Scan mens en maatschappij, inhoudelijk concept document

De ambitie van het Lokaal Preventieakkoord luidt – kort samengevat – als volgt: We leggen een gezonde basis voor huidige en toekomstige generaties. Dat begint al met een goede start vanaf de zwangerschap en gaat door tot in de laatste levensfase. De focus ligt op preventie, we willen zoveel mogelijk voorkomen dat zorg nodig is. Dit alles leidt tot een gezonder Moerdijk. In het Lokaal Preventieakkoord zijn de volgende drie subdoelen geformuleerd: • Inwoners zijn in staat tot het maken van gezonde keuzes; • Inwoners voldoen aan de beweegrichtlijnen; • Inwoners vinden voldoende handvatten om mentaal in balans te zijn en te blijven. De te vormen werkgroepen ‘gezond opgroeien’ en ‘gezond ouder worden’ gaan aan de slag met de uitwerking van de doelen van het Lokaal Preventieakkoord. In deze werkgroepen zitten vertegenwoordigers van de gemeente en onze uitvoerings- en samenwerkingspartners. In het Lokaal Preventieakkoord houden we rekening met de uitkomsten van de Scan Mens en Maatschappij. Deze onderstreept nog maar eens het belang van preventie. Uit recente cijfers blijkt dat de mentale gezondheid van jongeren zeker ook een belangrijk aandachtspunt is. Boven op de wettelijke taken maakt gemeente Moerdijk extra keuzes. Zo zetten we binnen het CJG een jeugdverpleegkundige in en is preventie een belangrijke taak van de wijkzuster.

Voor die taak van de wijkzuster zetten wij als gemeente specifieke middelen in. Ter ondersteuning van de Regionale Ambulancevoorziening voor acute zorg bij hartstilstand, faciliteert de gemeente zowel financieel als inhoudelijk een dekkend AED-netwerk. We hebben ook projecten op het gebied van ouderschap, mentale gezondheid en dementie. En in onze gemeente vindt periodiek breed gezondheidsonderzoek plaats ter evaluatie en monitoring van de gezondheid van inwoners. In opdracht van gemeente Moerdijk voeren diverse organisaties deze niet-wettelijke taken uit. Regionale doelen Niet alles wat de gemeente doet, is afkomstig uit landelijke wetten of lokaal beleid. We hebben ook te maken met regionale doelen. Dit zijn keuzes die gemaakt worden samen met vijftien andere gemeenten binnen de GGD West-Brabant. Een voorbeeld hiervan is de inzet van de adviseur preventie & gezondheid van de GGD ter ondersteuning van lokale gezondheidsdoelen. Deze informeert en adviseert scholen, ouders en kinderopvangorganisaties en in mindere mate ouderen- en culturele organisaties over actuele gezondheidsthema’s als ‘Samen opstaan voor een psychisch gezond West-Brabant’, ‘Gezonde voeding, hoe doe je dat?’, ‘Effecten Alcohol- en softdrugsgebruik op gezondheid jongeren’.

Ook wordt ondersteund bij aanvragen van subsidies en het onder de aandacht brengen van landelijke regelingen als De Gezonde School, Rookvrije Generatie, Watertappunten op schoolpleinen, etc.

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

27

Partners De gemeente Moerdijk werkt samen met verschillende uitvoerings- en samenwerkingspartners. De vaste partners zijn: GGD West-Brabant, GGZ Breeburg, GGZ Westelijk Noord-Brabant, het Regionaal Ambulancevervoer, de Thuiszorg West-Brabant, Meer Moerdijk en Surplus. Welke plek de partners precies innemen bij de gemeentelijke ondersteuning is te zien in het schema op pagina … Voorgaand deel van dit hoofdstuk was een beknopte schets van de staat van de gemeentelijke gezondheidszorg in Moerdijk. Hierna wordt vooruitgeblikt op de toekomst. Eerst volgen inzichten die gemeente Moerdijk op basis van jarenlange ervaring opdeed.

Inzichten

Preventie als rode draad Kritisch kijken naar uitgebreid en divers aanbod Het gemeentelijke aanbod voor preventie op gezondheidsgebied is veelomvattend. Het is belangrijk om bij de uitvoering van het Lokaal Preventieakkoord kritisch te kijken naar wat we aanbieden. Gezien de beperkte middelen – in geld en tijd - moeten we hulp en ondersteuning zo efficiënt mogelijk inzetten. Daarvoor is eerst meer kennis en inzicht nodig. Meer weten, beter meten en een bredere blik op welzijn Om een grondige analyse binnen het thema gezondheid te kunnen maken, moet de gemeente in eerste instantie een beter inzicht krijgen in de cijfers. De GGD-monitor heeft helaas een vrij lage frequentie. Dit jaar komt er wel een extra gezondheidsmonitor voor volwassenen, bedoeld om de effecten van corona te meten. Ook de periodieke gemeentebrede gezondheidsonderzoeken bieden waardevolle informatie. Daarnaast kunnen we informatie uit onze eigen klantgesprekken benutten en informatie ophalen bij onze samenwerkings- en uitvoeringspartners. De juiste koppeling van deze relevante lokale gezondheidsdata en ontsluiting hiervan in een dynamisch dashboard biedt kansen om meer inzicht in de lokale gezondheidsstatus van de verschillende doelgroepen te verkrijgen. Deze datagedreven manier van werken biedt zo een goede basis voor gerichte en onderbouwde beleidskeuzes binnen het thema gezondheid.

Ten tweede willen we als gemeente beter kunnen bepalen wat het effect van interventies en programma’s is. Hoewel dit soms moeilijk meetbaar is, willen we meer zicht op de resultaten. In de samenwerking met partners kan de gemeente hier afspraken over maken. Oog voor de oorzaken van de benodigde hulp en ondersteuning is het derde punt dat meer aandacht vraagt. Nu is ons aanbod nog te veel gericht op de gevolgen van bijvoorbeeld onvoldoende welzijn of een ongezonde leefstijl. De gemeente moet en wil zich meer richten op preventie, datzelfde geldt voor onze partners. Ten vierde zou het goed zijn het begrip welbevinden met een bredere blik te bekijken, samen met onze inwoners. Kernvragen zijn hierbij: Hoe ver mag overheidsbemoeienis gaan? En hoe verhoudt dit zich tot eigen verantwoordelijkheid? Dat een ongezonde leefstijl gezondheidsrisico’s verhoogt en de vraag naar hulp en ondersteuning vergroot, spreekt voor zich. Vanuit die gedachte zou de overheid zich wellicht mogen ‘bemoeien’ met de leefstijl van mensen. Dit past ook bij de focus die we op preventie leggen. We willen immers liever voorkomen dan genezen. Bekeken vanuit de inwoners bestaat ook het risico dat inmenging van de overheid hier als betuttelend wordt ervaren. In de doorontwikkeling van de Wmo is opgenomen dat bij klantgesprekken breder gekeken wordt naar welbevinden.

Op basis van de hiervoor beschreven inzichten én de uitgangspunten die de gemeenteraad in 2021 vaststelde, zijn kansen voor de toekomst geformuleerd. Hiermee wil gemeente Moerdijk de hulp en ondersteuning voor haar inwoners effectiever, preventiever en efficiënter maken.

28

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Kansen voor 2023 Huisartsenroute naast jeugd ook voor volwassenen We werken samen met huisartsen en maken gebruik van elkaars kracht. Samen kijken hoe we mensen nog beter op de juiste manier kunnen doorverwijzen naar vrij toegankelijke hulp. Zowel voor lichte als zwaardere hulpvragen. Daarnaast hebben we aandacht voor preventie en de-medicaliseren en bieden we proactief hulp aan. Denk bijvoorbeeld aan inloophuizen, activiteiten van seniorenraden en het sportaanbod in de gemeente. Welzijn op recept wordt dit ook wel genoemd. De samenwerking met huisartsen moet gebaseerd zijn op hulpvragen en niet op producten. Op basis van de maatregelen scan 2022 wordt gewerkt aan verbreding van de samenwerking met huisartsen vanuit het CJG. De huisartsen zijn belangrijke verwijzers. Voor 2023 zien we kansen om dit te verbreden naar volwassenen. De basis van samenwerking is aanwezig, maar vraagt versteviging vanuit een gedeelde visie op gezondheid en ondersteuning. Het project huisartsenroute wordt in 2023 verder vormgegeven vanuit een integrale benadering. Jongerenwerk als alternatief voor Wmo-traject Jongerenwerk is inzetbaar tot de leeftijd van 27 jaar. Dus ook jongvolwassenen kunnen gebruikmaken van vrij toegankelijke hulp en ondersteuning door het jongerenwerk.

