Scan mens en maatschappij, inhoudelijk concept document

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

1

SCAN MENS EN MAATSCHAPPIJ DEEL II Inzicht en grip op het maatschappelijk domein

september 2022

2

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Colofon Realisatie: Domein Mens en Maatschappij Gemeente Moerdijk Ambtelijk opdrachtgever: M.J.A. Hiel, Domeinregisseur Mens en Maatschappij Bestuurlijke opdrachtgevers: Wethouders P.M. Joosten-Wesselius en G.J.M. Blom Tekst hoofdstuk 1: tar&zo Opmaak: Afdeling Communicatie Gemeente Moerdijk Fotografie: Marcel Otterspeer, Gert van der Ros, Kees Winkelman, Shots by Yvon, Gemeente Moerdijk Uitgave: september 2022 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook en evenmin in een geautomatiseerd gegevensbestand worden opgeslagen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Gemeente Moerdijk.

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Inhoud Hoofdstuk 1.1. De leefgebieden 1. Opvoeden en opgroeien 2. Onderwijs 3. Fysieke en mentale gezondheid 4. Werk 5. Mobiliteit 6. Financiën

4 10 18 24 31 36 40

Hoofdstuk 1.2. Thema’s • Verwijzers

48 49

Hoofdstuk 2: Producten en aanbieders per leefgebied 1. Opvoeden en opgroeien 2. Onderwijs 3. Fysieke en mentale gezondheid 4. Werk 5. Wonen 6. Financiën 7. Algemeen dagelijks leven 8. Veiligheid 9. Sociale Participatie 10. Mobiliteit

52 56 58 60 64 66 68 70 73 74

Hoofdstuk 3: Conclusies

75

3

4

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

5

Inleiding De meeste mensen in Moerdijk zijn zelfredzaam. Ze kunnen voorzien in de zorg voor zichzelf, hebben een inkomen, onderdak, houden hun gezin draaiende, kunnen deelnemen aan de samenleving en problemen van alledag oplossen. Maar dit is niet voor iedereen weggelegd. 15% van de volwassenen kreeg in 2017 hulp en ondersteuning (bron: Sociaal Cultureel Planbureau) en 10% van de kinderen tot 23 jaar kreeg in 2021 een vorm van jeugdzorg (bron: CBS) Voor diegenen voor wie zelfredzaamheid niet vanzelfsprekend is, is er hulp en ondersteuning. Een deel van de hulp wordt geboden door de gemeente. In totaal voert de gemeente hiervoor 28 wetten en ruim 270 taken uit. Daarnaast voeren we taken uit op basis van lokaal en regionaal beleid. We ondersteunen onze inwoners op tien leefgebieden. Tien pijlers van ieders dagelijks leven met als doel zelfredzaamheid en meedoen: beperkingen oplossen, verkleinen of beter nog: voorkomen. 1. Opvoeden en opgroeien

6. Financiën

2. Onderwijs

7. Algemeen dagelijks leven

3. Fysieke en mentale gezondheid

8. Wonen

4. Werk

9. Sociale participatie

5. Mobiliteit

10. Veiligheid

Een deel van onze taken is specifiek gericht op preventie en meedoen; Hierbij stimuleren we zoveel mogelijk de inzet van het eigen sociale netwerk en het gebruik maken van allerlei basisvoorzieningen zoals huizen van de wijk en deelname aan sport en cultuuractiviteiten. Inwoners kunnen hiervoor gebruikmaken via zogenaamde vrij toegankelijke voorzieningen. Een ander deel betreft ondersteuning en zorg waar een indicatie en/of beschikking voor nodig is. Met het uitvoeren van al deze taken willen we bereiken dat iedereen, van jong tot oud, kan deelnemen aan de samenleving. Dit doen we natuurlijk niet alleen, maar samen met maatschappelijke organisaties, zorgaanbieders en vrijwilligersorganisaties. Aan het bieden van ondersteuning en zorg zitten grenzen, qua beschikbare personele capaciteit én budgetten. Als gemeente willen we zorg en ondersteuning beschikbaar stellen en houden voor de mensen die het echt nodig hebben. Ons motto daarbij is: licht waar mogelijk, zwaar waar nodig. Om hierbij verantwoorde en goed onderbouwde keuzes te kunnen maken, is de Scan Mens en Maatschappij opgezet. Dit is een breed en diepgaand onderzoek om zowel inhoudelijk als financieel meer inzicht in en grip op het domein Mens en Maatschappij te krijgen. De scan dient ook om beter te kunnen sturen op resultaat en samenhang van onze ondersteuning.

En om een duidelijke visie voor de toekomst te kunnen vormen. Er is ook een financiële taakstelling gekoppeld aan deze opdracht. In de jaren 2021, 2022, 2023 en 2024 wordt een besparing van 1,7 miljoen euro beoogd. Scan Mens en Maatschappij in drie delen In 2021 werkten we aan Deel I van de scan. Het was vooral een inventariserende fase: • We maakten een profiel van gemeente Moerdijk met cijfers en data over financiën, gezondheid, zorg, onderwijs, werk en inkomen én voorzieningen vanuit de verschillende wetten. We vergeleken onze sociaal-maatschappelijke kenmerken met die van regiogemeenten en landelijke gemiddelden. • We deden literatuuronderzoek naar de waarde van preventieve ondersteuning • We brachten in kaart wat we feitelijk doen binnen het sociaal maatschappelijk domein en wat we moeten doen op basis van wettelijke en beleidsgrondslagen. Dit is een uitgebreide klus die gefaseerd wordt opgepakt en nog niet is afgerond.

6

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Met Deel I van de Scan was een deel van de inventarisatie gereed. Maar zeker nog niet helemaal. Het sociaal maatschappelijk domein kent namelijk nog vele facetten: doelgroepen, toegang/loketten, verwijzers, producten/regelingen, werkwijzen, kosten, effecten van inzet, samenwerkingspartners etc. Die verschillende facetten worden in Scan Deel II en Scan Deel III in 2022 en 2023 – grotendeels door de medewerkers zelf naast het reguliere werk- onder de loep genomen. Tijdens de dataverzameling brengen we de inzichten bijeen die we fasegewijs opdoen. Negen uitgangspunten De gemeenteraad van Moerdijk stelde, naar aanleiding van de Scan Deel I, negen uitgangspunten vast voor het sociaal domein. 1. Eigen kracht en eigen verantwoordelijkheid; 2. Reablement (deels weer zelf taken kunnen oppakken) 3. Normeren (begrenzen van een zorgtraject, goed is goed genoeg, met welke resultaten zijn we tevreden?) 4. Normaliseren (niet altijd is een hulptraject nodig) 5. Investering in preventie 6. Investeren in gezamenlijke visievorming met de maatschappelijke partners 7. Verdieping van de cijfers uit Scan Deel I 8. 1 gezin, 1 plan, 1 regisseur 9. Minimale administratieve taken Deze uitgangspunten zijn inmiddels opgenomen in het bestuursakkoord 2022 – 2026 en vormen de basis bij het maken en uitvoeren van toekomstig beleid.

Het voorliggende document In het document dat voor u ligt, Scan Deel II komen de tot nu opgedane inzichten samen in uitgebreide teksten over de verschillende leefgebieden en een aantal thema’s binnen het sociaal-maatschappelijk domein. De teksten in Hoofdstuk 1 beschrijven telkens de feitelijke situatie met vooral informatie over onze wettelijke en niet-wettelijke taken. Deze delen hebben een hoog informatief karakter. Daarna volgt een meer beschouwend gedeelte waarin tal van inzichten en kansen voor de toekomst de revue passeren. Sommige kansen zijn al vertaald in maatregelen voor 2023 en opgenomen in het document ‘Scan Mens en Maatschappij, Maatregelen 2023. Naast de leefgebieden brengen we ook andere zaken in kaart. In dit hoofdstuk zijn dat de zogenaamde Verwijzers. Verschillende organisaties, zowel formele als informele, kunnen inwoners doorverwijzen naar gemeentelijke voorzieningen. Formele verwijzers zijn bijvoorbeeld artsen, informele verwijzers zijn onder andere maatschappelijk werkers en leerkrachten. Hoofdstuk 2 bevat schematische overzichten van de producten, diensten, regelingen per leefgebied, voorzien door de aanbieders die voor de uitvoering zorgen. Dit hoofdstuk toont de veelheid aan hulp en ondersteuning aan in verschillende categorieën (van licht naar zwaar) en de diversiteit in aanbieders. In Hoofdstuk 3 leest u de conclusies.

