Bijlage 1. Begroting 2023
Tekst van het document
Begroting 2023
Inhoud Inleiding ..................................................................................................... 3
1.5 Algemene Dekkingsmiddelen en Onvoorzien ..................................... 37
Van Kadernota naar Begroting .................................................................... 8
1.6 Overhead ........................................................................................... 38
Leeswijzer ................................................................................................. 13
2.
Paragrafen ......................................................................................... 40
1. Programma's ......................................................................................... 15
2.1
Paragraaf lokale heffingen ..........................................................40
1.1 Programma 1: Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid .......... 15
2.2
Paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing ....................44
Wonen ...................................................................................................15
2.3
Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen ......................................51
Ruimtelijke ordening .............................................................................16
2.4
Paragraaf financiering .................................................................59
Buitenruimte..........................................................................................17
2.5
Paragraaf bedrijfsvoering ............................................................60
Verkeer en vervoer ................................................................................17
2.6
Paragraaf verbonden partijen ......................................................64
1.2 Programma 2: Economie, Energie en Buiten ........................................ 20
2.7
Paragraaf grondbeleid 2023 .......................................................71
Agrarische economie .............................................................................21
3.
Financiële begroting .......................................................................... 74
Vrijetijdseconomie.................................................................................21
3.1
Geprognotiseerde balans ............................................................74
Vrijetijdseconomie Kinderdijk ................................................................23
3.2
Overzicht van baten en lasten .....................................................75
Arbeidsmarkt ........................................................................................23
3.3
Verschillen tussen de begroting 2023 en 2022...........................77
Energietransitie .....................................................................................24
3.4
Jaarlijks terugkerende arbeidskosten ..........................................78
Afval en Circulariteit ..............................................................................25
3.5
Mutaties algemene reserve .........................................................78
Klimaatadaptatie ...................................................................................25
3.6
Grondslagen waarop ramingen zijn gebaseerd ...........................79
1.3 Programma 3: Welzijn, Sociaal en Cultuur ........................................... 27
3.7
Overzicht van baten en lasten per taakveld.................................82
Versterken preventie .............................................................................27
3.8
Incidentele baten en lasten .........................................................85
Verbeteren zelfredzaamheid .................................................................28
3.9
Stand en verloop van reserves en voorzieningen ........................90
Verbeteren meedoen .............................................................................29
3.10
Investeringen ..........................................................................91
Doorontwikkelen stads- en dorpsgericht werken ...................................30
3.11
Emu-saldo .............................................................................100
1.4 Programma 4: Bestuur, Veiligheid en Dienstverlening ......................... 32
4.
Bijlagen ............................................................................................ 101
Bestuur ..................................................................................................32
4.1
Overzicht Programma’s met taakvelden ....................................101
Openbare orde en veiligheid .................................................................34
4.2
Uitgangspunten aanwending Algemene Reserve .......................102
Dienstverlening .....................................................................................35
Inleiding Voor u ligt de programmabegroting 2023-2026 van de gemeente Molenlanden. De beleidsopgaven zoals deze in de Kadernota 2023 door de gemeenteraad zijn vastgesteld zijn hierin uitgewerkt.
mogelijk trekken we samen op. We gaan uit van deze kracht en van de natuurlijke waarden die al in het gebied aanwezig zijn, zoals de landschappelijke kwaliteit van ons open landschap. We streven naar een balans tussen de aanwezige behoeften en de kwaliteiten van ons gebied; ofwel een optimale leefbaarheid.
Deze begroting is opgesteld in een periode waarin we als maatschappij en gemeente herstellen van een tweejarige pandemie. Een tijd waarin ontwikkelingen elkaar snel opvolgen. Door de oorlog in OostEuropa zoeken meer dan voorheen vluchtelingen onze gemeente op voor een veilige haven of om opnieuw te beginnen. De inflatie maakt het leven duurder en de stijgende energieprijzen raken ook onze inwoners. Schaarste op de arbeidsmarkt en de stagnerende beschikbaarheid van materialen, stellen ons voor grote uitdagingen. Ook zijn de vele agrariërs in Molenlanden onzeker over hun toekomst. Deze onzekerheid treft niet alleen het eigen bedrijf en gezin. Het inkomen van een groot deel van onze inwoners is direct of indirect gerelateerd aan de agrarische sector in de Alblasserwaard. Hierdoor is de impact specifiek voor Molenlanden extra groot.
Vanuit dit vertrekpunt verdient een aantal onderwerpen in 2023 extra aandacht:
We doen het samen Er is een nieuwe raad en een nieuw college geïnstalleerd. Aan de hand van de begroting 2023 maken raad, college en ambtenaren samen met inwoners, ondernemers, instellingen, verenigingen, kerken en mede-overheden Molenlanden weer wat mooier en beter. We blijven daarom investeren in onze bereikbaarheid, beschikbaarheid en toegankelijkheid. Voorop staat dat we meedenken met inwoners en ondernemers waar het kan. We zetten ons in om inwoners te ondersteunen zodat iedereen mee kan (blijven) doen.
In de regio zijn we een grote, gezonde en krachtige gemeente. Nu we als Molenlanden drie jaar onderweg zijn is het tijd om deze stevige positie te vertalen naar een leidende rol in de regio in het belang van Molenlanden. Er liggen veel kansen voor externe financiering op nieuwe en bestaande beleidsterreinen. Als voorbeeld zetten we in op de nieuwe tranche van de LEADER 2023-2027 (Europees subsidieprogramma voor plattelandsontwikkelingen) en verkennen we de Regiodeal. Op verzoek van de raad heeft het college meerdere bestuurlijke posities (voorzittersrol) ingenomen binnen de gemeenschappelijke regelingen.
Bij de maatschappelijke opgaven houden we het eigen karakter en de behoeften van zowel individu, groep, dorp als stad in het oog. Waar
Toekomstvisie, Omgevingsvisie, Samenlevingsprogramma en Regionale Samenwerking We stellen een Omgevingsvisie op in samenhang met de Toekomstvisie. Tegelijkertijd actualiseren we het bestaande samenlevingsprogramma. In de Omgevingsvisie bekijken en verwerken we bestaande beleidsplannen en nieuwe ontwikkelingen als geheel, integraal. Op een aantal dilemma’s gaan we in gesprek met de samenleving en de regio. Ook proberen we de impact van landelijke en regionale trajecten, zoals het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NLPG), te vertalen in onze Omgevingsvisie.
Begroting 2023 - 3
Dienstverlening We bieden inwoners gemak en een persoonlijke benadering. In Bleskensgraaf richten we voor Burgerzaken één servicepunt in. We hebben ruime openingstijden, ook ’s avond zijn afspraken mogelijk. Inwoners kunnen op het servicepunt op afspraak hun reis- of identiteitsdocument aanvragen aanvragen en afhalen. Zij doen dit wanneer het hen uitkomt. Ook kunnen inwoners ervoor kiezen om het document gratis te laten bezorgen (op het werk of thuis). Wonen Het realiseren van voldoende betaalbare woningen is een grote uitdaging. In een complex krachtenveld met een Nationale Woon- en bouwagenda in combinatie met diverse omstandigheden, zoals stijging van de rente, stijgende bouwkosten en de beschikbaarheid van personeel is versnelling van woningbouw noodzakelijk. Om onze ambitie, 800 woningen in de periode 2022-2026, te realiseren. Maken we de bouw van 200 woningen in 2023 mogelijk. Daarnaast houden we de bestaande woningvoorraad op peil door deze te verduurzamen en aan te passen, zodat bijvoorbeeld inwoners met een zorgvraag langer zelfstandig kunnen wonen. (Agrarische) Economie, Toerisme en Buiten De Molenlandse economie is zeer divers. De belangrijkste opgave voor 2023 en verder, is ruimte om te kunnen ondernemen. Onze gemeente heeft een grote diversiteit aan bedrijvigheid: Een grote agrarische sector en een groeiende vrijetijdseconomie.
We bieden ruimte aan de maritieme maakindustrie en innovatieve maakbedrijven. De bedrijventerreinen zijn bijna volledig bezet en er zijn veel verspreide werklocaties. Ook in deze economisch onzekere tijden krijgen we in toenemende mate de vraag naar ruimte om te ondernemen. Ook is er behoefte aan uitbreiding van bedrijventerreinen.