Dit kan een alternatief zijn voor begeleiding vanuit de Wmo, maar ook een aanvulling ter ondersteuning van een Wmobegeleidingstraject. Door jongerenwerk en Wmo-begeleiding te combineren, kunnen resultaten eerder behaald worden en langer doorwerken. Denk aan een gestructureerde en zinvolle dagbesteding, het aangaan en onderhouden van sociale contacten én het voeren van groepsgesprekken. Bij begeleiding is het belangrijk dat jongeren actief betrokken worden en zelf mee kunnen werken. Op deze manier ontstaat de mogelijkheid tot talentontwikkeling. Aanbod voor mentale gezondheid stroomlijnen Zowel vrijwilligersorganisaties als professionele organisaties zetten zich in voor de mentale gezondheid van onze inwoners. Het aanbod is op dit moment versnipperd en divers. Denk aan inloopfuncties,

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

29

groepsbijeenkomsten, lotgenotencontact en de inzet van ervaringsdeskundigen. Ook zijn er sportfaciliteiten met als doel het welbevinden te verbeteren. We willen dit vrij toegankelijke aanbod helder in beeld krijgen en nagaan hoe we de verschillende voorzieningen beter met elkaar kunnen verbinden. Hierbij zoeken we ook aansluiting bij de ontwikkeling van mentale gezondheidscentra van de GGZ. Dit onderwerp heeft een plek in het Lokaal Preventieakkoord. Door hier integraal naar te kijken, zullen we een kwaliteitsslag maken waarbij aanbod en doelgroepen aan elkaar gekoppeld worden. Beter benutten van zorgverzekeringen Een zorgverzekering biedt mogelijkheden om het persoonlijk welbevinden te verbeteren. Denk aan het inschakelen van een leefstijlcoach en het volgen van een training mentale gezondheid. We gaan deze mogelijkheden inventariseren en onder de aandacht brengen bij onze Wmo-consulenten, jeugdprofessionals, trajectbegeleiders schuldhulpverlening en de professionals en vrijwilligers van onze partners. Natuurlijk nemen we dit ook mee in de samenwerking met de huisartsen en in ons contact met cliënten. Het beter benutten van de zorgverzekeringen, kan de vraag naar hulp en ondersteuning aan de gemeente verkleinen.

Weer thuis na ziekenhuisopname of revalidatie Om de zorgkosten van ziekenhuizen en revalidatiecentra te beperken, worden patiënten zo snel als mogelijk is naar huis gestuurd. Thuis kunnen mensen een beroep doen op de benodigde hulp en ondersteuning vanuit de Wmo. We moeten drempels wegnemen om te revalideren, aansluiten op de revalidatie(centra), maar ook voorafgaand aan een ziekenhuisopname of terugkomst uit revalidatie eventueel al maatregelen nemen. We willen verwijzen aan de hand van de hulpvraag en niet vanuit mogelijke producten. Denk bijvoorbeeld aan een bijdrage voor fysiotherapie of mogelijkheden voor ouderen en gehandicapten om te sporten bij Meer Moerdijk. Verbetering samenwerking Het is belangrijk om samen met de GGD-speerpunten van gezondheidsbeleid te bepalen. Hierbij nemen we recente ontwikkelingen en beschikbare data vanuit gezondheidsmonitoren van de GGD mee. Ook de afstemming hierover met de werkgroepen die het Lokaal Preventieakkoord gaan uitwerken, is van belang. Zo kunnen we gezamenlijk focus aanbrengen en prioriteiten stellen. Op basis hiervan willen we eveneens een efficiencyslag maken op de inzet van de preventiemedewerker van de GGD. Aandacht voor aspect gezondheid in organisatiebrede thema’s Tijdens het uitvoeren van de Scan Mens en Maatschappij werd duidelijk dat de formatie (24 uur) op het omvangrijke leefgebied gezondheid erg beperkt was.

Inmiddels hebben we er een nieuwe collega bij. Deze uitbreiding stelt ons beter in staat aspecten van gezondheid te koppelen aan organisatiebrede thema’s. Bijvoorbeeld de uitwerking van de omgevingsvisie, de uitvoering van de havenstrategie en de nodige aanpassingen vanwege klimaatverandering. De ambitie om zorg te dragen voor een gezonde leefomgeving, kunnen we op deze manier waarmaken.

Kansen voor 2024 Mentale gezondheid jongvolwassenen verbeteren met sport Extra inzet op sport kan een manier zijn om mentale gezondheid te verbeteren. Het creëren van een aantrekkelijk sportaanbod voor jongvolwassenen, bijvoorbeeld in samenwerking met Meer Moerdijk ook in relatie tot uitvoering van het sportakkoord is een kans voor 2024.

30

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Kansen voor 2025 Schoolverzuim aanpakken met M@zl Binnen het voortgezet onderwijs zijn goede ervaringen opgedaan met M@zl. Dit is een methodiek voor de aanpak van ziekteverzuim onder leerlingen. Hierbij werken scholen en leerplicht samen met jeugdartsen en organisaties in de jeugdgezondheidszorg. M@zl richt zich op het vroeg signaleren van ziekteverzuim, het achterhalen van onderliggende oorzaken en aandragen van oplossingen. Het doel is verzwaring van de problematiek voorkomen. Het voorstel is om M@zl ook in te zetten in het basisonderwijs (zie ook leefgebied Onderwijs). Relatie met de uitgangspunten Er liggen volop kansen binnen het leefgebied gezondheid. Voor vrijwel alle kansen geldt het uitgangspunt ‘investeren in de samenwerking met maatschappelijke partners’. Denk aan de GGD, huisartsen, wijkzusters, de zorgverzekering, ziekenhuizen, de professionele jeugdzorg en het onderwijs. Ook inzetten op preventie loopt als een rode draad door alle te benutten kansen heen. Kortom Met het benutten van de kansen die er liggen, willen we zorgen dat de vraag naar zwaardere zorg afneemt, er minder beroep wordt gedaan op Wmo-voorzieningen en jeugdzorgvoorzieningen én dat de investeringen daar terecht komen waar ze écht nodig zijn. De verdere uitwerking van het Lokaal Preventieakkoord zal uiteindelijk een bijdrage leveren aan een gezondere leefstijl in Moerdijk.

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

31

4. Leefgebied Werk Arbeidsparticipatie levert meer op dan geld alleen Vanuit de Participatiewet hebben gemeenten de verantwoordelijkheid mensen met een uitkering te begeleiden naar regulier betaald werk. Zowel inwoners als werkgevers kunnen hierbij een beroep doen op verschillende vormen van ondersteuning. Maar onafhankelijk zijn van een uitkering is in de praktijk niet voor alle inwoners realistisch. Voor deze mensen wil gemeente Moerdijk werken en participeren mogelijk maken tot een niveau dat voor de betrokkenen optimaal is. Hierbij gaan we meer dan voorheen kijken naar individuele behoeften en mogelijkheden. Wettelijke taken Participatiewet Iedereen die kan werken maar het op de arbeidsmarkt zonder ondersteuning niet redt, valt onder de Participatiewet. Met deze wet wil de overheid ervoor zorgen dat meer mensen werk vinden. Gemeenten hebben een centrale rol bij de het uitvoeren van de Participatiewet. Zij zorgen waar nodig voor ondersteuning: bij het vinden van een baan, het volgen van scholing of het aanpassen van de werkplek. En soms ook tijdens het uitvoeren van werkzaamheden. De Banenafspraak is onderdeel van de Participatiewet. In dit akkoord maakten kabinet en sociale partners afspraken over het creëren van garantiebanen voor mensen met een arbeidsbeperking. Binnen de landelijke kaders hebben gemeenten veel vrijheid om het eigen participatiebeleid in te vullen.