Vooruitkijken naar Scan Deel III We brachten nog niet alle leefgebieden en andere relevante thema’s in beeld. De leefgebieden 1 tot en met 6 zijn uitgewerkt: Opvoeden en opgroeien, Onderwijs, Fysieke en mentale gezondheid, Werk, Mobiliteit en Financiën. In de rest van 2022 én in 2023 richten we ons op de resterende leefgebieden, te weten: Algemeen dagelijks leven, Wonen, Veiligheid en Sociale participatie.

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

7

8

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Hoofdstuk 1.1 De Leefgebieden

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

9

In dit hoofdstuk volgt uitgebreide informatie over zes leefgebieden en over het thema verwijzers. Alle teksten bestaan uit een feitelijk en een beschouwend gedeelte. In het feitelijke deel komen met name onze wettelijke en niet-wettelijke taken aan bod. In het beschouwende deel worden opgedane inzichten beschreven én – op basis van de negen uitgangspunten voor het sociaal domein – kansen die we in de toekomst kunnen verzilveren. We willen dit doen samen met onze professionele partners, talrijke vrijwilligers én natuurlijk de inwoners van gemeente Moerdijk.

1.1 Leefgebieden 1. Opvoeden en opgroeien

1.2 Thema’s 1.

2. Onderwijs 3. Fysieke en mentale gezondheid 4. Werk

Deel I

5. Mobiliteit 6. Financiën 7. Algemeen dagelijks leven 8. Wonen 9. Sociale participatie 10. Veiligheid

Deel II

Verwijzers

10

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

1. Leefgebied Opvoeden en opgroeien Hulp bij opvoeden en opgroeien: licht waar mogelijk, zwaar waar nodig Opvoeden houdt in dat ouders hun kind begeleiden bij het opgroeien tot zelfstandige volwassene. Wanneer dit proces meer vraagt dan de ouder kan bieden, kunnen ontwikkeling en veiligheid van een jeugdige bedreigd worden. Dan is extra hulp en ondersteuning in de vorm van jeugdhulp en soms jeugdbescherming nodig. Op grond van de Jeugdwet is de gemeente hiervoor verantwoordelijk. Ons streven is dat kleine drempels in de opvoeding en ontwikkeling meer genormaliseerd worden en dat gemeente Moerdijk grenzen stelt aan de inzet van professionals en middelen. Alleen zo kunnen we passende ondersteuning beschikbaar houden voor de mensen die dit echt nodig hebben. Wettelijke taken Jeugdwet De Jeugdwet regelt jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering; samen jeugdzorg genoemd. Jeugdhulp Jeugdhulp varieert van preventief aanbod tot lichte begeleiding of meer intensieve zorg. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van alle vormen van jeugdhulp. Denk aan hulp aan huis bij problemen in het gezin én aan ondersteuning bij psychische- en gedragsproblemen van kinderen en jongeren. Andere voorbeelden zijn een training weerbaarheid of sociale vaardigheden en logeeropvang. Meestal is jeugdhulp ambulant: een kind woont thuis en krijgt hulp op afspraak.

Soms is het beter als kinderen tijdelijk ergens anders wonen: in een pleeggezin, gezinshuis, op een zorgboerderij of bij een jeugdhulpinstelling. Dit noemen we jeugdhulp met verblijf. Dit kan vrijwillig zijn of na een gerechtelijke uitspraak van een kinderbeschermingsmaatregel; een ondertoezichtstelling, voogdij of een uithuisplaatsing. In Moerdijk regisseert en levert het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) de jeugdhulp. DIt CJG is in het gemeentehuis gevestigd. Hier werken jeugdprofessionals, jongerenwerkers en jeugdverpleegkundigen.

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

11

Ouders en jeugdigen met vragen over opvoeden en opgroeien kunnen hier terecht voor vrijwillige jeugdhulp. Vanaf het ontstaan van een kinderwens tot de 18e verjaardag. Het CJG biedt advies en ondersteuning of doorverwijzing naar specialistische hulp. Daarnaast kunnen ook ketenpartners een beroep doen op het CJG voor advies. Medewerkers van het CJG zijn ook aanwezig op scholen en op sommige plekken ook in de kernen zoals bij de Vestkant in Klundert. Wanneer bij een jeugdige of ouders een jeugdhulpvraag speelt, gaat een jeugdprofessional in gesprek met het gezin. Samen bekijken ze of en hoe het gezin de hulpvraag zelf kan oplossen. Bij voorkeur gebeurt dit op eigen kracht met steun van het eigen sociale netwerk of voorliggende voorzieningen als het consultatiebureau of de school. Is dat niet haalbaar, dan biedt de jeugdprofessional zelf hulp. Wanneer complexere ondersteuning nodig is, zorgt de jeugdprofessional dat passende niet-vrij toegankelijke zorg wordt ingeschakeld. Om alle stappen in het proces zorgvuldig te doorlopen, hebben negen gemeenten in de Jeugdhulpregio West-Brabant West een werkwijze ontwikkeld. Deze wordt kort en duidelijk toegelicht in het filmpje ‘Werkproces Zorg voor Jeugd’ op de homepage van www.jeugdhulpwbw.nl. Jeugdbescherming De Jeugdwet regelt ook kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering, samen jeugdbescherming genoemd.

Als de veiligheid en/of ontwikkeling in gevaar is, kan de kinderrechter beslissen dat een kind onder toezicht (OTS) of voogdij geplaatst wordt. Dit gebeurt pas nà onafhankelijk onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming. In een kritieke situatie kan de rechter een kind onmiddellijk onder toezicht of uit huis plaatsen. Dat heet voorlopige ondertoezichtstelling (VOTS) of voorlopige voogdij (VOVO). Binnen drie maanden volgt een onderzoek en zitting om dit acute besluit te toetsen. Jeugdreclassering De jeugdreclassering is er voor jongeren die met de politie in aanraking zijn geweest en een proces-verbaal hebben gekregen. Jeugdreclassering ziet dan toe op het uitvoeren van de straf. De rechter kan ook oordelen dat een jongere, na een straf, begeleiding nodig heeft bij terugkeer naar de maatschappij. Jeugdbescherming wordt uitgevoerd door gecertificeerde instellingen. Parallel hieraan kan een kind jeugdhulp ontvangen. De bekostiging van jeugdbescherming loopt via de gemeente. Veiligheidsteam West-Brabant West Bij zorgen over de veiligheid van minderjarigen, kan het veiligheidsteam van de regio West-Brabant West in actie komen. Naast CJG zijn Veilig Thuis, de Raad voor de Kinderbescherming en de Jeugdbescherming onderdeel van dit team. Gezamenlijk vormen zij een veiligheidsketen.

Zij stemmen wekelijks met elkaar af welke stappen (en welk onderdeel van de veiligheidsketen) er in de complexe casuïstiek nodig zijn om veiligheid voor het kind te herstellen. De veiligheidsketen werkt met één zelfde document. De veiligheidskaart. Deze wordt door alle organisaties en het gezin gebruikt om de zorgen en gewenste ontwikkelingen vast te leggen. Het veiligheidsteam treedt op als zorgen niet direct met een vrijwillige interventie of hulpaanbod kunnen worden weggenomen. Het in kaart brengen van de situatie is altijd de eerste stap. Het doel is steeds: de veiligheid van kinderen zo snel mogelijk herstellen. Wanneer nodig kan via het veiligheidsteam snel worden opgeschaald naar een onderzoek door de Raad van de Kinderbescherming of beschermingsmaatregel. Maar ook ná een ingrijpende beschermingsmaatregel (via het zogenaamde gedwongen kader) verloopt de overdracht terug (naar het vrijwillig kader) via het veiligheidsteam vloeiend en in afstemming met alle betrokkenen. ‘Handel alsof het je eigen kind is!’ Omdat in de jeugdbeschermingsketen vernieuwing nodig is, nemen gemeenten en ketenpartners in West-Brabant West deel aan een pilot binnen de landelijke proeftuin ‘Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming’. In de nieuwe werkwijze staat gezinsgericht werken centraal.

Daarnaast wordt gezocht naar oplossingen voor: het terugdringen van wachtlijsten bij de Raad voor de Kinderbescherming, de opnamestop Jeugdbescherming Brabant en problemen bij het vinden van personeel. Onze regio werkt nauw samen met West-Brabant Oost en Hart van Brabant. De proeftuin werkt vanuit de visie ‘Handel alsof het je eigen kind is!’.

12

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Wet passend onderwijs (zie ook leefgebied Onderwijs) De Wet passend onderwijs stelt dat alle kinderen recht hebben op een plek op een school die bij hen past. Ook als zij extra ondersteuning nodig hebben. Samenwerkingsverbanden van scholen hebben de taak om hiertoe een ondersteuningsplan op te stellen. Een samenwerkingsverband is verplicht het ondersteuningsplan af te stemmen op het beleidsplan jeugdhulp van de gemeente. In Moerdijk maken een jeugdprofessional, expert leerlingenzorg en jeugdverpleegkundige jaarlijks een rondje langs de scholen om afspraken te maken over de samenwerking. Wmo, Wet langdurige zorg (Wlz) en Zorgverzekeringswet Naast de Jeugdwet zijn er andere wetten op basis waarvan cliënten ondersteuning kunnen krijgen. Vanaf de 18e verjaardag gaat begeleiding vanuit de Jeugdwet doorgaans over naar de Wmo. Intensieve en permanente zorg valt niet onder de Jeugdwet of Wmo, maar onder de Wet langdurige zorg. Sommige therapieën worden gedekt door de aanvullende zorgverzekering, zoals speltherapie, creatieve therapie en psychosociale therapie. Niet-wettelijke taken Alle taken van gemeente Moerdijk op het gebied van jeugdhulp zijn te herleiden naar de Jeugdwet. Behalve de preventieve taken, die vallen onder de Wet Publieke Gezondheid. Onze gemeente is wel vrij om eigen werkwijzen te kiezen en lokale accenten te leggen.

Zo kiest Moerdijk bijvoorbeeld voor een sterke focus op eigen kracht. Bij voorkeur overwinnen gezinnen zelf opvoed- en opgroeiproblemen, gesteund door het eigen netwerk. ‘Goed genoeg ouderschap’ en ‘normaal leven als vertrekpunt’ worden als principe gehanteerd. Het is dus niet vanzelfsprekend meteen specialistische jeugdhulp te verlenen. Een ander voorbeeld is de sterke samenwerking tussen jeugdprofessionals, jeugdverpleegkundigen en jongerenwerkers in het voorliggend veld (dit zijn alle vrij toegankelijke voorzieningen). Door samen te werken aan preventie binnen gezinnen, profiteren kinderen en ouders optimaal van de brede expertise. Zo kan een jeugdprofessional ouders ondersteuning bieden bij opvoedvragen in de puberteit, terwijl een jongerenwerker de jeugdige coacht bij talentonwikkeling (zie ook leefgebied Gezondheid). Gemeentelijke doelen De overkoepelende doelstelling van onze gemeente luidt als volgt: ‘In samenwerking met onze ketenpartners zetten wij ons in voor het verstevigen van eigen kracht van de inwoner. Jeugdigen in gemeente Moerdijk groeien zelfredzaam op in een veilige leefomgeving met een steunend (sociaal) netwerk, waarin zij zich gewaardeerd, geaccepteerd en beschermd voelen. Zij kunnen zich optimaal ontwikkelen en deelnemen aan de maatschappij’. Onze visie bij het bieden van ondersteuning en zorg is: ‘licht waar mogelijk, zwaar waar nodig’.

Licht waar kan, houdt in: zwaardere hulptrajecten voorkomen of korter maken door te focussen op preventie en vroegtijdig signaleren. Op deze manier willen we kinderen, jongeren en gezinnen versterken voordat problemen optreden. Wanneer zich opgroei- en opvoedhobbels voordoen, stimuleert gemeente Moerdijk dat jeugdigen en ouders deze zoveel mogelijk op eigen kracht aangaan of wegnemen. Voor de hulpverlening betekent dat: aansluiten op de eigen mogelijkheden en het eigen netwerk van het gezin. In onze aanpak zijn de-medicaliseren en normaliseren belangrijk. Onze jeugdprofessionals benaderen problemen minder snel als medische vraagstukken en benadrukken dat sommige problemen bij het gewone opvoeden en opgroeien horen. Doelgroepen Ondersteuning en zorg op grond van de Jeugdwet is bedoeld voor jeugdigen tot 18 jaar én ouders die problemen met opgroeien en opvoeden ervaren. Het kan gaan om problemen in het gezin, psychische- en gedragsproblemen van kinderen en jongeren, maar ook om beperkingen, stoornissen en aandoeningen. In gemeente Moerdijk hebben we kinderen met hulpvragen vrij jong in beeld. Dit komt door de nauwe samenwerking tussen jeugdverpleegkundige, jongerenwerker en ‘vindplaatsen’ zoals een school of consultatiebureau. De doelgroep voor jeugdbescherming is in onze gemeente de laatste jaren groter geworden.

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

13

Met name corona trok een zware wissel op gezinnen die het daarvóór nog aardig konden redden met lichte hulp. Gesloten scholen, onzekerheid over werk en het wegvallen van vrijetijdsbesteding maakten dat de veerkracht van gezinnen enorm afnam. Niet alleen school en werk, maar ook familie, vrienden én hulpverlening waren vaak op afstand. Zo stonden jeugdigen en gezinnen er meer alleen voor. Partners Bij het organiseren van jeugdhulp werkt Moerdijk samen met negen gemeenten in de Jeugdhulpregio West-Brabant West. In dit samenwerkingsverband vinden inkoop, contractmanagement en monitoring plaats. Het uitwisselen van ervaringen, successen en knelpunten komt de kwaliteit van de jeugdhulp ten goede. Onze cliënten kunnen, in overleg met een jeugdprofessional, terecht bij 120 zorgaanbieders. Er zijn aanbieders voor laagcomplexe en hoogcomplexe zorg, pleegzorg en woonzorg. Verder werkt de gemeente samen met consultatiebureaus en verloskundigen, het onderwijs, huis- en kinderartsen, jeugden wijkverpleegkundigen, jongerenwerkers, maatschappelijk werkers en medewerkers van Veilig Thuis. Al deze partijen ‘maken’ samen de jeugdhulp. Zij hebben zowel preventieve, signalerende als ondersteunende rollen. Wanneer het gaat om onveilige thuissituaties of criminaliteit overlegt gemeente Moerdijk met de organisaties voor jeugdbescherming en de rechtbank.

In het schema op pagina … wordt duidelijk welke plek de partners innemen bij de gemeentelijke ondersteuning. Steunpunten voor onderwijs Een concreet voorbeeld van samenwerking zijn de steunpunten voor het onderwijs. Moerdijk had aan het begin van de coronapandemie een Steunpunt Voortgezet Onderwijs opgezet. Sinds het eerste kwartaal van 2022 is er ook een Steunpunt Primair Onderwijs voor kinderen in de groepen 7 en 8. De jeugdpreventiemedewerker van de gemeente bezoekt op afspraak alle scholen om gesprekjes te hebben met leerlingen die dit nodig hebben. Gemeente Moerdijk telt 18 basisscholen en één school voor voortgezet onderwijs. De steunpunten zijn een samenwerking tussen o.a. de GGZ, Meer Moerdijk (Jongerenwerk), de GGD, het CJG en Novadic Kentron. De laatste partij is gespecialiseerd in preventie en herstelondersteuning bij verslaving aan drugs, alcohol, medicijnen, gamen en gokken. Actuele context Om de jeugdhulp te verbeteren werkt de rijksoverheid met verschillende partners aan een Hervormingsagenda Jeugd. Deze agenda gaat over verbeteringen in de jeugdhulp tussen 2022 en 2028. Centraal hierbij staan: duidelijkheid over wanneer wel of geen jeugdhulp ingezet wordt, betere en snellere hulp voor kinderen en jongeren die dit echt nodig hebben, kwaliteitsverbetering van de jeugdhulp en een betere samenwerking tussen gemeenten en jeugdhulpaanbieders.

Met acht andere gemeenten in de Jeugdhulpregio West-Brabant West werkt gemeente Moerdijk aan een vertaalslag naar de lokale situatie. Daarnaast wil het kabinet de jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering beter organiseren door gemeenten meer te laten samenwerken bij de inkoop van specialistische zorg. Een voorstel voor wijziging van de Jeugdwet wordt naar verwachting in het najaar van 2022 naar het parlement gestuurd. Verschillende ontwikkelingen in de maatschappij maken het verlenen van passende jeugdhulp moelijker. Door de huidige arbeidsmarkt is het banenaanbod voor jeugdprofessionals groot. Hierdoor is het

14

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

personeelsverloop groter dan anders. Daarnaast speelt ook de intensiteit en zwaarte van het werk een rol. Op enig moment maken jeugdprofessionals graag een volgende stap. De continuïteit van de hulpverlening staat hiermee onder druk. Ook de beschikbaarheid van andere zorgprofessionals zoals artsen en verpleegkundigen is niet vanzelfsprekend. Daar bovenop zorgt de oorlog in Oekraïne voor extra inwoners in onze gemeente. Deze vluchtelingen hebben hele specifieke zorgvragen. Hun instabiele situatie maakt het bovendien lastig om hulp of zorg te verlenen. Het vervoer van Oekraïense kinderen tussen opvanglocaties en scholen geeft extra druk op het onderwijs én het taxivervoer. Maar ook daarvóór was de beschikbaarheid van chauffeurs al een probleem. Ten slotte wordt alles duurder, met als gevolg dat meer inwoners geldzorgen krijgen. Ook dit heeft z’n weerslag op de jeugdhulp, want financiële problemen liggen vaak aan de basis van relatie- en opvoedingsproblemen. In het voorgaande deel van dit hoofdstuk werd geschetst hoe de gemeentelijke jeugdhulp in Moerdijk eruitziet. We hebben hiermee inmiddels zeven jaar ervaring; sinds 2015 valt de uitvoering van de Jeugdwet onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. Tijd dus om de balans op te maken. Tot welke inzichten dit leidde, staat hierna beschreven.

Inzichten Grenzen van jeugdhulp scherper bepalen Heel goed kijken naar inzet van mensen en middelen De visie van het CJG Moerdijk ‘licht waar kan, zwaar waar nodig’ staat onder druk. Dit komt door zwaarder wordende casuïstiek en tegelijkertijd wachtlijstproblematiek bij ketenpartners die deze zwaardere casuïstiek moet behandelen, zoals de Raad voor de Kinderbescherming, Jeugdbescherming en GGZ. Jeugdprofessionals moeten overbruggend ondersteuning bij zware casussen bieden, waardoor bij het CJG wachttijden voor intakegesprekken toenemen. Met het risico dat een nieuwe, lichte hulpvraag zich intussen ontwikkelt tot een zwaarder probleem. Hoewel we als gemeente niet op alle instroom, doorstroom en uitstroom invloed hebben, kunnen we wel binnen onze eigen uitvoering aanpassingen doorvoeren. Ook een krappe arbeidsmarkt én bezuinigingstaakstelling maken dit noodzakelijk. We willen heel goed kijken naar de inzet van professionals én financiële middelen. Beide moeten immers beschikbaar blijven voor de mensen die het echt nodig hebben.

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

15

Om dit waar te kunnen maken, stelden de negen gemeenten in de Jeugdhulpregio West-Brabant West richtlijnen voor de toekomst op. Deze zijn uitgewerkt in het handelingskader ‘Grenzen aan de Jeugdzorg’. Binnen dit kader is er ruimte voor lokale verschillen. De nieuwe richtlijnen zien er in het kort als volgt uit: Eigen kracht is leidend Jeugdhulp is alleen aan de orde als ouders, jeugdigen en het eigen sociale netwerk problemen bij opgroeien en opvoeden niet zelf kunnen overwinnen. Daarbij is het belangrijk te normaliseren; goed is goed genoeg. Daar horen heldere afspraken over doorlooptijden en evaluatiemomenten bij. Wanneer ‘een voldoende’ is bereikt, laat de jeugdprofessional het gezin grotendeels los. Daarna kan het gezin zelfstandig aan ‘een hoger cijfer’ werken; dit is krachtiger, effectiever en duurzamer dan doorgaan ‘aan de hand van’ de professional. Andere wetten gaan voor op de Jeugdwet Hebben jeugdigen en/of ouders aanspraak op hulp vanuit andere wetgeving? Dan gaat dit voor op de Jeugdwet. Denk aan de Wet langdurige zorg, de Zorgverzekeringswet, de Wmo en de Wet passend onderwijs. Zo valt bijvoorbeeld persoonlijke verzorging op school onder de Zorgverzekeringswet, tenzij het gaat om het aanleren van vaardigheden die de zelfredzaamheid van een kind vergroten. Wanneer een jongere 18 jaar wordt, gaat de begeleiding over van de Jeugdwet naar de Wmo.

Deze leeftijdsgrens gaan we strakker hanteren. First Time Right Gemeente Moerdijk hanteert als vertrekpunt: First Time Right. Dit betekent vanaf het begin de juiste jeugdhulp inzetten om zo de hulpvraag op te lossen en de gestelde doelen te behalen. Hiervoor is het noodzakelijk de volledige hulpvraag van jeugdigen en volwassenen in een gezin goed in kaart te brengen. Hoewel problemen van volwassenen buiten opvoeding en opgroeien om niet onder de Jeugdwet vallen, ligt de regie van het totaalpakket aan hulpverlening bij de jeugdprofessional. Veiligheid voorop en meer kleinschalige woonvormen In Moerdijk willen we risico’s voor de veiligheid van jeugdigen sneller in beeld krijgen en kortere doorlooptijden voor hulp realiseren. Als de veiligheid van minderjarigen niet met een vrijwillige interventie of hulpaanbod zeker gesteld kan worden, komt het veiligheidsteam van West-Brabant West meteen in actie. Dit team herstelt zo snel mogelijk de veiligheid van het kind en monitort het gezin zo lang dit nodig is. Jeugdprofessionals complexe veiligheidscasuïstiek (CVC) maken deel uit van het veiligheidsteam. Verder zoeken we in het Civiel Traject Beraad meer dan voorheen naar alternatieven voor gesloten jeugdzorg. Dit gebeurt ook in overleg met een CVC’er.

Gemeenten in de regio West-Brabant West willen meer goede behandelplekken voor jeugdhulp realiseren, om zo eerder te kunnen afschalen van een gesloten instelling naar een behandellocatie. Er komen meer kleinschalige woonvormen voor jongeren, zoveel mogelijk in een gezinsachtige setting. Hiervoor heeft de rijksoverheid de ‘specifieke uitkering vastgoedtransitie residentiële jeugdhulp 2021’in het leven geroepen. Ondersteuning door de school In het algemeen geldt dat ondersteuning gericht op het leerproces hoort bij de zorgplicht van scholen. Zo valt het testen van intelligentie en hoogbegaafdheid niet onder de Jeugdwet, maar onder de Wet passend onderwijs. Zo’n test kan wel vergoed worden vanuit de Jeugdwet als deze onderdeel uitmaakt van een onderzoek naar de totale hulpvraag. Een belangrijk thema binnen ‘passend onderwijs’ is schooluitval. Om dit te voorkomen, werken gemeente Moerdijk en het onderwijs nauw samen. Wie bij schooluitval in aanmerking wil komen voor jeugdhulp op een andere locatie, moet aan bepaalde voorwaarden voldoen, waaronder een terugkeerplan naar onderwijs. Een jeugdige mag in principe niet langer dan drie maanden gebruikmaken van dagbesteding of een zorgboerderij. Duurt dit langer, dan wordt de drempel voor terugkeer naar het onderwijs te hoog.

Op basis van de hiervoor beschreven inzichten én in 2021 door de gemeenteraad vastgestelde uitgangspunten voor het sociaal domein zijn kansen voor de toekomst geformuleerd. Die kansen liggen grotendeels in het werken volgens de richtlijnen van ‘Grenzen aan de Jeugdzorg’. Zowel inhoudelijk als financieel. Hierna worden de kansen beschreven waar gemeente Moerdijk al concreet mee aan de slag kan.

16

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Kansen voor 2023 Doorlooptijden beter afbakenen De periode dat een jeugdprofessional een gezin begeleidt, wordt voortaan van tevoren duidelijk afgebakend en er is een vaststaande planning voor evaluatiemomenten. Hierdoor worden wachttijden korter en vindt eerder uitstroom plaats, zodat er ruimte is voor nieuwe instroom. Van Jeugdwet naar Wet langdurige zorg (Wlz) Kinderen met een langdurige en intense zorgbehoefte, bij wie de ontwikkelingsmogelijkheden beperkt zijn, horen in de Wet langdurige zorg. De jeugdprofessionals van het CJG gaan een training volgen om ouders en jeugdigen, waar passend, goed toe te leiden naar de Wlz. Een contactpersoon bij het Centrum Indicatiestelling Zorg kan ondersteunen bij die toeleiding. Ook zorgaanbieders moeten er alert op zijn dat kinderen en jongeren niet onnodig lang binnen de Jeugdwet blijven. Bij langdurige zorgvragen sluit de Wlz beter aan op de behoefte van de jeugdige. Aanmeldingen van 0- tot 4-jarigen naar JGZ Vanaf 2023 wijst het CJG van gemeente Moerdijk alle aangemelde kinderen van 0 tot 4 jaar standaard door naar de Jeugdgezondheidszorg. Zo kan snel blijken of een hulpvraag medische oorzaken heeft én kan medische expertise optimaal benut worden. Samen scheiden doorontwikkelen Het aantal ouders dat uit elkaar gaat, neemt toe en een aanzienlijk deel van de scheidingen is complex.

Een aanhoudende ernstige strijd tussen (ex-)partners veroorzaakt emotionele en/of fysieke schade bij jeugdigen en volwassenen. Daarom zal gemeente Moerdijk het project Samen Scheiden verder ontwikkelen. Dit is een samenwerking van de jeugdgezondheidszorg, het maatschappelijk werk en het CJG. De professionals van Samen Scheiden bemoeien zich niet met de scheiding zelf, maar ondersteunen het gezin. Zodat de kinderen bijvoorbeeld gewoon naar school kunnen en beseffen dat de scheiding niet door hen komt. Het gezin

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

17

voorbereiden op de situatie na de scheiding is essentieel. Uiteindelijk doel is dat kinderen zo min mogelijk belast opgroeien. Samen Scheiden is een vrij toegankelijke, preventieve voorziening die zo vroeg mogelijk in het scheidingsproces wordt ingezet. Twee ervaren jeugdprofessionals – één per ouder – gaan aan de slag met een gezin. Dit gebeurt in de vorm van gesprekken en trainingen met ouders en kinderen, soms samen en soms apart. Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) Vanuit het Bestuursakkoord en in lijn met de uitgangspunten wil het CJG voor verschillende preventieprogramma’s onderzoeken of en hoe deze passend kunnen zijn in onze gemeente. Een concreet voorbeeld hiervan is OKO. Dit programma bestaat uit het verbeteren van welbevinden en voorkómen van gebruik van alcohol, druks en tabak door jongeren. De aanpak is gebaseerd op de uitgangspunten van het IJslandse preventiemodel, aangepast voor de Nederlandse situatie. Samenwerking met de JGZ en GGD zijn belangrijke onderdelen. Het Trimbos-instituut biedt gemeenten een implementatietraject voor het OKO-programma. Hierbij is ook het Nederlands Jeugdinstituut betrokken. Uitwerking en of uitbreiding van preventieve programma’s in Moerdijk krijgt vorm in het lokaal preventie akkoord.

In 2023 wordt nader onderzocht welke behoeften er liggen en welke methodieken specifiek voor gemeente Moerdijk passend zijn om het preventief aanbod te versterken (zie ook leefgebied Gezondheid). Landelijke norm voor basisondersteuning door het onderwijs Met ingang van het schooljaar 2023/2024 komt het ministerie met een landelijke norm voor basisondersteuning door scholen. Hiermee komt er meer duidelijkheid voor leerlingen, ouders, leraren en scholen over welke ondersteuning minimaal op school aanwezig moet op grond van de Wet passend onderwijs. Een landelijke norm geeft de kans om binnen de kaders van de Jeugdwet duidelijke afspraken te maken waarvoor en wanneer extra ondersteuning en zorg kan worden aangevraagd én op welke gebieden dit geboden kan worden. Op pagina … bij het leefgebied onderwijs wordt de basisondersteuning uitgebreider beschreven. Relatie met uitgangspunten In de hiervoor beschreven kansen komen meerdere uitgangspunten voor het sociaal domein terug: normeren en normaliseren, sterker focussen op eigen kracht en eigen verantwoordelijkheid, investeren in samenwerking met maatschappelijke partners én investeren in preventie. Kortom Jeugdhulp moet beschikbaar zijn en blijven voor jeugdigen en gezinnen die het echt nodig hebben. Daarom is het enorm belangrijk om de kansen te benutten en uitvoering te geven aan ‘Grenzen aan de Jeugdzorg’.

Daarbij gaan we te werk volgens het First Time Right principe. En we kijken kritischer naar de doorlooptijden en onder welke wet onze ondersteuning valt. Vertrekpunten zijn altijd: de hulpvraag, ontwikkelingskansen en veiligheid van de jeugdige.

18

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

2. Leefgebied Onderwijs Gelijke kansen voor onze jeugd mogelijk maken Belangrijke gemeentelijke taken binnen het leefgebied onderwijs zijn: voorkómen van onderwijsachterstanden bij kinderen, verminderen van het risico op vertraagde ontwikkeling van onze jeugd én de aansluiting tussen zorg en onderwijs goed regelen. Verder zien we toe op naleving van de leerplicht en kwalificatieplicht, gaan we voortijdig schoolverlaten tegen en zorgen we voor een goede huisvesting van scholen. Gemeente Moerdijk bemoeit zich niet met de inhoud van het onderwijs, daarvoor zijn scholen zelf verantwoordelijk. Wel zijn we hier nauw bij betrokken. Wettelijke taken Wet op het Primair Onderwijs (WPO), Wet op de Expertise Centra (WEC) en Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO) Naar eerste alinea Vanuit de WPO is de gemeente verplicht jaarlijks te overleggen en afspraken te maken met alle bij het primair onderwijs betrokken partners, het zogenoemde Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO). De afspraken gaan over het bestrijden van onderwijsachterstanden, inschrijving en toelating van jeugdigen in het onderwijs én een evenwichtige verdeling van leerlingen met een onderwijsachterstand over de scholen. Voorkómen van sociale en economische scheiding van groepen en bevorderen van integratie van leerlingen met diverse achtergronden, zijn belangrijke aandachtspunten.

Binnen gemeente Moerdijk werken we hierbij vraaggericht en met veel aandacht voor de gezinsaanpak. Alle partijen bieden waar nodig maatwerk. Vanuit de WPO, WVO en WEC zorgt de gemeente in bepaalde situaties dat leerlingen kunnen reizen tussen thuis en school. Dat doen we door het verstrekken van een vergoeding aan ouders of het aanbieden van vervoer met bijvoorbeeld taxi- en rolstoelbusjes. Hoe het leerlingenvervoer precies geregeld is, wordt beschreven bij het leefgebied mobiliteit, op pagina …. Ook onderwijshuisvesting is een wettelijke verantwoordelijkheid van gemeenten. Gemeente Moerdijk is verantwoordelijk voor met name (vervangende) nieuwbouw, uitbreiding, herstel van constructiefouten en schades door calamiteiten aan gebouwen voor scholen voor regulier en speciaal basisonderwijs en voortgezet onderwijs op haar grondgebied. Wet op het onderwijsachterstandenbeleid De Wet op het onderwijsachterstandenbeleid is eigenlijk geen aparte wet, maar een wijziging op de Wet op het Primair Onderwijs. In het kader hiervan maken gemeenten afspraken met scholen, kinderopvangcentra en peuterspeelzalen. Gemeente Moerdijk beschrijft het onderwijsachterstandenbeleid in de Lokaal Educatieve Agenda. Een beleidsspeerpunt is het inzetten op taal- en ontwikkelachterstanden op vroege leeftijd.

Dit houdt onder andere in: een juiste spreiding en voldoende aanbod van voor- en vroegschoolse educatie (VVE) voor peuters en kleuters met een (risico op) ontwikkelingsachterstand. Daarnaast is een doorgaande leer- en ontwikkellijn van kinderopvang naar primair onderwijs én van primair naar voortgezet onderwijs heel belangrijk. Dat geldt ook voor samenwerking bij het bieden van een passende onderwijsplek na de kinderopvang én bij opvang en ondersteuning voor anderstalige kinderen of nieuwkomers. Om de doorgaande lijn van kinderopvang naar basisonderwijs op het gebied van taalondersteuning duidelijker te krijgen, is de VVE-route uitgewerkt. Deze begint bij het consultatiebureau. Daar krijgt een peuter zo nodig een VVE-indicatie. Dan volgen aanmelding en begeleiding door een gecertificeerde kinderopvangorganisatie. De VVE-route eindigt na plaatsing op een passende onderwijsplek. Samenwerking en afstemmingsmomenten van jeugdgezondheidzorg (consultatiebureau), kinderopvang, onderwijs en de jeugdprofessional van het CJG zijn opgenomen in de VVE-route.

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

19

Wet Passend Onderwijs (zie ook leefgebied Opvoeden en opgroeien) Deze wet stelt dat de school een zorgplicht heeft voor ieder kind als het gaat om het leerproces en het doorlopen van het onderwijsprogramma. Passend onderwijs betekent maatwerk voor iedere jeugdige, met of zonder beperking, in het reguliere basis- en voortgezet onderwijs en het mbo. Denk aan een hulpmiddel of ondersteunend lespakket, fysio of een onderwijsassistent op school. Met het samenwerkingsverband van scholen kan het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) van gemeente Moerdijk de school ondersteuning bieden voor de best passende onderwijsplek voor ieder kind. Een kind brengt immers een groot deel van de week op school door. Na aanmelding bij het CJG vraagt de jeugdprofessional dan ook altijd toestemming aan de ouders om contact op te nemen met de leerkracht. Ook wanneer het op school goed gaat, kan afstemming met het onderwijs helpen bij het zoeken naar de beste ondersteuning. Steeds meer jeugdprofessionals stemmen ook af met zorgaanbieders die ondersteunen in het onderwijs. Het opzetten van een onderwijs-zorgcontract (OZA) is een mooi voorbeeld van samenwerking tussen jeugdhulp en het reguliere onderwijs. Jeugdwet Gemeente Moerdijk maakt samen met schoolbesturen en maatschappelijke partners afspraken over het onderwijs in relatie tot jeugdhulp en -zorg.

Voor het gemeentelijke jeugdplan is structurele afstemming met de scholen wettelijk verplicht. Daarnaast stemmen we waar nodig ook af over de samenwerking bij individuele ondersteuning en behandeling binnen het primair- en voorgezet onderwijs en het mbo. Gemeente Moerdijk zet in op preventief handelen en vroeg signaleren. Daarbij werken we volgens de vijf O’s. We bieden Onderwijs, Opvang, Ondersteuning, Ontwikkeling en Ontspanning aan jeugdigen en dragen zo bij aan een optimaal opgroeiklimaat in de gezinnen, buurten en op school. In het algemeen valt ondersteuning gericht op het onderwijs en leerproces onder de zorgplicht van scholen. Maar wanneer ondersteuning bij een bredere hulpvraag hoort, kan de gemeente vanuit de Jeugdwet verantwoordelijk zijn. Bijvoorbeeld bij diagnose en behandeling van stoornissen en bij dyslexie, persoonlijke verzorging en begeleiding om zelfredzaam te worden en mee te doen in de maatschappij.

20

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Over situaties op de grens van de Wet passend onderwijs en de Jeugdwet vindt op casusniveau regelmatig afstemming tussen onderwijs en zorgpartners plaats. Alle partijen werken vraaggericht en kijken samen welke vorm van ondersteuning nodig is. Aan de scholen en kinderopvanglocaties zijn een jeugdprofessional en jeugdverpleegkundige gekoppeld. Zij staan in nauw contact met de intern begeleiders van het onderwijs en de kinderopvang en zijn regelmatig op school aanwezig om ouders en leerkrachten te ondersteunen bij vragen. De jeugdprofessional en jeugdverpleegkundige werken proactief en trekken samen op met scholen en kinderopvang bij inhoudelijke professionalisering. Denk bijvoorbeeld aan jeugdigen leren om grenzen te stellen óf zelfredzaam en zelfstandig te worden. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het voorkómen, signaleren en bestrijden van huiselijk geweld en kindermishandeling. Hiertoe is landelijk een meldcode opgesteld. Ook de beschikbaarheid van een adviesen meldpunt en het bieden van hulp en nazorg horen bij deze verantwoordelijkheid. Dit is ondergebracht bij Veilig Thuis. Gemeenten werken intensief samen met andere sectoren zoals de geestelijke gezondheidszorg, de jeugd(gezondheids)zorg, welzijnsorganisaties en de politie. Onderwijs- en kinderopvangprofessionals zijn vaak de eersten buiten het gezin die huiselijk geweld kunnen signaleren.

In elke klas heeft gemiddeld één jeugdige hiermee te maken (gehad). Toch komt slechts twee procent van de meldingen bij Veilig Thuis van het onderwijs Het stimuleren van scholen om de meldcode (beter) te gebruiken en vaker te melden, zien we als een kans voor de toekomst. Wet vroegtijdige aanmelddatum en toelatingsrecht tot het beroepsonderwijs Iedere leerling die zich uiterlijk op 1 april aanmeldt voor één of meer mbo-opleidingen heeft het recht te worden toegelaten tot de opleiding van zijn of haar eerste voorkeur. Dit geldt sinds op 1 augustus 2017 het toelatingsrecht werd ingevoerd. Twijfel over geschiktheid na een intakegesprek is bijvoorbeeld geen geldige reden om een jongere niet toe te laten. Hierdoor kan het risico op voortijdige schooluitval groter worden. Als gemeente hebben we zelf niet direct met deze wet te maken. Maar jongeren die zijn uitgevallen zonder startkwalificatie, vallen wel onder de verantwoordelijkheid van de gemeente (zie volgende alinea). Leerplichtwet en Wet Regionale Meld- en Coördinatiefunctie Voortijdig Schoolverlaten Kinderen van 5 tot 16 jaar zijn leerplichtig. Gemeenten zien erop toe dat leerplichtigen bij een school staan ingeschreven en deze volgens vastgestelde schooltijden bezoeken. De kwalificatieplicht is onderdeel van de Leerplichtwet (1969).

Dit is bedoeld om schooluitval in de leeftijdsgroep van 16 tot 18 jaar terug te dringen en jongeren met minimaal een startkwalificatie naar de arbeidsmarkt toe te leiden. Een startkwalificatie is een havo-, vwo- of mbo-diploma op niveau 2 of hoger. Er zijn vier niveaus binnen het mbo. De gemeente spoort jongeren tussen de 18 en 23 jaar zonder startkwalificatie op met als doel dat ze een opleiding of leerwerktraject gaan volgen. Is een startkwalificatie niet haalbaar, dan is onder bepaalde voorwaarden vrijstelling mogelijk. Bijvoorbeeld voor sommige jongeren in het praktijkonderwijs, zeer moeilijk lerende kinderen en meervoudig gehandicapte kinderen. Voor leerplichttaken werken zestien West-Brabantse gemeenten samen binnen het Regionaal Bureau Leren West-Brabant (RBL). Dit bureau registreert in één regionale administratie de in- en uitschrijvingen aan scholen en de verzuimmeldingen van alle kinderen en jongeren van 5 tot 23 jaar. Daarnaast houdt het RBL toezicht op naleving van de leer- en kwalificatieplicht. Taken die hieruit voortvloeien zijn controle, handhaving, registratie en preventie van schoolverzuim. De leerplichtambtenaar werkt hierin ook samen met het CJG. Ook taken op grond van de Wet Regionale Meld- en Coördinatiefunctie Voortijdig Schoolverlaten worden uitgevoerd door het RBL.

Niet-wettelijke taken Soms is onduidelijk welke wet van toepassing is en daarmee wie verantwoordelijk is. Niet alle zorg is opgenomen in de Jeugdwet of de Wet passend onderwijs. Ook vanuit de Wet langdurige zorg en de Zorgverzekeringswet kan een bijdrage worden geleverd. De gemeente voert ook taken uit die niet verplicht zijn, maar wel bijdragen aan de ontwikkeling van kinderen. Uiteindelijk is het vooral van belang dat alle partijen goed samenwerken en kijken wat het beste is voor de leerling en zijn of haar ontwikkeling.

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

21

Gemeentelijke doelen Medische Advisering Ziekgemelde Leerling (M@zl) Gemeente Moerdijk stimuleert scholen om ziekteverzuim te registreren en hiervoor de methode Medische Advisering Ziekgemelde leerling (M@zl) in te bedden in de verzuimregistratie. Dit betekent op een andere manier kijken naar ziekteverzuim en eerder de jeugdarts van de GGD betrekken. Deze kan naar aanleiding van het ziekteverzuim het gesprek aangaan met jeugdige en ouders en zo eventuele onderliggende problematiek signaleren. Doelgroepen Gemeente Moerdijk zet zich in voor een goede start van ieder kind, al vanaf de geboorte. Voor leerplichtige jeugdigen biedt de gemeente ondersteuning op diverse vlakken. Dit loopt door tot en met het behalen van een startkwalificatie. Dit is een diploma havo, vwo of mbo niveau 2. Partners Onze inzet voor en samenwerking rondom kinderen en jongeren ligt grotendeels vast in de Regionaal Educatieve Agenda en het Regionaal beleidskader jeugd. Binnen gemeente Moerdijk werken we deze afspraken verder uit, samen met de lokale schoolbesturen en maatschappelijke partners. Al deze partijen nemen deel aan verschillende overlegstructuren. Betrokkenen weten elkaar snel te vinden en de afstemming wordt steeds intensiever. Welke plek de partners innemen in het totaal, is te zien in het overzicht op pagina ….

Actuele context Ondersteuning op school kan vallen onder de Wet passend onderwijs of de Jeugdwet. Gaat het om meer dan alleen het volgen van onderwijs, dan is de Jeugdwet van toepassing. Soms lopen de verantwoordelijkheden van onderwijs en gemeente in elkaar over. Het kabinet onderzoekt hoe ontschotting van middelen voor onderwijs en zorg de ontwikkeling van kinderen ten goede kan komen. Momenteel lopen er in Nederland twee regionale pilots om te kijken hoe een collectieve financiering eruit kan zien Voorgaand deel van dit hoofdstuk ging over de huidige gang van zaken op het gebied van onderwijs en kinderopvang. Hierna volgen inzichten die we ontstonden.

Inzichten

Nog sneller signaleren en de zorg eerder betrekken. Samenwerking kan problemen voorkomen: Samenwerking van zorg, kinderopvang en onderwijs helpt om eerder en sneller kinderen met een hulpvraag in een vroeg stadium in beeld te krijgen. Met goede communicatie tussen de partners en het delen van expertise kunnen we problemen bij onze jeugd voorkomen. Een voorbeeld hiervan is het opzetten van integrale kindcentra (IKC’s). Dit zijn organisaties voor kinderen van 0 tot 13 jaar met onderwijs, opvang en welzijnsactiviteiten onder één dak. In de toekomst zal gemeente Moerdijk het opzetten en werken vanuit IKC’s steeds meer stimuleren en ondersteunen. Groei van speciaal onderwijs is onwenselijk Steeds meer kinderen in gemeente Moerdijk gaan naar het multidisciplinair kinderdagverblijf, gespecialiseerd in ernstige ontwikkelingsproblemen. Ook de instroom bij Het Palet, een school voor speciaal basisonderwijs, groeit. Dit vinden we als gemeente onwenselijk; we streven naar zoveel mogelijk ‘thuisnabij’ onderwijs. Ook de samenwerkingsverbanden in het onderwijs hebben de wettelijke taak het speciaal onderwijs te laten slinken. Doel van de Wet passend onderwijs is dat zoveel mogelijk kinderen naar een gewone basisschool gaan, met waar nodig extra ondersteuning. De gemeente kan hierbij helpen door zorg en onderwijs waar dat kan te combineren.

22

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Kansen voor 2023 Samenwerking met de zorg versterken Het contact tussen het CJG van gemeente Moerdijk en de scholen is al structureel. Tussen zorgaanbieders en onderwijs is dit nog niet het geval. Het zou goed zijn als in de toekomst zorgaanbieders, na toestemming van de ouders, standaard contact opnemen met de school. Ook het contact tussen leerplichtambtenaar en zorgaanbieder kan worden versterkt. Niet vanuit de plicht tot leren, maar vanuit het recht om tot leren te kunnen komen. Door sterkere samenwerking zijn vragen sneller en gemakkelijker te beantwoorden. Bijvoorbeeld als een leerkracht of intern begeleider zich afvraagt of de hulpvraag van een leerling bij de GGD of bij het CJG thuishoort. Een mooi voorbeeld van een al bestaande stevige samenwerking is het Steunpunt PO en VO, waarin GGD, GGZ, Jongerenwerk, Novadic Kentron en jeugdprofessionals van het CJG samenwerken. Novadic Kentron is gespecialiseerd in preventie van en herstelondersteuning bij verslaving aan drugs, alcohol, medicijnen, gamen en gokken. Voortzetting van het Steunpunt is een kans voor 2023 en de jaren daarna. Sneller signaleren door het onderwijs en kinderopvang; eerder passende hulp inzetten Met het aanbieden van trainingen op scholen over huiselijk geweld en kindermishandeling wil gemeente Moerdijk het onderwijs stimuleren om vaker een melding te doen bij Veilig Thuis.

Nu komt slechts twee procent van de meldingen van het onderwijs. Leerkrachten zijn terughoudend met het oog op de relatie met ouders. Wanneer vanuit de scholen frequenter meldingen plaatsvinden, kunnen problemen eerder naar boven komen. Een melding maken is niet altijd verplicht. Met een meldcode, dit is een vijfstappenplan, kan een leerkracht de situatie in kaart brengen en waar nodig actie ondernemen. Het is de bedoeling dat het onderwijs deze meldcode vaker gebruikt. Het gebruik van de meldcode geldt ook voor medewerkers van kinderopvang. Ook op andere vlakken is sneller signaleren en het gesprek met de ouders aangaan wenselijk. Hier kan training eveneens een bijdrage leveren. Denk aan het eerder in beeld krijgen van kinderen met achterstanden om hen zo een beter passende onderwijsplek te kunnen bieden. In samenwerking met zorgpartners kan een onderwijs-zorgarrangement (OZA) worden ingezet. OZA’s maken het voor meer kinderen mogelijk het regulier basisonderwijs dichtbij huis te volgen, zodat plaatsingen in het speciaal onderwijs afnemen.

Kansen voor 2023/2024 Landelijke norm voor basisondersteuning door het onderwijs Met ingang van het schooljaar 2023/2024 komt het ministerie met een landelijke norm voor basisondersteuning door scholen. Dit is ondersteuning die op alle scholen binnen een samenwerkingsverband beschikbaar is (of moet zijn). Hierdoor kunnen leerlingen onderwijs volgen in een veilige en stimulerende leer- en ontwikkelingsomgeving. Hiernaast is soms extra ondersteuning nodig. In het kader van de ‘verbeteraanpak passend onderwijs’, is daarom in 2021 gewerkt aan een stappenplan. Dit maakt in zes stappen helder wat een school kan doen als een leerling een ondersteuningsbehoefte heeft. Het stappenplan is een hulpmiddel waarmee scholen – elk op hun eigen manier – de basisondersteuning kunnen vormgeven. Leraren weten zo welk proces zij kunnen doorlopen; voor ouders en leerlingen is helder wat zij van de school mogen verwachten. Het stappenplan is nog geen landelijke norm, maar een hulpmiddel. Na evaluatie komt het ministerie met ingang van het schooljaar 2023/2024 met een landelijke norm voor basisondersteuning door scholen. Dit gebeurt binnen het kader van de Wet passend onderwijs. Met de landelijke norm komt er meer duidelijkheid voor leerlingen, ouders, leraren en scholen over welke ondersteuning minimaal op school aanwezig moet zijn.

Dit geeft de kans om binnen de kaders van de Jeugdwet duidelijke afspraken te maken waarvoor en wanneer extra ondersteuning in zorg kan worden aangevraagd én op welke gebieden dit geboden kan worden. Relatie met de uitgangspunten De uitgangspunten ‘investeren in samenwerking met de maatschappelijke partners’ en ‘investeren in preventie komen terug in de beschreven kansen.

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Kortom In gemeente Moerdijk gaat al veel goed op het vlak van samenwerking en ondersteuning binnen het onderwijs en de kinderopvang. Winst voor de toekomst ligt in het eerder signaleren van hulpvragen, beter betrekken van de zorgpartners en toenemend gebruik van de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling door het onderwijs. Met als uiteindelijk doel: de beste onderwijs- en ontwikkelingskansen voor onze jeugd, zoveel mogelijk op een reguliere school.

23

24

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

3. Leefgebied Gezondheid Samen werken aan een gezonder Moerdijk Het gemeentelijke takenpakket op het gebied van gezondheid is uitgebreid en divers. Ons doel is: het stimuleren van een gezond leefklimaat en stimuleren en faciliteren van een gezonde leefstijl. De focus ligt daarbij op preventie. We moeten kritisch zijn op de keuzes die we maken en ons elke keer afvragen: werken we effectief, preventief en efficiënt? Sluiten we voldoende aan bij de behoeften van onze inwoners? Met onze ondersteuning willen we een gezonde basis leggen voor jong en oud, nu en in de toekomst. Wettelijke taken Basisgezondheidszorg Wet Publieke Gezondheid (WPG) De WPG regelt de organisatie van de openbare gezondheidszorg, de bestrijding van infectieziekten en het beperken van internationale gezondheidsrisico’s. Verder zijn in deze wet ook de jeugd- en ouderengezondheidszorg geregeld. Vanuit de WPG is gemeente Moerdijk verantwoordelijk voor de openbare gezondheidszorg voor alle inwoners, tijdens hun gehele leven. De WPG stelt dat de gemeenteraad elke vier jaar een gemeentelijk gezondheidsbeleid moet vaststellen. Gemeente Moerdijk kent geen aparte nota gezondheid. Het thema gezondheid is opgenomen in de Paraplunota Maatschappij 2014-2030. Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) Gemeenten leggen de uitvoering van de wettelijke taken die horen bij de WPG voor een groot deel neer bij de GGD.

Bij gemeente Moerdijk is dat de GGD West-Brabant. Dit is een samenwerking van zestien gemeenten (vastgelegd in een gemeenschappelijke regeling) bestuurd door wethouders volksgezondheid van de betrokken gemeenten. De gemeente is vanuit de wet verplicht om de GGD in te stellen en in stand te houden. Het beschermen, bewaken en bevorderen van de gezondheid van inwoners, dat zijn de kerntaken van de GGD. Deze monitort gezondheidssituaties van inwoners om hier vervolgens over te adviseren. Verder doet de GGD onder meer bevolkingsonderzoeken en voert ze het rijksvaccinatieprogramma uit. De werkzaamheden zijn zeer divers. Zo staat de GGD in voor: advisering en voorlichting over gezondheid, preventie, bestrijding van infectieziekten, inspecties hygiënezorg, medische en milieukundige zorg en veiligheid. De relatie tussen gezondheid en veiligheid wordt steeds belangrijker. Een recent voorbeeld is de COVID-19 gezondheidscrisis in 2020 en 2021. Door integraal naar deze onderwerpen te kijken, kunnen we de aanpak versterken. Geneeskundige Hulp bij Ongevallen en Rampen (GHOR) Onder basisgezondheidszorg valt ook de GHOR. Deze regionale organisatie coördineert de geneeskundige hulpverlening bij zware ongevallen, rampen en crises. De directeur publieke gezondheid van de GGD leidt ook de GHOR. Regionale Ambulance Voorziening (RAV) Een ander onderdeel van basisgezondheidszorg is de ambulancezorg.

Deze is georganiseerd in regionale ambulancevoorzieningen (RAV’s), waarbij de gemeente Moerdijk binnen de RAV Midden-West-NoordBrabant samenwerkt met 35 andere gemeenten in de vorm van een gemeenschappelijke regeling. Jeugdgezondheidzorg (JGZ) De JGZ is onderdeel van de Wet publieke gezondheid en gaat over de jeugd van 0 tot en met 18 jaar. De basistaken binnen de jeugdgezondheidszorg bestaan uit: het monitoren en signaleren van ontwikkelingen, het inventariseren van de zorgbehoeften van gezinnen en vervolgens bieden van gerichte hulp en ondersteuning, screening en vaccinatie én het geven van voorlichting, advies, instructies en begeleiding. De gemeente is als regisseur verantwoordelijk voor de organisatie van de JGZ. Samen met vijf andere

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

25

gemeenten koopt gemeente Moerdijk de uitvoering van de JGZ voor kinderen van 0 tot 4 jaar in bij Thuiszorg West-Brabant (TWB). De GGD verzorgt de uitvoering van de JGZ voor de jeugd van 4 tot en met 18 jaar. De GGD, TWB en Jong JGZ (Breda) werken samen aan een integraal JGZ-basispakket voor de regio West-Brabant. Daar waar de gemeente verantwoordelijk is voor de organisatie, zijn de uitvoerende organisaties inhoudelijk verantwoordelijk voor de zorg die gegeven wordt. Jeugdwet De Jeugdwet biedt gemeenten de mogelijkheid meer verbinding te zoeken tussen de - preventief werkende - jeugdgezondheidszorg en de jeugdzorg. Een belangrijk uitgangspunt van de Jeugdwet is: meer inzetten op preventie en eigen kracht van de jeugdige en diens sociale omgeving. Het is belangrijk dat jongeren zelf regie houden op hun leven. Samen met de eigen omgeving én met professionele hulpverleners wordt gezocht naar oplossingen. Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) Binnen het CJG Moerdijk werken jeugdprofessionals, jeugdverpleegkundigen en kinder- en jongerenwerkers intensief samen. Zij geven ondersteuning bij opgroeien en opvoeden én zetten hierbij in op preventie. Deze nauwe samenwerking tussen jeugdzorg en jeugdgezondheidszorg, waarbij zorg dichtbij huis en zo laagdrempelig mogelijk wordt geboden, is uniek in de regio.

Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) De Wmo gaat over het ondersteunen van mensen en gezinnen die niet zelfredzaam zijn. Het doel is om hen zo lang mogelijk thuis te laten wonen en deel te laten nemen aan het maatschappelijk verkeer. Dat kan bijvoorbeeld door een scootmobiel beschikbaar te stellen aan een inwoners om zelfstandig boodschappen te kunnen doen, of door een aanpassing van de woning met een traplift zodat deze langer passend blijft voor de inwoner die slecht ter been is. Een ander voorbeeld is het inzetten van een ergotherapeut om vaardigheden in het huishouden opnieuw te leren zodat de inwoner minder afhankelijk is van ondersteuning en langer zelfstandig blijft.

26

Gemeente Moerdijk Scan Mens en Maatschappij

Zorgverzekeringswet en Wet langdurige zorg (Wlz) De gemeente heeft geen taken vanuit de Zorgverzekeringwet en de Wlz. Wel zien we dat het belangrijk is om inwoners, áls dit passender is, vanuit de Wmo of Jeugdwet te begeleiden naar de Zorgverzekeringswet en de Wlz. Via deze twee weten wordt ook steeds meer preventieve ondersteuning aangeboden. Niet-wettelijke taken Wat de gemeente op het gebied van gezondheid voor haar inwoners doet, wordt dus enerzijds bepaald door landelijke wetgeving. Anderzijds maakt gemeente Moerdijk eigen beleid dat resulteert in mentale gezondheid, preventie, ondersteuning en hulp. In de meerjarenbegroting 2022-2025 van de gemeente is als doelstelling opgenomen: Stimuleren van een gezond leefklimaat en stimuleren en faciliteren van een gezonde leefstijl. Gemeentelijke doelen Lokaal Preventieakkoord Uit de Scan Mens en Maatschappij Deel I kwam naar voren dat Moerdijk duidelijk lager dan gemiddeld scoort als het gaat om roken, alcoholgebruik, overgewicht, bewegen, huisartsenbezoek en medicijngebruik. Ook de landelijke cijfers op deze punten zijn zorgelijk. In 2018 is het Nationaal Preventieakkoord gesloten. In Moerdijk vertalen we dit landelijke akkoord in een Lokaal Preventieakkoord. Met het opstellen en uitvoeren hiervan werken we aan de hiervoor genoemde doelstelling uit de meerjarenbegroting.