Scan Mens en Maatschappij III

Van preventie tot gedwongen zorg: naadloos aansluiten Een doorgaande lijn in de veiligheidsketen, van preventie tot gedwongen zorg, is cruciaal voor een veilig thuis in Moerdijk. Het is nodig dat de professional actief contact opneemt met inwoners van de gemeente waarover een signaal van onveiligheid is ontvangen. Om vervolgens samen een analyse te maken en hulp te organiseren, het eventuele aandeel van alle leden van het gezin of huishouden te bekijken en mogelijk ook oplossingen te bieden uit andere wetten of onderdelen van het sociaal domein. Doel is doen wat nodig is. De casuïstiek overleggen tussen Wmo, Jeugd en team openbare orde en veiligheid zijn een voorbeeld van een gestroomlijnde aanpak. Op basis van de hiervoor beschreven inzichten én de uitgangspunten die de gemeenteraad in 2021 vaststelde, zijn kansen voor de toekomst geformuleerd.

Kansen voor 2024 Integrale toegang Sociaal Domein, sterke lokale teams Als basis voor alle ontwikkelingen en opgaven die op ons afkomen, zien we een sterk lokaal team, verbonden aan een stevige integrale toegang. Een plek waar inwoners en professionals naar toe kunnen of naar kunnen doorverwijzen om hun zorgen en vragen te bespreken. Een plek waar vandaan ondersteuning en hulp georganiseerd kan worden. Inzet op mentale weerbaarheid van jongeren (preventie) Gemeente Moerdijk zet sterker in op mentale weerbaarheid en veiligheidsproblematiek bij jongeren. Er komt aandacht voor suïcidepreventie en (de invloed van) cyberpesten. Ook wordt het steunpunt GGZ op de scholen (voorgezet en basisonderwijs) voortgezet. Eerder en meer signaleren Signalen eerder ontvangen. Daar ligt een belangrijke kans om erger te voorkomen. De gemeente stimuleert meer en eerdere signalering en beter gebruik van de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Dat doen we in het onderwijs en op andere vindplaatsen. Een belangrijk aspect hiervan is het tegengaan van handelingsverlegenheid van professionals. Vaak weten professionals niet hoe ze moeten handelen óf ze twijfelen en grijpen uiteindelijk niet in.

24

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Voorkomen mensenhandel bij kwetsbare groepen Mensenhandel is een onderwerp dat we regionaal oppakken, gecoördineerd vanuit het Zorg- en Veiligheidshuis. We willen aan de slag met het voorkomen van mensenhandel bij kwetsbare groepen, onder andere nieuwkomers, mensen met een licht verstandelijke beperking, jongeren en mensen met schuldenproblematiek. In samenwerking met de coördinator mensenhandel van het Zorg- en Veiligheidshuis wordt gekeken welke trainingen en informatiebronnen nodig zijn en op welke manier. Er wordt, vanuit de regionale aanpak, specifiek gekeken naar wat passend is voor Moerdijk. Proactieve aanpak wijk GGZ’er De wijk GGZ’er gaat proactief en preventief te werk en zorgt dat inwoners meer weten over psychische problematiek en hoe om te gaan met mensen die onbegrepen gedrag vertonen. In samenwerking met het Meldpunt Crisiszorg West-Brabant werkt de wijk GGZ’er mee aan regionale ontwikkelingen om de hulp voor deze doelgroep beter te organiseren. Onder andere de implementatie van een Regionale Kenniswerkplaats Onbegrepen Gedrag gaat gemeenten helpen om de expertise te vergroten. De gemeente Moerdijk neemt deel aan deze kenniswerkplaats. Samen met onze netwerkpartners kijken we hoe we per individu de zorg passend kunnen maken.

Samenwerking rond het gezin, gezinsgerichte aanpak Bij veiligheidsvraagstukken kiest gemeente Moerdijk voor een meer integrale aanpak vanuit het sociaal domein, waarbij we ondersteuning op basis van diverse wet- en regelgeving op elkaar afstemmen. De meldingen van Veilig Thuis en signalen die we ontvangen over inwoners in onveiligheid worden binnen de gemeente opgepakt vanuit een brede blik; welke onderliggende problematiek en patronen zijn aanwezig in het gezin die zorgen voor de gesignaleerde onveiligheid? We werken (pro)actief en gezinsgericht, met oog voor het aandeel van alle gezinsleden. We gaan actief aan de slag om in gesprek te komen en te blijven met het gezin, op basis van de signalen die we ontvangen over de onveiligheid. We zijn daarbij aanhoudend en vasthoudend om verbinding met het gezin te krijgen. We zien dat het signaal onveiligheid altijd onderliggende problematiek heeft, die voor veel stress zorgt in het gezin. Oplossingen en ondersteuning moeten gericht zijn op het wegnemen van deze stress en tegelijkertijd op de onderliggende problematiek, trauma’s en patronen. Dit vraagt van de professionals een bredere aanpak. Zo sorteren we alvast voor op een Integraal meldpunt Veilig Thuis (Wmo en Jeugd) binnen onze gemeente.

Nu nog worden ze voor jeugd en volwassenen los van elkaar in behandeling genomen, terwijl de onveiligheid vaak zit op meerdere leefgebieden en bij meerdere gezinsleden denk aan: schulden, verslaving, psychische problematiek. Aanpak scheidingsproblematiek met focus op volwassenen in plaats van kind Gemeente Moerdijk pakt scheidingsproblematiek duidelijker, steviger en integraler aan. Scheidingsproblematiek is in de basis volwassen problematiek, waar de jeugdige erg veel last van kan hebben. We kijken scherper of we de ondersteuning meer op de volwassenen kunnen richten en minder op het kind. We bieden trainingen voor ouders aan en het CJG pakt de rol van kindbehartiger op. Dit is een professional die kinderen van gescheiden ouders helpt om hun wensen en behoeften in kaart te brengen. De kindbehartiger adviseert vervolgens de ouders over wat een kind nodig heeft, ook in het belang van zijn of haar ontwikkeling. Gezin zelf oplossing laten zijn Bij de gemeentelijke ondersteuning voor gezinnen, gaan we meer dan voorheen werken volgens dit uitgangspunt. We focussen daarbij op mogelijkheden in plaats van onmogelijkheden, wat kan een gezin al wel zelf en waar is nog ondersteuning nodig om het in de toekomst zelf te kunnen. Daarbij kijken we ook naar het uitgangspunt ‘goed is goed genoeg’.

Wanneer kunnen ouders het weer zelf met ondersteuning? Wat kan het netwerk betekenen in de veiligheid en het veilig houden van (kinderen in) een gezin? Normaliseren vraagt een andere houding van de professional. Deze is gewend om voor de beste ondersteuning en oplossing voor het gezin te gaan. Terwijl we vragen om het gezin te leren zelf de oplossing te zijn.

25

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Kansen voor 2025 Meldpunt crisiszorg In onze regio hebben de gemeenten en organisaties meldpunten voor inwoners die in crisis zijn. Het is niet altijd duidelijk - voor inwoners of professionals- waar een inwoner in crisis moet worden aangemeld. Daarnaast zijn er landelijke meldpunten. De gemeenten in de regio West- Brabant hebben het voornemen om meer duidelijkheid en eenheid te krijgen in alle meldpunten. Het huidige meldpunt crisiszorg is de basis om op door te ontwikkelen naar meer eenheid of één centraal punt voor inwoners en derden bij crisiszorg. Kijken naar mogelijkheden in plaats van naar regelgeving Als gemeente gaan we kijken hoe we gezinnen echt kunnen helpen, kijkend naar mogelijkheden in plaats van naar regelgeving. Het streven is met een zo licht mogelijke maatregel een zo veilig mogelijke situatie te bereiken, om vervolgens weer terug te gaan naar het normale leven.

