % 357.760

Begroting 2023 - 42

Afvalstoffenheffing Lasten taakveld Overhead BCF BTW Totale lasten Afvalstoffenheffing Kostendekkendheid Dekking vanuit voorziening / algemene reserve

onderzoekt jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten. De uitkomsten worden jaarlijks gepubliceerd in de Coelo-atlas.

5.385.986 160.302 1.061.378 6.607.666 6.040.051 91 %

De Coelo-Atlas over 2022 is de meest recente versie. Uit deze atlas blijkt dat de gemeente Molenlanden op plaats 151 van de 349 gemeenten staat. Uit de atlas blijkt dat het OZB-tarief van Molenlanden net onder het gemiddelde van Nederland valt. De gemiddelde woningwaarde zit net boven het gemiddelde.

567.615

Toeristenbelasting In de kadernota 2022 is een inflatiecorrectie van 2,3 % vastgelegd. De toeristenbelasting wordt geheven voor het verblijf in de gemeente van personen die niet in de gemeente Molenlanden staan ingeschreven in de basisregistratie personen. De toeristenbelasting komt ten goede aan de algemene middelen. De belasting wordt geheven van degene die verblijf biedt. Degene die verblijf biedt, mag de belasting doorbereken aan degene die verblijf houdt. De toeristenbelasting wordt geheven per persoon per nacht, het tarief wordt € 1,39 per persoon per nacht. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit is moeilijk aan te geven. Het Rijksbeleid is er op gericht de lokale lasten trendvolgend met het Bruto Binnenlands Product te laten stijgen. Er blijft echter wel de mogelijkheid om hogere OZB heffingen toe te passen. De heffingen waar kosten tegenover staan zijn kostendekkend. Ontwikkeling lokale lastendruk Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo), onderdeel van de Rijksuniversiteit Groningen,

Bij de milieuheffingen ligt het tarief van de afvalstoffenheffing boven het landelijk gemiddelde. De rioolheffing van Molenlanden ligt in 2022 ook boven het landelijk gemiddelde. De gegevens van het hierna opgenomen overzicht komen uit de Coelo-atlassen van de corresponderende jaren en betreffende woonlasten van een meerpersoonshuishouden. Gemeente Alblasserdam Gorinchem HardinxveldGiessendam Krimpenerwaard Molenlanden Papendrecht Sliedrecht Vijfheerenlanden

Woonlasten 2020 783 768 829

Rangorde 2021 2022 789 870 801 905 860 901

2022 123 165 158

802 792 705 672 860

818 800 759 743 879

192 151 264 69 280

921 893 988 827 1.004

De lokale lastendruk voor een gemiddeld huishouden zal zich in Molenlanden voor een meerpersoonshuishouden als volgt ontwikkelen.

Begroting 2023 - 43

uitgangspunten voor de risicobeheersing en het risicobeheersingsproces vastgelegd.

Woonlasten Afvalstoffenheffing Rioolheffing eigenaar Rioolheffing gebruiker OZB eigenaar Totaal

2022 340 95 132 309 876

2023 370 100 139 316 925

Financiële kengetallen In deze risicoparagraaf zijn aan het eind een aantal financiële kengetallen opgenomen. Deze getallen geven inzicht in de financiële positie van de gemeente.

Kwijtschelding Voor de inwoners van Molenlanden met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van kwijtschelding van de afvalstoffenheffing en de rioolafvoerheffing. De kosten van bestaan, voor de beoordeling of men in aanmerking komt voor kwijtschelding worden gesteld op 100%.