Daarnaast speelt de agrarische sector een belangrijke rol in de economie en de vorming van het landschap. De afgelopen jaren zijn er al stappen gezet naar een toekomstbestendige landbouw. Tegelijkertijd zijn er nog steeds zorgen over de manier waarop de samenleving en de politiek over landbouw en de toekomst van het landelijk gebied nadenken. De sector heeft ook te maken met verschillende maatschappelijke opgaven. Op 10 juni werd het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) gepresenteerd. In het NPLG worden richtinggevende keuzes vastgesteld voor nationale doelen (klimaat, natuur en water) en deze worden taakstellend aan de provincie meegegeven. Begin 2023 worden richtinggevende doelen verwacht voor onder andere de industrie en de mobiliteitssector. De provincie Zuid-Holland heeft tot juli 2023 de tijd om deze doelen uit te werken. Samen met de sector werken we aan een toekomstbestendige landbouwsector en een duurzaam veenweidegebied. In dat kader onderzoeken we de kansen voor de vergisting van mest als mogelijkheid voor de productie van natuurlijk gas. Daar liggen ook kansen voor het oplossen van problemen waar de agrarische sector tegen aanloopt (CO2-emissie, methaan, afbouw van de stikstof derogatie). De vrijetijdssector groeit weer. De inkomsten uit de toeristenbelasting stijgen door meer bezoekers, nieuwe ondernemingen en uitbreiding van bestaande bedrijven.
In de Toeristische Agenda Molenlanden (TAM) is vastgelegd hoe we de kansen van groeiend toerisme benutten en de uitdagingen het hoofd bieden. In 2023 werken we aan een fijnmazig wandelroutenetwerk en aan de aanleg van het smokkelaarspad.
Het land is van de boeren en het landschap is van ons allemaal. De landbouw vormt voor een groot deel de identiteit van onze gemeente.
Begroting 2023 - 4
Energietransitie en Klimaat We werken verder aan de realisatie van de vastgestelde klimaatdoelen 2030. Daarnaast zien we door de stijgende energieprijzen dat er flankerend beleid nodig is om iedereen mee te laten doen. We stellen een ondersteuningsfonds voor dat in 2023 haar beslag krijgt. Ook de RES 2.0 bereiden we in 2023 voor, als uitwerking van de huidige kaders. In Bleskensgraaf en Giessenburg en Hoornaar starten we met de uitrol van de transitie visie warmte. Ook het bedrijventerrein Arkel nemen we als pilot mee. Armoede, Cultuur en Gezond Molenlanden In Molenlanden werken we samen met veel verenigingen, stichtingen en kerken die ontmoeten, zingeving, sporten en vrijetijdsbesteding mogelijk maken. Gezamenlijk werken we aan het tegengaan van eenzaamheid en het steeds meer realiseren van een Inclusief Molenlanden. Naast ons veelzijdige verenigingsleven is er meer behoefte aan culturele activiteiten. We stellen een cultuurvisie op, met als doel om inwoners samen én dichter bij elkaars belevingswereld te brengen. We intensiveren het tegengaan van armoede door concrete en gerichte maatregelen zoals de ophoging van de inkomensgrens naar 130% van het sociaal minimum. We benaderen armoede als een breed vraagstuk. Hiervoor zijn maatregelen op veel facetten en terreinen in samenhang nodig. Opgaven binnen het sociaal domein hebben doorgaans een structureel karakter.
Deze worden echter in toenemende mate gedekt met incidentele middelen. Dit vormt een risico voor de continuïteit. We maken inzichtelijk hoe we dit risico kunnen verkleinen en komen in de kadernota 2024 met een voorstel. Onder andere om het actieplan eenzaamheid, het versterken van de welzijnsstructuur (extra inzet jongerenwerk en welzijnswerk) en de inzet van het sociaal team, structureel te borgen.
Veiligheid Molenlanden is een relatief veilige gemeente. Dit houden we graag zo en willen we waar mogelijk verbeteren. Dat vraagt veel inzet. Het gemeentelijk veiligheidsterrein omvat een reeks van onderwerpen. Dit varieert van woonoverlast en jeugdcriminaliteit, tot personen met verward/onbegrepen gedrag, ondermijning, drugsbestrijding en crisisbeheersing. Voor deze onderwerpen wordt er steeds meer van de gemeente gevraagd: • We zien langdurige crises, zoals corona en de oorlog in Oekraïne. Dit vraagt ook in 2023, inzet en aandacht. • We zien dat er een aantal personen is met complexe problematiek, die ook voor overlast of gevaar kunnen zorgen. Samenwerking tussen de gebieden Zorg & Veiligheid wordt mede hierdoor steeds belangrijker. Het Zorg- en Veiligheidshuis, Veilig Thuis en het meldpunt Zorg en Overlast en Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg zijn belangrijke partners/instrumenten. • De inzet van BOA's wordt in 2023 geïntensiveerd. Mede mogelijk gemaakt door rijksmiddelen (motie Hermans). Bereikbaarheid De wegen in ons gebied worden steeds intensiever gebruikt. Niet alleen als gevolg van autonome groei, maar ook door bouwplannen voor woningen en bedrijven. Deze toename leidt ook tot een toename van onveilige verkeerssituaties. Vooral voor kwetsbare verkeersdeelnemers zoals fietsers en voetgangers.
Deze locaties brengen we in beeld en we verkennen mogelijke oplossingen. (wegenstructuurkaart). Het resultaat verwerken we in de op te stellen Mobiliteitsvisie.
Begroting 2023 - 5
Investeringen voor in IHP en accommodatiebeleid Ook de huisvesting van onderwijs krijgt in 2023 nadrukkelijk de aandacht. In het IHP (Integraal Huisvestingsplan Onderwijs) is door de gemeenteraad vastgesteld waar we de komende twaalf jaren gaan investeren. Dit plan is verdeeld in drie blokken van elk vier jaar met hierin de prioritering aangegeven. Het kan gaan om nieuwbouw, renovatie en/of aanpassingen op het terrein van duurzaamheid. In overleg met de scholen/schoolbesturen werken we de plannen uit, waarbij cofinanciering onderwerp van gesprek is. Elk afzonderlijk plan met een investeringsvraagstuk leggen we aan de gemeenteraad voor. In 2023 verwachten we maximaal vijf verzoeken aan te bieden. Vanuit het vastgestelde accommodatiebeleid worden de komende jaren ook diverse sportaccommodaties nieuw gebouwd of gerenoveerd. Een planning hiervoor stellen we nog op. Ook deze investeringsvoorstellen bieden we afzonderlijk aan de gemeenteraad aan.
Matigen woonlasten De lokale lastendruk voor een gemiddeld huishouden ontwikkelt zich in Molenlanden voor een meerpersoonshuishouden als volgt: Woonlasten 2022
2023
340
370
9%
95
100
5%
132
139
5%
OZB eigenaar
309
316
2%
Compensatie
-50
-35
Totaal
826
890
Afvalstoffenheffing Rioolheffing eigenaar Rioolheffing gebruiker
Verschil
8%
Het financieel perspectief is positief De opgestelde begroting 2023 sluit met een positief saldo van € 559.000. Ook het meerjarenperspectief is positief. Deze begrotingsuitkomst is gebaseerd op de Kadernota, nadere uitwerking hiervan en actuele ontwikkelingen zoals de uitkomst van de Septembercirculaire.
De gemiddelde woonlastenstijging komt hierdoor voor 2023 uit op 8%. Om de stijging van de woonlasten te beperken, wordt ook voor 2023 een tegemoetkoming van 35 euro per huishouden toegekend. Deze lasten komen ten laste van de Algemene Reserve.
Dit positieve saldo wordt sterk beïnvloed door de uitkomsten van zowel de mei- als septembercirculaire. Daar waar we bij de Begroting 2022 nog uitgingen van 75% van de door het Rijk toegezegde middelen voor Jeugdzorg, mogen we in deze begroting ook de resterende 25% als inkomsten ramen.
Molenlanden kent een sterke reservepositie De reservepositie van Molenlanden is onverminderd sterk. Door de meevallende uitkomsten uit de mei- en septembercirculaire bestaat het voornemen om in de komende jaren de reservepositie verder te versterken. Tegelijkertijd proberen we de reserves zoveel mogelijk te laten werken voor de inwoners. Daar waar nodig zetten we de reserve in om de exploitatie te ontlasten.
De begroting wordt aan de uitgavenkant bepaald door de uitgaven aan personele lasten, het centreren van de servicepunten en ICT ontwikkelingen. De mutaties ten opzichte van de Kadernota 2023 geven we weer in de tabel vanaf pagina 8.