Kansen na 2025 Een stevig lokaal team en een integrale toegang als basis Voor de gemeente Moerdijk is onze opgave de komende jaren om meer samenhang te brengen in de ondersteuning die we bieden. Uitgangspunt is breed kijken vanuit het sociaal domein, met een integrale toegang en een sterk lokaal team als basis. Om vanuit dit team te zorgen voor een goede signalering, verbinding met de gezinnen en gedegen analyses. Om vervolgens de best passende ondersteuning in te zetten. Zo gaan we voor meer samenhang en tegelijkertijd meer eenvoud voor de inwoners. We bouwen dus een een brede, stevige basis. Relatie met de uitgangspunten Er zijn veel kansen voor het leefgebied Sociale veiligheid. De uitgangspunten investeren in preventie, gezamenlijke visievorming met de maatschappelijke partners én normaliseren en normeren zijn te herkennen in die kansen. Kortom Gemeente Moerdijk gaat vanuit het sociaal domein meer integraal kijken naar inwoners met veiligheidsvraagstukken. Door daarnaast een goede signalering te organiseren én proactief te werken, kunnen we inwoners in onveiligheid begeleiden naar structurele veiligheid.

26

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

3. Leefgebied Sociale participatie Positieve invloed op mentale en fysieke gezondheid Sociale participatie gaat om meedoen in de samenleving: denk aan sport en cultuur, andere vormen van vrijetijdsbesteding, elkaar ontmoeten en vrijwilligerswerk doen. Gemeente Moerdijk ondersteunt en stimuleert organisaties en initiatieven die zich hiervoor inzetten. Ook faciliteert de gemeente het gebruik van fysieke locaties. Door mee te doen in de maatschappij zorgen alle inwoners samen voor een sterke sociale structuur in de kernen. Dat werkt positief voor de mentale en fysieke gezondheid van mensen. En heeft positieve invloed op de andere leefgebieden van de inwoners.

Wettelijke taken Wet Publieke Gezondheid (WPG) Op grond van de WPG is gemeente Moerdijk verantwoordelijk voor de publieke gezondheidszorg voor alle inwoners, gedurende hun hele leven. Hieronder vallen onder andere: consultatiebureaus en schoolartsen, infectieziektebestrijding, gezondheidsmonitoring en gezondheidsvoorlichting. Eén van de deeltaken op het vlak van sociale participatie vanuit de WPG is: werken aan de opzet, uitvoering en afstemming van preventieprogramma’s en gezondheidsbevorderingsprogramma’s. Denk aan: Meer Bewegen voor Ouderen, cursussen valpreventie en specifiek sportaanbod voor mensen met een beperking. Maar ook de sociale benadering van dementie waarbij de focus van de ondersteuning ligt op sociale participatie en welzijn van de betrokkenen en hun naasten. Beide soorten programma’s hebben als doel: zorgen dat mensen mee (blijven) doen in de samenleving. Een andere belangrijke deeltaak ligt op het vlak van jeugdgezondheidszorg en betreft het tegengaan van gezondheidsbedreigingen voor jeugdigen tot 18 jaar. Voorbeelden hiervan zijn gezonde school, programma’s rondom alcohol, drugs, gamen, social media en seksualiteit (Lentekriebels). Het centrum Jeugd en Gezin van de gemeente biedt ondersteuning bij opvoeden en opgroeien en zet hierbij in op preventie.

Binnen de ouderengezondheidszorg heeft de gemeente een vergelijkbare deeltaak: het tegengaan van gezondheidsbedreigingen voor inwoners boven de 65 jaar met bijvoorbeeld fitheidstesten voor inwoners van 65+ en passende doorverwijzing naar regulier sportaanbod of diverse activiteiten in de huizen van de wijk. Gemeente Moerdijk heeft de wettelijke taken die voortkomen uit de WPG opgenomen in het Lokaal Preventieakkoord. Op dit moment legt onze gemeente de laatste hand aan een Lokaal Preventieplan. Hierin ligt de focus nòg meer op preventie en gezondheid en minder op zorg. Het nieuwe plan zal in 2024 het Lokaal Preventieakkoord vervangen. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) De Wmo gaat over het ondersteunen van inwoners met een beperking, zodat ze zoveel mogelijk zelfredzaam blijven en kunnen blijven meedoen. Ofwel: mensen zo lang mogelijk thuis laten wonen en deel laten nemen aan de maatschappij. Op het gebied van sociale participatie heeft de gemeente de taak om onder meer de sociale samenhang en vrijwilligerswerk te bevorderen, mantelzorgers te ondersteunen én mensen met chronische, psychische of psychosociale problemen te ondersteunen in hun eigen leefomgeving. Participatiewet Iedereen die kan werken maar het op de arbeidsmarkt zonder ondersteuning niet redt, valt onder de Participatiewet.

Met onder meer het stimuleren en subsidiëren van scholing, stages en proefplaatsingen helpen we inwoners bij het vinden van werk. Gemeente Moerdijk vindt het belangrijk dat zoveel mogelijk mensen werk hebben. Werken draagt bij aan financiële zelfredzaamheid én wie werkt, raakt minder snel in een isolement en zal ook op sociaal vlak eerder (blijven) meedoen in de maatschappij.

27

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob of kortweg Bibliotheekwet) De Bibliotheekwet beschrijft vijf maatschappelijke functies: 1. Kennis en informatie beschikbaar stellen, 2. Mogelijkheden voor ontwikkeling en educatie bieden, 3. Stimuleren om te lezen, 4. Ontmoetingen en debatten organiseren én 5. Kennis laten maken met kunst en cultuur. Deze functies dienen maatschappelijke doelen zoals leesbevordering, de aanpak van laaggeletterdheid en het informeren van burgers. De Rijksoverheid ziet het uitvoeren van de Bibliotheekwet als een voorwaarde voor sociale participatie. Inwoners van gemeente Moerdijk kunnen gebruikmaken van de Bibliotheek West-Brabant. Deze heeft een vestiging in Zevenbergen, servicepunten in Fijnaart en Klundert en een haal- en brengpunt in Willemstad. Bibliotheek West-Brabant vindt het belangrijk dat iedereen mee kan doen en zichzelf een leven lang kan ontwikkelen. Aan deze doelen wordt gewerkt vanuit vier domeinen: leesbevordering, basisvaardigheden (lezen, schrijven, rekenen), digitale geletterdheid en informeren. In de praktijk betekent dit onder andere: voorleesmiddagen voor peuters met tips voor thuis, taaloefengroepen en taalcafés, geheugenkoffers en een belevenistafel (groot touchscreen met geheugenspellen), workshops over omgaan met geld en gezond eten én mensen digitaal wegwijs maken.

Want, zo stelt Bibliotheek WestBrabant: ‘Je kunt alleen volwaardig deelnemen aan de maatschappij als je voldoende vaardig, weerbaar en kritisch kunt omgaan met de digitale wereld.’ Ten slotte huisvest de bibliotheek in onze gemeente verschillende informatiepunten, bijvoorbeeld over integratie en inburgering én over de (digitale) overheid. Er is een nauwe samenwerking met instellingen op het gebied van cultuur, onderwijs, zorg en gezondheidsbevordering. Met een aanpassing van de Bibliotheekwet wordt de huidige bevorderingstaak van gemeenten en provincies in 2025 omgezet in een zorgplicht. Bibliotheken kunnen hierop met hun gemeenten en provincies voorsorteren door gezamenlijk plannen te maken over het herstellen, versterken en toekomstgericht maken van bibliotheekvoorzieningen. Gemeente Moerdijk werkt samen met zeven andere gemeenten en Bibliotheek West-Brabant op basis van een convenant aan het toekomstbestendig houden van bibliotheekwerk en volgt dit thema op de voet. Aangezien we in Moerdijk vijf bibliotheekvestigingen hebben, is de verwachting dat deze zorgplicht geen grote consequenties zal hebben voor Moerdijk. Jeugdwet De Jeugdwet stelt dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor het bieden van jeugdhulp wanneer opvoeden of opgroeien in de knel komt. Ook preventie valt hier onder.

Sociale participatie is geen expliciete taak in de jeugdwet, maar kan wel onderdeel zijn van preventief jeugdbeleid in de bredere zin.