2.2 Paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing Algemeen Deze paragraaf gaat in op de volgende vraag: in welke mate is de gemeentelijke financiële positie toereikend om de financiële gevolgen van risico’s op te kunnen vangen? Inzicht in de omvang van de risico’s is een voorwaarde voor een gezonde bedrijfsvoering. Bij de besluitvorming kan hiermee rekening worden gehouden. De financiële inschatting van de risico’s wordt gerelateerd aan de vermogenspositie van de gemeente. Binnen de organisatie is globaal geïnventariseerd welke risico’s er bekend zijn. Op basis van de risico’s is het weerstandsvermogen berekend. Volgens artikel 20 van de Financiële verordening moet de gemeenteraad een nota ‘Weerstandsvermogen & risicobeheersing’ vaststellen. Deze nota is in voorbereiding en zal medio dit jaar worden aangeboden. In deze nota worden de

Beleid en beschikbaarheid van de weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit ziet er als volgt uit: Weerstandscapaciteit Algemene reserves ( vrij aanwendbaar) Begrotingssaldo / Jaarrekeningresultaat Post onvoorzien Totale Weerstandscapaciteit

Begroting 2023 31.030.189

Jaarstukken 2021 26.243.242

559.000

7.220.652

40.000 31.629.189

33.463.894

Voor de hoogte van de algemene reserve is uitgegaan van het saldo van de algemene reserve op de balansdatum inclusief de geplande onttrekkingen/toevoegingen. Weerstandsratio De weerstandsratio is de beschikbare weerstandscapaciteit gedeeld door de benodigde weerstandscapaciteit voor het afdekken van de geïnventariseerde risico’s. Weerstandsvermogen

2023

UITSTEKEND

4,55

Begroting 2023 - 44

Een ratio van >1,0 is noodzakelijk om alle risico’s te kunnen opvangen. Een ratio onder de 1,0 is onwenselijk. Een ratio van >2,0 of hoger is uitstekend. Een ratio van 4,55 is uitzonderlijk goed. Beleid met betrekking tot de risico’s Bij elk risico wordt een inschatting gemaakt: wat is de mate van waarschijnlijkheid dat het risico zich voordoet en wat zijn de financiële consequenties hiervan. Dit wordt uitgewerkt in een kans- en een gevolgwaarde. Benadering van de risico’s en de vertaling in kans en het effect We kijken eerst naar de totale omvang van het te lopen risico, als deel van het totaalbedrag dat als last is opgenomen in de jaarrekening. Zo duiden we de risico’s in omvang. Vervolgens wordt een inschatting gemaakt van de kans dat het risico zich voordoet. Daarbij wordt de volgende indeling gehanteerd: • Laag: Het gevolg van het risico wordt voor 25% meegenomen in het risicoprofiel. • Gemiddeld: Het gevolg van het risico wordt voor 50% meegenomen in het risicoprofiel. • Hoog: Het gevolg van het risico wordt voor 75% meegenomen in het risicoprofiel. • Zeer hoog: Het is nagenoeg zeker dat het risico zich voordoet. Voor het gevolg van het risico wordt een voorziening getroffen of dit is financieel verwerkt in de begroting. Van een risico zijn de geschatte (totale) kosten (kans x effect) gekwantificeerd en opgenomen in de tabel van risico’s.

De financiële risico’s die zich voordoen In de tabel op de volgende pagina treft u de gekwantificeerde risico’s aan. Het totaal aan risico’s bedraagt € 6.941.012. Dit was € 5.660.737 in de jaarrekening 2021. Deze stijging wordt veroorzaakt door hogere inschattingen van de risico’s op de onderwerpen: bedrijfsvoering, jeugdzorg en de grondexploitaties. De grondexploitaties en vastgoedprojecten worden vanwege de individuele risicoberekening per project berekent. Vooral de stijging van de prijzen zorgen voor een grotere onzekerheid binnen de projecten. Aangekondigde ontwikkelingen/ onderzoeken met mogelijke uitgaven zijn niet te kwantificeren in financiële zin of omvang. Ze worden verderop in deze paragraaf wel onder de aandacht gebracht. Coronacrisis De coronacrisis heeft voor onze gemeente een veel lagere impact in financiële zin gehad, dan eerder werd gedacht. De steun- en compensatiemaatregelen vanuit het Rijk pakten voor onze gemeente in financiële zin positief uit. Van de ontvangen coronagelden die zijn ontvangen is nog een deel beschikbaar.