Onze weerstandsratio, de omvang van onze weerstandscapaciteit afgezet tegen het totaal van de ingeschatte risico’s, komt uit op
Begroting 2023 - 6
4,55%. Dit betekent dat we ruimschoots voldoende middelen hebben om in eerste instantie onverwachte tegenvallers op te vangen. Meerjarige nadelige effecten moeten we echter opvangen in de begroting of dekken uit de algemene reserve. Zo is het financiële effect van een aantal eerder genomen besluiten nog niet of niet volledig in deze planperiode zichtbaar. Dit geldt bijvoorbeeld voor de investeringen die voortvloeien uit het Integraal HuisvestingsPlan, het accommodatiebeleid, gedeeltelijk de beheerplannen en de energietransitie/klimaatadaptatie.
Begroting 2023 - 7
Van Kadernota naar Begroting Na vaststelling van de Kadernota 2023 waren interne en externe ontwikkelingen van invloed op de uitkomst van de begroting. In de volgende tabel maken we het verschil zichtbaar:
Bedragen x € 1.000
2023
2024
2025
Stand Kadernota
1.067
779
825
321
Mutaties na de kadernota Septembercirculaire
1.606
1.587
1.546
3.390
Stelpost reservering loon- en prijsstijgingen
-425
-510
-565
-877
0
1.388
200
-274
In de algemene uitkering zijn in de mei-circulaire alleen voor 2023 inkomsten opgenomen. Voor de jaren daarna mag 100% opgenomen worden (dit was 75%).
-1.390
-1.285
-1.218
-1.218
Centreren servicepunten en bezorgen documenten
-64
-258
-259
-290
De stijging is voor circa € 1,4 miljoen veroorzaakt door loonstijgingen en sociale premies. Daarnaast zijn ten opzichte van begroting 2022 de loonkosten toegenomen als gevolg van uitbreidingen in formatie waarbij voor een deel in dekking is voorzien t.l.v. investeringen en projecten. In de Begroting 2022 zijn stelposten voor dienstverlening opgenomen voor nog te realiseren bezuinigingen. Bij de uitwerking is onder andere het gratis thuisbezorgen van documenten toegevoegd, waardoor de besparing per saldo niet wordt gerealiseerd.
Energie en brandstof
-202
-125
-125
-137
Stelpost algemene uitkering jeugdzorg
Salariskosten
2026 Toelichting
Het Accres volgt uit de extra uitgaven van het Rijk (volume) en prijsstijgingen bij het Rijk. Het deel van het accres dat volgt uit de prijsstijgingen houden we achter de hand voor onvoorziene prijsstijgingen. Dit komt bovenop de gebruikelijke stelpost voor loon- en prijsstijgingen zoals opgenomen in de Kadernota. Zie vorige.
Met de verhoging wordt al voorgesorteerd op hogere energiekosten dan aanvankelijk geraamd. De contracten voor zover bekend zijn hierbij betrokken om de hoogte te bepalen.
Begroting 2023 - 8
Onderhoud wegen
-106
0
-40
-80
De prijsontwikkeling op dit budget is dit jaar zeer hoog en loopt hoe dan ook door naar 2023. Voor 2025 en 2026 is dit op basis van contracten.
Opbrengst toeristenbelasting Gyminventaris
75 -44
75 -30
75 -146
75 -3
Met name door vakantiepark Molenwaard is de opbrengst hoger. Raming o.b.v. van het MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP) waardoor de uitgaven fluctueren. In eerdere begrotingen werd een totaalbudget geraamd.
Onderhoud gebouwen
-145
-185
-200
-163
Onderhoud zwembad Hoornaar
-50
-50
0
0
Raming o.b.v. van het MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP) waardoor de uitgaven fluctueren. In eerdere begrotingen werd een totaalbudget geraamd. Deze lasten vloeien voort uit de harmonisering van het accommodatiebeleid. Het betreft natuurzwembad De Donk in Hoornaar.
It audit – zero trust
-112
-60
-60
-60
IT-audit / Zero Trust fase II: externe expertise ten behoeve van ICT veiligheid.
ICT
-123
-68
-68
-68
Voor de begroting 2023 zijn de jaarlijkse licentiekosten geactualiseerd.
Legesopbrengst reisdocumenten
-37
141
144
219
Legesopbrengsten gebaseerd op verwachte uitgiften.
Kosten verkiezingen
-43
-30
-30
-30
Per 2023 een wetswijziging waardoor er waarschijnlijk centraal moet worden geteld. Extra kosten voor huur en extra beveiliging, nacht en volgende dag.
Inhuur BBR
-43
0
0
0
Dit betreft de inhuur voor de vervanging van een langdurig zieke medewerker.
Uitvoering vitaliteitsplan
-30
-30
-30
-30
Het vitaliteitsplan is geïmplementeerd in 2022, maar toen niet opgenomen in de meerjarenraming. Het budget is nodig om trainingen, workshops, PMO's en vitaliteitsdag te organiseren.
Communicatiekosten
-30
0
0
0
Lidmaatschappen, contributies, bijdrage VNG, vakbladen
-47
-47
-47
-47
Team Communicatie onderzoekt in 2023 hoe de communicatie nog beter kan aansluiten op de behoefte van onze Molenlandse dorpen en stad. En hoe we onze partners kunnen helpen om bij projecten in onze gemeente op de Molenlandse manier te communiceren: dichtbij en inclusief. Bedrag bijgesteld op basis van huidige individuele lidmaatschappen collegeleden, secretaris en vereniging kabinetsmedewerkers.
Begroting 2023 - 9
Opbrengst OZB, inclusief areaal uitbreiding
106
94
61
68
De realisatie van nieuwe woningen brengt ook hogere opbrengsten met zich mee; hier wordt in de begroting op voorgesorteerd.
Wmo
-64
26
26
26
Bijdrage GR Regio A&V
0
-75
-75
-75
Op basis van verwachte kosten in combinatie met de nu bekend zijnde indicaties zijn de budgetten herberekend. Hierbij is rekening gehouden met de aangekondigde indexeringen van diverse leveranciers. Budget voor co-financiering initiatieven, nader in te vullen (zoals bijvoorbeeld Leader)
Impulsgelden
0
-30
-55
-55
Contract met GIGA-Molenlanden voor inzet buurtsportcoaches, reparatie van eerder niet bijgewerkte budgetten.
Ouderenwerk
-22
74
74
74
Stichting Welzijn Molenlanden vraagt een hogere bijdrage. Aanvraag i.v.m. toename kosten verzekeringen, personeel etc. Daling per 2024: Voor drie jaar budget versterking welzijnsstructuur € 165K, loopt af per 2024. Besluit over verlenging nog niet aan de raad voorgelegd.
Bijdrage GR Avres (Bijzondere bijstand)
-30
-30
-30
-30
Notitie aanvullende maatregelen bestrijding armoede: ophoging inkomensgrens minimavoorzieningen incl. indexering en inflatiecorrectie minimavoorzieningen
Bijdrage GR Avres (schuldhulp/armoede)
-35
-35
-35
-35
Notitie aanvullende maatregelen bestrijding armoede: uitvoering overige maatregelen + werkbudget uitwerking.
Netwerk MT Jeugd ZHZ
-50
-50
-50
-50
Besluit PFO Jeugd ZHZ/ AB DG&J - Regionale samenwerking projecten Jeugd - Middelen voor Begroting MT Jeugd ZHZ: Leeromgeving, Passend zorglandschap en strategisch adviseur en ondersteuning.
Nieuw financieel systeem
0
-65
-40
-40
De structurele lasten voor het nieuw financieel systeem
Accountantscontrole
-30
-30
-30
-30
Gedurende de looptijd van het contract (t/m juli 2023 met twee keer een optie van verlenging met 1 jaar) met PSA anticiperen we op meerwerkkosten, de inschatting is gebaseerd op de ervaring van de afgelopen twee jaar.
Afschrijvingskosten
-77
-17
33
-36
De afschrijvingskosten zijn gemuteerd op basis van de investeringsplannen
Begroting 2023 - 10
Afvalstoffenheffing en rioolrecht
209
327
318
654
De afvalstoffenheffing en rioolrechten zijn kostendekkend in de begroting opgenomen. In het Gemeentelijk Rioleringsplan is aangegeven dat de rioolheffing jaarlijks naast inflatie met 3% stijgt. Door een egalisatie van de meerkosten met de voorziening realiseren we een 100% kostendekking. De verrekening met de voorziening wordt (ook) beïnvloed door de BTW-aspecten in relatie tot de geplande rioolinvesteringen.