Onze gemeente heeft de Participatiewet vertaald naar lokaal beleid in De Verordening Re-integratie participatiewet gemeente Moerdijk. Re-integratievoorzieningen We beschikken over verschillende re-integratievoorzieningen. Gemeente Moerdijk stimuleert en subsidieert scholing en opleidingen die de toegang tot de arbeidsmarkt bevorderen. Inwoners mogen tijdelijk werken met behoud van uitkering in de vorm van proefplaatsingen, werkstages, activeringsplaatsen en detachering. De tijdsduur, mate van begeleiding en het toekomstperspectief lopen uiteen. Bij proefplaatsing wordt in drie maanden tijd toegewerkt naar een betaalde baan. Een werkstage duurt maximaal zes maanden en is bedoeld om werkritme- en ervaring op te doen. Detachering betekent betaald werken bij een reguliere werkgever. Activerings- of participatieplaatsen zijn er voor mensen met een (zeer) grote afstand tot de arbeidsmarkt. Een voorbeeld van een participatieproject is de samenwerking van gemeente Moerdijk met Fort Sabina. Dit project voorziet in werkplekken met intensieve begeleiding. Wanneer een werknemer door een arbeidsbeperking een lagere productiviteit heeft, kan de werkgever van de gemeente loonkostensubsidie ontvangen om ‘het gat te dichten’. Dit maakt het aantrekkelijker iemand met een arbeidsbeperking aan te nemen.

Daarnaast betaalt de gemeente aanpassingen van de werkplek als een medewerker daardoor beter kan functioneren. Een reguliere werkplek is echter niet voor iedereen realistisch. Sommige mensen kunnen vanwege lichamelijke, verstandelijke of psychische beperkingen alleen in een beschutte omgeving onder aangepaste omstandigheden functioneren. Wanneer meer begeleiding en aanpassing van de werkplek nodig is dan van een werkgever verwacht mag worden, zorgt de gemeente voor beschutte werkplekken, zo nodig met begeleiding op de werkvloer door een job coach. Dit kan onder meer gaan om de productie van trappen, het sorteren van röntgenfoto’s, schoonmaakwerk en de montage van kabelbomen. Werkplein en Werkvoorzieningschap (WVS) Gemeente Moerdijk laat de meeste taken op het gebied van ondersteuning bij werk uitvoeren door het Werkplein Hart van West-Brabant en WVS (leerwerkbedrijf). Het Werkplein is een gemeenschappelijke regeling van zes gemeenten. Deze organisatie helpt inwoners bij het vinden van werk. Het Werkplein zet ook advies en ondersteuning op maat in om te zorgen dat mensen kunnen participeren en werken ‘naar vermogen’. (Vrijwilligers)werk kan bovendien een middel zijn om uit sociaal isolement te komen en te blijven, ook hierbij speelt het Werkplein een rol. WVS was voorheen een sociale werkvoorziening. Nu ontwikkelt het zich tot een leerwerkbedrijf. In deze

32

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

gemeenschappelijke regeling werken negen gemeenten samen. WVS helpt inwoners bij hun ontwikkeling door ze werk, begeleiding, opleiding en training aan te bieden. De trajecten zijn tijdelijk met doorstroming naar regulier werk als ambitie. Wet inburgering Sinds 1 januari 2022 hebben de gemeenten in Nederland op grond van deze wet een regierol bij de begeleiding van inburgeraars. Deze mensen zo snel mogelijk mee laten doen in de Nederlandse samenleving, dàt is het doel van de wet. Bij voorkeur met betaald werk. Het idee is om vroeg in het inburgeringsproces al te starten in een betaalde baan of op een werkervaringsplek. Als het om bijstandsgerechtigde statushouders gaat, hebben gemeenten in het kader van de nieuwe Wet Inburgering de specifieke taak deze mensen een half jaar lang te ‘ontzorgen’. Dit houdt in dat de gemeente de vaste lasten betaalt vanuit de uitkering. Gemeente Moerdijk legt de uitvoering van de wet neer bij het Werkplein. Niet-wettelijke taken Inwoners aan het werk helpen door garantiebanen te creëren en loonkostensubsidies te verstrekken, is duurder dan mensen simpelweg een uitkering geven. Gemeenten maken hierin eigen keuzes. Ondanks de hogere kosten, kiest gemeente Moerdijk voor extra investeren in arbeidsparticipatie boven op de wettelijke verplichtingen, samen met de vijf andere gemeenten die deelnemen aan het Werkplein Hart van WestBrabant.

Mensen aan het werk helpen weegt voor ons, vanuit sociaal oogpunt, zwaarder dan het financiële plaatje. Een voorbeeld hiervan is het project Inclusief Moerdijk. In dit project wordt in veel bredere zin naar de kansen per individu gekeken dan normaal gesproken het geval is. Deelnemers aan het project komen terecht in diverse functies binnen de gemeentelijke organisatie en stromen van hieruit door naar regulier werk, bij gemeente Moerdijk of een andere werkgever. Met Inclusief Moerdijk willen we onze inwoners kansen bieden en een voorbeeld zijn voor andere werkgevers. Gemeentelijke doelen Inwoners die langere tijd in een uitkeringssituatie zitten, krijgen vaak te maken met problemen op meerdere vlakken: financieel, sociaal en op het gebied van gezondheid. De instroom naar werk zorgt niet alleen

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

33

voor een betere inkomenspositie, maar heeft ook een positieve invloed op gezondheid en meedoen op sociaal vlak. Werk kan mensen zelfredzamer en minder geïsoleerd maken. We willen als gemeente niet alleen werken aan arbeidsparticipatie, maar zeker ook aan sociale participatie. Met werken of meedoen in de maatschappij kunnen andere problemen voorkomen worden. Dit is beter voor onze inwoners en het zorgt voor minder druk op ondersteuning vanuit de gemeente, zoals de schuldhulpverlening of Wmovoorzieningen. Doelgroepen Het participatiebeleid van gemeente Moerdijk is grotendeels gericht op uitkeringsgerechtigden. Een deel hiervan kan binnen een halfjaar uitstromen naar betaald werk. Een ander deel is met het bijschaven van vaardigheden of het doorlopen van een leerwerktraject binnen ongeveer een jaar klaar voor de arbeidsmarkt. Van de grootste groep is de verwachting dat betaald werk niet (binnen een jaar) haalbaar is. Vanwege de huidige krappe arbeidsmarkt, gaat het in deze groep vrijwel uitsluitend om mensen met en grote afstand tot betaald werk. Denk aan chronisch zieken, inwoners met verslavingsproblemen of een gevangenisverleden én aan mensen met een ontheffing van de arbeidsplicht. Bijvoorbeeld bij volledige arbeidsongeschiktheid of wanneer een alleenstaande ouder de zorg heeft voor jonge kinderen.

Inwoners in deze groep krijgen vaak ook ondersteuning vanuit andere gebieden van het sociaal domein. Er zijn ook niet-uitkeringsgerechtigden die wèl onder de Banenafspraak vallen en dus recht hebben op reintegratie. In zulke gevallen is het de sociale activering die telt. Vrijwilligerswerk kan ertoe bijdragen dat mensen meer sociale contacten krijgen. Ten slotte is de gemeente verantwoordelijk voor de begeleiding van inburgeraars. Partners Om onze doelen op het gebied van werk te kunnen realiseren, werkt gemeente Moerdijk met vijf andere gemeenten samen in de gemeenschappelijke regeling Werkplein Hart van West-Brabant. Daarnaast dragen tal van andere professionele en vrijwilligersorganisaties hun steentje bij. Welke plek deze partners innemen in het totaal, is te zien in het overzicht op pagina …. Actuele context De Banenafspraak is een akkoord tussen kabinet en sociale partners over het creëren van banen voor mensen met een arbeidsbeperking, de zogenoemde garantiebanen. Het gaat om 125.000 extra banen in 2026. In ruil voor het bieden van garantiebanen kunnen werkgevers gebruikmaken van loonkostensubsidie, job coaching en een no-riskpolis. Met zo’n polis loopt de werkgever geen financieel risico wanneer een werknemer uitvalt door ziekte. Om het doel van de Banenafspraak te kunnen realiseren, is een andere systematiek nodig dan de rijksoverheid tot nu toe hanteerde.