28

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Niet-wettelijke taken Vrijwilligers en hun organisaties Gemeente Moerdijk telt meer dan 500 vrijwilligersorganisaties. Zij zijn actief op het gebied van sport, cultuur, welzijn, jeugd en maatschappelijke participatie. We vinden het belangrijk om deze organisaties en hun vrijwilligers te behouden voor de toekomst. Zij vormen het cement van de lokale samenleving; gemeentelijke ondersteuning is dus essentieel. Jaarlijks kunnen vrijwilligersorganisaties een basissubsidie aanvragen bij de gemeente, zo helpen we ze om te blijven bestaan. Er zijn ook subsidies voor initiatieven met de kern. Het versterken van sociale structuren en creëren van levendige kernen zijn de doelen van deze twee subsidieregelingen. Een derde mogelijkheid is het aanvragen van evenementensubsidie. Het gaat dan om evenementen die voor iedereen toegankelijk zijn. Hiermee willen we de beleving versterken van een kern of van de hele gemeente. Gemeente Moerdijk ondersteunt niet alleen met subsidies; we zijn ook laagdrempelig te benaderen voor allerlei vragen. Surplus heeft de opdracht organisaties te helpen bij het opstellen van beleid en bij het werven en begeleiden van vrijwilligers. De verenigingsadviseur van Meer Moerdijk ondersteunt sportclubs in de gemeente bij bestuurlijke zaken.

Ten slotte zorgt gemeente Moerdijk ervoor dat alle vrijwilligers en hun organisaties verzekerd zijn als ze hun vrijwilligersactiviteiten uitvoeren. Er zijn nog geen wettelijk kaders voor sport en bewegen vanuit de landelijke overheid. Momenteel werkt de minister voor Langdurige Zorg en Sport aan een wetsvoorstel voor een Sportwet waarin de verantwoordelijkheden van de verschillende overheden worden vastgelegd. Doel hiervan is sport hoger op de te agenda zetten, vanwege de grote maatschappelijke waarde en omdat het de kwaliteit van leven verhoogt. Gemeenten zullen in de uitvoering van de nieuwe Sportwet een belangrijke rol spelen. In de praktijk nemen de meeste gemeenten in Nederland ook nu al deze verantwoordelijkheid. Nationaal Sportakkoord en Sportakkoord Moerdijk In 2019 stelde het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) samen met een aantal grote sportorganisaties het Nationaal Sportakkoord op. Naar aanleiding daarvan gingen we ook in onze gemeente aan de slag. Op 19 februari 2020 ondertekenden sportaanbieders, samenwerkingspartners en gemeente Moerdijk het Sportakkoord Moerdijk. Dit focust op zoveel mogelijk mensen in beweging krijgen, vitale sportaanbieders, toekomstbestendige accommodaties én een gezonde en veilige omgeving. In het voorjaar van 2023 werd het Sportakkoord Moerdijk uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma 2023 – 2026.

Voorbeelden van projecten zijn: een instrument voor het werven van vrijwilligers, nieuw aanbod voor mensen met een beperking en een fittest.

29

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Buurtsportcoaches In onze gemeente werken we al langer met buurtsportcoaches van Meer Moerdijk. Zij zorgen dat zoveel mogelijk mensen in beweging komen en blijven met de bedoeling te voldoen aan de landelijke beweegrichtlijnen. In samenwerking met sportclubs worden clinics voor de jeugd georganiseerd. Er zijn evenementen en vakantieactiviteiten. Daarnaast bieden de buurtsportcoaches aan leerkrachten inspiratie voor een stimulerende beweegomgeving. Sport speelt ook in het jongerenwerk een rol, om zo bijvoorbeeld ongewenst gedrag als pesten aan te pakken. Inwoners met onvoldoende financiële middelen kunnen een beroep kunnen doen op het Jeugdfonds Sport en Cultuur Om zoveel mogelijk mensen met een beperking te laten sporten, neemt gemeente Moerdijk deel aan het regionale platform Uniek Sporten. Verder verzorgen de buurtsportcoaches zelf aanbod en begeleiden zij sportaanbieders bij het opzetten van activiteiten voor deze specifieke doelgroep. Om de steeds groter wordende groep ouderen fysiek en mentaal gezond te houden, werkt gemeente Moerdijk samen met onder andere: Meer Bewegen voor Ouderen, sportdocenten, fysiotherapeuten en wijkzusters. Het beweegaanbod wordt waar mogelijk ondergebracht bij sportaanbieders. Uiteraard bevat dit aanbod ook valpreventie en valtraining.

Cultuur Het Rijk, provincies en gemeenten zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de culturele infrastructuur in Nederland. Gemeenten en provincies bieden ruimte aan (nieuwe generaties) makers door werkplaatsen en ateliers beschikbaar te stellen en houden de bibliotheek, lokale musea en podia toegankelijk. De samenwerking tussen Rijk, regio en gemeenten is dan ook belangrijk.

30

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Cultuur als manier van sociale participatie levert een belangrijke bijdrage aan mentale gezondheid. Het geeft gevoel van verbondenheid, geeft kans tot meedoen, erbij horen en is belangrijk voor persoonlijke ontwikkeling. Gemeente Moerdijk subsidieert verschillende vrijwillige culturele- en erfgoedorganisaties. We streven naar een divers en toegankelijk cultureel aanbod. Momenteel leggen we de laatste hand aan een nieuwe cultuur- en erfgoednota. In het kader hiervan onderzoeken we wat we willen behouden of versterken en welke kansen we gaan verzilveren. Onderwerpen in de nieuwe nota zijn: verder stimuleren van het culturele leven in Moerdijk, meer mogelijkheden bieden voor cultuurmakers en ons lokale erfgoed beter ontwikkelen en belichten. Daarbij is samenwerking binnen de cultuursector gewenst, binnen én tussen de verschillende kernen. De gemeente focust op behoud van wat we hebben, inclusief voldoende animo en vrijwilligers. Cultuurcoach Met de cultuurcoach van Meer Moerdijk zetten we als gemeente in op het ontdekken van interesses en talenten. Op scholen is cultuur steeds meer onderdeel van het lesprogramma, vaak in samenwerking met partners als Bibliotheek West-Brabant. Cultuurloperprogramma provincie Veertien van de achttien scholen in gemeente Moerdijk zijn aangesloten bij het Cultuurloperprogramma van de provincie Noord-Brabant.

Binnen dit programma krijgen scholen begeleiding bij het opstellen en uitvoeren van een eigen cultureel programma. De gemeente stelt hiervoor budget beschikbaar in de vorm van de subsidie Cultuureducatie. Het geld is bestemd voor culturele bezoeken, gastlessen, projecten en materialen. Het Kunstmenu wordt gebruikt door vijftien scholen. Dit is een jaarlijks aanbod van cultuureducatie voor basisscholen, met voorstellingen en workshops op het gebied van zang, dans, kunst en theater. Talentontwikkeling Jongerencentrum de Tune biedt mogelijkheden voor talentontwikkeling. Jongeren maken hier bijvoorbeeld samen muziek, ze leren vloggen en koken.

31

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Muziekonderwijs Voor muziekonderwijs kan subsidie worden aangevraagd voor een deel van de leskosten. Ten slotte geldt net als bij sport ook hier dat het Jeugdfonds Sport en Cultuur inwoners met een smalle beurs tegemoet komt in de kosten. Breed aanbod van naschoolse activiteiten In het kader van kansengelijkheid, gezondheid, persoonlijke ontwikkeling en talentontwikkeling coördineert Meer Moerdijk een breed naschools aanbod voor sport, cultuur en techniek. De doorontwikkeling van dit aanbod sluit aan bij de ontwikkeling van brede school naar integraal kindcentrum (IKC), waarbij scholen zelf steeds vaker een visie vormen en hun wensen en behoeften aangeven en we opschuiven van aanbodgericht naar vraaggericht. Een brede school is een samenwerking van verschillende instellingen met elk hun eigen structuur en aansturing. In een IKC werken meerdere organisaties niet alleen samen in de uitvoering; bestuurlijk vormen zij één organisatie met centrale aansturing. Dit betekent in de praktijk dat de scheidslijnen tussen onderwijs, kinderopvang en peuterspeelzaal verdwijnen. Kinderen kunnen dan van 0 tot 12 jaar terecht op dezelfde locatie. In de gemeente Moerdijk zijn verschillende scholen bezig met het ontwikkelen van een IKC. Maatschappelijke accommodaties Gemeente Moerdijk faciliteert fysieke locaties omdat deze een belangrijk middel zijn in een sterke sociale structuur.