Toerekening overhead aan investeringen
46
46
46
46
Verzelfstandiging zwembaden
48
70
70
70
De berekening van de overhead aan de investeringen vindt plaats op basis van de toegerekende loonkosten. In de jaarschijf 2023 worden meer overheadkosten toegerekend aan investeringen dan in voorgaande begrotingen voorzien. De harmonisatie van het accommodatiebeleid houdt in dat het beheer van de zwembaden in voormalig Molenwaard worden ondergebracht bij twee stichtingen. Op basis van de huidige inzichten ten opzichte van de huidige begroting worden de lasten voor de gemeente lager.
Rente
-98
-151
-125
-125
Er is uitgegaan van een percentage voor nieuwe leningen tegen 2,5%. Bij de kadernota waren we nog uitgegaan van een omslagrente 1% in 2023 en 1,5% in 2024 t/m 2026.
Mutaties < 25.000
-161
-56
-19
-5
Stelpost prijsstijgingen
1.066
1.066
1.066
1.066
Op basis van de financiële verordening hanteren we voor toelichtingen een ondergrens van € 25.0000. De mutaties onder deze grens zijn samengenomen in deze regel. In de meerjarenbegroting was rekening gehouden met prijsstijgingen ten opzichte van 2022.Hiervoor was een stelpost opgenomen. Nu de ramingen opgenomen zijn met prijspeil 2023 valt deze stelpost vrij. Dit compenseert de vele prijsstijgingen in de begroting 2023.
Opvang Oekraïners in Groot-Ammers
-1.267
0
0
0
De kosten voor opvang van vluchtelingen uit de Oekraïne zijn vooraf ingeschat, maar in de praktijk moet nog blijken wat de daadwerkelijke kosten zijn. Naar verwachting worden de kosten door het Rijk vergoed.
Opvang Oekraïners in Groot-Ammers - rijksinkomst
1.267
0
0
0
Zie vorige.
Verwerkingskosten Waardlanden
-415
-415
-415
-415
Dit betreft de gevolgen van de stijging van de verwerkingskosten die door Waardlanden aan ons worden doorbelast. Dit is het verschil dat al was geraamd in de Kadernota voor 2023 en er nu dus 'bovenop komt'. We verwerken dit één op één door in het tarief van de afvalstoffenheffing.
Begroting 2023 - 11
Opbrengst afvalstoffenheffing
415
415
415
415
De stijging van de verwerkingskosten wordt doorberekend via de afvalstoffenheffing.
Inhuur BWT
-418
0
0
0
Dit zijn lasten die samenhangen met extra kosten inhuur van team BWT bovenop de reeds bestaande (maar te minimale) flexibele schil van 170K. In 2022 hebben we de meerkosten incidenteel gedekt uit de AR omdat de inkomsten hieruit het voorgaande jaar ook in de AR werden gestort.
Dekking Algemene Reserve
418
0
0
0
Zie vorige.
Tracékeuze 380kV-hoogspanningsmasten
-80
0
0
0
Mutaties team Omgeving Collegebesluit voor €42.000 voor dit traject in 2022, nu aanvullend verzoek voor doorzetten van de inhuur. Uurtarief €175, inzet 10 uur per week, gedurende 46 weken.
Implementatie duurzaamheidsopgave
-75
0
0
0
Voor de implementatie van de duurzaamheidsopgave is een plan van aanpak van groot belang. Gebruik maken van externe deskundigheid is hierbij essentieel.
Inhaalslag MJOP vastgoed
-50
0
0
0
Als gevolg van personeelsmutaties is achterstand ontstaan en is een inhaalslag nodig om gepland onderhoud in de Meerjaren Jaren Onderhoud Programma’s (MJOP’s) van de gemeentelijke accommodaties uit te voeren. Voor de begeleiding is onvoldoende interne capaciteit beschikbaar.
Nieuw financieel systeem
-550
30
30
30
Het nieuwe financiëel systeem wordt een zgn. SAAS-oplossing. Dit betekend dat we geen eigenaar worden maar werken op een systeem op afstand. Het BBV schrijft voor dat we dit dan niet mogen activeren en de afschrijvingskosten in de begroting opnemen. De kosten voor de implementatie moeten ineens genomen worden.
Dekking Algemene Reserve Implementatie E-HRM systeem Dekking Algemene Reserve Dotatie aan Algemene Reserve
550 -150 150
0 0 0 -2000
0 0 0 -1000
0 0 0 -2000
Stand begroting
559
488
268
284
Ook de implementatie van het E-HRM systeem wordt ineens genomen.
Begroting 2023 - 12
Leeswijzer
•
Wat gaan we ervoor doen? We benoemen de specifieke inspanningen die we in het begrotingsjaar gaan leveren, die bijdragen aan de doelstellingen. Deze hebben we zo geformuleerd dat de raad kan controleren, tussentijds of via het jaarverslag, of het college de afgesproken prestaties realiseert.
•
Wat mag het kosten? We geven aan wat het benodigde budget is met de belangrijkste mutaties ten opzichte van de vorige begroting zoals de effecten van gewijzigd of nieuw beleid.
In deze leeswijzer geven we een korte toelichting op de samenstelling van de programmabegroting. De begroting is opgebouwd uit programma’s en paragrafen De programma’s geven informatie per ‘beleidsveld’. De paragrafen geven informatie over de gemeente in zijn geheel en geven dwarsdoorsneden door de programma’s heen De programma’s zijn: 1. Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid; 2. Economie, Energie en Buiten; 3. Welzijn, Sociaal en Cultuur; 4. Bestuur en Veiligheid.
We leiden ons succes af van indicatoren Dit doen we aan de hand van landelijke, verplichte BBV indicatoren. Deze zijn meestal afkomstig uit landelijke databases bijvoorbeeld CBS, waarstaatjegemeente.nl.
Per programma is dezelfde opbouw gekozen De programma’s zijn uitgewerkt aan de hand van de drie ‘w-vragen’: wat willen we bereiken?, wat gaan we ervoor doen? en wat mag het kosten?: •
Wat willen we bereiken? We geven aan welk maatschappelijk effect (of algemene beleidsdoelstelling) wij met het programma willen bereiken. Ten opzichte van de vorige begroting is een belangrijke kwaliteitsverbetering doorgevoerd in afstemming met de auditcommissie.
Daarnaast zijn specifieke 'Molenlandse’ indicatoren vermeld. Deze geven, net als de landelijke indicatoren, een beeld van de gerealiseerde en beoogde prestaties en effecten. Niet alle indicatoren worden jaarlijks gemeten en/of zijn deze nog in ontwikkeling waardoor niet alle actuele informatie beschikbaar is. We blijven werken aan de meetbaarheid van de impact die we in de samenleving willen bereiken, zodat we beter kunnen bepalen of ons beleid het gewenste effect heeft. Naast de programma’s in het programmaplan worden de berekening van de overhead en de algemene dekkingsmiddelen aangegeven. Algemene dekkingsmiddelen zijn de financiële middelen die niet specifiek aan een bepaald programma kunnen worden toegewezen.
Begroting 2023 - 13
Er is ook een financieel deel van de begroting In het financieel deel van de begroting zijn vooral de verplichte financiële overzichten opgenomen, zoals het overzicht van baten en lasten, de geprognotiseerde balans en een overzicht van de reserves en voorzieningen. U vindt apart de taakveldenraming De taakvelden zijn de vertaling van de bestuurlijke doelen naar de ambtelijke uitvoering en behoren tot het domein van het college. Daarom worden deze in de programmabegroting niet uitgewerkt, maar alleen genoemd om het verband tussen programma’s en taakvelden zichtbaar te maken.
Begroting 2023 - 14
voorraad op peil te brengen. In het coalitieakkoord is daarnaast als doel gesteld dat we deze opgave versnellen met 800 woningen in de komende vier jaar. We streven daarom naar 200 nieuwe woningen in 2023. We zetten vooral in op de bestaande, grote en kansrijke plannen binnen het programma Versnelling Woningbouw en volgen de ontwikkelingen (op) met betrekking tot de Nationale woon- en bouwagenda (waaronder het sluiten van regionale woondeals).