Er werd gewerkt met een macrobudget voor meerdere soorten uitkeringen. De loonkostensubsidie zal nu losgekoppeld worden. Zo moet voorkomen worden dat op dit vlak tekorten ontstaan. In het verleden legden gemeenten de tekorten voor loonkostensubsidie zelf bij. Voorgaand deel van dit hoofdstuk ging over de huidige gang van zaken op het gebied van ondersteuning bij werk in gemeente Moerdijk. Hierna volgen inzichten die we de afgelopen jaren opdeden.

34

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Inzichten

Meer oog voor individuele inwoners. Gemeenschappelijke regelingen Werkplein en WVS Gemeenschappelijke regelingen werken kostenbesparend vanwege de schaalgrootte. Zowel het Werkplein als WVS begroten ruim. Aan het eind van het jaar blijft er meestal geld over. Dat komt terug naar de deelnemende gemeenten. Van tevoren is niet bekend om hoeveel het gaat en gedurende het jaar kunnen we als gemeente niet over dit bedrag beschikken. Scherper begroten en eventueel gaandeweg het jaar budget bijvragen in plaats van achteraf terugvloeien heeft de Moerdijkse voorkeur. Overeenstemming met de andere vijf deelnemende gemeenten is hier uiteraard voor nodig. Nieuwe aanpak Werkplein Hart van West-Brabant Het Werkplein Hart van West-Brabant heeft ervaren dat de procesgerichte manier van werken steeds minder aansluit bij de behoeften van de samenleving. Waar eerst de uitvoering van de Participatiewet centraal stond, vormen voortaan talenten en kwaliteiten van inwoners en medewerkers het uitgangspunt. Er komt veel regelruimte voor medewerkers om samen met de inwoner de best passende keuze te maken. Doel is hiermee de uitstroom naar betaald werk makkelijker en duurzamer te maken. Het Werkplein wil niet alleen beter aansluiten op de behoeften van inwoners, maar ook op die van samenwerkingspartners en de gemeente.

De nieuwe werkwijze is door ‘Werkpleiners’ bottom-up ontwikkeld en wordt vanaf september 2022 ingevoerd. Andere doelgroepen voor WVS WVS was een sociale werkvoorziening, maar ontwikkelt zich nu tot een leerwerkbedrijf. In het nieuwe leerwerkbedrijf staan ontwikkeling van de medewerker en uitstroom naar regulier werk centraal. Bij de sociale werkvoorziening konden mensen langdurig in dienst blijven. Zij stroomden in op basis van de Wet sociale werkvoorziening (Wsw). Deze wet werd, samen met enkele andere wetten, op 1 januari 2015 vervangen door de Participatiewet. Hiermee raakte WVS een deel van de instroom kwijt. Minder instroom betekent een lager exploitatieresultaat en hogere kosten voor de deelnemende gemeenten. Daarom heeft het leerwerkbedrijf nieuwe doelgroepen nodig. Momenteel begeleidt WVS inwoners in diverse proeftuinen en bij Fort Sabina met de bedoeling dat zij doorstromen naar regulier werk. Het gaat om mensen die intensieve ondersteuning nodig hebben vanwege arbeidsbeperkingen of een grote afstand tot de arbeidsmarkt door een lange uitkeringsduur. De mensen die instroomden vanuit de vroegere Wsw blijven overigens wel bij WVS werken tot ze met pensioen gaan. Een groot deel van hen kan niet buiten een beschermde omgeving of zonder aanpassingen werken. Voor deze inwoners heeft de gemeente een zorgtaak.

Veranderde mogelijkheden in beeld brengen Van een grote groep uitkeringsgerechtigden verwacht gemeente Moerdijk dat betaald werk niet (binnen een jaar) haalbaar is. Feit is wel dat we geen goede actuele indruk hebben van deze groep. In de loop van de tijd kunnen veranderingen opgetreden zijn. Met als gevolg misschien nieuwe mogelijkheden voor (enige vorm van) werk. Daarom gaat gemeente Moerdijk de betreffende inwoners uitnodigen voor een gesprek. Inburgeraars langer ondersteunen In 2017 ging het Werkplein van start met de Frequente Intensieve Aanpak voor statushouders. Tijdens de eerste zes maanden kregen zij specifieke begeleiding op onder andere taal en werk. Zes maanden bleek echter veel te kort. Daarom werd besloten dat de klantmanagers van het Werkplein statushouders zouden blijven begeleiden tot ze uitstroomden naar betaald werk of het inburgeringsdiploma haalden. Maar binnen een halfjaar een betaalde baan vinden, bleek niet haalbaar. Inburgeraars hebben veel langer ondersteuning nodig, bijvoorbeeld bij het leren van de Nederlandse taal. Hierdoor werd de caseload van de betrokken klantmanagers veel te zwaar. Om beter aan te kunnen sluiten bij de doelgroep, gaat in september 2022 een nieuwe wijkgerichte aanpak van start. Dit is ook een verbetering voor de klantmanagers.

Op basis van voorgaande inzichten én de uitgangspunten voor het sociaal domein die de gemeenteraad in 2021 vaststelde, zijn kansen voor de toekomst geformuleerd. Deze kansen hangen nauw samen met de nieuwe manier van werken van het Werkplein Hart van West-Brabant.

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

35

Kansen voor 2023 De nieuwe werkwijze die het Werkplein vanaf september 2022 hanteert, heeft invloed op de samenwerking met de gemeente. Door te investeren in een betere, integrale samenwerking, kunnen beide partners sneller met elkaar schakelen. De klanten van het Werkplein zijn namelijk vaak ook bij de gemeente bekend vanwege andere problematiek dan het vinden van (betaald) werk. We spreken dan van multiproblematiek. Door verbeterde samenwerking is meer maatwerk mogelijk dat goed aansluit bij de behoeften van inwoners. Er komt meer ruimte voor individuele talenten en kwaliteiten van mensen en de keuzes die hier het beste bij passen. Het idee is dat dit de uitstroom naar betaald werk makkelijker en duurzamer zal maken.

Kansen vanaf 2024 In opdracht van gemeente Moerdijk gaat het Werkplein individuele gesprekken voeren met inwoners die al geruime tijd in een uitkeringssituatie zitten. Wellicht zijn er in de loop van de tijd nieuwe mogelijkheden ontstaan. Door therapie of behandeling van medische klachten kan iemand misschien weer meer dan eerder het geval was. De nieuwe aanpak van het Werkplein, met meer aandacht voor het individu, kan hier positief aan bijdragen. Met het stimuleren en faciliteren van werk voor deze groep, willen we zorgen voor betere inkomensposities en een grotere maatschappelijke participatie. We doen daarbij sterker dan voorheen een beroep op eigen kracht en eigen verantwoordelijkheid. Relatie met de uitgangspunten Van de uitgangspunten voor het sociaal domein zien we hier ‘eigen kracht en eigen verantwoordelijkheid’ en ‘investeren in de samenwerking met de maatschappelijke partners’ terug in de toekomstkansen. Kortom In gemeente Moerdijk vinden we het belangrijk dat alle inwoners kunnen meedoen, ook op het gebied van werk. Voor wie dat niet zelfstandig redt, bieden we graag ondersteuning. Daarbij gaan we meer dan voorheen kijken naar wat de individuele inwoner kan en welke ondersteuning hierbij aansluit.

36

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

5. Leefgebied Mobiliteit Alle inwoners mobiel Als gemeente ondersteunen we inwoners bij mobiliteit, omdat we willen dat iedereen kan meedoen in de maatschappij. Daarom helpen we bij vervoer naar scholen en zorgaanbieders, naar werkplekken en dagbesteding én in een aantal gevallen naar sportlocaties. Vaak vervoeren we de verschillende doelgroepen ieder op een andere manier, met eigen vervoer. We onderzoeken of dit anders kan. Op het gebied van leerlingenvervoer kunnen we vanaf het schooljaar 2022/2023 al efficiënter te werk gaan. Wettelijke taken Wet op het Primair Onderwijs (WPO), Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO) en Wet op de Expertisecentra (WEC) Vanuit de WPO, WVO en WEC zorgt de gemeente in bepaalde situaties dat leerlingen kunnen reizen tussen thuis en school. Dat doen we door het verstrekken van een vergoeding aan ouders of het aanbieden van vervoer met bijvoorbeeld taxi- en rolstoelbusjes. Leerlingenvervoer is er voor kinderen bij wie de dichtstbijzijnde toegankelijke basisschool of school voor speciaal onderwijs verder dan 6 kilometer van huis is. Dit volgt uit de verordening leerlingenvervoer gemeente Moerdijk. Landelijke wetgeving verplicht het opstellen van regels in zo’n verordening. De precieze uitwerking is een Moerdijkse keuze.