We werken aan het opstellen van diverse beleidskaders voor accommodaties. Eén voor de ontmoetingsfunctie in gemeenschapshuizen, één voor buitensportaccommodaties en een algemeen beleidskader maatschappelijke accommodaties. In het algemene beleidskader nemen we ook inhoudelijke onderdelen op, te weten: binnensport, integrale kindcentra en jeugd. De gemeente wil realistisch kijken naar alle gemeentelijke accommodaties, de stand van zaken inzichtelijk maken én richtinggevende kaders opstellen voor de toekomst. Dit in samenhang met inhoudelijke gemeentelijke doelen zoals een sterke sociale structuur. De huisvesting van culturele organisaties krijgt een plek in de cultuur- en erfgoednota; de planning is dat deze in januari 2024 ingaat.

Gemeentelijke doelen Gemeente Moerdijk wil een gezonde, sociale basis creëren voor alle inwoners van jong tot oud. Een omgeving waarin mensen netwerken hebben opgebouwd waarop zij, als dat nodig is, terug kunnen vallen. Met andere woorden: een leefbare en veerkrachtige lokale samenleving. Daarom zetten we als gemeente in op voldoende passend aanbod voor sport, cultuur en andere vrijetijdsbesteding. Op genoeg fysieke ontmoetingsplekken en passend vrijwilligerswerk. Op specifieke ondersteuning voor mensen die het nodig hebben, zoals jeugd, ouderen, huishoudens met een kleine beurs, mensen met een beperking en nieuwkomers. Dit alles doen we mèt maatschappelijke organisaties en inwoners. Samen zorgen zij voor een sterke sociale structuur in de kernen. De gemeente streeft naar een zo divers mogelijk aanbod van ondersteuning en voorzieningen per kern.

Doelgroepen Met het beleid voor sociale participatie en de uitvoering hiervan wil gemeente Moerdijk alle inwoners bereiken. Mensen die specifieke ondersteuning nodig hebben, geven we extra aandacht. Denk vooral aan doelgroepen die niet als vanzelf op eigen initiatief deel (kunnen) nemen. Dit kunnen kinderen, jongeren, volwassenen en senioren zijn. Of mensen met een beperking en nieuwkomers.

Partners Vaak ligt uitvoering van het gemeentelijk beleid voor sociale participatie bij professionele en vrijwillige organisaties. Een goede samenwerking met deze partners is dus essentieel. Onze partners zijn professionele organisaties zoals Surplus, Meer Moerdijk en Bibliotheek West-Brabant, maar ook vrijwilligersorganisaties voor sport, cultuur en op sociaal vlak. Zij zijn onze oren en ogen in de lokale samenleving. Hun signalen nemen we als gemeente mee bij het ontwikkelen en uitvoeren van beleid.

32

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Actuele context Op 3 februari 2023 werd het landelijke Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) ondertekend door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en GGD GHOR Nederland. Hierin zijn afspraken gemaakt over het bereiken van een gezonde generatie in 2040. Anders gezegd: weerbare, gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Deze bestaat uit wat inwoners in het dagelijks leven met en voor elkaar doen, meer georganiseerde bewonersinitiatieven én inspanningen op sociaal vlak door andere partijen. Dit kunnen vrijwillige of professionele organisaties zijn, maar ook lokale en regionale bedrijven en natuurlijk de gemeente. Alle betrokkenen hebben en nemen hun verantwoordelijkheid in het scheppen en behouden van stevige sociale structuren. Voor een sterke sociale basis zijn plekken nodig waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en sport, cultuur of andere vrijetijdsbesteding kunnen beoefenen. Het nieuwe van het GALA-akkoord is: sociale participatie integraal organiseren, met samenhang tussen alle deelgebieden. De doelen en onderwerpen zijn niet nieuw, de integrale aanpak wel. Om aanspraak te kunnen maken op GALA-budget heeft onze gemeente een integraal plan van aanpak ingediend voor de periode 2024 – 2026.

In voorgaand deel van dit hoofdstuk is beschreven hoe de sociale participatie in gemeente Moerdijk eruitziet. Hierna blikken we vooruit op de toekomst. Eerst volgen inzichten die gemeente Moerdijk op basis van jarenlange ervaring opdeed.

Inzichten Preventieve werking sociale participatie Sociale participatie heeft positieve effecten. Het werkt op individueel niveau vaak preventief op het vlak van fysieke en mentale gezondheid. Hierdoor is minder zware ondersteuning en zorg nodig. Op collectief niveau zorgt sámen meedoen in de maatschappij voor stevige sociale structuren. Het effect van een goede sociale participatie is vaak pas later te zien. Tijdens de Covid-19 periode bleek hoe belangrijk sociale participatie is. Er waren veel initiatieven om toch contact te hebben én elkaar te helpen. Op veilige afstand werd geborreld in voortuintjes en op pleintjes of online. Inwoners deden boodschappen voor bejaarde buren en boden autoritjes aan. Kortom: er ontstonden hulpstructuren en mensen zochten verbinding. Voor gemeente Moerdijk onderstrepen deze ervaringen nog eens hoe belangrijk het is om sociale participatie te stimuleren en faciliteren. Goede sociale participatie is bovendien een belangrijke basis voor andere leefgebieden, zoals Gezondheid en Opvoeden en opgroeien. Gedachtegoed Positieve Gezondheid Sociale participatie is een belangrijk aspect binnen het gedachtegoed Positieve Gezondheid. Dit is een brede benadering van gezondheid. Het gaat hierbij om meer dan bewegen, gezond eten en voldoende slapen én veel verder dan niet-ziek zijn. Mensen zijn immers niet hun aandoening.

Het accent ligt bij Positieve Gezondheid op mensen zelf, op hun veerkracht en op wat zij belangrijk vinden in het leven. Zo kan het bijvoorbeeld ook gaan over rondkomen met geld, levenslust en samen leuke dingen doen. Inhoudelijke professionals kunnen deze brede benadering inzetten bij uiteenlopende situaties, bijvoorbeeld bij: chronische ziekte, een beperking, psychische kwetsbaarheid, eenzaamheid en in de laatste levensfase. Het concept van Positieve Gezondheid wordt ook gebruikt – onder andere door gemeenten - om tot beleidsvisies of innovatie te komen (zie kader). Positieve Gezondheid gaat uit van zes dimensies: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Iedere dimensie is onderverdeeld in een aantal aspecten. Bij meedoen zijn dat onder andere sociale contacten, steun van anderen en interesse in de maatschappij. Bij kwaliteit van leven spelen bijvoorbeeld genieten, je veilig voelen en je woonsituatie mee.

33

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

We kunnen niet zonder onze vrijwilligers en hun organisaties Vrijwilligers zijn een onmisbaar onderdeel van de sociale structuur in onze kernen. In de toekomst zal de behoefte aan vrijwilligers zelfs nog toenemen. Dit hangt samen met het uitgangspunt ‘normaliseren’ dat de gemeenteraad – samen met acht andere uitgangspunten – in 2021 vaststelde. Normaliseren betekent dat een hulptraject niet altijd nodig is. We willen ernaar toe dat mensen steeds meer (weer) gewoon elkaar helpen. Als dat binnen het eigen sociale netwerk niet lukt, kunnen vrijwillige maatjes uitkomst bieden. Denk bijvoorbeeld aan SchuldHulpMaatjes en buddy’s. De buddy’s geven ondersteuning op sociaal-emotioneel gebied aan inwoners bij wie ziekte, eenzaamheid of geheugenproblemen een rol spelen. Vaak zien we dat dezelfde inwoners zich op meerdere manieren vrijwillig inspannen. Om in de toekomst aan de stijgende vraag te voldoen, hebben we in onze gemeente ook nieuwe vrijwilligers nodig. Een ontwikkeling van de laatste jaren is dat mensen zich niet meer levenslang inzetten voor één club of doel. Ze switchen af en toe. Ten slotte maken de steeds zwaardere veiligheidseisen – bijvoorbeeld bij evenementen – het vrijwilligerswerk lastiger. Een andere vorm van vrijwillige inzet is deelname aan de zogenoemde gebieds-, dorps- en stadstafels.