Begroting 2023 - 45

Omschrijving

Totale omvang van te lopen risico

Omvang risicogedeelte

Kans dat risico zich voordoet

Geschat risico (omvang x kans)

153.984.000

153.984

25%

2.700.400 38.500

Gemeentefonds BTW compensatiefonds overschrijding plafond

70.553.000 4.500.000

705.330 200.000

75% 25%

529.000 50.000

Dividenden Stedin en BNG Bedrijfsvoering loonkosten en overhead

261.000 28.932.000

261.000 2.893.200

75% 25%

195.750 723.300

Stijging rentelasten Leges bouwvergunningen Participatie Jeugdzorg

25.000.000 1.575.850 1.461.000 10.700.000

250.000 787.925 146.100 1.700.000

75% 50% 50% 75%

187.500 393.962 73.050 1.275.000

WMO Leerlingenvervoer Prijsstijgingen t.g.v. Crises

7.141.000 850.000 5.000.000

714.100 85.000 500.000

50% 50% 75%

357.050 42.500 375.000

Grondexploitaties* Garanties (fin. Lasten 1% over hoofdsom)

Totaal

6.941.012

*De opbouw van de risico’s rondom dit onderwerp staan beschreven op de volgende pagina.

Begroting 2023 - 46

Toelichting risico’s Grondexploitaties en Vastgoed Projecten Voor de risico’s die zich voordoen binnen de grondexploitaties en vastgoedprojecten is uitgegaan van het risicoprofiel op individueel niveau en een recente doorrekening van alle grondexploitaties. Risico’s op grondexploitaties: Overige grondgebonden projecten: Totaal

€ 1.885.850 € 814.550 € 2.700.400

Garanties en waarborgen De gemeente staat garant voor tal van leningen en deelnemingen. De kans dat zich hierbij risico’s voordoen, is erg klein. Het risico is bepaald op 0,1% van de hoofdsom, de kans daarop als klein, 25%. De mogelijke risico’s als gevolg van extra te verlenen garanties in verband met de coronacrisis worden afgedekt door het Noodfonds. Gemeentefonds Het Kabinet is voornemens in 2026 de tijdelijk geschrapte ‘opschalingsschorting’ weer toe te passen. Dit zal een negatief effect op de ontwikkeling van het accres hebben. Daarnaast is van belang dat de minister van Binnenlandse Zaken er naar streeft ‘om een stabielere financiering voor de medeoverheden te realiseren en hun autonomie te vergroten’. Daarvoor wordt in de komende jaren een nieuwe financieringssystematiek voor de periode na 2025 uitgewerkt. Daarbij wordt de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied betrokken. Daarbij worden ook alternatieven voor de onroerendezaakbelasting (OZB) en de motorrijtuigenbelasting (MRB) bekeken. Nadere uitwerking, in gesprek met medeoverheden, volgt nog. De mogelijkheid bestaat dat er een gedeeltelijke compensatie komt. Binnen de

totale omvang van het gemeentefonds nemen wij 1% op als risico met een kans van 75%. BTW-compensatiefonds Gemeenten en provincies kunnen vanaf 2016 tot een vastgesteld maximum BTW declareren. Verschillen ten opzichte van het plafond worden aan gemeenten uitgekeerd. Praktijk is dat gemeenten steeds meer bij het BTW-compensatiefonds declareren en vervolgens via het gemeentefonds op de algemene uitkering worden gekort. Met een omvang van € 4.500.000 merken wij € 200.000 aan als risico. Dividend Stedin en BNG Jaarlijkse schommelingen van dividend kunnen een verschil van de raming betekenen in de begroting. De signalen die er waren in verband met de coronacrisis dat Stedin en BNG geen dividend zouden uitkeren, is inmiddels naar de achtergrond verdwenen. Ook zijn de aandelen van Stedin voor een deel preferente aandelen. Daarom merken wij dit nog steeds aan als 100% onzekerheid met een kans van 75%. Bedrijfsvoering loonkosten en overhead Het gaat om risico’s van nog niet voorzienbare kosten in verband met wachtgeld van politieke ambtsdragers en ontslag van personeel. Ook zijn er risico’s op het gebied van informatiebeveiliging en juridische aansprakelijkheid. Er zijn en worden diverse beheersmaatregelen getroffen om deze risico’s zoveel mogelijk te beperken. Dit gebeurt op het terrein van informatiebeveiliging, back-up, uitwijkfaciliteiten en verzekeringen.