Ongeveer 250 leerlingen basisonderwijs, (voortgezet) speciaal onderwijs en leerlingen die naar een school met een geloofsovertuiging gaan, maken gebruik van deze vorm van vervoer. Daarnaast is leerlingenvervoer er voor leerlingen in het voortgezet onderwijs, die vanwege een beperking niet zelfstandig met het openbaar vervoer naar school kunnen. In onze gemeente zijn dat 30 tot 40 leerlingen. Aan leerlingen die medisch gezien niet zelfstandig naar het reguliere voortgezet onderwijs kunnen reizen, maar dit wel met training kunnen leren, biedt gemeente Moerdijk een openbaar vervoerpas aan. Dit gebeurt in overleg met ouders. Vervoersmaatschappij Arriva subsidieert: begeleiders reizen gratis om zo kinderen te leren zelfstandig naar school te gaan. Als een leerling daarna alleen met het openbaar vervoer kan reizen, is er geen leerlingenvervoer meer nodig. Bovendien stimuleert dit de zelfredzaamheid van de jeugdige. Participatiewet Deze wet heeft als doel zoveel mogelijk mensen naar werk toe te leiden. Iedereen die kan werken maar het op de arbeidsmarkt zonder ondersteuning niet redt, valt onder de Participatiewet. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering hiervan. Werknemers met een fysieke arbeidsbeperking, voor wie reizen naar het werk lastig is, kunnen ondersteuning aanvragen voor woon-werkverkeer. Iemand met een Wajonguitkering kan dit doen bij het UWV.

Iemand met een arbeidsbeperking die onder de Participatiewet valt, kan terecht bij de gemeente. Binnen de arbeidsmarktregio zijn goede regionale afspraken gemaakt over de uitvoering tussen gemeenten en het UWV. Wmo Aanbieders van Wmo-dagbesteding zorgen voor vervoer naar de locaties als inwoners dit zelf niet kunnen regelen. Verder verzorgt gemeente Moerdijk vanuit de Wmo het vervoer voor inwoners met een beperking, zodat zij bijvoorbeeld bij anderen op bezoek kunnen gaan en activiteiten kunnen ondernemen. De meeste Wmo-cliënten gebruiken hiervoor deeltaxi West-Brabant. In 2021 hadden 1.480 Wmo-cliënten in onze gemeente een pas voor de deeltaxi; 817 pashouders maakten hier daadwerkelijk gebruik van. Samen waren ze goed voor in totaal 19.195 ritten. Jeugdwet In het kader van de Jeugdwet vindt vervoer voor jeugdzorgtrajecten plaats. Gemeente Moerdijk werkt hiervoor met regionale contracten. Daarin is met aanbieders van jeugdzorg afgesproken dat het vervoer is meegerekend in de kostprijs van de jeugdhulptrajecten, wanneer ouders zelf niet in het vervoer kunnen voorzien. Maar over grotere afstanden gaat dit niet op; dat kunnen zorgaanbieders niet bekostigen, zonder dat dit ten koste gaat van het inhoudelijke hulpaanbod. Gemeente Moerdijk zet dan bij uitzondering vervoersarrangementen in als maatwerk. Dit gebeurt als de

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

37

zorgaanbieder de hulp niet nabij het kind kan organiseren. Of wanneer ouders en het eigen netwerk niet voor vervoer kunnen zorgen én als voorliggende voorzieningen zoals openbaar vervoer niet passend zijn. Als randgemeente is Moerdijk hiermee duurder uit dan centraler gelegen gemeenten. De vervoerskosten zijn de afgelopen twee jaar aanzienlijk afgenomen. Dit komt doordat we steviger inzetten op eigen kracht van ouders én doordat we zorgaanbieders opdracht geven hulp zoveel mogelijk nabij het kind te verlenen. Niet-wettelijke taken en gemeentelijke doelen Naast vervoer dat voortkomt uit wettelijke taken, biedt gemeente Moerdijk doelgroepenvervoer aan. Bijvoorbeeld om naar het speciaal onderwijs te gaan of naar een werkplek of zorglocatie. We zorgen onder andere voor gymvervoer voor basisscholen boven een bepaalde afstand en busvervoer naar zwembaden in het kader van het programma Meer Bewegen Voor Ouderen. Andersom brengen we beweegactiviteiten naar de mensen toe, zoals naar het verpleeghuis. We willen immers als gemeente Moerdijk ‘meedoen aan de samenleving’ mogelijk maken voor al onze inwoners. Doelgroepen Onze doelgroepen bestaan uit inwoners die zich, om verschillende redenen, niet zelfstandig kunnen verplaatsen. Dit loopt uiteen van jonge kinderen tot hoogbejaarde inwoners. Partners Op het gebied van mobiliteit werken we als gemeente samen met diverse partners.

Provincie Noord-Brabant is verantwoordelijk voor het openbaar vervoer. Verder zijn er diverse bedrijven en (vrijwilligers)organisaties die het vervoer regelen. Datzelfde geldt voor Wmo-zorgaanbieders. Op pagina … is te zien welke plek deze partijen innemen. Voorgaande was een schets van de huidige ondersteuning bij mobiliteit binnen gemeente Moerdijk. Hierna volgen opgedane inzichten.

Inzichten

Een beroep doen op doelgroepen en zorgaanbieders. Al verandering in 2022 én nadere analyse nodig We vervoeren de verschillende doelgroepen allemaal op een andere manier, met eigen vervoer, naar eigen locaties. We vragen ons af: Kan dat anders? Zijn er combinaties mogelijk? Wat zijn mogelijke kansen? Om deze vragen te kunnen beantwoorden, moeten we de doelgroepen nader analyseren. Het gaat om een complex vraagstuk waarin veel factoren meespelen. Dit maakt dat er op korte termijn slechts beperkte kansen liggen. Het vraagt meer tijd om de mogelijkheden voor langere termijn zorgvuldig te onderzoeken. Op basis van de hiervoor beschreven inzichten én de uitgangspunten voor het sociaal domein die de gemeenteraad in 2021 vaststelde, zijn kansen voor de toekomst geformuleerd.

38

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Kansen voor 2022/2023 De gemeenteraad heeft in april 2022 de ‘Verordening bekostiging leerlingenvervoer gemeente Moerdijk’ vastgesteld. Dit betekent kortweg dat leerlingen meer samen in taxibusjes zullen reizen dan individueel, dat een klein aantal leerlingen een langere reistijd krijgt én dat scholieren aan het begin en eind van de lesdag vaker zelfstandig op school zullen werken. Leerlingenvervoer regulier voortgezet onderwijs op vaste tijden Leerlingen die vanwege een fysieke of mentale beperking niet zelfstandig naar een school voor voortgezet onderwijs kunnen reizen, worden nu nog volgens hun individuele lesrooster per taxi vervoerd. Met ingang van het schooljaar 2022/2023 is de begintijd van het eerste lesuur in de schoolgids voor alle leerlingen het uitgangspunt. Scholieren reizen dan samen in taxibusjes in plaats van met individuele taxi’s. Voor de reis terug naar huis geldt hetzelfde principe. Het leerlingenvervoer gaat hier uit van de eindtijd van het laatste lesuur in de schoolgids. Wie begin en/of eind van de dag geen les heeft, kan op school zelfstandig studeren. De gewijzigde aanpak van het leerlingenvervoer past binnen de wettelijke taken van de gemeente. De wet schrijft leerlingenvervoer voor op basis van de schooltijden in de schoolgids en niet op basis van individuele roosters.