Samen met de gemeente en andere betrokken organisaties denken Moerdijkers hier mee over fysieke verbeteringen in de leefomgeving. Onderwerpen zijn bijvoorbeeld: gebieds- en bestemmingsplannen, wonen, verkeer, bedrijvigheid, recreatie, landschap en duurzaamheid. Gemeente Moerdijk is van mening dat deze vorm van inwonerparticipatie ook voor het sociaal domein kan worden toegepast. Positieve invloed sociale participatie meer zichtbaar maken Betere zichtbaarheid van positieve ervaringen van deelnemers aan cultuur, sport, vrijwilligerswerk of andere activiteiten, kan andere inwoners inspireren. Het effect kan zijn dat meer mensen mee gaan doen in de lokale samenleving. Aansluiten bij wensen van inwoners Niet alleen subsidieregelingen en andere vormen van ondersteuning zijn van belang voor het bevorderen van sociale participatie. Maatschappelijke initiatieven die bijdragen aan een stevige sociale structuur willen we als gemeente vérder brengen. Hiervoor is aansluiting bij de kernen een voorwaarde. Dat vraagt om luisteren naar wat nodig is, informatie tijdig delen en verwachtingen afstemmen om duidelijk te krijgen wat de gemeente kan betekenen. De gebiedstafels kunnen hierbij helpen. Ook goede relaties en samenwerking met vrijwilligersorganisaties en inwoners zijn in dit opzicht cruciaal.

Soms kan aansluiting bij wensen ook het lef vragen om buiten de gebaande paden te treden of wat soepeler om te gaan met de heersende regels. Zeker als op deze manier juist de energie in de kernen benut wordt óf de sociale structuren versterkt worden.

34

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Taalvaardigheid heeft invloed op participatie Het beheersen van de Nederlandse taal speelt een belangrijke rol bij sociale participatie; het kan een struikelblok of succesfactor zijn. Daarom wil gemeente Moerdijk hier meer aandacht aan besteden, voor zowel anderstaligen als Moerdijkers die van origine Nederlandstalig zijn. Op basis van de hiervoor beschreven inzichten én de uitgangspunten die de gemeenteraad in 2021 vaststelde, zijn kansen voor de toekomst geformuleerd.

Kansen vanaf 2024 Meerdere nieuwe beleidsnota’s In 2023 en 2024 werken we aan het opstellen, vaststellen en uitvoeren van diverse nieuwe beleidsnota’s. Het gaat om een Cultuur- en erfgoednota, beleidskaders voor accommodaties voor buitensport en ontmoeting én algemeen maatschappelijk accommodatiebeleid. Deze nota’s geven richting voor de te maken keuzes. Preventieaanpak onderdeel van het Programma Sociaal Domein De brede preventieaanpak krijgt een plek in het Programma Sociaal Domein. Dit gebeurt op basis van het landelijke Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA). De focus ligt nog meer op preventie en gezondheid en minder op zorg waardoor we gerichter aan de slag kunnen. Verder bevat de preventieaanpak thema’s die van belang zijn voor sociale participatie, zoals sport en bewegen, het versterken van de sociale basis, mentale gezondheid, de bestrijding van eenzaamheid en Welzijn op recept (zie thema Huisartsen, p.47). Positieve Gezondheid Het benutten van het gedachtegoed van Positieve Gezondheid – een brede kijk op gezondheid – kunnen we de eigen regie van inwoners bevorderen. Want hierbij ligt de focus op de inwoner en niet op de professional of diens organisatie. De nadruk komt te liggen op wat nog wel kan en op wat mensen zelf belangrijk vinden in het leven.

Taal belangrijke voorwaarde voor sociale participatie Gemeente Moerdijk wil werken aan een integrale aanpak taal, met een goede aansluiting tussen leesbevordering, Nederlands als tweede taal, het voorkomen en bestrijden van taalachterstanden (aanpak laaggeletterdheid) en digitale vaardigheden. Taal in enorm belangrijk om aan te kunnen sluiten. De nieuw aangestelde adviseur Taal is 1 oktober 2023 van start gegaan. Accommodaties en gebruik ervan optimaliseren De samenwerking met onze partners en verbinding met de kernen spelen een belangrijke rol bij beleidsontwikkeling binnen onze gemeente. Samen met vrijwillige beheersstichtingen, exploitanten, Surplus en andere partijen (o.a. Woonkwartier) gaan we het gebruik van accommodaties voor ontmoeting verbeteren. Daarbij willen we beter aansluiten op de behoeften die inwoners en vrijwilligers hebben bij het opzetten en uitvoeren van activiteiten. Dit betekent dat het Huis van de Wijk-concept geoptimaliseerd wordt. Ook zullen we met het nieuwe accommodatiebeleid voor een deel invulling geven aan het versterken van de sociale basis, zoals opgenomen in het GALA en IZA (zie Actuele context). Het faciliteren van locaties én de ondersteuning van wat daar plaatsvindt, gaan dan hand in hand. Vrijwilligers en hun organisatie behouden en versterken Vrijwilligers gaan een grotere rol spelen in ons beleid.

Gemeente Moerdijk wil helder in beeld krijgen waar (meer) inzet nodig is én wat mensen zelf willen doen. Het is onze taak vrijwilligers te vinden en ze goed te matchen met werk dat hen aanspreekt. Bovendien moeten we vrijwilligerswerk passend waarderen. Natuurlijk geven we als gemeente al subsidies en ondersteuning. Maar we gaan hier meer aandacht aan besteden en een duidelijker beleid ontwikkelen. Het doel hiervan is vrijwilligerswerk aantrekkelijker te maken om zo aan de vraag naar vrijwilligers te kunnen voldoen.

35

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Onze gemeente gaat vraaggerichter vrijwilligersorganisaties ondersteunen. De vrijwilligersondersteuner van de gemeente zal hierbij samenwerken met Surplus en Meer Moerdijk. Met ondersteuning op maat willen we de vrijwilligersorganisaties beter bijstaan in hun ontwikkeling. Mensen willen niet meer jarenlang hetzelfde vrijwilligerswerk doen maar bij tijd en wijle switchen of een specifieke klus doen. Hierbij is toekomstbestendigheid een heel belangrijk punt. De verwachting is dat met gerichtere gemeentelijke ondersteuning het voor de organisaties en vrijwilligers makkelijker wordt activiteiten uit te voeren. Ook inwoners laten meedenken over sociaal maatschappelijke onderwerpen We zullen inwoners vragen met de gemeente en betrokken organisaties mee te denken over sociaalmaatschappelijke onderwerpen. Dit gebeurt tot nu toe alleen voor de fysieke leefomgeving, in de vorm van deelname aan gebieds-, dorps- en stadstafels. Gemeente Moerdijk gaat deze vorm van inwonerparticipatie ook voor sociale thema’s inzetten. Met de resultaten hiervan kunnen we beter inspelen op de lokale en regionale behoeften. Meedoen binnen het sociaal domein in de vorm van vrijwilligerswerk gebeurt al veel in onze gemeente. We zien ook mogelijkheden voor het fysieke domein. Denk aan onderhoud van openbare perkjes of het buurthuis helpen schilderen.

Positieve invloed van sociale participatie zichtbaar maken Ervaringen delen, verhalen vertellen. Dit kan andere inwoners inspireren en er zo toe leiden dat meer mensen mee gaan doen in de lokale samenleving. Aandacht voor communicatie op een aansprekende manier biedt in dit opzicht kansen. Website voor vrijwilligersorganisaties Een nieuwe website wordt voorbereid. Deze bevat zinvolle inhoud voor vrijwilligersorganisaties. Denk aan informatie over subsidieregelingen en andere ondersteuningsmogelijkheden, zoals de vrijwilligersverzekering. Verder is er informatie over wet- en regelgeving, vergunningen, fondsen en er zijn tal van nuttige links. Relatie met de uitgangpunten Er liggen volop kansen binnen het leefgebied sociale participatie. Het uitgangspunt ‘investeren in preventie’ loopt als een rode draad door deze kansen heen. Kortom Sociale participatie wordt bevorderd door het bieden van ruimte en faciliteren van ontmoeting en culturele activiteiten in buurthuizen en maatschappelijke accommodaties, het stimuleren van taalbeheersing, vrijwilligerswerk en het creëren van inspraak over sociaal maatschappelijke onderwerpen. Ook verhalen delen over de toegevoegde waarde van sociale participatie is belangrijk.