Voor deze risico’s hebben wij een inschatting gemaakt van 10% van de totale personeels- en bestuurskosten met een kans van 25%.

Begroting 2023 - 47

Stijging rentelasten In de begroting 2023-2026 is rekening gehouden met een oplopende rente voor de raming van de rentelasten op nieuw aan te trekken leningen. De ontwikkeling van de inflatie laat zien dat mogelijke renteverhogingen zeer waarschijnlijk zullen zijn. Als de gestegen inflatie langere tijd duurt, is een aanpassing in het rentebeleid noodzakelijk. Gezien de herfinanciering op oude leningen voor een langere periode lopen we geen risico. Het gaat alleen om nieuw aan te trekken leningen. Eind 2022 moet er waarschijnlijk wel een langlopende lening aangetrokken worden. We verwachten dat er geen sprake zal zijn van kortlopende financieringen. We houden vanaf 2023 rekening met een hogere rentestand. We schatten de kans van een rentestijging in op hoog. Leges bouwvergunningen De raming van de bouwleges vormt een risico. Met de komst van de Omgevingswet, die voor een jaar is uitgesteld naar 1 januari 2023, is het lastig om op voorhand te bepalen welke effecten dit zal hebben voor gemeenten. Wat zal de nodige bezetting zijn, welke kosten blijven bestaan of welke uiteindelijke inkomsten uit de leges zal er uiteindelijk overblijven. We verwachten hier in de loop van 2023 meer zicht op te kunnen krijgen. Het risico van een lagere opbrengst wordt hoog ingeschat. Het risicobedrag is bepaald op de halve omvang met een kans van 50% aan lagere opbrengsten.

Participatie De GR Avres voert de Participatiewet, Minimabeleid en de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening uit voor onze gemeente. Hoewel het budget bij de uitvoering en het beleid door Avres leidend is, kan toch een tekort ontstaan. Avres heeft daarbij o.a. te maken met gevolgen van de coronacrisis, de energiecrisis en

de leefgeldverstrekking aan opgevangen Oekrainers. Daardoor nemen ook de uitgaven voor minimavoorzieningen toe. De zittende medewerkers in de sociale werkvoorziening hebben loon- en baangarantie, terwijl de rijksvergoeding daalt. Avres speelt samen met de deelnemende gemeenten zo goed mogelijk in op deze ontwikkelingen. Het risico wordt op gemiddeld ingeschat. Jeugdzorg (Dienst gezondheid en jeugd) Jeugdzorg wordt door de serviceorganisatie jeugd (SOJ) uitgevoerd. Een nadelig exploitatieresultaat zal SOJ direct bij de deelnemende gemeenten op basis van een verdeelsleutel in rekening brengen. SOJ beschikt niet over reserves. Anderzijds wordt een voordelig verschil uitgekeerd. Qua sturing is het voortdurend zoeken naar een balans tussen zorgvraag en beschikbaar budget. Bij de beleidsplanning en het contracteren van zorgaanbieders is het beschikbare budget uitgangspunt. In aanloop naar de zienswijzeprocedure voor haar begroting 2023 heeft de SOJ aangegeven dat de deelnemende gemeenten waarschijnlijk een groei van de zorgkosten krijgen van 5% in 2022, 2,5% in 2023 en 0% voor de jaren erna. Dit staat nog los van reeds bekende stijgende zorgkosten en indexatie. Of de kosten voor de Gemeente Molenlanden daadwerkelijk zo sterk stijgen zal moeten worden bezien. De Gemeente Molenlanden heeft in haar zienswijze aangegeven deze groei in zorgkosten vooralsnog niet te willen ramen.