Veel andere gemeenten werkten al langer op basis van schooltijden in de schoolgids. Maximaal 1,5 uur enkele reis voor speciaal onderwijs en basisscholen met geloofsovertuiging Leerlingen van het (voortgezet) speciaal onderwijs én van basisscholen met een geloofsovertuiging worden gezamenlijk naar de dichtstbijzijnde passende school vervoerd met taxibusjes. Tot de zomervakantie van 2022 gold de norm van maximaal 1 uur reistijd voor een enkele reis per individuele leerling. Wanneer de reistijd voor één leerling meer dan 1 uur werd, zetten we een extra taxi in. Ook als er in het gezamenlijke taxibusje nog plek vrij was. Het college van burgemeester en wethouders heeft in mei 2022 de nieuwe ‘Nadere regel aangepast vervoer’ vastgesteld voor taxi(bus)vervoer. Met ingang van het schooljaar 2022/2023 zal gemeente Moerdijk niet langer de strikte norm van 1 uur enkele reis hanteren, maar streven naar 1 uur reistijd met een maximum van 1,5 uur. Zo zullen individuele taxi’s nauwelijks nog nodig zijn.

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

39

Wijziging busvervoer Meer Bewegen Voor Ouderen De seniorenraad van Willemstad organiseert vanaf september zelf het vervoer naar het zwembad in Fijnaart. Voorheen deed de gemeente dit. De kosten van dit vervoer kan de seniorenraad meenemen in de jaarlijkse subsidieaanvraag. Afstand tot de zorgaanbieder en eigen kracht Dit is nu al een uitgangspunt, maar dient explicieter te worden gemaakt in 2023. Eigen kracht is altijd het vertrekpunt. Vervoer is altijd de verantwoordelijkheid van de ouder. Als ouders kiezen voor een zorgaanbieder verder van huis, dan heeft dit ook consequenties voor mobiliteit. Het is in dat geval aan de ouders om het vervoer te verzorgen. Of aan de zorgaanbieder om de jeugdhulp zo nabij mogelijk te organiseren. Pas wanneer ouders én zorgaanbieders er écht niet uitkomen, kan de gemeente bij wijze van uitzondering een vervoersarrangement inzetten.

Kansen voor 2024 Gedeelde mobiliteit nog slimmer inzetten In West-Brabant werken zestien gemeenten en de provincie Noord-Brabant samen vanuit de visie ‘gedeelde mobiliteit’. Dit betekent dat we bij een nieuwe aanbesteding van het Wmo-deeltaxivervoer per 1 januari 2024 nog meer samenwerking zoeken met openbaar vervoer in de vorm van haltetaxi’s en hubtaxi’s. Ook ‘samen-initiatieven’, zoals vervoer door vrijwilligers, gaan een grotere rol spelen. De nieuwe aanbesteding brengt een behoorlijke kostenstijging met zich mee. Door in te zetten op gedeelde mobiliteit, hopen we deze stijging beheersbaar te houden. Investeren in kennis en inzicht Waar nodig zullen we de informatie optimaliseren en zorgen dat onze inwoners en professionals goed op de hoogte zijn van de vervoersmogelijkheden.

Kansen vanaf 2025 Zorgkosten exclusief vervoerskosten voor jeugdzorg Binnen jeugdzorgtrajecten zijn de vervoerskosten inbegrepen in de totale zorgkosten. Regionale zorgaanbieders brengen deze totale kosten in rekening bij de gemeente. Deze werkwijze is contractueel vastgelegd. De vraag is of dit in de toekomst goedkoper kan. Bijvoorbeeld door de zorgkosten exclusief vervoer te laten berekenen en het vervoer anders te organiseren. Aandachtspunt hierbij is dat tijdens vervoer over langere afstanden passende zorg geboden moet worden. Om een goede afweging te kunnen maken, hebben we als gemeente meer inzicht nodig in hoe de vervoerskosten van onze zorgaanbieders opgebouwd zijn. Wellicht is het interessant om dit voor een vijftal grote aanbieders te onderzoeken. Met voorgaande overwegingen willen we zorgaanbieders uitdagen na te denken over wat zij hierin kunnen betekenen. Zij zouden bijvoorbeeld kunnen zorgen voor een aanbod dichter bij de cliënt. Dit brengt de kosten omlaag en het is prettiger voor de jeugdige. Dit is een nieuwe, nog te onderzoeken, ontwikkeling. Relatie met de uitgangspunten De hiervoor beschreven kansen sluiten goed aan bij de uitgangspunten ‘normaliseren’, ‘normeren’ en ‘eigen kracht en eigen verantwoordelijkheid’ die de gemeenteraad in 2021 vaststelde voor het sociaal domein.

Datzelfde geldt voor het uitgangspunt ‘investeren in de samenwerking met de maatschappelijke partners’. Kortom Op het gebied van mobiliteit kunnen we op korte termijn al efficiënter te werk gaan, met name op grond van de ‘Verordening bekostiging leerlingenvervoer gemeente Moerdijk’. Verder onderzoek moet uitwijzen welke andere mogelijkheden de toekomst biedt. Daarbij zullen we als gemeente ook een beroep doen op de doelgroepen die we bedienen én op onze partners.

40

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

6. Leefgebied Financiën Voor iedereen rust op financieel vlak Armoedesituaties en schuldenproblematiek willen we als gemeente Moerdijk het liefst voorkomen. Maar wie de noodzakelijke kosten voor levensonderhoud niet kan dragen, heeft recht op diverse vormen van gemeentelijke ondersteuning. Door hiermee huishoudens rust te bieden op financieel vlak, wordt voor hen deelname aan de samenleving makkelijker en worden mogelijk andere problemen voorkomen, bijvoorbeeld op het gebied van wonen, mentale problemen of stress in het gezin. Geldzorgen zijn hier vaak een belangrijke oorzaak van. We vinden het heel belangrijk dat ook inwoners met financiële zorgen mee kunnen doen. Bijzondere aandacht gaat hierbij uit naar kinderen en jongeren. In dit hoofdstuk belichten we eerst het Moerdijkse armoedebeleid en vervolgens de schuldhulpverlening.

Armoedebeleid Armoede gaat niet alleen over inkomensvraagstukken Iedereen kan meedoen en niemand wordt buitengesloten, dát is de ambitie van gemeente Moerdijk. Met het armoedebeleid willen we perspectief bieden aan kwetsbare groepen, de materiële situatie van gezinnen en huishoudens met een minimuminkomen verbeteren én sociaal isolement doorbreken en voorkomen. Het oplossen van financiële problemen staat centraal. Maar ook signaleren van het ontstaan van armoede en daarop inspelen is belangrijk. Om op te klimmen uit een armoedesituatie, stimuleren we het inzetten van eigen kracht van inwoners en hun omgeving. Als gemeente creëren we hiervoor de juiste voorwaarden, in veel gevallen samen met onze ketenpartners. Wettelijke taken Participatiewet Op grond van de Participatiewet hebben gemeenten de verantwoordelijkheid om alle inwoners, met name de jeugd, mee te laten doen in de samenleving. Het lokale armoedebeleid is hiervoor één van de instrumenten. Preventie, zelfredzaam, samen redzaam en professionele hulp, in déze volgorde gaan we te werk bij de uitvoering van het armoedebeleid. Gemeente Moerdijk zet conform het beleidsplan in op het voorkomen van armoede met de focus op kinderen en jongeren. Ons uitgangspunt daarbij is dat mensen zelf verantwoordelijk zijn voor hun inkomen. Daarom stimuleren we zoveel mogelijk dat uitkeringsgerechtigden betaald werk vinden.

Hiertoe zetten we diverse instrumenten in. Deze worden beschreven op pagina … bij het leefgebied ‘werk’. Wanneer mensen niet op een andere manier in hun inkomen kunnen voorzien, kunnen ze een beroep doen op een uitkering vanuit de Participatiewet. Steeds meer inwoners lukt het niet om van deze uitkering rond te komen. Dit leidt tot betalingsachterstanden, schulden en sociaal-maatschappelijke schade. In dergelijke situaties is soms hulp nodig. Mensen met een laag inkomen die hulp nodig hebben, kunnen verschillende vormen van ondersteuning aanvragen. Bijvoorbeeld een collectieve zorgverzekering met korting en bijzondere bijstand voor onverwachte grote uitgaven. Bijzondere bijstand wordt vooral ingezet voor bewindvoeringskosten die mensen zelf niet (meer) kunnen betalen. Daarnaast zijn er regelingen voor onderwijsmiddelen en er is een fietsplan voor brugklassers. Ook is er ondersteuning voor meedoen aan sport en cultuur én voor studeren met een beperking. Ten slotte kan een aantal scholen een beroep doen op het Jeugdeducatiefonds voor kinderen van wie de ouders een minimuminkomen hebben. Invorderingswet Deze wet regelt de invordering en kwijtschelding van belastingen van rijk, gemeenten en waterschappen. Een vorm van ondersteuning bij armoedesituaties kan zijn: het kwijtschelden van gemeentelijke belastingen.