36

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

4. Leefgebied Wonen Zoveel mogelijk thuis in de wijk of ‘zo thuis mogelijk’ In de gemeente Moerdijk moeten voldoende betaalbare en geschikte woningen beschikbaar zijn voor kwetsbare groepen inwoners. Niet alleen de fysieke woonomgeving telt, ook ondersteuning en zorg zijn hier van belang. Dit hoofdstuk gaat over de samenhangende woon- en zorgopgave voor kwetsbare mensen in onze gemeente. De tendens is zowel voor kinderen als volwassenen zoveel mogelijk een gewone woonsituatie mogelijk te maken.

Wettelijke taken Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) • Woningaanpassing De Wmo stelt dat mensen hun hoofdverblijf normaal moeten kunnen gebruiken. Als dit vanwege een beperking niet mogelijk is, kan de gemeente een maatwerkvoorziening treffen zoals via woningaanpassingen. Door toegankelijkheid te bevorderen, kan iedereen deelnemen aan de maatschappij en gebruikmaken van voorzieningen en diensten. Samen met de gemeente Halderberge hebben we met de woningbouwcorporatie afspraken gemaakt over aanpassingen in de sociale huursector. Bijvoorbeeld of Woonkwartier, de huurder of de gemeente vanuit de Wmo voor aanpassing zorgdraagt en hoe een aanpassing beschikbaar blijft voor de geïndiceerde cliënten. • Beschermd wonen (BW) Beschermd wonen is er voor mensen met een psychische kwetsbaarheid of licht verstandelijke beperking. De gemeente heeft de taak te zorgen voor een plaats in een beschermde woonomgeving. Sinds 2015 was dit een taak van de 44 centrumgemeenten in Nederland. Het voornemen is om vanaf 2024 alle gemeenten zelf verantwoordelijk te maken voor beschermd wonen. Deze verandering wordt telkens uitgesteld, maar in de regio Breda is ervoor gekozen om al vanaf 2022 gezamenlijk de verantwoordelijkheid te dragen in een Gemeenschappelijke Regeling. Lokaal voeren we de toegang tot beschermd wonen uit, in afstemming met het regionale toegangsteam van de regio Breda.

Een beschermd wonen vraag wordt niet meer in Breda gemeld maar in Moerdijk. Het Wmo-loket brengt de ondersteuningsvraag in kaart en weegt af of deze vraag opgelost kan worden met lokale Wmo-begeleiding of dat een beschermd wonen indicatie nodig is. Deze voorzieningen organiseren we regionaal met elkaar en kopen we gezamenlijk in. We streven daarbij naar een spreiding van beschermd wonen over de hele regio Breda. De regionale maatwerkvoorziening beschermd wonen is tijdelijk van aard, gericht op herstel en een zelfstandiger bestaan. Beschermd wonen en Maatschappelijke opvang Beschermd wonen en Maatschappelijke opvang (zie ook leefgebied Sociale veiligheid) zijn vormen van opvang voor dezelfde doelgroep, in principe tijdelijk. Aan Maatschappelijke opvang gaat doorgaans onveiligheid in de openbare orde vooraf. De vorm van opvang waarvoor wordt gekozen hangt af van de mate van herstel. Soms is terugkeer naar een gewone woonsituatie niet mogelijk. Ongeveer een derde van de mensen in de Maatschappelijke opvang kan terugkeren naar zelfstandig wonen. Een derde kan dat nog niet en krijgt een plek in een Beschermd wonen omgeving. Voor het resterende derde deel is werken aan herstel nog te vroeg en is nog onduidelijk wat de herstelmogelijkheid is.

37

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Jeugdwet • Jeugdhulp met verblijf Gemeenten zijn verantwoordelijk voor jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering; samen jeugdzorg genoemd. Jeugdhulp is meestal ambulant: een kind woont thuis en krijgt begeleiding en zorg op afspraak. Soms is het beter als kinderen een tijdje ergens anders wonen. Dit noemen we jeugdhulp met verblijf. Dat kan vrijwillig zijn of naar aanleiding van een gerechtelijke uitspraak van een kinderrechter. Er zijn verschillende woonvormen, die allemaal kunnen samengaan met begeleiding en/of behandeling. • Pleeggezin Wonen in een pleeggezin lijkt het meest op wonen in een gewoon gezin. De gemeente Moerdijk telt bovengemiddeld veel pleeggezinnen. Momenteel vallen 34 pleegkinderen onder de verantwoordelijkheid van gemeente Moerdijk. De gemeente faciliteert hier met een pleegzorgvergoeding én begeleiding via een pleegzorgaanbieder. Waar aanvullende zorg nodig is, denkt het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) mee. • Gezinshuizen Gezinshuizen bieden een huiselijke setting voor kinderen met intensieve problematiek. Hier werken SKJgeregistreerde jeugdprofessionals. SKJ staat voor het Kwaliteitsregister Jeugd, het beroepsregister voor jeugdprofessionals in Nederland. Op dit moment hebben we geen gezinshuis in onze gemeente. •

Residentiële woonvormen: kleinschalig verblijf, kamer trainingcentra, leef- en behandelgroepen, crisisopvang, JeugdzorgPlus Voor complexere casuïstiek zijn er residentiële woonvormen. Zo is er kleinschalig verblijf voor een kleine groep jeugdigen met complexe problemen, onder begeleiding van een beperkt aantal professionele opvoeders. In kamertrainingscentra kunnen jongeren een goede overgang maken van ambulante of residentiële jeugdhulp naar zelfstandig wonen. Leef- en behandelgroepen bieden hulp en begeleiding bij psychosociale problemen. Bij acute problemen in een gezin, kunnen kinderen en jongeren geplaatst worden in een crisisopvang. Als lichtere vormen van gesloten jeugdhulp niet toereikend zijn, kan JeugdzorgPlus ingezet worden: begeleiding in een beschermde omgeving. Het einddoel hierbij is weer meedoen in de samenleving. Er is in Moerdijk geen locatie voor gesloten jeugdzorg (JeugdzorgPlus). Almata in Woensdrecht is hiervoor de meest gebruikte woonvoorziening. Het uitgangspunt bij jeugdhulp met verblijf is ‘zo thuis mogelijk’. Er is landelijk een ontwikkeling gaande naar meer kleinschalige woonvormen voor jongeren, zoveel mogelijk in een gezinsachtige setting. Gemeente Moerdijk sluit aan bij deze ontwikkeling via de vastgestelde Regiovisie Jeugd.

Onze gecontracteerde woonzorgaanbieders krijgen waar nodig de opdracht hun aanbod om te bouwen en mee te denken over de toenemende vraag naar kleinschaligheid. Als gemeente zoeken we meer dan voorheen naar alternatieven voor gesloten jeugdzorg. In de regio WestBrabant-West willen we meer goede behandelplekken voor jeugdhulp realiseren. Dat maakt eerder afschalen van een gesloten instelling naar een behandellocatie mogelijk. De nieuwe nog op te stellen Jeugdvisie Wonen zal ingaan op de omslag naar kleinschaligheid en zo min mogelijk gesloten jeugdzorg.

38

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Huisvestingswet Huisvesting nieuwkomers (statushouders) Asielzoekers worden statushouders zodra ze een verblijfsvergunning krijgen. Elke gemeente is wettelijk verplicht om statushouders te huisvesten. Het aantal wordt per halfjaar vastgesteld en hangt af van het inwonertal. Daarnaast kijkt het Centraal orgaan opvang asielzoekers (COA) waar statushouders de beste kansen hebben voor integratie en participatie. In overleg met Woonkwartier huisvest gemeente Moerdijk statushouders in de reguliere woningvoorraad. We letten daarbij op de draagkracht van een kern of wijk. Voor 2024 verwachten we opnieuw een taakstelling van rond de 100 te huisvesten statushouders. Dit is wederom relatief hoog vergeleken met eerdere jaren. Deze taakstelling zorgt voor druk op de beschikbare sociale huurwoningen. Daarom kijken we als gemeente ook naar oplossingen als het aanpassen van leegstaande panden en de realisatie van flexibele eenheden. Waar mogelijk maken we eveneens gebruik van wettelijke regelingen voor huisvesting van bijzondere doelgroepen en grote gezinnen. Dit laatste vormt een extra uitdaging, omdat ruime panden zeer schaars zijn. Wet op de gemeentelijke schuldhulpverlening In de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) staat dat gemeenten inwoners met schulden hulp moeten bieden. Sinds begin 2021 hebben gemeenten ook de plicht tot vroegsignalering.