Op basis van de beschikbare sturingsinformatie wordt ingeschat dat de geschetste effecten een risico vormen voor de Gemeente Molenlanden. Als uitgangspunt nemen we 10% van de totale kosten op als risicogedeelte, waarbij we uitgaan van een hoge kans. Aanbieders van gesloten jeugdhulp hebben in toenemende mate problemen met hun bedrijfsvoering en het rond krijgen van hun exploitatie. Dit is voor een belangrijk deel het gevolg van het

Begroting 2023 - 48

beleid om het aantal jeugdigen dat gesloten wordt geplaatst, terug te dringen. Bij de twee aanbieders in Zuid-Holland is de problematiek al zo groot, dat regio's en gemeenten in de provincie Zuid-Holland financieel moeten bijspringen. De omvang van de benodigde continuïteitssteun is nog onzeker. WMO Aan de hand van ervaringscijfers wordt zo realistisch mogelijk geraamd. Dat neemt niet weg dat er risico’s bestaan, zoals de toename van het aantal cliënten met een indicatie voor huishoudelijke ondersteuning en andere maatwerkvoorzieningen. Dit is het gevolg van de dubbele vergrijzing, langer thuis wonen en het door het Rijk ingevoerde vaste abonnementstarief. Een ander risico vormen de aanbestedingen van begeleiding, dagbesteding (met vervoer) en trapliften, de verhoging van tarieven (door de AMvB ‘reële marktprijs’, krapte op de arbeidsmarkt en de gestegen materiaalkosten) en het open-einde karakter van de Wmo. Er wordt ingeschat dat er een gemiddelde kans is op een afwijking van 10% met een risico van 50%. Leerlingenvervoer Leerlingenvervoer is een open-eind regeling. Het benodigde budget is vooral afhankelijk van de ontwikkeling van het aantal aanvragen. De kans is bepaald op ‘gemiddeld’. Prijsstijgingen t.g.v. Crises Als gevolg van diverse wereldwijde ontwikkelingen zijn de prijzen in 2022 gestegen. In het geval van bepaalde grondstoffen zelfs met 100% of meer.

Dit heeft tot gevolg dat Molenlanden zeer waarschijnlijk te maken krijgt met hogere kosten die gerelateerd zijn aan de olieprijs en de overige grondstofprijzen die aan ons doorberekend worden. Voor 2023

hebben we rekening gehouden met een hogere olie- en gasprijs in de budgetten die daarvoor gevoelig zijn. Hierdoor is de omvang van het risico kleiner geworden maar de kans dat het risico zicht voordoet, groot. Ontwikkelingen Een aantal ontwikkelingen laat zich nog niet financieel vertalen. Deze worden op een later tijdstip aan de gemeenteraad aangeboden of is afhankelijk van nog uit te voeren onderzoeken. Als voorbeelden noemen we: • Kinderdijk: ontwikkeling entreezone, tweede fase parkeervoorzieningen Westrand. • Nadere invulling van het accommodatiebeleid, zoals het investeringsprogramma van € 10 mln. • Integraal Huisvestingsplan primair onderwijs Molenlanden 2021-2032 is door de gemeenteraad vastgesteld waar we de komende 12 jaren gaan investeren. Daarbij is besloten om separate besluiten te nemen over de exacte invulling en de financiële effecten van de projecten. De lasten die horen bij deze investeringen, die geschat zijn op 46 tot 52 mln. euro, zijn nog niet verwerkt in de meerjarenraming, maar worden na concretisering van de plannen opgenomen. Het plan is verdeeld in 3 blokken van elk 4 jaar waarin de prioritering is aangegeven. Het kan gaan om nieuwbouw, renovatie en/of aanpassingen op het terrein van duurzaamheid. In overleg met de scholen/schoolbesturen worden de plannen uitgewerkt waarbij cofinanciering onderwerp van gesprek is.