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

41

Inwoners van Moerdijk kunnen hiervoor een aanvraag indienen bij het Werkplein Hart van West-Brabant. Niet-wettelijke taken Binnen de kaders van landelijke wetten mogen gemeenten eigen keuzes maken in het lokale armoedebeleid. Doordat er extra formatie beschikbaar gesteld is, zet gemeente Moerdijk binnen het armoedebeleid meer in op onder andere preventie en het bereik van voorzieningen. Ook het faciliteren van de samenwerking tussen gemeente, maatschappelijke organisaties, werkgevers en scholen is een belangrijke taak. Gemeentelijke doelen De overkoepelende doelen van gemeentelijk armoedebeleid zijn: voorkomen dat inwoners in armoede terecht komen, huishoudens in armoedesituaties goed en snel ondersteunen én hen helpen hieruit te komen zodat weer toekomstperspectief ontstaat. Deze lokale doelen vloeien rechtstreeks voort uit landelijk beleid. Hierna worden belangrijke Moerdijkse accenten belicht. We focussen op preventie en vroegsignalering. We brengen inwoners met financiële problemen in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld en bieden een passend hulpaanbod. De nadruk ligt hierbij op kinderen en jongeren. Zij verdienen gelijke kansen in hun ontwikkeling. Ook kinderen uit huishoudens met een laag inkomen moeten mee kunnen doen met sport- en culturele activiteiten. Ook zij moeten lid kunnen worden van een vereniging.

Andere belangrijke speerpunten van het Moerdijkse armoedebeleid zijn het voorkómen van huisuitzettingen en armoedeval. Van armoedeval is sprake als mensen er financieel op achteruit gaan, terwijl ze vanuit een uitkering aan het werk gaan of meer uren gaan werken. In zo’n geval kan het recht op steunmaatregelen vervallen, waardoor het besteedbaar inkomen daalt. Met maatwerk spelen we hier als gemeente per situatie op in. Met een huisuitzetting verdwijnt tegelijkertijd ook de basis die nodig is om inwoners te kunnen ondersteunen. Hierdoor verergert de problematiek en nemen de maatschappelijke kosten toe. Dit geeft nog eens aan hoe belangrijk preventie is. Om preventief te kunnen werken, dienen alle betrokkenen ‘goed de weg te weten’. We streven als gemeente naar optimale bekendheid en toegankelijkheid van onze voorzieningen. Bij inwoners, maatschappelijke organisaties én bij onze eigen ambtenaren. Daarbij moeten professionals op de hoogte zijn van het verband tussen schuldenproblematiek en gezondheidsklachten. Doelgroepen Bepaalde groepen hebben van oudsher een grotere kans dan gemiddeld om arm te worden. Het gaat dan om eenoudergezinnen, alleenstaanden tot 65 jaar, alleenstaande minderjarige asielzoekers, werknemers

42

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

met een flexibel contract en mensen met een beperking. De afgelopen jaren zijn er nieuwe risicogroepen bij gekomen: zzp’ers, werkenden met een laag inkomen, statushouders en huishoudens die door verlies van werk sterk in inkomen achteruitgingen. Enkele specifieke groepen lopen een verhoogd risico op langdurige armoede. Dit zijn: bijstandsgerechtigden, pensioengerechtigden en niet-westerse huishoudens met kinderen. Ook bij huishoudens met hogere inkomens kunnen armoedesituaties ontstaan. Mogelijke oorzaken zijn: een huis dat ‘onder water staat’, verlies van werk, echtscheiding óf een combinatie hiervan. Huishoudens met twee salarissen lopen steeds meer risico met een laag inkomen te moeten rondkomen. Partners Het armoedebeleid vraagt om een sterke regierol van de gemeente, want bij de lokale problematiek zijn tal van organisaties betrokken. In opdracht van gemeente Moerdijk voert het Werkplein Hart van West-Brant veel taken binnen ons armoedebeleid uit. In Werkpleinverband werkt Moerdijk samen met vijf andere gemeenten. Verder zijn er tal van partners, zowel regionaal als lokaal. Surplus biedt inwoners bijvoorbeeld hulp bij het lezen van brieven en invullen van formulieren én bij vragen over geld en recht. En scholen kunnen voor hun leerlingen een bijdrage aanvragen bij het jeugdeducatiefonds.

Welke plek alle partners innemen in het totaal is te zien op pagina … Actuele context Het gemeentelijke armoedebeleid is een aanvulling op het landelijke beleid. De rijksoverheid streeft ernaar meer mensen met een bijstandsuitkering aan een vaste baan te helpen en de koopkracht gelijker te verdelen. Lage inkomens kunnen worden aangevuld met toeslagen voor huur, zorg, kinderen en kinderopvang. Verder wil het rijk dat het aantal kinderen dat opgroeit in armoede vermindert én dat kinderen uit gezinnen met een laag inkomen de kans krijgen om mee te doen in de maatschappij. Energiearmoede en inflatie Inmiddels is er een nieuw en schrijnend probleem bij gekomen: in veel huishoudens heerst energiearmoede. Ruim een half miljoen Nederlandse huishoudens heeft grote moeite om de energierekening te betalen. Daarnaast laat het Nibud weten dat 2022 een somber jaar wordt voor mensen die moeilijk rond kunnen komen. Gezinnen in de bijstand hebben in 2022 aanzienlijk minder te besteden. Uit onderzoek van TNO blijkt dat van de 550.000 energiearme huishoudens ongeveer de helft én een relatief laag inkomen én een woning met lage energiekwaliteit én hoge energiekosten heeft. Eenoudergezinnen zijn daarbij sterk oververtegenwoordigd. Het onderzoek laat ook zien dat het verschil in energiekosten groot is.

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

43

Gemiddeld geven huishoudens ongeveer vijf procent van hun inkomen uit aan energiekosten, maar voor energiearme huishoudens is dit dertien tot twintig procent. Dit komt onder meer door de hoge gasprijzen. Daarbij is het voor veel huishoudens niet mogelijk om hun huis beter te isoleren, want ongeveer 75 procent van de ‘energiearme’ huishoudens huurt de woning van een woningcorporatie. Ook door recente prijsstijgingen gaan Nederlanders er flink op achteruit in de portemonnee. Volgens het Centraal Planbureau (CPB) daalt de koopkracht dit jaar waarschijnlijk met wel 6,8 procent. Zoiets is in Nederland decennia niet voorgekomen. De verwachting is dat meer mensen in de armoede zullen belanden. Eén van de ambities in het Energieprogramma Moerdijk is het bestrijden en voorkomen van energiearmoede. In 2021 zijn we gestart om hiervoor activiteiten te ontwikkelen met ketenpartners, zowel op het gebied van energie als binnen het sociaal domein. Daarnaast heeft het Rijk eind 2021 151 miljoen euro uitgetrokken voor gemeenten om energiearmoede te bestrijden door energiebesparende maatregelen in woningen. In de regio West-Brabant onderzoeken gemeenten – waaronder Moerdijk - en woningbouwcorporaties hoe dit geld effectief kan worden ingezet voor huishoudens in energiearmoede.

Het kabinet heeft meer maatregelen genomen en aangekondigd als reactie op de sterk stijgende energieprijzen, waaronder de eenmalige energietoeslag voor huishoudens met een laag inkomen. Gemeente Moerdijk is in maart 2022 begonnen met het toekennen van deze toeslagen; dit wordt uitgevoerd door het Werkplein Hart van West-Brabant.