Dit moet voorkomen dat betalingsachterstanden uitgroeien tot problematische schulden. Naast energiemaatschappijen en zorgverzekeraars hebben met name woningbouwcorporaties een belangrijke rol bij het signaleren van huurders met betalingsachterstanden en het doorverwijzen naar schuldhulpverlening. Zo kunnen woningbouwcorporaties bijdragen aan het voorkomen van verdere schuldenopbouw en huisuitzettingen.

Niet-wettelijke taken Deelname aan programma Kom aan tafel Moerdijk is ambtelijk deelnemer aan het programma Kom aan tafel, dit is op initiatief van Woonkwartier opgezet. Woonkwartier, zorg-en welzijnsorganisaties en de gemeenten Halderberge, Steenbergen en Moerdijk willen elkaar versterken om te komen tot nieuwe, innovatieve samenwerkingsvormen die het kwetsbare burgers mogelijk maken om langer zelfstandig te blijven wonen. In deze netwerksamenwerking worden vraagstukken op het terrein van wonen, zorg en welzijn met elkaar verkend.

39

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Gemengd wonen in Bosselaar-Zuid In deze wijk in Zevenbergen staat sinds begin 2023 appartementencomplex De Boezem. Het complex is bedoeld voor mensen mét en zonder ondersteuningsvraag. Verbinding tussen de bewoners onderling en verbinding met de wijk staan centraal. Het gemengd wonen project is een gezamenlijk initiatief van SOVAK (zorg voor mensen met een licht verstandelijke beperking), Zintri Zorggroep (zorg op het gebied van autisme), Surplus en Woonkwartier. De gemeente Moerdijk is meedenkend partner in deze innovatieve woonvorm. De initiatiefnemers selecteren de bewoners: mensen die er bewust voor kiezen om een goede buur te zijn. Zij willen een plek creëren waar mensen naar elkaar omkijken en waar iedereen iets bijdraagt. Een community builder helpt hierbij. Hij verbindt, stimuleert, ondersteunt en faciliteert alle bewoners bij het leveren van hun bijdrage, is aanspreekpunt voor de deelnemende partners en is een verbindende schakel naar de wijk. Thuis in de wijk Mensen die uitstromen uit de maatschappelijke opvang of een beschermde woonvorm zagen - soms tijdelijk hun leven ontwricht. Ook is het voor hen vaak moeilijk om een woning te vinden. Maar zij hebben meer nodig dan alleen een woning. Bijvoorbeeld passende begeleiding bij het regelen van financiële zaken, het creëren van structuur en het vinden van (vrijwilligers)werk.

Het is te moeilijk deze dingen zelf te regelen als je in een kwetsbare positie zit. Zeker als iemand verhuist naar een andere gemeente. Alles moet tegelijk georganiseerd worden en dat vraagt om snelle procedures, soms buiten de regels om, zodat iemand niet in een gat valt. Ook voor de woningcorporatie en de omgeving is het regelen van bepaalde randvoorwaarden, zoals goede begeleiding, belangrijk als deze doelgroep (weer) in de wijk komt wonen. Woningcorporaties, zorgaanbieders en gemeenten maakten afspraken om samen de uitstroom goed te regelen. Ze ondertekenden hiertoe op 29 maart 2023 het convenant Thuis in de wijk. Thuis in de wijk Regio Breda regelt voor mensen die uitstromen uit de opvang of beschermd wonen en vervolgens weer in de regio komen wonen, een passende woning en de bijbehorende randvoorwaarden. In een regionaal huisvestingsnetwerk en vervolgens in het regionale matchpunt wordt samen met de nieuwe inwoner, de corporatie, de zorgaanbieder en de gemeente een plan opgesteld. Afgesproken is dat het voor Moerdijk om een onderbouwde aanname gaat van zo’n twaalf mensen per jaar die via deze weg in onze kernen komen wonen. Dit zijn inwoners die vanuit onze gemeente in beschermd wonen of de daklozenopvang terecht zijn gekomen en na een periode van herstel weer terug in Moerdijk komen wonen. Jeugd Preventief kunnen we inzetten op zo thuis mogelijk.

Gezinnen kunnen soms ontlast worden door steungezinnen of hun eigen netwerk. Het CJG kijkt structureel naar de mogelijkheden van het eigen netwerk van een gezin. Ook kan bijvoorbeeld de tijdelijke inzet van deeltijdpleegzorg er voor zorgen dat weer een stabiele thuissituatie ontstaat. Huisvesting nieuwkomers • Asielzoekers Op dit moment is er geen wettelijke taakstelling om asielzoekers te huisvesten. De Rijksoverheid doet wel een dringend beroep op gemeenten om bij te dragen aan humane opvangvoorzieningen. Zowel voor asielzoekers als voor statushouders (asielzoekers met een verblijfsvergunning) die nog wachten op een woning. Vooruitlopend op de mogelijke wettelijke taak op basis van de Spreidingswet bereidt gemeente Moerdijk een opvanglocatie voor aan de Schansdijk in Zevenbergen. Deze is geschikt voor maximaal 200 personen. De voorkeur gaat uit naar aan de gemeente gekoppelde statushouders. De nieuwe opvang is naar verwachting in de tweede helft van 2024 gereed en zal maximaal vijftien jaar in gebruik blijven. • Arbeidsmigranten Arbeidsmigranten die langere tijd of permanent in Moerdijk blijven werken en wonen, hebben grote meerwaarde voor bedrijven en voor de kernen. Goede huisvesting is hierbij heel belangrijk. Er zijn nu te weinig plekken waar ze goed kunnen wonen. Daardoor wonen ze nu vaak op kamers in gewone woningen en op vakantieparken.

Dit zijn te vaak onveilige en mensonwaardige situaties. We schatten dat er nu circa 200 woningen in Moerdijk kamergewijs worden verhuurd aan arbeidsmigranten. In 2024 wordt de

40

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

ontwikkeling van een vijftal huisvestingslocaties voor arbeidsmigranten nader onderzocht op haalbaarheid en uitvoerbaarheid. Dit is geen wettelijke taak, maar gezien het economisch belang, zet de gemeente hierop in. Wanneer arbeidsmigranten kunnen doorstromen naar de nieuwe initiatieven voor huisvesting, komen dus gewone woningen vrij voor andere woningzoekenden. Voor bijvoorbeeld mensen die door een scheiding met spoed woonruimte nodig hebben. Deze ontwikkeling is dus positief voor alle woningzoekenden in de gemeente. • Ontheemden uit de Oekraïne De gemeente realiseerde in 2022/2023 aan de Schansdijk in Zevenbergen tijdelijke huisvesting voor circa 300 vluchtelingen uit Oekraïne. Inmiddels proberen zij hier een zo normaal mogelijk leven op te bouwen. Daarbij krijgen zij ondersteuning waar nodig op de verschillende leefgebieden. Dat geldt ook voor de andere groepen nieuwkomers.

Gemeentelijk doel Het algemene doel is: Er zijn voldoende passende en betaalbare woningen voor kwetsbare jongeren en volwassenen in de gemeente Moerdijk. Het ‘normale’ leven is leidend. Waar nodig bieden we ondersteuning en alternatieve woonvormen. Licht als het moet, zwaar als het kan. Thuis met hulp of als het niet anders kan naar een tijdelijke opvang met ondersteuning, om daarna weer terug te keren. Mensen kunnen langer thuis blijven wonen. Gemeente Moerdijk faciliteert dit door wonen te combineren met ondersteuning en zorg en hierbij te werken aan innovatieve concepten. Beschermd wonen is gericht op maatschappelijk herstel van de client en leidt daarmee tot duurzame uitstroom (naar zelfstandig(er) wonen).