1. Programma's 1.1 Programma 1: Wonen, Ruimtelijke Ordening en Bereikbaarheid Missie We zetten in op een optimale leefomgeving waar mensen graag (willen) wonen, verblijven en samenleven.
•
We houden Molenlanden via weg, water en spoor goed bereikbaar. Ook waarborgen we de verkeersveiligheid binnen en buiten de kernen.
Wonen Wat willen we bereiken? • Voorzien in de woonbehoefte, zoals beschreven in de Woonvisie Molenlanden 2020 - 2024. (A.1).
Toelichting: De regionale Woonvisie actualiseren we in 2023. We doen dit samen met de gemeente Gorinchem. Deze visie dient als basis voor provinciale afstemming over het woningbouwprogramma, zowel kwantitatief als kwalitatief. •
Toelichting: Om beter aan te sluiten op de vraag ligt het accent op betaalbare woningen voor starters en jonge doorstromers en kleinere woningen voor oudere huishoudens. Daarbij houden we rekening met de kwaliteiten van ons gebied. Wat gaan we ervoor doen? • Versnellen van de woningbouw en het op peil brengen van de woningvoorraad. (A.1) Toelichting: Zoals aangegeven in de Woonvisie 2020-2024 bouwen we in de periode tot 2030 1.460 woningen om de woning-
Actualiseren Regionale Woonvisie. (A.1)
De combinatie van wonen en zorg onderzoeken. Dit moet leiden tot een Woonzorgvisie in het eerste halfjaar van 2023. We kunnen hieruit concrete acties afleiden voor wonen en zorg in de komende 20 jaar. (A.1) Toelichting: In deze Woonzorgvisie onderzoeken we de behoefte naar zorg voor de komende 20 jaar. We formuleren de benodigde concrete acties om te voldoen aan die behoefte. Hierbij kijken we ook naar passende, innovatieve, woonvormen.
•
Meerjarige afspraken over het woonbeleid uitvoeren en monitoren met woningcorporaties en huurdersorganisaties door middel van een jaarlijks uitgewerkt programma. (A.1) Toelichting: De meerjarige prestatieafspraken zijn eind 2021 gesloten en lopen van 2022-2024. Jaarlijks maken we met onze partners een uitwerking, waarin we de afspraken voor
Begroting 2023 - 15
dat jaar concretiseren. De afspraken gaan over: het betaalbaar en beschikbaar houden van woningen in de sociale huursector, verduurzaming, bijzondere doelgroepen en leefbaarheid. •
•
Kwetsbare doelgroepen (onder andere: statushouders, Oekrainers, jongeren met een beperking): we doen onderzoek naar opvang en huisvesting in eventuele bijzondere woonvormen voor verschillende doelgroepen. Afhankelijk van de uitkomsten van dit onderzoek, starten we in 2023 mogelijk een pilotproject. (A.1) Uitvoering beleidsnotitie Huisvesting tijdelijke werknemers: we geven uitvoering aan de beleidsnotitie Huisvesting tijdelijke werknemers (voorheen: arbeidsmigranten). (A.1) Toelichting: De beleidsnotitie van 2019 is in 2022 geëvalueerd en geactualiseerd. Meer sturing op het realiseren van huisvesting is van belang. Dit kwam naar voren in de evaluatie. Onder meer huisvesting op bedrijventerreinen onder voorwaarden werd als optie genoemd.
•
Woonwagenbeleid: We stellen woonwagenbeleid op, met hierin beschreven hoe we omgaan met toekomstige aanvragen voor woonwagenbewoning en hoe we omgaan met de huidige locatie. (A.1)
Netwerk Inwoners, ontwikkelaars, woningcorporaties, huurdersverenigingen, regiogemeenten, provincie, Waterschap Rivierenland.
Ruimtelijke ordening Wat willen we bereiken? • Behouden en doorontwikkelen van vitale kernen en een vitaal buitengebied. (B.1) • Het tijdig inspelen op trends, opgaven en ontwikkelingen. (B.2) • Behoud en waar mogelijk verbeteren van het karakteristieke landschap en de kwaliteit van de (lint)bebouwing van onze gemeente, met ruimte voor nieuwe initiatieven die passend zijn in het gebied. (B.3) • Integraal, slagvaardig en participatief invulling geven aan de ruimtelijke inrichting van ons gebied. (B.4) Wat gaan we ervoor doen? • We onderkennen de ruimtelijke dynamiek van de kernen, linten en het buitengebied. We denken mee met de initiatiefnemer om ruimte te bieden aan initiatieven die hieraan bijdragen. Daarbij zijn we kritisch op of het bijdraagt aan het landschap en andere waarden. Instrumenten die we hiervoor inzetten zijn de intake- en omgevingstafel. (B.1& B.3). • We signaleren trends en ontwikkelingen en spelen hierop in door het organiseren van projectteams bij relevante opgaven. (B.2). • Vanaf 1 januari 2023 gaat de Omgevingswet in werking. Vanaf dat moment begeleiden we initiatieven in de fysieke leefomgeving volgens nieuwe wetgeving en nieuwe procedures. Het jaar 2023 staat in het teken van leren. We voeren continu verbeteringen door om onder meer de dienstverlening te verbeteren. (B.3) • We stellen een Omgevingsvisie op.
Hiermee laten we zien hoe we denken over trends, ontwikkelingen en beleid. (B.2 & B.4).
Begroting 2023 - 16
•
Het eerste gebiedsgerichte Omgevingsplan stellen we vast om daarmee te voldoen aan de eisen die de Omgevingswet stelt aan de gemeente. (B.4).
o
Netwerk Inwoners, professionele partijen, Omgevingsdienst Zuid-Holland-Zuid, Dienst Gezondheid en Jeugd, Veiligheidsregio, provincie, waterschap, omliggende gemeenten, VNG.
o
Buitenruimte Wat willen we bereiken? • Een buitenruimte waarin onze inwoners en bezoekers zich comfortabel en veilig voelen (C.1). Toelichting: We vertalen dit naar een dagelijks beheer en passende fysieke inrichting die voorziet in ruimte voor: o voldoende groen, water en speelgelegenheid; o vervoersbehoefte per openbaar vervoer, fiets en auto; o ondergrondse infrastructuur; o gebruikers als aantrekkelijk, toegankelijk en zowel fysiek en sociaal als veilig ervaren; o klimaatbestendig en duurzaam is. Wat gaan we ervoor doen? • Beheren en herinrichten van onze buitenruimte op basis van het geactualiseerd en geharmoniseerd integraal beheerplan Buitenruimte. (C.1) Toelichting: Het integraal beheerplan is geactualiseerd aan de hand van de door de raad vastgestelde uitgangspunten: o het op orde brengen en houden van het basisbeheer;
o
o
realiseren van een toegankelijke Buitenruimte (VN-verdrag); omvormen van trapveldjes naar beweegparken (Sportakkoord); planten van meer bomen (project aanplant 2021 bomen); aanleg natuurontwikkelingsgebieden.
Een klimaatadaptieve Buitenruimte ontwikkelen is onze opgave. Om hieraan te voldoen is een verdere aanscherping van deze opgave nodig. Als voorbeeld: wat betekent nu precies ‘meer groen’? Netwerk Inwoners, dorpsberaden/klankbordgroepen, woningbouwcoöperaties, politie, brandweer, provincie, Waterschap Rivierenland, omgevingsdienst, marktpartijen (advies- en ingenieursbureaus, aannemers en dergelijke).
Verkeer en vervoer Wat willen we bereiken? • Een goed bereikbare gemeente met veilige wegen. (D.1) • Ketenmobiliteit die zich aanpast aan maatschappelijke ontwikkelingen. (D.2) • De bereikbaarheid en mobiliteit versterken, onder meer door een goed systeem van vervoer van personen over water. (D.3) Wat gaan we ervoor doen? • Voorbereiden herinrichten van de Molenstraat in Kinderdijk. (D.1)
Begroting 2023 - 17
•
Medio 2023 wordt het onderzoek naar oplossingen voor de verkeersproblematiek in Groot-Ammers ter besluitvorming aan de raad aangeboden. (D.1) • Onderzoeken van een verbeterde aansluiting van Arkel (Vlietskade) op de nieuwe aansluiting van de A27. (D.1) • Herinrichten van het openbaar gebied bij de centrum-ontwikkeling Vuilendam, waarbij we de gedachte voor een fietslint langs de Alblas en de Graafstroom in het ontwerp meenemen. (D.1) • In 2023 starten we met het opstellen van een Mobiliteitsplan Molenlanden, waarbij we onder meer inspelen op de veranderende mobiliteitsvraag. Hierbij leggen we ook een verband met de toenemende capaciteitsvraag op de wegen als gevolg van bouwactiviteiten. (wegenstructuurkaart) (D.2) • Afronden van een haalbaarheidsstudie naar de uitbreiding van het vervoer over water op de Lek. (D.3) De snelheid waarmee we de voorgenomen beleidsmatige activiteiten op dit beleidsterrein oppakken is sterk afhankelijk van de beschikbare ambtelijke capaciteit. De werving van zowel tijdelijk als vast personeel met kennis op dit vakgebied verloopt moeizaam. Netwerk Rijk, Provincie, Rijkswaterstaat, Waterschap Rivierenland, Inwoners, Qbuzz, Waterbus, (regio)gemeenten, Politie, andere wegbeheerders, veerexploitant(en), verkeersveiligheidspartners (onder meer VVN, fietsersbond).
Realisatie
Aantal nieuwe woningen
135 (2020), 285 (2021)
Streefwaarde 2023 200
Goed (2020)
Indicator Nieuwe woningen
‘Leefbaarometer’ Min. BZK, 2020
Goed
Berekend MLL per 1000 woningen 2021 Perc 0-20 jr en 65+ t.o.v. 20-65 jr 2021
NL 14,6
8,9
80
70,3
310
290
Gemeentelijke Woonlasten eenper- Euro 2021 soonshuishouden
637
733
Gemeentelijke Woonlasten meerpersoonshuish.)
800
810
Demografische druk Gemiddelde WOZwaarde (x € 1000)
Indicator
Woningen 2021
Euro 2021
Uitkomst 2018
Uitkomst 2019
Uitkomst 2020
Uitkomst 2021
GeGeGeGemeenmeen- Alle meen- Alle meen- Alle Verkeerson- Alle telijke gevallen wegen telijke wegen telijke wegen telijke wegen wegen wegen wegen wegen Ongevallen 210 46 174 47 147 33 175 51
Effect/resultaatindicatoren Indicator
Tevredenheid inwoners over de openbare ruimte
Bron Woonvisie Molenlanden 2020-2024
Gewonden
37
9
25
6
30
8
45
8
Doden
0
0
4
0
4
1
2
0
Begroting 2023 - 18
Actuele kaderstellende beleidsnota’s • Woonvisie Molenlanden 2020 – 2024 (oktober 2020) • Nota Grondbeleid • Vastgoed en Accommodatiebeleid • Integraal Huisvestingsplan • Beleidsnotitie Arbeidsmigranten/Tijdelijke Medewerkers • Beleidsdocument begraafplaatsen • Beleidsdocument Gladheidsbestrijding • Beheerplannen: o Integraal beheerplan Molenlanden 2022-2026 o Gemeentelijk Rioleringsplan Molenlanden 20202024 o Baggerplan 2022-2033 o Beheerplan begraafplaatsen 2022-2026 o Uitvoeringsplan begraafplaatsen o Uitvoeringsplan Gladheidsbestrijding o Meer Jaren Onderhouds Plan wegen-riolering (MJOP) • GVVP gemeente Molenwaard vastgesteld op 17.03.2017 • GVVP gemeente Giessenlanden vastgesteld op 08.12.2015
kadernota en/of in de begroting extra of minder middelen zijn opgenomen. Het betreft de volgende budgetten: • • • • • • •
Leges Moormeldingen, kabels en leidingen (€ 38.000 structureel) Lagere dotatie aan voorziening openbare ruimte (€ 88.000 structureel) Subsidies aan sport accommodaties (€ 66.000 structureel) Huuropbrengsten sport accommodaties (€ 114.000 structureel) Opbrengst grondverkopen snippergroen (€ 30.000 structureel) Regisseur Landschap- en gebiedsopgaven (€54.000 incidenteel) Prijsstijgingen onderhoud wegen (€ 106.000 incidenteel)
Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000.000
2021
2022
2023
2024
2025
2026
A. Lasten B. Baten C. Mutaties reserves Totaal Programma 1
30,7 17,3 -3,4 10,0
24,9 9,3 -1,6 13,9
22,6 7,9 -0,3 14,5
19,6 6,6 0,9 13,9
19,6 5,9 0,8 14,5
21,8 7,7 0,2 14,3
Toelichting: In deze tabel zijn naast de bestaande budgetten ook de beleidsintensiveringen/-mutaties opgenomen waarvoor in de
Begroting 2023 - 19
1.2 Programma 2: Economie, Energie en Buiten Missie In de gemeente Molenlanden is volop ruimte voor innovatie en ondernemen. We benutten recreatieve potenties waarbij behoud van leefbaarheid aandacht heeft. Het (agrarische) bedrijfsleven en de recreatieve sector krijgen de ruimte om zich op een passende manier te ontwikkelen. De identiteit van en de leefbaarheid in de gemeente staan daarbij voorop. We verbinden, initiëren en geven kaders waar nodig. We willen invulling geven aan het uitgangspunt: ‘het land is van de boeren, het landschap is van iedereen’. We werken aan een toekomstbestendige landbouw in een toekomstbestendig landschap. We willen bijdragen aan: • de ontwikkeling naar een energieneutraal, circulair en klimaatbestendig Molenlanden; • behoud (en verrijking) van ons landschap; • een gezonde bodem als basis voor een eerlijke voedselketen.
Economie Wat willen we bereiken? • Ruimte voor innovatie en ondernemen, zowel in onze dienstverlening als in het aanbod van bedrijventerreinen, waarbij ondernemers elkaar weten te vinden (A.1). • Goede aansluiting van onderwijs op behoefte van ondernemers aan (lokale) arbeidskrachten (A.2). Toelichting: Gezonde bedrijvigheid in de directe omgeving is noodzakelijk om onze dorpen en stad vitaal en onze agrarische identiteit herkenbaar te houden. We willen de bedrijvigheid en bedrijventerreinen optimaliseren, passend in de omgeving. Met
meer bedrijven die werkgelegenheid bieden aan de lokale beroepsbevolking. En hierdoor meer kansen voor jongeren op de lokale arbeidsmarkt. We hebben oog voor de vele ondernemers die niet gebonden zijn aan de bedrijventerreinen. Mogelijkheden in de linten voor passende (kleinschalige) bedrijvigheid benutten we. We willen het aanbod bedrijventerreinen voor Molenlandse bedrijven vergroten, want er is een tekort. Ook is goede aansluiting van onderwijs op de behoefte van ondernemers aan (lokale) arbeidskrachten van belang. Wat gaan we ervoor doen? • Werken aan een passend en toekomstbestendig aanbod van bedrijventerreinen. We trekken dit graag breder, het gaat onder andere ook om (potentiële) bedrijfslocaties in de linten. In Molenlanden willen we de visie bedrijventerreinen opstellen, met hierin ook andere bedrijfsgerelateerde locaties en thema’s. Deze moet nog worden op- en vastgesteld. Na vaststelling van de visie bedrijventerreinen geven we hier uitvoering aan. (A.1.) • Apart van de visie bedrijventerreinen werken we aan de bedrijfsontwikkeling Parallelweg te Schelluinen, een locatie die grenst aan Schelluinen-West. Het streven is om de ruimtelijke procedure hiervoor in 2023 te doorlopen. (A.1.) • We dragen bij aan de ontwikkeling en uitvoering van een regionale bedrijventerreinenvisie Zuid-Holland-Zuid. (A.1.) • We zetten in op toekomstbestendige bedrijventerreinen.
Hierbij werken we nauw samen met Omgevingsdienst Zuid-Holland-Zuid. Ook benutten we en dragen we actief bij aan het Platform Groene Hart werkt. (A.1.) • Samen met ondernemers kritisch kijken naar gemeentelijke procedures en processen en opstellen van gezamenlijke verbetervoorstellen (A.1).
Begroting 2023 - 20
• • •
Een nieuwe stimulans geven aan het contact tussen gemeente en ondernemers en ondernemers onderling via het platform Molenlanden Onderneemt. (A.1.) Inzetten op een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en ondersteunen initiatieven daartoe. (A.2.) Uitvoering geven aan de campagne Koop Lokaal. (A.1.)