Inzichten

Inwoners beter wegwijs maken. Mensen vinden de weg niet Voor inwoners is het lastig de weg te vinden in het scala aan regelingen dat aangevraagd kan worden bij diverse instanties. Mensen kunnen bijvoorbeeld een beroep doen op de gemeente, een stichting, het Werkplein Hart van West-Brabant en de landelijke overheid. Welke organisatie over welke voorziening gaat, is voor onze inwoners lang niet altijd duidelijk. Communicatie over armoedebeleid Inwoners zijn niet goed op de hoogte van de ondersteuningsmogelijkheden binnen het totale armoedebeleid. Zo komt het voor dat ouders denken dat hun kind niet bij een sportclub kan, omdat zij de contributie niet kunnen betalen. Maar hier is in de praktijk wel een regeling voor. Op basis van voorgaande inzichten en de uitgangspunten die de gemeenteraad van Moerdijk in 2021 vaststelde, zijn kansen voor de toekomst geformuleerd.

Kansen voor 2023 Voorzieningenwijzer Gemeente Moerdijk gaat een aantal medewerkers opleiden om inwoners de weg te wijzen in het voor hen onoverzichtelijke geheel aan regelingen. Daarnaast wordt de zogenoemde ‘voorzieningenwijzer’ ontwikkeld. Dit is een digitaal instrument met behulp waarvan de inwoner samen met onze medewerkers de weg kan vinden in het aanbod van regelingen. Communicatie over armoedebeleid De zes gemeenten die deelnemen aan het Werkplein Hart van West-Brabant gaan samen de communicatie over het armoedebeleid naar een hoger plan tillen. Er wordt gewerkt aan een website, een voorlichtingsfilm en foldermateriaal. Het doel hiervan is dat inwoners en andere partijen beter geïnformeerd raken over mogelijkheden voor ondersteuning én over signalen die duiden op armoedeproblematiek. Als mensen eerder gebruikmaken van ondersteunende maatregelen, maakt dat hen meer zelfredzaam. Relatie met uitgangspunten Het uitgangspunt ‘investeren in preventie’ komt terug in de genoemde kansen.

44

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Schuldhulpverlening Financiële stress werkt belemmerend De gemeentelijke schuldhulpverlening is een uitwerking van landelijk beleid. Ieder gemeente mag zelf de precieze invulling bepalen. Zware schulden zijn niet alleen een financieel probleem. Financiële stress belemmert mensen ook op andere vlakken. Het totale functioneren komt in de knel: thuis, op het werk, op school en in sociaal opzicht. Wie problematische schulden heeft, krijgt bovendien vaak te maken met gezondheidsklachten, zowel mentaal als fysiek. Daarom is het belangrijk schuldenproblematiek zoveel mogelijk te voorkomen. Wanneer er ernstige schulden zijn, wil gemeente Moerdijk in een vroeg stadium effectief ondersteunen, zodat óók inwoners met schulden kunnen meedoen in de maatschappij. Wettelijke taken Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (WGS) Op grond van deze wet stellen gemeenten telkens voor een periode van vier jaar een beleidsplan voor integrale schuldhulpverlening op. Op 1 januari 2021 vond een wijziging van de WGS plaats. Doel van deze wijziging is: meer aandacht voor preventie en vroegsignalering én voor het uitwisselen van signalen met andere betrokken organisaties. Gemeente Moerdijk richt zich meer dan voorheen op preventieve activiteiten. We proberen te voorkomen dat schulden ontstaan of dat deze problematisch worden. Dat doen we door voorlichting te geven over geldzaken.

Hiermee willen we de zelfredzaamheid van onze inwoners bevorderen. Daarnaast signaleren we schulden in een vroeg stadium en zorgen we ervoor dat inwoners gebruikmaken van voorzieningen als schuldhulpverlening en inkomensondersteuning. We besteden ook aandacht aan nazorg en het voorkomen van terugval. Hierna volgt een korte toelichting op een aantal activiteiten en diensten van gemeente Moerdijk in het kader het Integrale beleidsplan schuldhulpverlening 2021 – 2025: Cursussen en trainingen over geldzaken De gemeente faciliteert en/of financiert bijeenkomsten die worden georganiseerd door derden, zoals Plangroep, Nibud, Vluchtelingenwerk en particuliere initiatiefnemers. Belastingaangifte en boekhouding Inwoners kunnen hulp krijgen bij de belastingaangifte. Zelfstandig ondernemers die zich hebben aangemeld voor schuldhulpverlening en hun accountant niet kunnen betalen, kunnen hulp krijgen bij het op orde brengen van de boekhouding. Een deugdelijke boekhouding is een voorwaarde voor het bieden van goede schuldhulpverlening. Deze hulp wordt geboden door de Stichting Over Rood. Online zelfhulp Als gemeente wijzen we inwoners op de mogelijkheid om online antwoorden te vinden op financiële hulpvragen. Dat kan door het raadplegen van zogenoemde ‘geldplannen’, beschikbaar via onder meer de website van de gemeente.

Bezoekers van de website kunnen zelf, of met hulp van een vrijwilliger of beroepskracht, een profiel invullen. Op basis daarvan krijgen ze heel gericht een overzicht van tips en voorzieningen. Er zijn onder andere de geldplannen ‘beter rondkomen’, ‘kom uit je geldzorgen’ en ‘rondkomen met kinderen’. Wet Inburgering Als het om bijstandsgerechtigde statushouders gaat, hebben gemeenten in het kader van de nieuwe Wet Inburgering de specifieke taak deze mensen een half jaar lang te ontzorgen. Dit houdt in dat de gemeente de vaste lasten betaalt vanuit de uitkering. Het Werkplein Hart van West-Brabant voert de regie op dit onderdeel en zoekt hierbij aansluiting bij andere leefgebieden binnen het sociaal domein. Vluchtelingenwerk, één van onze maatschappelijke partners, maakt de inburgeraars financieel wegwijs in Nederland. Wet Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind (AGS) Wie problematische schulden heeft, krijgt via de rechter een bewindvoerder toegewezen. Drie

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

45

maanden na de start van het bewind, mogen gemeenten de rechter adviseren over de verdere aanpak: het bewind voortzetten of vervangen door een lichtere vorm van gemeentelijke ondersteuning. De bedoeling is om zo slecht presterende bewindvoerders uit te schakelen. De AGS werd van kracht in januari 2021. Op dit moment bekijken we als gemeente hoe we dit adviesrecht kunnen vormgegeven. Dat doen we samen met de vijf andere gemeenten binnen het Werkplein Hart van West-Brabant. Wet vereenvoudiging Beslagvrije voet (vBVV) Mensen met schulden moeten altijd een minimumbedrag overhouden om van te leven. Daarom mogen schuldeisers geen beslag leggen op een deel van het inkomen. De vBVV bestaat sinds januari 2021 en maakt het berekenen van deze zogenoemde beslagvrije voet eenvoudiger. Mensen met schulden hoeven niet langer zelf informatie aan te leveren, de berekening wordt nu gemaakt op basis van bestaande registraties. Deze wet beoogt ook dat beslagleggende partijen beter op de hoogte zijn van elkaars beslagen. Om de informatie-uitwisseling verder te verbeteren is het wetsvoorstel Wet stroomlijning keten voor derdenbeslag in voorbereiding. Voor de grote groep mensen die te maken heeft met meerdere beslagen is betere informatie-uitwisseling nodig tussen de beslagleggende partijen.

Die partijen moeten van elkaar weten dàt er meerdere partijen zijn die aanspraak maken op die ene aflossingscapaciteit van de burger. Naar verwachting kan het wetsvoorstel na de zomer bij de Tweede Kamer worden ingediend. Dan kan ook gestart worden met de bouw van de ict-voorziening. Niet-wettelijke taken De Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (WGS) stelt dat gemeenten veel meer moeten inzetten op preventie. Hoe zij dit invullen, is aan de gemeente zelf. Zo voert gemeente Moerdijk allereerst een adviesgesprek met alle inwoners die zich melden met een vraag over schulden. Het adviesgesprek is bedoeld om de hulpvraag goed in beeld te krijgen. Zo kunnen we inschatten of we als gemeente zelf de inwoner kunnen helpen of dat het passender is om door te verwijzen naar schuldhulpmaatjes of het maatschappelijk werk. Pas daarna gaan we zo nodig over tot een intake, waarbij gegevens en bedragen geïnventariseerd worden. De intake is de eerste stap in het formele traject van schuldhulpverlening. Met deze manier van werken willen we de drempel laag houden en voorkomen dat inwoners zich pas melden bij zware problemen. Het doel is dat mensen al bij ons aankloppen bij een paar tientjes of paar duizend euro schuld, in plaats van 40.000 euro wat eerder het geval was.