Doelgroepen Jongeren en volwassenen die (tijdelijk) niet zelfstandig (thuis) kunnen wonen.

Partners Voor beschermd wonen regio Breda werkt gemeente Moerdijk samen met zeven andere gemeenten, te weten: Altena, Breda, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Oosterhout en Zundert. Voor de overige kwetsbare groepen werken we samen in de wonen regio West-Brabant-West, dit zijn de gemeenten Roosendaal, Rucphen, Halderberge, Bergen op Zoom, Steenbergen, Woensdrecht en Tholen. Overige vaste partners zijn woningbouwcorporaties, zorgaanbieders en welzijnsorganisaties. We werken ook samen met het COA en VluchtelingenWerk Nederland. In het overzicht op p. 67 van de Scan deel II zijn alle partners op het gebied van wonen opgenomen.

41

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Actuele context • Spreidingswet Nu het kabinet begin juli gevallen is, wordt de Spreidingswet misschien pas behandeld door een nieuw kabinet. Volgens deze wet zou voor het opvangen van asielzoekers een richtgetal gaan gelden, op basis van het inwonertal van een gemeente. Met de landelijke Spreidingswet krijgen gemeenten in de toekomst wel een wettelijke verantwoordelijkheid. Door de val van het kabinet is nu onzeker wanneer en of deze wet van kracht wordt. • Afbouw van gesloten jeugdhulp Eind 2021 nam de Tweede Kamer een motie aan over het stoppen met plaatsingen in de gesloten jeugdhulp. In een uitvoeringsplan legden Rijk, gemeenten en aanbieders vervolgens afspraken vast. Deze gaan over het toewerken naar jeugdhulp die kleinschalig, zoveel mogelijk open én zo thuis mogelijk georganiseerd is. De jeugdhulpregio’s zijn verantwoordelijk voor de afbouw van gesloten jeugdhulp en de opbouw van alternatieven. West-Brabant-West (onze regio) vormt een jeugdhulpregio met West-Brabant-Oost en Zeeland. Onze regio is hierbij kartrekker. Het doel van het uitvoeringsplan Af- en Ombouw gesloten jeugdhulp luidt als volgt: Alle instellingen voor gesloten jeugdhulp werken in 2025 kleinschalig en bewegen naar nul gesloten plaatsingen in 2030. Als gemeente Moerdijk kunnen we binnen ons accommodatiebeleid meedenken over gezinsvervangende opvang en zo anticiperen op de hiervoor beschreven beweging.

• Wetsvoorstel regie evenredige verdeling Voor sommige groepen is het extra lastig om een woning te vinden, zoals mensen die uitstromen vanuit de GGZ, de maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Dit wetsvoorstel creëert meer mogelijkheden voor mensen die met urgentie een woning nodig hebben. Gemeenten worden verplicht in hun huisvestingsverordening een urgentieregeling vast te stellen, en daarin landelijk geldende categorieën ‘urgent woningzoekenden’ op te nemen. De huisvestingsopgave voor deze groepen wordt met de wet tevens evenrediger verdeeld in de regio. Momenteel vullen met name de centrumgemeenten de grootste opgave in. Ook hier geldt dat door de val van het kabinet onduidelijk is hoe het verder gaat met dit wetsvoorstel. Voorgaand deel van dit hoofdstuk was een beknopte schets van het leefgebied Wonen gezien vanuit het sociaal domein. Hierna wordt vooruitgeblikt op de toekomst. Eerst volgen inzichten die gemeente Moerdijk op basis van ervaring opdeed.

42

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Inzichten Meer informele ondersteuning nodig in de toekomst Met de verdergaande vergrijzing neemt het aantal kwetsbare ouderen toe. Het landelijke beleid is erop gericht dat zij steeds langer thuis blijven wonen. Ook voor andere doelgroepen is het streven dat zij zoveel mogelijk in een gewoon huis wonen, in plaats van in een instelling. Denk aan mensen met een psychische stoornis of een verstandelijke beperking. Al deze mensen hebben geschikte woningen en passende ondersteuning nodig, in een goede woonomgeving. Dat geldt ook voor kinderen. Tegelijkertijd is er een toenemend gebrek aan professionals in de formele zorg. Dit vraagt om meer inzet van informele zorg. Voorbeelden zijn mantelzorg en hulp uit het sociale netwerk, bijvoorbeeld voor de boodschappen of de warme maaltijd. De gemeente kan informele zorg stimuleren door mantelzorgwoningen mogelijk te maken én door gemengd wonen te faciliteren. De inzet van community builders zal hierbij steeds belangrijker worden. Op basis van de hiervoor beschreven inzichten én de uitgangspunten die de gemeenteraad in 2021 vaststelde, zijn kansen voor de toekomst geformuleerd.

Kansen voor 2024 Woonzorgvisie geeft inzicht in wat nodig is Uit de regionale woonzorganalyse zal blijken hoe we vraag en aanbod naar wonen in combinatie met zorg kunnen vormgeven. Deze analyse zal input geven voor het ontwikkelen van innovatieve woonvormen voor kwetsbare inwoners van Moerdijk in de kernen waar zij wonen. De regionale woonzorganalyse leidt tot een lokale Woonzorgvisie die een duidelijke koers aangeeft. De woonzorgvisie is een logisch uitvloeisel van de Omgevingsvisie. Mogelijkheden voor alternatieve woonvormen Het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) van gemeente Moerdijk is verwijzer voor jeugdhulp. Dat biedt ons de mogelijkheid om na te denken over kleinschaligheid en alternatieven voor gesloten opvang. Het gaat dan met name om het faciliteren van kleinschalige woonvoorzieningen voor jeugd binnen onze gemeente en om het werven van pleeggezinnen. Gemeente Moerdijk heeft op dit moment geen gezinshuis. We kunnen dit aanjagen door mogelijke aanvragen open tegemoet te zien. Daarbij beoordelen we de aanvraag niet alleen vergunningtechnisch, maar kijken we ook hoe deze past in ons zorgaanbod binnen het gehele jeugdstelsel in Regio West-BrabantWest. Werving en waardering pleeggezinnen In gemeente Moerdijk zijn al veel pleeggezinnen. Door actief mee te werken aan wervingscampagnes van pleegzorgaanbieders kunnen we helpen dit aantal nog te vergroten.

Moerdijk levert al een aanzienlijke bijdrage, maar landelijk en regionaal blijft er een groot tekort aan pleeggezinnen. Inzet op werving maar ook waardering blijft noodzakelijk.

Kansen vanaf 2025 De lokale woonzorgvisie is dan al grotendeels ontwikkeld. Daarmee ontstaat een lokaal perspectief op huisvesting van kwetsbare inwoners. Dan wordt duidelijk welke urgentiegroepen voorrang krijgen op de lokale woningmarkt en kan hier vervolgens naar gehandeld worden. Relatie met de uitgangspunten Normaliseren, eigen kracht en eigen verantwoordelijkheid , zijn de uitgangspunten dje terugkeren bij de beschreven kansen.

43

Scan Mens & Maatschappij Deel III

Gemeente Moerdijk

Kortom Het is belangrijk om te erkennen dat mensen met een psychische kwetsbaarheid vaak het beste gedijen in een bekende omgeving met vertrouwde gezichten en routines. DIt geldt voor zowel volwassenen als kinderen. Het aanbieden van verschillende woonvormen is belangrijk, omdat niet iedereen dezelfde behoeften heeft. Sommige jongeren en volwassenen kunnen zelfstandig wonen met beperkte ondersteuning, terwijl anderen baat hebben bij intensievere vormen van begeleiding en toezicht. Het is belangrijk om een breed scala aan opties te hebben. Preventie speelt een essentiële rol bij het proactief aanpakken van potentiële problemen, voordat ze uit de hand lopen. Een sterk informeel netwerk is van onschatbare waarde hierbij. Familieleden, vrienden, buren en andere nabije mensen kunnen een belangrijke rol spelen bij het bieden van emotionele steun, praktische hulp en sociale interactie.