Netwerk Ondernemers, collectieven van ondernemers, overheden, onderwijsinstellingen, omgevingsdienst Zuid Holland Zuid, maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen als buiten de gemeente.
• • • •
Agrarische economie Wat willen we bereiken? • Een toekomstbestendige, duurzame, agrarische sector die zich verder kan ontwikkelen naar een duurzamere landbouw. Met daarbij nieuwe verdienmodellen waarbij verbreding en diversifiëring van de bedrijfsvoering mogelijk is. (B.1) Wat gaan we ervoor doen? • We geven in samenwerking met partijen uitvoering aan het gebiedsplan Veenweideaanpak Alblasserwaard (impulsgelden). (B.1) • In samenwerking met agrarische ondernemers, boerenorganisaties en gebiedsplatform werken we, als daar draagvlak voor is, aan een gebiedsplan Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). (B.1) • We participeren ambtelijk en bestuurlijk in het traject van de Veenweidestrategie Zuid-Holland waarbij verbreding plaatsvindt naar de onderwerpen vanuit het NPLG. (B.1)
• •
Voortzetten ambtelijke en bestuurlijke trekkersrol Regionale Maatschappelijke Agenda toekomstbestendige landbouw. (B.1) Uitvoeren van het visiedocument Landbouw in samenwerking met de stakeholders. (B.1) Onderzoeken van de mogelijkheid om in samenwerking met partijen tot de oprichting van een grondbank te komen. (B.1) We ondersteunen de ontwikkeling van een agri- en foodcampus onder de voorwaarde dat dit een innovatiehub wordt waarin overheid, onderwijs, ondernemers samenwerken aan toekomstbestendige veenweiden. Van belang is dat we ons onderscheiden ten opzichte van andere campussen. Daarnaast moet de campus een clubhuis worden van de regio en staan voor het verbinden van netwerken en het bundelen van krachten. (B.1) Voortzetten pilots drukdrainage en onderwaterdrainage. (B.1) Uitwerken van het Beleid Vrijkomende Agrarische bebouwing met het accent op mogelijkheden voor verbreding, waarbij rekening wordt gehouden met landschap en NPLG. (B.1)
Netwerk Agrarische ondernemers, collectieven van (agrarische) ondernemers, overheden, onderwijsinstellingen, Veenweide Innovatie Centrum (VIC), Rabobank, Regiegroep Veenweidestrategie, maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen als buiten de gemeente.
Vrijetijdseconomie Wat willen we bereiken? In de Toeristische Agenda Molenlanden (TAM) is vastgelegd dat wij de komende jaren werken aan de volgende ambities:
Begroting 2023 - 21
• •
• •
Verhogen van bestedingen en werkgelegenheid in de vrijetijdssector (C.1); Toerisme is in balans: Toerisme & Recreatie zorgen niet voor overlast (bij inwoners of het landschap), maar dragen bij aan maatschappelijke doelen, zoals duurzaamheid, leefbaarheid, mobiliteit, bewegen & gezondheid, educatie en opleidingen (C.2); Toeristen komen specifiek voor het ‘verhaal van Molenlanden’. Dit doen we door de beleving van landschap, kernen en iconen te vergroten (C.3); Door gebiedsmarketing en promotie staat Molenlanden ‘op de kaart’. Hiervoor werken we samen met onder meer de provincie en marketingpartners (C.4).
Wat gaan we ervoor doen? • Beter te benutten maken van de fiets-, wandel- en vaarroutenetwerken om inwoners en bezoekers te stimuleren de Alblasserwaard op de fiets, te voet of over water te bezoeken. Daarbij zorgen we ervoor dat de recreatieve routenetwerken beter aansluiten op het aanbod zoals dagrecreatie en horeca. (C.1, C.2, C.3). • Fijnmaziger maken van het wandelroutenetwerk. Dit betekent meer kleine routes, ommetjes. Daarbij starten we de campagne ‘te gast in de regio’ om gebruikers van wandelpaden te informeren wat wel/niet mag op de paden die vaak over privégronden gaan. (C.2, C.3) • Recreatief en toeristisch aanbod onder de aandacht brengen van inwoners en bezoekers. Samenwerkingen met lokale organisaties op het gebied van toeristische, recreatieve gebiedspromotie worden hiervoor verder verstevigd. Naar aanleiding van Perspectief Nieuwpoort verstevigen we ook daar de promotie door samen te werken. (C.1, C.3, C.4)
• •
•
• •
Verzamelen, bijhouden en combineren van toeristisch, recreatieve cijfers. Dit kennisfundament zorgt dat we kunnen sturen op toeristische druk en draagkracht (C.2). Organiseren van toeristische, recreatieve ondernemersavonden en bedrijfsbezoeken. Van elkaar leren en elkaar inspireren door samen te komen. Hierbij is aandacht voor de volgende onderwerpen: doelgroepen, promotie, duurzaamheid. (C.1, C.2) Aanleg van het Smokkelaarspad. Van de veerpont van Schoonhoven naar Nieuwpoort komt een publieksvriendelijke, spannende wandelverbinding. Hiermee stimuleren we een combibezoek aan beide steden met parkeren bij de veerpont. (C.1, C.2, C.3) Evaluatie verordening toeristenbelasting. We bekijken of de verordening nog passend is voor onze gemeente en brengen, waar mogelijk, verbeteringen aan. Wederom openstellen subsidieregeling Recreatie, Toerisme, Cultuur & Landschap (voorheen Lokaal Fonds) om inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te ondersteunen bij nieuwe initiatieven. (C.1, C.2, C.3)
Netwerk Recreatieve ondernemers en organisaties, gemeenten, provincie en maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen de gemeente als in de regio. Daarbij verdienen organisaties als het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC), Den Hâneker, Stichting Groene Hart Verbinders en de erfgoedtafels Waterdriehoek en Oude Hollandse Waterlinie een vermelding.
Begroting 2023 - 22
•
Vrijetijdseconomie Kinderdijk Wat willen we bereiken? • Het icoon Kinderdijk vertelt een authentiek en aansprekend verhaal. (D.1) • De dorpen Kinderdijk en Alblasserdam ontwikkelen zich in de luwte van de toeristenstroom. (D.2) • De verkeersveiligheid en leefbaarheid worden vergroot door een optimale grip op alle bezoekersstromen naar het Werelderfgoed over weg en water. (D.3) • De bestuursstructuur is slagvaardig en flexibel, op alle niveaus weten belanghebbenden (dus ook bewoners) zich vertegenwoordigd bij de ontwikkeling van Kinderdijk. (D.4) • De gezonde exploitatie van Kinderdijk herstelt zich na de coronacrisis. (D.5) Wat gaan we ervoor doen? Vanuit het document ‘Toekomst Kinderdijk 2020 - 2025’ en het daaraan verbonden uitvoeringsprogramma richten we ons in 2023 vooral op: • Inzet van het Werelderfgoed Kinderdijk als motor voor het herstel van de toeristische sector in de Alblasserwaard (onder andere door ondersteunen/verbinden/initiëren bij het realiseren van producten op basis van het Verhaal van Kinderdijk dat we doortrekken naar de polder). (D.1) • Actief bijdragen aan de ontwikkeling van Kinderdijk door te verbinden, te initiëren en zo nodig (aanvullende) kaders te stellen en op de gegeven kaders te controleren.
(D.1, D.3) • Afronden van de aanleg parkeerplaats voor touringcars en campers westrand Nieuw-Lekkerland (D.3) • Voorbereiding Inrichten van het entreegebied. (D.2) • Ondersteunen van het herstel van de SWEK in de vorm van een financieel arrangement. (D.4)
Werven van externe financiering van middelen voor de uitvoering van projecten in het uitvoeringsprogramma. (D.5)
Netwerk Recreatieve ondernemers en organisaties, Gemeenten, Provincie en maatschappelijk betrokken partijen, zowel binnen de gemeente als in de regio. Stichting Wereld Erfgoed Kinderdijk, Provincie Zuid-Holland, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Waterschap Rivierenland (WSRL), Gemeente Alblasserdam, Dordrecht Marketing en Partners, Waterbus (Blue Amigo), Gemeente Krimpenerwaard, Den Hâneker Erfgoedtafels Waterdriehoek en Oude Hollandse Waterlinie, Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC).
Arbeidsmarkt Wat willen we bereiken? Verbetering aansluiting van vraag en aanbod van arbeidskrachten in de regio, waarbij we optimaal gebruik maken van ieders mogelijkheden (E.1). Wat gaan we ervoor doen? • Deelnemen aan het RMT (Regionaal MobiliteitsTeam) AV werkt door (aanvullende crisisdienstverlening door corona). (E.1) • Onderzoeken of Molenlanden financieel bij gaat dragen en deel gaat nemen aan i_lab dat in Gorinchem wordt opgezet. (E.1) Toelichting: De regiogemeentes wordt gevraagd per 2024 structureel bij te dragen aan de exploitatiekosten. De hoogte van de bijdrage hangt af van het totaal aantal deelnemende gemeentes en de verdeelsleutel. Enkele ondernemers uit Molenlanden zijn al aangesloten bij i_lab.
Begroting 2023 - 23
•
Continueren en herijken van de activiteiten op het gebied van Onderwijs. (E.1) Toelichting: Vanwege de coronapandemie heeft een groot aantal activiteiten op het gebied van de Arbeidsmarkt stilgelegen. Per activiteit wordt bekeken of deze nog voldoet aan de huidige wensen en behoeften van de deelnemers.
• •
Deelnemen aan de arbeidsmarktregio en de activiteiten die daaronder vallen. (E.1) Versterken van bestaande initiatieven en structuren zoals de Sity academy en WIJIJ. (E.1)
Netwerk Individuele ondernemers, ondernemersverenigingen, onderwijsinstellingen, omliggende gemeentes, arbeidsmarktregio, Avres, UWV, werkgeversservicepunt, leerwerkloket, RMT.
Energietransitie Wat willen we bereiken? • Een versnelling in de afname van energiegebruik. En een betaalbare en betrouwbare duurzame energievoorziening voor onze inwoners, gelieerd aan de klimaatdoelstellingen. (F.1). Toelichting: De klimaatdoelstellingen zijn: In 2030 willen we ten opzichte van 2020 minimaal 20% energie besparen in Molenlanden. 35% van het totale energiegebruik komt in dat jaar van nieuwe bronnen. De gemeentelijke organisatie dient in 2030 CO²- en energieneutraal te zijn. In 2050 is de hele gemeente CO²-neutraal en aardgasvrij.
•
De gemeente Molenlanden geeft het goede voorbeeld: het vastgoed van de gemeente is in 2030 (nagenoeg) energieneutraal (F.2).
• Wat gaan we ervoor doen? • Opstellen van een eerste CO² reductie document met daarin opgenomen de route naar een CO² neutraal Molenlanden in 2050. (F.1) • Vaststellen beleid voor lokaal eigendom en financiële participatie in grootschalige duurzame energieprojecten. (F.1) • Aanbieden van een ‘energiebesparingsabonnement’ voor de verduurzaming van woningen. (F.1) • Verkenning van de mogelijkheden voor een energiefonds voor bedrijven. (F.1) • Uitvoeren van projecten die in het uitvoeringsprogramma duurzaamheid en klimaat zijn opgenomen, op basis van de vastgestelde RES 1.0, de Transitievisie warmte, waaronder uitvoering energiebesparingsacties bij bedrijven door Omgevingsdienst (F.1) o Bedrijfsbezoeken (energiecontroles, koploper gesprekken, energiescans) o Branche-aanpakken (regionaal Zuid-Holland Zuid met maatwerk regio Alblasserwaard) o Bedrijventerreinenaanpak (lokaal) o Duurzame Bedrijvenroute (regionaal Zuid-Holland Zuid) o Uitvoering van plan van aanpak Zon op Dak o Vaststellen beleid voor kleine windturbines o Samen met inwoners en ondernemers starten met de planvorming/uitvoering voor het aardgasvrij worden in de woonkernen en bedrijventerreinen die in Transitievisie Warmte in de korte termijn zijn ingedeeld, zoals Bleskensgraaf, Giessenburg, (een deel van) Hoornaar en bedrijventerrein Arkel.
Begroting 2023 - 24
•
•
• •
Faciliteren van lokale initiatieven van inwoners/partners, zonder daarbij de rol van de initiatiefnemer over te nemen. Het verwachte 'duurzaamheids- en CO²-rendement en de mate van bereik onder inwoners' wegen we mee bij ons besluit over het faciliteren van een lokaal initiatief. (F.1) Verduurzamen bestaande woningvoorraad/gebouwen. Maatregelen zijn: o Uitvoeren van acties, gericht op energiebesparende maatregelen voor koop- en huurwoningen. (A.1). o Uitvoering van Plan van aanpak energiearmoede met maatregelen voor inwoners die hun energierekening niet meer kunnen betalen, inclusief het aanbrengen van deze voorzieningen door een klussendienst. o Verstrekken van verduurzamingsleningen en subsidies voor groene daken. o Inwoners blijvend een (gratis en persoonlijk) adviesgesprek aanbieden door een wooncoach over energiebesparing. Verduurzamen van (bestaand) gemeentelijk vastgoed. Nieuwe gebouwen worden energieneutraal en de inrichting voeren we uit met zo veel mogelijk circulaire materialen. (F.2) Uitreiken van de jaarlijkse duurzaamheidsprijs voor duurzame initiatieven uit de Molenlandse samenleving.
Afval en Circulariteit Wat willen we bereiken? • Aantal kilo's restafval per inwoner te laten dalen van 230 kilo nu naar 100 kilo in 2025. (G.1) • Afvalpreventie om afvalproducten te voorkomen. (G.2)
Wat gaan we ervoor doen? • Uitvoering van Strategienota 2021-2025 “Samen voor een afvalvrije en schone gemeente”. (G.1) • Invoering DIFTAR bij alle huisaansluitingen in de gemeente medio 2024. (G.1) • Communicatiemiddelen inzetten om bewoners tijdig, correct en volledig te informeren over scheiden van afvalstromen en invoering Diftar (G.1 ) • Faciliteren en uitrollen initiatieven om afvalpreventie te realiseren (G.2)
Klimaatadaptatie Wat willen we bereiken? • Versterking van het aantrekkelijke woon- en leefklimaat door klimaatbewust handelen. (H.1) Wat gaan we ervoor doen? • Uitvoeren van projecten die behoren tot de eerste fase van de uitvoering van de Lokale Adaptatiestrategie en Regionale Adaptatiestrategie. (H.1) • Verstrekken van subsidies voor groendaken, conform de vastgestelde subsidieregeling. (H.1) Toelichting: Molenlanden heeft in 2021 de Lokale Adaptatie Strategie (LAS) vastgesteld. De vastgestelde doelstellingen zijn nog op hoog bestuurlijk niveau en maken we in 2023 concreter. In de LAS is veel aandacht voor bewustwording. Intern vergt dit ‘anders kijken’ naar projecten, beheer en onderhoud. Extern ligt de nadruk op het informeren en motiveren van de inwoners van Molenlanden op het gebied van wateroverlast, watertekort (droogte) en hittestress. In de praktijk gaat het vaak om maatregelen om te ‘ontstenen’ (‘tegels eruit’) en te vergroenen (‘plant erin’).
Begroting 2023 - 25
Landschap
Indicator
Wat willen we bereiken? Regie houden op de ontwikkeling van ons karakteristieke open veenweidelandschap, met het oog op de komende grote ontwikkelingen als energietransitie, bodemdaling, klimaatadaptatie en circulaire landbouw. (D.1) Wat gaan we ervoor doen? • Ontwikkelen en uitvoeren van Gebiedsdeal 5. (I.1) • Maken van een uitvoeringsprogramma landschap en landbouw (RMA). (I.1) • Participeren in het bestuurlijk platform Groene Hart (novex). (I.1) • Het NPLG is een programma onder de NOVI. Vanuit Landschap worden bouwstenen aangereikt voor de Omgevingsvisie. (I.1) • Instellen van een gebiedscommissie Vijfheerenlanden, Molenlanden, Gorinchem. Dit is een bestuurlijk gremium met als doel de verschillende RMA-opgaves bestuurlijk af te stemmen, denk aan het maken van keuzes, nemen van besluiten etc. (I.1) • Organiseren bestuurlijke en ambtelijke aanhaking noordelijke Drechtsteden. (I.1) Netwerk Medeoverheden, Gebiedsplatform AV, LTO, Natuur- en Vogelwachten, BlauwZaam, bouw- en ontwikkelpartijen, inwoners, regiogemeenten, dorpsraden met werkgroepen duurzaamheid, energiecoöperaties, wooncorporaties en Stichting Duurzaam Molenlanden.