Elk afzonderlijk plan met een investeringsvraagstuk zal aan de gemeenteraad worden voorgelegd. In 2023 verwachten we maximaal 5 verzoeken aan te bieden.

Begroting 2023 - 49

•

•

•

Met de Energietransitie- en Klimaatadaptatie opgaven zijn kosten gemoeid voor de uitvoering van de opgaven van de onderdelen Energiebesparing, RES, TVW en de uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie. Deze kosten zijn niet in de begroting 2023 opgenomen, maar worden in het vierde kwartaal van 2022 uitgewerkt en aan de raad voorgelegd in een geactualiseerd ‘Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid en Klimaat’. Aandachtspunt is dat de Rijksbijdragen, die gemeenten kunnen verwachten voor de Energietransitie opgaven, slecht nog maar indicatief bekend zijn. De invoering van de Omgevingswet is opnieuw uitgesteld naar 1 januari 2023. De structurele financiële gevolgen van de Omgevingswet zijn op dit moment nog steeds niet volledig bekend en vormen een risico. Het gaat hier dan om de uitwerking van de personele consequenties, overhead etc. De specifieke risico’s rondom de leges zijn opgenomen onder de leges bouwvergunningen. In het najaar van 2022 is de Hervormingsagenda Jeugd opgeleverd. Met de agenda wil men het stelsel verbeteren en de uitvoering van de jeugdhulp versterken. In deze agenda is er op hoofdlijnen overeenstemming tussen het Rijk en gemeenten over een aantal centrale thema’s die in de komende tijd nader uitgewerkt moet worden. Het betreft o.a.

de reikwijdte van de Jeugdwet, toegang en toeleiding naar de jeugdhulp, kwaliteit van de jeugdhulp en effectiviteit, kennis, leren en ontwikkelen. Naar verwachting zal landelijk ook opnieuw richting worden gegevens met kaders voor regionale samenwerking, inkoop, de beperking van administratieve lasten, belang van data en monitoring. Duidelijk is dat de hervormingsagenda een grote opgave is die van iedereen veel inzet zal vergen. Wat de fi-

nanciële consequenties gaan zijn, is op dit moment onduidelijk. De eerste (mogelijke) kosten zouden gelden voor jaarschijf 2024. Financiële kengetallen Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is een aantal financiële kengetallen opgenomen die inzicht geven in de financiële positie van de gemeente. In het onderstaande overzicht de uitkomsten: Ratio's

2022

2023

2024

2025

2026

Netto Schuldquote in % Netto Schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen in % Solvabiliteitsratio

21,1%

26,1%

14,9%

6,7%

7,9%

13,5%

25,4%

17,8%

14%

13,2%

51,5%

46,4%

47%

47,7%

46,4%

Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie

2,48%

0,79%

4,63%

5,01%

2,13%

4,7%

4,2%

5,9%

5,1%

4,2%

Belastingcapaciteit

101,3%

102,3%

104,7%

107,1%

109,5%

Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Een netto schuldquote tot 100% wordt algemeen beschouwd als goed. Dit kengetal wordt voor de gemeente Molenlanden daarom

Begroting 2023 - 50

als redelijk beoordeeld. Er is een correctie op dit getal als we de verstrekte leningen hieruit filteren. Ten opzichte van de begroting is het kengetal fors lager omdat door achtergebleven investeringen minder geldleningen zijn aangetrokken dan waar bij de begroting vanuit gegaan was. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio verstaan we het eigen vermogen als percentage van het totale balanstotaal. De ratio is hoog doordat er sprake is van een groot eigen vermogen. Een gezond percentage ligt in ieder geval boven de 20%. De gemeente Molenlanden komt ruimschoots uit boven deze ondergrens. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen. Of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Dit kengetal laat zien dat er sprake is van een kleine ruimte in de structurele exploitatie van 2023 en verder. Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten.