Bijlage - Programma Fysieke Leefomgeving Moerdijk

Daarnaast moet het beheersysteem slim worden ingericht met passende categorieën om overlap tussen de areaalgegevens van de assets te voorkomen. Ook moeten duidelijk afspraken gemaakt worden over wie verantwoordelijk is voor het up-to-date brengen en houden van de arealen. Om de kwaliteit van alle assets inzichtelijk te maken moet een periodieke kwaliteitsschouw ingericht en gepland worden op alle assets. Door dit meermaals in een jaar uit te voeren ontstaat een overzicht van kansen en knelpunten van de assets in de gemeente Moerdijk. Ook biedt dit in de tijd mogelijkheden om effectief bij te sturen in het beheer. Deze kwaliteitsschouw kan vervolgens jaarlijks ingezet worden om het bestuur mee te nemen in de activiteiten en effecten van beheer in de fysieke leefomgeving. Daarnaast geeft de schouw gecombineerd met meldingen inzicht in de activiteiten die zijn uitgevoerd, de impact hiervan en hoe de beleving en het gebruik zich hierin verhoudt in de gemeente Moerdijk. Slim plannen en realiseren In de openbare ruimte komen veel opgaven bij elkaar. Om de openbare ruimte schoon, heel en veilig te houden worden onderhoudsmaatregelen uitgevoerd zoals het grasmaaien, prullenbakken legen en herstellen van verharding. Basis voor deze onderhoudsmaatregelen is een sectorale benadering waarbij uiteraard altijd moet worden gekeken hoe de bedrijfsvoering te optimaliseren.

Er zijn echter ook opgaven met een grotere impact. Veel objecten zijn in de jaren ‘60/’70 aangelegd in de gemeente en zijn binnenkort aan vervanging toe. Ook vraagt de energietransitie vaak aanzienlijke aanpassingen in de openbare ruimte boven- en ondergronds. Wanneer sprake is van herinrichting zijn dit kansen om ook andere ambities in de straat/wijk mee te nemen. Bijvoorbeeld voor mobiliteit, aanleggen van laadpalen, ruimte voor bewegen en sociale interactie, waterberging of een groene inrichting om hittestress te beperken. Ook de ondergrondse inrichting van alle kabels en leidingen in combinatie met voldoende wortelruimte voor bomen is vaak een aandachtspunt. Op basis van betrouwbare areaal- en kwaliteitsgegevens kan een integrale meerjarenplanning worden opgesteld voor beheer om vervolgens ook rekening te houden met opgaven van externe organisaties, beleid en maatschappelijke opgaven. Dit leidt tot integrale projecten met eventueel een van-gevel-tot gevel aanpak. Daarbij hoort tevens een financiële en capaciteitsafweging om tot een realistisch uitvoeringsprogramma voor blad 31 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

de korte, middellange en lange termijn te komen met bijbehorend investeringsprogramma. Een integrale aanpak betekent ook dat afstemming leidend is en dat in het Programma fysieke leefomgeving dus van belang is meer risico gestuurd te beheren om desinvesteringen te voorkomen. Handelen vanuit waarden Vanuit de assets geredeneerd vormen technische normen en eisen een belangrijke basis. Echter met de huidige opgaven en ontwikkelingen worden de daadwerkelijke waarden steeds meer centraal gesteld. Onderstaand plaatje geeft deze ontwikkeling weer. Het gaat steeds meer om de effecten, belangrijke waarden voor de samenleving en hoe assets in de openbare ruimte daaraan bijdragen. Meer bewegen buiten, de gemiddelde temperatuur in de zomer lager of minder dagen overlast. Het is van belang om vanuit deze waarden te gaan denken, handelen en communiceren. Dat betekent (beschikbare) data in relatie tot ambities analyseren en vanuit hier waarden voor de gemeente Moerdijk te bepalen en te monitoren. Dit helpt bij het maken van keuzes wanneer er conflicterende belangen zijn en ondersteunt de communicatie naar inwoners.

Participatie De samenleving wordt steeds mondiger en wil tijdig geïnformeerd worden. Als gemeente willen wij dat inwoners de fysieke leefomgeving als hun eigen ruimte ervaren en stimuleren wij dat zij actief bijdragen daar waar mogelijk en verantwoord. Met het ingaan van de omgevingswet is participatie belangrijk geworden. Cruciaal is dat er een eenduidige werkwijze wordt ontwikkeld voor het gehele team en deze werkwijze breed bekend is en wordt uitgedragen. In Bijlage III zijn beheerkaders voor participatie uiteengezet. Deze worden verder uitgewerkt tot een participatieplan beheer. Centrale vragen daarbij zijn, welke onderdelen worden opgepakt binnen welke kaders, wie is verantwoordelijk en welke middelen zijn beschikbaar. Programma Fysieke Leefomgeving Om het programma een volledig integraal stuk voor de gemeente Moerdijk te maken wordt het programma elke 5 jaar geactualiseerd. In deze actualisatieslag is het mogelijk om assets die op het moment nog niet opgenomen zijn mee te nemen om een volledig beeld van het beheer en onderhoud te schetsen. Tijdens de totstandkoming van dit programma fysieke leefomgeving zijn de volgende assets geïnitieerd om tijdens de actualisatie toe te voegen aan het programma:  Sportaccommodaties;  Monumentale objecten;  Begraafplaatsen.

Bij een volgende actualisatie en bij de doorontwikkeling van dit programma fysieke leefomgeving breiden we deze uit met beleidsbladen. Hiermee brengen we beheer en beleid samen in één proces helder en overzichtelijk.

blad 32 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

BIJLAGEN

blad 33 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

Bijlage I: Wettelijke & gemeentelijke kaders Wettelijke kaders Voor de invulling van onze openbare ruimte en de wijze waarop we omgaan met onze openbare ruimte en de bewoners hiervan gelden wettelijke kaders. Deze kaders zijn voor een groot gedeelte meegenomen in ons huidige beheer. De volgende kaders zijn opgenomen in ons beheer. Kapitaalgoederen in de Gemeentewet In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is de verplichting opgenomen om in de begroting en jaarrekening een paragraaf onderhoud kapitaalgoederen op te nemen. De provincie houdt jaarlijks toezicht op de begroting en bekijkt of er sprake is van achterstallig onderhoud. Grondwet Volgens artikel 21 van de Grondwet is de zorg van de overheid gericht op de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu. Het beheer van de openbare ruimte past in dit grondwetsartikel en van oudsher wordt de zorg voor een goede infrastructuur dan ook als een taak van de overheid gezien. Zorgplicht Vanuit het Nieuw Burgerlijk Wetboek heeft de gemeente Moerdijk een zorgplicht voor het handhaven en bevorderen van veiligheid in de openbare ruimte, aantoonbaar gemaakt door inspecties en onderhoud.

Wettelijke kaders per beheerobject Onderstaand wordt een samenvatting gegeven van de belangrijkste wet- en regelgevingen die van toepassing zijn voor enkele afzonderlijke assets: De verantwoordelijkheden van de gemeente als wegbeheerder zijn vastgelegd in de Wegenwet en de Wegenverkeerswet. In de Wegenwet is de zorgplicht voor de wegen geregeld. Het vereist van de beheerder goed 'rentmeesterschap', met de verplichting de wegen en civieltechnische kunstwerken 'in goede staat' te houden, de veiligheid van de weggebruiker te garanderen en de functionaliteit te borgen. Ook is in de wegenverkeerswet openbare verlichting met betrekking tot verkeersveiligheid meegenomen. Aanleg en beheer van riolering is een gemeentelijke taak op basis van de Wet milieubeheer en de Waterwet. De Wet milieubeheer regelt de zorgplicht met betrekking tot afvalwater. De Waterwet regelt het beheer van oppervlaktewater en grondwater en verbetert de samenhang tussen waterbeleid en ruimtelijke ordening. De wet legt de gemeentelijke zorgplicht voor hemel- en grondwater vast. De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) heeft tot doel dat het water in een 'goede toestand verkeert'. Verder zijn in het Nationaal bestuursakkoord Water afspraken gemaakt over het op orde brengen van watersystemen.

In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is de verplichting vastgelegd om in 2050 onder andere te voldoen aan een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting. De zorgplicht voor het openbaar groen verplicht tot het veilig in stand houden van alle bomen. De zorgplicht voor het groen wordt mede ingevuld door de regels die gelden vanuit de Wet natuurbescherming. Deze wet beschrijft de duurzame instandhouding en zorgplicht voor soorten en gebieden. Dit is niet alleen van toepassing op groenvoorzieningen maar ook op andere beheerobjecten. Het Burgerlijk wetboek beschrijft wettelijke kaders over plaatsing van bomen tot de erfgrens. De veiligheid van Speeltoestellen is geregeld in het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen (WAS) en de wettelijke normen EN/NEN 1176 & 1177.

blad 34 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

Gemeentelijke kaders Strategische visie Moerdijk 2030 De strategische visie geeft richting aan ontwikkelingen in de samenleving én eigen positie in de regio op strategisch niveau. Deze visie vormt een integraal en duurzaam afwegingskader, dat bestuurlijke en beleidsmatige handvatten biedt. Hierbij staat het ‘Triple P’ model (people, planet, profit) centraal. Vanuit de strategische visie is de volgende missie opgesteld: “Moerdijk is in 2030 een gemeente die, gelegen op de as Rotterdam-Antwerpen én als hoogwaardig logistiek centrum van West-Brabant, voor al haar inwoners een leefbare woonomgeving biedt met werkgelegenheid in de nabijheid. Een gemeente met rust, ruimte, recreatie en toeristische mogelijkheden in het westelijke deel en dynamiek, bedrijvigheid en bovenlokale voorzieningen, geconcentreerd in de kern Zevenbergen en het haven- en industrieterrein Moerdijk in het oostelijke deel van de gemeente. Een gemeente waarin de kernen hun eigenheid bewaard hebben, maar ook duidelijk één gemeente vormen. Een gemeente met een sociaal gezicht, waar zorg en basisvoorzieningen dichtbij zijn en de menselijke maat geldt. Een gemeente die op een bewonersgerichte, innovatieve, efficiënte en effectieve wijze wordt bestuurd.” Provinciale Omgevingsvisie Noord-Brabant De Brabantse Omgevingsvisie is een samenhangende visie op de fysieke leefomgeving in Noord-Brabant.

Deze Omgevingsvisie bevat de belangrijkste ambities voor de fysieke leefomgeving voor de komende jaren. Ook geeft deze Omgevingsvisie aan op welke nieuwe manieren de provincie met betrokkenen wil samenwerken aan omgevingsvraagstukken en welke waarden daarbij centraal staan. Landschapskwaliteitenplan Het landschapskwaliteitenplan is opgesteld om het historische karakter van de gemeente Moerdijk te behouden en versterken. Het plan biedt ontwerprichtlijnen voor omgeving, kavel en landschappelijke inpassingen zoals het zoveel mogelijk gebruik maken van gebiedseigen plantensoorten. HIOR Het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) bevat richtlijnen en kaders voor het beheer en inrichting van de openbare ruimte. Het doel van het HIOR is om een toekomstbestendige en duurzame openbare ruimte te creëren die aansluit bij de maatschappelijke opgaven en bestuurlijke ambities van de gemeente Moerdijk.

blad 35 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

Bijlage II: Assetsheets          

Wegen; Verkeer; Groen & faunavoorzieningen; Bomen; Civiele constructies; Riolering; Oppervlaktewater; Openbare verlichting; Straatmeubilair & overige objecten; Spelen.

blad 36 van 37

Assetsheet Wegen

Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Afbakening

De assetsheet wegen gaat over het onderhoud van de wegen, zowel klein als groot onderhoud en vervanging. Het gaat hierbij om verhardingsobjecten en markeringen in beheer van de gemeente Moerdijk inclusief sportparken en begraafplaatsen. Onverharde wegen vallen ook binnen de scope. Enkel het technisch onderhoud van bermen valt onder de asset wegen, het verzorgend onderhoud van de bermen en onkruidbestrijding op verharding valt onder groen & faunavoorzieningen. Wegmeubilair valt volledig buiten de scope van deze assetsheet.

Areaal

In totaal heeft de gemeente Moerdijk zo’n 3.500.000 m2 verhardingen in beheer. Het areaal bestaat voor 50% uit elementen verharding, 47% uit asfalt en de overige 3% uit betonverhardingen, halfverharding en onverharde wegen. Tabel 1, Areaalgegevens wegen (Peildatums augustus 2024)

Beheergroep Asfaltverharding Elementenverharding Betonverharding Halfverharding Onverhard

Eenheid m2 m2 m2 m2 m2

Areaal 1.667.203 1.767.114 30.484 54.336 13.299

Huidige kwaliteit

In onderstaande figuur 1 is de kwaliteit van wegen in totaal en per kern inzichtelijk gemaakt. 78% van het areaal voldoet aan het vastgestelde kwaliteitsniveau > B kwaliteit. Ongeveer 17% van de wegen scoort een D-niveau. Hier is sprake van uitgesteld onderhoud. Per kern verschilt de kwaliteit van de wegen. Momenteel bedraagt de werkvoorraad aan uitgesteld onderhoud meer dan 10%, waarmee sprake is van uitgesteld onderhoud. Een normale werkvoorraad is 5% per jaar.

Figuur 1, Kwaliteitsgegevens wegen 2023

Pagina 1 van 5

Assetsheet Wegen

Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Onderstaande figuur 2 en 3 geven de kwaliteit weer per verhardingstype binnen en buiten de bebouwde kom. De kwaliteit van de asfaltwegen is afgelopen jaren verbeterd, inmiddels voldoet 89% van deze wegen aan de vastgestelde ambitie. Voor elementenverhardingen voldoet 76% van de wegen aan de vastgestelde ambitie. Elementenverhardingen liggen het meest binnen de bebouwde kom. 4 % van de elementenverhardingen voldoet niet aan de kwaliteit vanwege boomwortelopdruk.

Binnen de bebouwde kom 2023 Elementenverharding Asfaltverharding 0%

10%

20%

30% A+

40% A

B

50% C

60%

70%

80%

90%

100%

70%

80%

90%

100%

D

Figuur 2, Kwaliteitsgegevens Moerdijk binnen de bebouwde kom per type

Buiten de bebouwde kom 2023 Elementenverharding Asfaltverharding 0%

10%

20%

30% A+

40% A

B

50% C

60%

D

Figuur 3, Kwaliteitsgegevens Moerdijk buiten de bebouwde kom per type

Beleving en gebruik Een veilige wegenstructuur is een belangrijk onderdeel van de infrastructuur. Inwoners en bezoekers gebruiken deze wegen om zich comfortabel te verplaatsen, te recreëren en elkaar te ontmoeten. Daarnaast is het belangrijk dat de wegen goed onderhouden worden om veiligheid te waarborgen maar ook zodat bij een verminderde mobiliteit de wegen toegankelijk en begaanbaar zijn. Een veilige, prettige en comfortabele openbare ruimte maakt een inclusieve openbare ruimte. Naast de functionele functie van wegen kunnen deze ook bijdragen aan de esthetiek en het karakter van Moerdijk. Door materiaalkeuze kan onderscheid gemaakt worden tussen centrumgebieden en overige gebieden. Wegverhardingen kunnen ook beleefd worden als een bron van ergernis door verkeersdrukte (sluipverkeer) en geluidsoverlast voor omwonenden. Veel van onze wegen zijn onvoldoende uitgerust op de toename van verkeerintensiteiten en het veranderd gebruik door fietsers, motoren, auto’s en tractoren. Hierdoor is regelmatig eerder onderhoud nodig dan voorzien.

Pagina 2 van 5

Assetsheet Wegen

Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Beheerkader

Vanuit de omgevingsvisie zijn drie kernambities opgesteld. Op deze kernambities wil de gemeente Moerdijk extra inzetten. De asset wegen en verkeer draagt hier op diverse manieren aan bij: Kernambitie 1: Versterken van stadse en dorpse leefomgeving:  We stimuleren langzaam verkeerroutes om de gezondheid en welzijn van inwoners te verbeteren;  Om de omgevingskwaliteit te versterken verbeteren we de wandelpaden;  Bij (her)inrichtingen/ontwikkelingen wordt goed gekeken om functieloze verharding te voorkomen. Ook worden stappen gezet om nutteloze verharding te verwijderen, bijvoorbeeld door tegelwippen;  Waar mogelijk passen we duurzame en toekomstgerichte materialen toe. Kernambitie 2: Bouwen aan een vitale en gezonde economie:  We bekijken mogelijkheden voor innovatieve maatregelen en passen deze toe, denk hierbij aan biologische bindmiddelen in asfalt of koud hergebruik van asfalt  We passen op diverse locaties ‘groen’ parkeren toe. Kernambitie 3: Werken aan een groen, duurzaam, veilig en beleefbaar buitengebied:  We stimuleren langzaam verkeerroutes om de verkeersveiligheid te waarborgen;  Door het toepassen van asfaltmengsels met een hoog percentage hergebruik en slijtlagen passen we minder primaire grondstoffen toe in asfalt. Naast de kernambities voldoen wegen aan een vastgesteld kwaliteitsniveau.

In het Handboek Beeldkwaliteit is het onderhoudsniveau in centrum en entrees op A-niveau en in woongebieden en fietspaden op B-kwaliteit vastgesteld. Op bedrijventerreinen, in het buitengebied, langs verbindingswegen en lintbebouwing is het beeldkwaliteitsniveau C vastgesteld. Zolang het uitgesteld onderhoud wegen niet is ingelopen wordt een C-niveau geaccepteerd. Daarnaast wordt rekening gehouden met de volgende uitgangspunten:  Wegen, fiets- en wandelpaden worden conform de CROW-richtlijnen aangelegd;  Op plaatsen waar geen verharding noodzakelijk is, brengen we geen verharding aan.

Strategie

Klein onderhoud: Klein onderhoud is gericht op uitstel van groot onderhoud, en het veilig houden van wegen. We blijven inzetten op het verbeteren van fiets- en voetpaden. De kans op ongevallen door oneffenheden wordt hiermee verkleind. Er is (meer) klein onderhoud nodig waar groot onderhoud uitgesteld wordt vanwege werkzaamheden door derden (nutspartijen, woningbouwvereniging en nieuwe ontwikkelingen). Groot onderhoud: Onderhoud aan wegen wordt op basis van functioneel en risico gestuurd beheer aangepakt. Functioneel beheer houdt in dat de functie en het gebruik van de weg worden afgewogen bij het bepalen van de onderhoudsmaatregel en het onderhoudsbudget. Risico gestuurd beheer wordt toegepast bij het prioriteren in de onderhoudsplanning. Dit wordt op basis van de wegtypen (gebruik en functie), de schadebeelden uit de inspectie en waardering van de beleidskaders gedaan.

Pagina 3 van 5

Assetsheet Wegen

Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Onderhoud aan asfaltwegen wordt tijdig gepland, om zo zwaardere onderhoudsmaatregelen te voorkomen. Vervangen: Wegen worden als deze niet meer in stand te houden zijn door klein en groot onderhoud volledig vervangen. Hierbij geldt dat een asfaltstraat in een woonwijk indien mogelijk vervangen wordt door elementenverhardingen. Inspectie en monitoring: Jaarlijks worden inspecties uitgevoerd. Op deze wijze wordt de kwaliteit van het wegareaal nauw gemonitord waarbij onderscheid gemaakt wordt tussen binnen en buiten de bebouwde kom. Klein onderhoud wordt jaarlijks geïnventariseerd en uitgevoerd.

Financiën

Momenteel zijn de volgende financiële middelen beschikbaar voor beheer en onderhoud in Gemeente Moerdijk: Jaarschijf

onderhoudsuitgaven Onderhoud markering Inspecties Voorziening groot onderhoud wegen

2025

2026

2027

2028

€ x 1.000

€ x 1.000

€ x 1.000

€ x 1.000

€ 821

€ 821

€ 821

€ 821

€ 48

€ 48

€ 48

€ 48

€ 41

€ 41

€ 41

€ 41

€ 2.571

€ 2.571

€ 2.571

€ 2.571

Jaarschijf

Investeringsomvang

2025

2026

2027

2028

€ x 1.000

€ x 1.000

€ x 1.000

€ x 1.000

€ 6.906

€ 6.364

€ 5.034

€ 5.034

Pagina 4 van 5

Assetsheet Wegen

Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Risico’s en aandachtspunten

De volgende risico’s en aandachtspunten zijn komende beheerperiode van toepassing:  Vanwege het verzwaren en uitbreiden van stroomnetten zal zeker een derde van het wegenareaal open moeten. Nutsbedrijven hebben op dit moment onvoldoende zicht op hun meerjarenplanningen;  Het inlopen van het uitgesteld onderhoud in woongebieden gaat moeizaam. De wens het onderhoud gelijktijdig met de werkzaamheden van nutspartijen te plannen geeft veel vertraging. Ook verloop in interne capaciteit, schaarste aan technische kennis en inzet van capaciteit op nieuwe ontwikkelingen maakt dat de inzet op beheer- en onderhoudsprojecten beperkt wordt. Beschikbaar gestelde budgetten worden niet op tijd uitgegeven. Hierdoor wordt het budget uiteindelijk minder waard, omdat indexering niet meeloopt.  Voor wegen is op dit moment de keuze gemaakt geen voorstel te doen om de beschikbare budgetten te verhogen. Dit vanwege de grote voorraad aan uitgesteld werk, waarbij het al enkele opeenvolgende jaren niet lukt alle geplande werkzaamheden uit te voeren. Alleen extra budget is niet langer de oplossing voor dit probleem. Echter, vanuit de kengetallen berekeningen zijn de huidige budgetten onvoldoende om alle gepland onderhoud en vervangingen te kunnen uitvoeren. Op termijn zullen de budgetten dus wel verhoogd moeten worden.

 Uitstel van vervanging of groot onderhoud betekent hogere kosten voor klein onderhoud om de wegen veilig te houden;  Binnen de GWW sector is meer werk dan de aannemers kunnen verzetten. Doordat ook externe partijen lastig aan technisch personeel kunnen komen, stijgen de loonkosten. Ook kosten voor bouwmaterialen gaan al enkele jaren omhoog. Deze prijsstijgingen geven hogere inschrijfprijzen.  Wegen in het buitengebied worden intensiever gebruikt door zwaar verkeer dan waar bij het ontwerp vanuit is gegaan. Hierdoor kan het voorkomen dat een onderhoudsopgave zwaarder uitvalt dan begroot;  Als naast het vervangen van een weg ook de ondergrond (fundering) vervangen moet worden, geeft dit regelmatig onvoorziene kosten voor het verwijderen van verontreinigingen (denk aan asbest of staalslakken);  Sommige wegen zijn in dermate slechte staat dat uitstel van onderhoud zonder daarmee de veiligheid van de weg in gevaar te brengen niet mogelijk is. Op dat moment wordt een weloverwogen keuze gemaakt (integrale afstemming of soloproject).

Actieplan

De volgende actiepunten voor de komende beheerperiode zijn van toepassing:  Binnen de bebouwde kom blijven we inzetten op het veilig en comfortabel houden van voeten fietspaden.  Door in te zetten op klein onderhoud overbruggen we de tijd die nodig is om de integrale opgave goed in beeld te krijgen. We houden wegen veilig en bereikbaar.  De meerjarenplanning (3-5 jaar) wordt afgestemd met andere disciplines (groen, riolering) en werkzaamheden door derden.  Wegen waar de veiligheid niet langer gewaarborgd is, worden wel voor uitvoering gepland. Daarbij kan het voorkomen dat kansen niet volledig worden benut (vergroeningsopgave, klimaatadaptatie). Ook kan het voorkomen dat een weg binnen enkele jaren opnieuw opengebroken wordt voor het vervangen of verzwaren van nutsleidingen.

Pagina 5 van 5

Assetsheet Verkeer Omgevingsprogramma leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Afbakening De assetsheet verkeer is gericht op objecten die zijn aangebracht voor de (veilige) geleiding van het verkeer en het informeren van de weggebruiker. Binnen de scope van verkeer vallen: NBD-masten (voorheen ANWB masten), verkeersborden, wegversmallingen en gedrag beïnvloedende maatregelen zoals snelheidsdisplays. Reclameborden, informatieborden, fietsparkeervoorzieningen en schoolzonepalen vallen buiten deze scope en zijn opgenomen in de assetsheet straatmeubilair. Wegmarkeringen vallen onder de asset wegen.

Areaal Verkeersborden zijn onder te verdelen in diverse typen. De drie meest voorkomende zijn: 1. Verkeersregelingbord, 35% 2. Straatnaambord, 10% 3. Voorrangsbord, 8% De beheergroep ‘palen’ bestaat uit diverse typen palen door de gehele gemeente. De twee meest voorkomende typen palen is de afsluitpaal, 48% en de flespaal, 36%. Alle areaalgegevens van de objecten zijn opgenomen in het beheersysteem. Tabel 1, Areaalgegevens verkeer (peildatum augustus 2024)

Beheergroep Verkeersborden Snelheid displays NBD mast Wegversmalling

Eenheid Stuks Stuks Stuks Stuks

Areaal 8.685 32 47 172

Huidige kwaliteit In Figuur 1 is de kwaliteit in beeld gebracht van verkeer. Volgens de 90%-normering van de CROW scoort bevuiling ondermaats, namelijk een D-kwaliteit. De beeldmeetlat scheefstand drager scoort een C-kwaliteit. Verder scoren de beeldmeetlatten een B-kwaliteit of hoger. Wel valt op dat de kleurechtheid van bebording voor meer dan 5% een D-kwaliteit behaalt.

Kwaliteit verkeer Drager scheefstand Drager kleurechtheid Drager deuken en gaten Drager dekking coating/folie en krassen Drager bevuiling Drager beplakking en graffiti Bord volledig Bord verdraaiing Bord kleurechtheid Bord deuken en gaten Bord dekking van de coating/folie en krassen Bord bevuiling Bord beplakking en graffiti

0%

10% A+

A

20%

30%

40%

B

C

D

50%

60%

70%

80%

90% 100%

Figuur 1, kwaliteit verkeer (november, 2024)

In 2019 en 2020 is een volledige inspectie uitgevoerd ter toetsing van benodigde verkeersbesluiten.

Pagina 1 van 4

Assetsheet Verkeer Omgevingsprogramma leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Op basis van meldingen of eigen waarnemingen wordt de kwaliteit van de objecten gemonitord en onderhouden. Een periodieke monitoringsronde wordt op het moment niet uitgevoerd. Inwoners melden met name over gebruik en gedrag als het aankomt op verkeer. Het gaat bij de meeste meldingen niet over het beheer en onderhoud van de verkeersobjecten. De kwaliteit van de wegwijzermasten (NBD masten) is op het moment achterstallig en deze moeten op vervangen worden. Een aantal NBD masten is vanwege instabiliteit verwijderd en vervangen voor tijdelijke bebording.

Beleving en gebruik Een schone en veilige openbare ruimte zorgt ervoor dat inwoners zich prettig voelen. Verschillende objecten, zoals verkeersborden en wegversmallingen, zijn belangrijk voor de verkeersveiligheid en leefbaarheid. De gemeente Moerdijk kiest er soms voor extra verkeersborden te plaatsen, waar dit niet verplicht is. Dit is bijvoorbeeld het geval in Zevenbergschen Hoek, waar veel overlast is van sluipverkeer. Deze extra borden komen vanuit wensen en meedenken van inwoners. Diverse snelwegen kruisen de gemeente Moerdijk. De knooppunten op deze snelwegen rondom de gemeente zijn filegevoelig. Werkzaamheden op snelwegen zorgen voor overlast door sluipverkeer. Bij werkzaamheden wordt veel aandacht besteed aan het voorkomen van ongewenste routes door onze gemeente als gevolg van deze werkzaamheden. Daarnaast heeft de gemeente veel te maken met landbouwverkeer op de wegen buiten de kom maar ook binnen de bebouwde kom.

Beheerkader Vanuit de omgevingsvisie zijn drie kernambities opgesteld. Op deze kernambities wil de gemeente Moerdijk extra inzetten. De asset verkeer draagt hier op diverse manieren aan bij: Kernambitie 1: Versterken van stadse en dorpse leefomgeving: • In de kernen geven we voorrang aan fiets- en wandelpaden. Dit moedigt mensen aan om meer te fietsen en te wandelen. • We willen de voorzieningen voor mindervaliden in de hele gemeente verbeteren. Dit doen we onder andere door gehandicaptenparkeerplaatsen op handige plekken aan te leggen. • We doen ons best sluipverkeer te voorkomen. Hierdoor wordt de veiligheid verbeterd en overlast verminderd. Kernambitie 2: Bouwen aan een vitale en gezonde economie: • De lokale bewijzering verbeteren om o.a. bij te dragen aan de doorstroming van het verkeer en de verkeersveiligheid; • Bij het plaatsen van nieuwe verkeersobjecten wordt rekening gehouden met duurzame materialen en levensduur. Kernambitie 3: Werken aan een groen, duurzaam, veilig en beleefbaar buitengebied: • Eenheid en standaard borden toepassen in alle kernen; Naast de kernambities voldoen verkeersobjecten aan een vastgesteld kwaliteitsniveau. In het Handboek Beeldkwaliteit is het onderhoudsniveau in centrum en entrees op A-kwaliteit en woongebieden op B-kwaliteit vastgesteld.

Op bedrijventerreinen, in het buitengebied, langs verbindingswegen en lintbebouwing is het beeldkwaliteitsniveau C vastgesteld. Pagina 2 van 4

Assetsheet Verkeer Omgevingsprogramma leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Strategie Onderhoud: Onderhoud wordt op basis van meldingen en eigen waarnemingen uitgevoerd. Werkzaamheden zijn: schoonmaken, schilderen en repareren van (onvoorziene) schades, om zo het verkeersobject functioneel, gebruiksvriendelijk en herkenbaar te houden. Het onderhoud wordt uitgevoerd waar nodig. Vervangen: Verkeersobjecten worden op basis van meldingen en eigen waarneming vervangen. De coördinatie en plaatsing van verkeersborden en verkeersobjecten wordt door de buitendienst van de gemeente Moerdijk uitgevoerd. Inspectie en monitoring: Kort geleden is een inventarisatie op basis van juridische plaatsing uitgevoerd. Hierbij is een ronde uitgevoerd waarbij verkeersborden zijn verwijderd, verplaatst of geplaatst. Bij plaatsen van nieuwe borden wordt rekening houden met de juridische wetgeving. Deze functionele meting wordt niet structureel uitgevoerd. Op het moment wordt de kwaliteit van verkeersobjecten niet structureel geïnspecteerd.

Financiën Momenteel zijn de volgende financiële middelen beschikbaar voor beheer en onderhoud in Gemeente Moerdijk: Jaarschijf

Onderhoud Kapitaallasten Totaal

2025

2026

2027

2028

€ x 1.000

€ x 1.000

€ x 1.000

€ x 1.000

€ 188 € 50 € 238

€ 188 € 49 € 237

€ 188 € 49 € 237

€ 188 € 49 € 239

Risico’s en aandachtspunten De volgende risico’s en aandachtspunten zijn komende beheerperiode van toepassing: • In eerdere beheerperioden zijn afspraken, regels en verantwoordelijkheden omtrent verkeersobjecten niet vastgelegd; • De kwaliteit en vervangingsopgave van de verkeersobjecten is niet inzichtelijk, met name bij de wegwijzermasten is dit een groot risico omdat veel masten toe zijn aan vervanging; • De kennis en ervaring van de buitendienst gaat achteruit en nieuwe aanwas heeft meer tijd nodig om op het gewenste niveau te komen. Door bijscholing kan de kwaliteit van de buitendienst worden verbeterd; • Om alle verkeersobjecten te beheren bestaat de kans dat er een gebrek aan capaciteit ontstaat door het krimpen van de buitendienst; • Op het moment heeft verkeer geen vervangingsbudget beschikbaar maar diverse objecten zijn wel toe aan vervanging. Onduidelijk is of er voldoende ruimte in de onderhoudsbudgetten is om de vervanging van verkeersobjecten te bekostigen; • Om eenduidigheid en herkenbaarheid in de gemeente te vergroten, is het wenselijk om te standaardiseren op het gebied van verkeer en infrastructuur; • De kwaliteitsinspectie van verkeersobjecten en de functionele meting worden niet structureel uitgevoerd. Pagina 3 van 4

Assetsheet Verkeer Omgevingsprogramma leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Actieplan De volgende actiepunten voor de komende beheerperiode zijn van toepassing: • Maken van afspraken over verantwoordelijkheden en beheerder aanstellen als verantwoordelijke voor het beheren en organiseren van het toezien op kwaliteit; • Jaarlijks wordt het beheersysteem aangevuld met de juiste verkeersobjecten, data op orde; • Inplannen en organiseren van de integrale kwaliteitsschouw op verzorgende kwaliteit voor alle assets; • Functionele meting verkeersobjecten inrichten zodat jaarlijks één wijk geïnspecteerd wordt; • Wegwijzermasten inspecteren en vervangen; • Kennis van de buitendienst verbreden op het gebied van verkeersobjecten; • Benodigd beschikbaar budget en vervangingsbudgetten berekenen voor de komende beheerperiode.

Pagina 4 van 4

Assetsheet Groen & faunavoorzieningen Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Afbakening Deze assetsheet is gericht op het beheer en onderhoud van het openbaar groen en faunavoorzieningen in de gemeente Moerdijk. Het gemeentelijk groen bestaat uit de beheergroepen bosplantsoen, heesters, bodembedekkers, (struik)rozen, (blok)hagen, gras- en kruidachtige planten, vaste planten, solitaire planten en (bloem)bermen. Ook faunavoorzieningen zijn opgenomen in deze assetsheet. Buiten de scope valt het onderhoud aan sportvelden, bossen en begraafplaatsen. Groen in beheer van het waterschap, particulieren, sportverenigingen en overige derde partijen is niet meegenomen in deze assetsheet. Beheer en onderhoud van bomen zijn op een aparte assetsheet ‘Bomen’ opgenomen.

Areaal De gemeente Moerdijk beheert bijna 4 miljoen m2 aan openbaar groen. Het grootste deel hiervan bestaat uit gras- en kruidachtigen en bosplantsoen. Deze arealen zijn opgenomen in het beheersysteem. Een aantal faunavoorzieningen zoals vleermuiskasten, insectenhotels en mezenkasten zijn niet opgenomen in het beheerareaal. Tabel 1, Areaalgegevens groen en faunavoorzieningen (peildatum februari 2025)

Beheergroep Haag Heesters Gras- en kruidachtigen Vaste planten Bosplantsoen Bodembedekkers Struikrozen Solitaire planten Faunavoorzieningen

Eenheid m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 stuks stuks

Areaal overig 60.746 14.777 3.250.110 10.057 320.682 11.416 1.869 34 14

Sportterreinen 3.905 4.596 170.876 50.371 229

Totaal 64.651 19.373 3.420.986 10.057 371.053 11.645 1.869 34 14

Huidige kwaliteit De kwaliteit van openbaar groen is onder te verdelen in technische kwaliteit en verzorgende kwaliteit. Figuur 1 toont de technische kwaliteit, waarbij Figuur 2 de verzorgende kwaliteit van beplanting, gras- en kruidachtigen toont. Opvallend bij de technische kwaliteit is dat de grashoogte bij grasvelden, grashoogte grasveld rondom obstakels, grashoogte bij gazon, snoeibeeld haag en overgroei randen bosplantsoen voor bijna 20% of meer een D-kwaliteit scoren volgens de 90%-normering van de CROW. Daarnaast scoren grashoogte gazon rondom obstakels, struikrozen kaal oppervlakte, overgroei randen heesters en kaal oppervlakte heesters C-niveau. Op de overige beeldmeetlatten wordt een B of A-kwaliteit gescoord op het gebied van technisch onderhoud groen.

Pagina 1 van 5

Assetsheet Groen & faunavoorzieningen Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Technisch onderhoud groen Gras en kruidachtigen overgroei randen verharding Gras en kruidachtigen overgroei randen beplanting Gras en kruidachtigen kaal oppervlak Gras en kruidachtigen grasveld grashoogte rondom obstakels… Gras en kruidachtigen grasveld grashoogte Gras en kruidachtigen gazon kaal oppervlak Gras en kruidachtigen gazon grashoogte rondom obstakels en… Gras en kruidachtigen gazon grashoogte Gras en kruidachtigen beschadiging Beplanting vaste planten sluiting Beplanting struikrozen snoeibeeld Beplanting struikrozen overgroei randen verharding of gras Beplanting struikrozen kaal oppervlak Beplanting heesters snoeibeeld Beplanting heesters overgroei randen verharding of gras Beplanting heesters gesloten heesters kaal oppervlak Beplanting haag snoeibeeld geschoren hagen Beplanting haag gaten in haag Beplanting bosplantsoen overgroei randen verharding of gras Beplanting bodembedekkers snoeibeeld Beplanting bodembedekkers overgroei randen verharding of… Beplanting bodembedekkers kaal oppervlak Beplanting beschadiging

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% A+

A

B

C

D

Figuur 1, Kwaliteit technisch onderhoud groen (november 2024)

Naast de technische kwaliteit is ook de verzorgende kwaliteit vastgelegd, zie Figuur 2. Volgens de 90%-normering van de CROW scoort grofvuil, zowel in beplanting als in gras een A+-kwaliteit. Opvallend is dat natuurlijk afval in gras een D-kwaliteit scoort en beplanting onkruid en verharding onkruid rondom obstakels net een C-kwaliteit scoort.

Verzorgend onderhoud groen Verharding open verharding ongebonden verharding onkruid Verharding open verharding elementenverharding onkruid Verharding onkruid rondom obstakels Verharding onkruid in goten en randstroken Gras en kruidachtigen zwerfafval grof Gras en kruidachtigen uitwerpselen Gras en kruidachtigen natuurlijk afval Gras en kruidachtigen grofvuil Beplanting zwerfafval grof Beplanting zwerfafval fijn Beplanting onkruid Beplanting natuurlijk afval Beplanting grofvuil

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% A+

A

B

C

D

Figuur 2, Kwaliteit verzorgend onderhoud groen (november 2024)

Pagina 2 van 5

Assetsheet Groen & faunavoorzieningen Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Beleving en gebruik Groen in de leefomgeving dat goed wordt onderhouden heeft een positief effect op de inwoners van gemeente Moerdijk. Het bevordert de gezondheid en welzijn van inwoners maar verbetert ook de lucht- en waterkwaliteit net zoals de biodiversiteit. Groen in een wijk draagt bij aan het karakter en herkenbaarheid van de wijk. Per inwoner is bijna 105 m2 openbaar groen aanwezig. Hiernaast kan groen mensen verbinden en zorgen voor participatie en sociale cohesie in een gemeente. Tevens draagt groen bij aan de economische waarde van een wijk. Groen kan echter ook een reden zijn voor klachten van inwoners. Als groen niet goed onderhouden wordt leidt dit tot een verloederde en onverzorgde uitstraling van de buitenruimte. Daarnaast kan het voor onveilige situaties zorgen in het verkeer als het zicht beperkt wordt. Tot slot kan overhangende beplanting het effect hebben dat trottoirs minder toegankelijk zijn.

Beheerkader Vanuit de omgevingsvisie zijn drie kernambities opgesteld. Op deze kernambities wil de gemeente Moerdijk extra inzetten. De asset groen & faunavoorzieningen draagt hier op diverse manieren aan bij: Kernambitie 1: Versterken van stadse en dorpse leefomgeving: • We zetten in op het vergroten van het groenareaal om zo meer koelteplekken, waterberging, stressreductie, recreatie en ontmoetingsplekken te creëren en faciliteren; • We verkennen de mogelijkheden om waterretentie met groen te combineren, denk aan grond nabij waterlopen en sloten verlagen, een groene parkeerplaats en waterberging tussen trottoirbanden; • De keuze in groentypen stemmen we af op seizoen beleving; • We plaatsen vleermuizenhotels, bijenhotels en insectenhotels om deze dieren te beschermen maar ook om meer bewustwording te creëren bij mensen. Kernambitie 2: Bouwen aan een vitale en gezonde economie: • Daar waar mogelijk vormen we plantvakken om naar multifunctionele plantvakken zoals plantvakken in combinatie met zitbanken of waterberging; • Door middel van effectief beheer en onderhoud garanderen we dat de kwaliteit van groenvoorzieningen aan het gewenste niveau blijft voldoen en voorkomen we vroegtijdige vervangingen.

Kernambitie 3: Werken aan een groen, duurzaam, veilig en beleefbaar buitengebied: • We zetten in op het vergroten van het groenareaal om zo meer koelteplekken, waterberging, te creëren en faciliteren; • Waar mogelijk passen we ecologisch bermbeheer en schapenbegrazing toe; • We voorkomen monoculturen om de biodiversiteit te bevorderen. Naast de kernambities voldoet groen aan een vastgesteld kwaliteitsniveau. In het Handboek Beeldkwaliteit is het onderhoudsniveau in centrum en entrees op A-kwaliteit en woongebieden op Bkwaliteit vastgesteld. Op bedrijventerreinen, in het buitengebied, langs verbindingswegen en lintbebouwing is het beeldkwaliteitsniveau C vastgesteld. Daarnaast wordt rekening gehouden met de volgende uitgangspunten: • Er worden géén chemische bestrijdingsmiddelen toegepast; • We stimuleren zoveel mogelijk op gebiedseigen- en doelsoorten door middel van de keuze beplanting die we toepassen; • Groenvoorzieningen die worden verwijderd worden elders gecompenseerd. Pagina 3 van 5

Assetsheet Groen & faunavoorzieningen Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Strategie Onderhoud: Het onderhoud van groen wordt uitgevoerd op vastgestelde kwaliteitsniveaus, in centrum en entrees op A-kwaliteit, woongebied op B-kwaliteit, op bedrijventerreinen, buitengebied, langs verbindingswegen en lintbebouwing op C-kwaliteit. Bij onderhoud wordt onderscheid gemaakt in verzorgend en technisch onderhoud. Deze onderhoudsmaatregelen verbeteren de kwaliteit van het groen en hebben effect om de levensduur te verlengen. Een externe aannemer voert de maatregelen omtrent groen uit in de gemeente Moerdijk. Verzorgend onderhoud Dit zijn maatregelen die bijdragen aan de esthetische kwaliteit van de leefomgeving. Op basis van inspecties wordt verzorgend onderhoud uitgevoerd om te voldoen aan het vastgestelde kwaliteitsniveau. Hieronder valt onder andere onkruidbestrijding in plantvakken, schoffelen, bladharken en -blazen. Technisch onderhoud: Technisch onderhoud betreft maatregelen om het groen in stand te houden en een optimale levensduur van de beplanting te bereiken. Deze maatregelen worden op basis van een jaarlijkse onderhoudsplanning ingepland en uitgevoerd. Hieronder vallen onder andere snoeien, dunnen, knippen, inboet, maaien en herstellen van gazons. Maar ook indien nodig het toepassen van grondverbetering en mest bij aanleg zodat plantvakken sneller dicht groeien.

Enkel de randen van bossen/bosplantsoenen worden onderhouden om de veiligheid te waarborgen. In samenwerking met het Waterschap wordt niet meer geklepeld en passen we ecologisch maaibermbeheer toe. Vervangen: Voor het openbaar groen worden rekenkundig de volgende afschrijvingstermijnen aangehouden: 30 jaar: Bosplantsoen, Heesters, Bodembedekkers, Hagen, Berm 25 jaar: Rozen 20 jaar: Vaste planten, Gras- en kruidachtigen Deze levensduur geeft een indicatie van wanneer groen vervangen moet worden. Maar door onderhoud toe te passen kan dat levensduur verlengend worden. Daarnaast kan door schade, vernieling, ziekte en plagen of een functionele herinrichting het groen eerder vervangen worden. Bij vervanging wordt gekeken naar integraal werken waarbij de vervanging van andere assets gecombineerd wordt uitgevoerd. De beplantingskeuze van openbaar groen is met name afhankelijk van groeiplaats, maar ook van weerbaarheid, biodiversiteit en duurzaamheid. Zelfbeheer: Binnen de gemeente is het mogelijk voor inwoners om een stukje van hun omgeving in eigen beheer te nemen, mits het voor iedereen toegankelijk blijft. Hierbij gaat het om het onderhouden van groenvakken, grasvelden, geveltuintjes of bloembakken.

Pagina 4 van 5

Assetsheet Groen & faunavoorzieningen Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Inspectie en monitoring: Eens per vier weken wordt een schouwronde op 10% van het totaal aantal meetlocaties geschouwd op basis van het Handboek Beeldkwaliteit.

Financiën Momenteel zijn de volgende financiële middelen beschikbaar voor beheer en onderhoud in Gemeente Moerdijk: Jaarschijf

Onderhoud Ziekten/plagen Onkruidbeheersing Onderhoud bermen Begrazen

2025

2026

2027

2028

€ x 1.000

€ x 1.000

€ x 1.000

€ x 1.000

€ 2.046 € 22 € 867 € 537 € 166

€ 2.046 € 22 € 867 € 537 € 166

€ 2.046 € 22 € 867 € 537 € 166

€ 2.046 € 22 € 867 € 537 € 166

Risico’s en aandachtspunten De volgende risico’s en aandachtspunten zijn komende beheerperiode van toepassing: • Het aantal faunavoorzieningen is onvolledig geïnventariseerd, dit geldt voor de vleermuiskasten, insectenhotels, mezenkasten en vogelhuisjes; • Op het moment worden vervangingen benaderd vanuit restlevensduur. Om de hoeveelheid vervangingen te verminderen is het waardevol om te kijken naar reden van vervanging om eerdere vervanging in de toekomst te voorkomen; • Op het moment wordt er geen onderhoud ten behoeve van faunavoorzieningen uitgevoerd, daarnaast vinden er geen inspecties plaats op veiligheid; • De gemeente krijgt veel te maken met exoten en wortelonkruiden en onbeheersbare onkruiden; • Veel verharding watert af in plantvakken en gazons, dit leidt tot vernatting. Om de effecten te beperken moet beheer bewust ontworpen worden om water te infiltreren; • In de toekomst zal het beheer van wadi’s/retenties meer aandacht en een andere manier van werken vereisen.

Actieplan De volgende actiepunten voor de komende beheerperiode zijn van toepassing: • Inventariseer en organiseer het beheer en onderhoud van bossen; • Inventariseren van faunavoorzieningen, waaronder ook vogelhuisjes, en opnemen in het beheersysteem en daarnaast het beheer en onderhoud van alle faunavoorzieningen opstellen, waaronder inspecties; • Inplannen en organiseren van de integrale kwaliteitsschouw op verzorgende kwaliteit voor alle assets; • Het in beeld brengen en het opstellen van een plan van aanpak om zicht te krijgen op de aanwezige (invasieve) exoten en hoe deze duurzaam beheerst kunnen worden zonder dat er verloedering, kapitaalsvernietiging en schade aan derden optreedt. • Het in beeld brengen en planmatig aanpakken van wortelonkruiden en overige onbeheersbare onkruiden.

Pagina 5 van 5

Assetsheet Bomen Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Afbakening Deze assetsheet is gericht op het beheer en onderhoud van bomen in de gemeente Moerdijk. Binnen de scope vallen enkel de bomen die in het beheer van de gemeente zijn, inclusief boomroosters en groeiplaatsinrichting. Het onderhoud van bomen in de randen van bossen en bomen op sportterreinen valt ook binnen de scope van deze assetsheet. Buiten de scope vallen de bomen in beheer van particulieren en derden, evenals de bossen, bomen in bosplantsoenen en natuur.

Areaal In totaal heeft Moerdijk ruim 26.734 bomen in beheer, deze bomen zijn vastgelegd in het beheersysteem. In onderstaande Tabel 1 zijn deze bomen weergegeven per beheergroep. Verder geven we de bomen weer die op sportterreinen en begraafplaatsen staan. De aantallen die vallen onder ‘Areaal overig’ zijn de bomen die zich in de openbare ruimte bevinden. Tabel 1, Areaalgegevens Bomen Moerdijk (februari 2025)

Beheergroep Boom niet vrij uitgroeiend Boom vrij uitgroeiend Knotboom Vormboom Leiboom Gekandelaberde boom Fruitboom Leiconstructies

Eenheid Stuks

Areaal overig

Sportterreinen

Begraafplaatsen

Totaal

22.240

923

307

23.470

275 1.601 543 434

1 59

21 59

297 1.719 543 434

129 5 122

13

2

144 5 122

Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks

Er zijn ongeveer 205 verschillende boomsoorten in gemeente Moerdijk. De top 5 meest voorkomende bomen zijn: 1. Fraxinus excelsior, es, 22%; 2. Quercus robur, zomereik, 6%; 3. Platanus hispanice, gewone plataan, 4%; 4. Salix alba, wilg, 3%; 5. Populus euramericana, canadapopulier, 3%.

Huidige kwaliteit In 2024 heeft de laatste inspectieronde plaatsgevonden, hierbij is de technische staat van de bomen in beeld gebracht. Uit deze gegevens is op te maken dat bijna 70% van goede kwaliteit is. Daarentegen scoort 3% slecht en minder dan 1% zeer slecht. Tot slot is ongeveer 0,3% van de bomen afgestorven, dat staat gelijk aan 67 bomen. Ongeveer 5%, 936, van de bomen zijn niet beoordeeld op conditie, deze zijn ook niet meegenomen in onderstaande grafiek.

Pagina 1 van 5

Assetsheet Bomen Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Goed Redelijk Matig Slecht 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

Zeer slecht

100%

Figuur 1, Conditie bomen (2024)

Daarnaast is gekeken naar de boomveiligheid tijdens de zogenoemde VTA-controle. Hierbij zijn er 13.376 bomen, ca 60%, zonder noemenswaardige gebreken.

Boomveilig 6%

Ongeveer 31%, 6.698 bomen, zijn als risicobomen aangeduid. Attentie

Risicoboom: bij de VTA-controle zijn één of meer boomgebreken geconstateerd, die (binnen 1 jaar) een (potentieel) gevaar kunnen opleveren voor de directe omgeving. In het kader van de veiligheid is er sprake van een actueel verhoogd risico en zijn (binnen de aan te geven urgentie) één of meer gerichte veiligheidsmaatregelen noodzakelijk.

31% 63%

Risico Veilig

Figuur 2, Boomveilig (2021)

De laatste categorie bestaat uit attentiebomen, 6% dat staat gelijk aan 1.280 bomen. Attentieboom: Attentiebomen zijn bomen waarbij binnen VTA-controle gerelateerde boomgebreken zijn geconstateerd, die echter in de actuele situatie (binnen 1 jaar) (nog) geen voorzienbaar gevaar opleveren voor de directe omgeving, maar waarvan het schaderisico in de komende 3 jaar wel reëel kan toenemen. In het kader van de veiligheid is het noodzakelijk de controlefrequentie van de VTAcontrole te verhogen tot jaarlijks.

Beleving en gebruik Een groene leefomgeving is belangrijk voor zowel de fysieke als mentale gezondheid. Het draagt bij aan sociale contacten, recreatie, sport en spelen maar zorgt ook voor het reduceren van stress. Daarnaast dragen groen en bomen bij aan het verminderen van lucht- en geluidsverontreiniging. Ook hebben bomen effect op het microklimaat, zij kunnen extreme weersinvloeden zoals temperatuur en wind matigen. Bomen bevorderen de identiteit van wijken door hun uitstraling, zij zorgen voor herkenningspunten, beschutting, rust en verbetering van de uitstraling van een wijk. Naast deze voordelen van bomen bieden zij ook onderdak aan andere dieren en planten en bevorderen ze de biodiversiteit. Vanwege uitzonderlijke waarde dienen bijzondere en waardevolle bomen extra te worden beschermd. Tevens hebben bomen invloed op de economische welvaart, daar waar bomen staan worden woningen eerder en voor een hoger bedrag verkocht. Bomen kunnen echter ook een bron van irritaties vormen. Zij brengen schaduw in de tuinen. Maar ook het bladafval, vruchtval en bloesem kan door inwoners ervaren worden als overlast. Daarnaast kan boomwortelopdruk zorgen voor schade aan verhardingen. Maar ook ziekten en plagen zoals eikenprocessierups beïnvloeden de beleving en het gebruik van de fysieke leefomgeving.

Pagina 2 van 5

Assetsheet Bomen Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Beheerkader Vanuit de omgevingsvisie zijn drie kernambities opgesteld. Op deze kernambities wil de gemeente Moerdijk extra inzetten. De asset bomen draagt hier op diverse manieren aan bij: Kernambitie 1: Versterken van stadse en dorpse leefomgeving: • Wij plaatsen geen bomen van de 1ste en 2de categorie in de buurt van huizen om vermindering van opbrengst zonnepanelen te voorkomen; • Om de veiligheid en kwaliteit van de leefomgeving te waarborgen zetten we extra in op herstelwerkzaamheden voor boomwortelopdruk; • Op basis van de locatie binnen de kernen, beschikbare ruimte en uitstraling wordt een geschikt boomtype gekozen; • Om de biodiversiteit te bevorderen knotten we bomen gefaseerd in de kernen. Kernambitie 2: Bouwen aan een vitale en gezonde economie: • Bomen worden niet gesnoeid of verwijderd voor zonnepanelen; • Alleen bij door de melder aangetoonde economische schade worden bomen op verzoek vervangen of wordt er aanvullend onderhoud uitgevoerd. Kernambitie 3: Werken aan een groen, duurzaam, veilig en beleefbaar buitengebied: • Op basis van de locatie in het buitengebied, beschikbare ruimte en uitstraling wordt een geschikt boomtype gekozen; • Om de biodiversiteit te bevorderen knotten we bomen gefaseerd in het buitengebied; • Bomen in het buitengebied worden eens in de twee jaar vrijgemaakt van concurrerende begroeiing om zo de boom meer ruimte te geven om te groeien.

Naast de kernambities voldoen bomen aan een vastgesteld kwaliteitsniveau. In het Handboek Beeldkwaliteit is het onderhoudsniveau in centrum en entrees op A-niveau vastgesteld, woongebieden en fietspaden zijn op B-kwaliteit vastgesteld. Op bedrijventerreinen, in het buitengebied, langs verbindingswegen en lintbebouwing is het beeldkwaliteitsniveau C vastgesteld. Daarnaast wordt rekening gehouden met de volgende uitgangspunten: • Bij het beheer en onderhoud van bomen staat duurzaam beheer centraal; • Er worden geen chemische bestrijdingsmiddelen toegepast; • Klimaatbestendige bomen worden toegepast, denk hierbij aan inheems versus Europees, 330-300 regel, bestrijding hittestress en het hiermee verbeteren van de leefomgeving; • Bomen worden zoveel mogelijk geplaatst in groenvakken; • Om de bijzondere en waardevolle bomen te behouden gaan we deze vastleggen in een landelijk register van bijzondere en waardevolle bomen en we houden een bomenlijst bij.

Strategie Onderhoud: Om een zo’n duurzaam mogelijk bomenbestand te onderhouden zijn onderhoudsmaatregelen nodig. Aan de hand van deze maatregelen worden bomen begeleid naar het gewenste eindbeeld. Op basis van de VTA-controle worden onderhoudsmaatregelen uitgevoerd om te voldoen aan de zorgplicht. Verzorgend onderhoud: Verzorgend onderhoud zijn maatregelen die bijdragen aan de esthetische kwaliteit van de leefomgeving. Activiteiten van verzorgend onderhoud zijn: • Het controleren van boompalen en -banden 1x per jaar. Na drie groeiseizoenen, wanneer de boompalen en -banden geen meerwaarde meer hebben, de palen en banden verwijderen; Pagina 3 van 5

Assetsheet Bomen Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

• •

Boomrooster schoonmaken; Het beheersen van stam- en wortelopschot op basis van Handboek Bomen.

Technisch onderhoud: Technisch onderhoud zijn maatregelen om de bomen in stand te houden en een optimale levensduur te bereiken. Technisch onderhoud wordt op basis van de VTA-controle uitgevoerd. Hieronder vallen maatregelen als snoeien. • Begeleidingssnoei: wordt toegepast bij jonge bomen om hun groei en ontwikkeling te sturen. Het doel is om een sterke, goed gevormde structuur te creëren die bestand is tegen weersomstandigheden en andere externe factoren. Dit type snoeiwerk richt zich op het verwijderen van concurrerende of slecht geplaatste takken, zodat de boom een evenwichtige en stabiele kroon kan ontwikkelen; • Onderhoudssnoei: is het snoeien van bomen om hun gezondheid en vorm te behouden. Dit type snoeiwerk richt zich op het verwijderen van dode, beschadigde of zieke takken als deze gevaar opleveren (i.v.m. essentaksterfte), het verbeteren van de luchtcirculatie en het voorkomen van gevaarlijke situaties door bijvoorbeeld overhangende takken; • Vormsnoei: bij leibomen wordt jaarlijks en 2-jaarlijks onderhoud uitgevoerd, bij knot- en gekandelaberde bomen wordt 1x per jaar tot 1x per 5 jaar onderhoud uitgevoerd; • Bomen worden naar gelang waar de fase van de boom in zit gesnoeid. Vervangen: Het moment van vervangen van bomen wordt bepaald door de conditie en/of veiligheid van een boom op basis van de VTA-controle.

Daarnaast kan de noodzaak tot integrale herinrichting of vervanging een reden zijn. Bij het plaatsen van nieuwe bomen bij reconstructie, nieuwbouw of inboet wordt gekeken naar groeiplaatsverbeteringen. De specifieke actie wordt op basis van soort boom en locatie bepaald. Bij inboet van bomen wordt geen groeiplaatsverbetering toegepast. De keuze voor boomsoort wordt afgestemd op de beschikbare onder- en bovengrondse groeiruimte. Ook wordt gekeken naar de aanwezige grondsoorten, de grondwaterstand en pH-waarde. Tot slot is het belangrijk rekening te houden met ziekten en plagen. De theoretische technische levensduur voor bomen is vastgesteld op 60 jaar. Inspectie en monitoring: Elk jaar vindt op 1/3e van het bomenareaal een kwaliteitsmonitoring plaats door middel van de VTAcontrole. Na drie jaar is het volledige areaal geïnspecteerd. De zogenoemde attentiebomen worden jaarlijks gecontroleerd. Op basis van deze genoemde controle worden de vervolgwerkzaamheden en noodzakelijke acties uitgevoerd. Daarnaast vindt eens in de twee jaar een aanvullende controle op essentaksterfte plaats. Taakverdeling: In de gemeente Moerdijk wordt onderhoud aan bomen volledig uitbesteed. De aannemer is verantwoordelijk voor het uitvoeren van onderhoudsmaatregelen. Er is een bewuste keuze gemaakt om de VTA-controle uit te laten voeren door een andere externe partij.

Pagina 4 van 5

Assetsheet Bomen Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Financiën Momenteel zijn de volgende financiële middelen beschikbaar voor beheer en onderhoud in Gemeente Moerdijk: Jaarschijf

Onderhoud Ziekten en plagen Inspecties Totaal

2025

2026

2027

2028

€ x 1.000

€ x 1.000

€ x 1.000

€ x 1.000

€ 545 € 20 € 32 € 597

€ 540 € 20 € 54 € 614

€ 535 € 20 € 32 € 587

€ 535 € 20 € 54 € 609

Het totale onderhoudsbudget van de gemeente Moerdijk bestaat uit snoeiwerkzaamheden, naar aanleiding van de VTA (€367.000) calamiteiten (€26.000), inboet (€79.000) en onderhoud essen in verband met essentaksterfte. Het budget voor essen heeft een aflopend karakter omdat veel essen vervangen worden (€73.000 in 2025). De post ziekten en plagen bevat budget voor de bestrijding van eikenprocessierups en aanschaf van adiliazakjes ten behoeve van luizenbestrijding in lindes. Inspecties bestaan uit jaarlijks de VTA-inspectie en eens per twee jaar een aanvullende inspectie om de essentaksterfte te inspecteren.

Risico’s en aandachtspunten De volgende risico’s en aandachtspunten zijn komende beheerperiode van toepassing: • De gemeente is verplicht om voor alle bomen in eigendom of op gehuurde grond van de gemeente een VTA uit te voeren; • Een deel van de bomen zoals in bossen en bosplantsoen zijn niet goed geregistreerd in het beheersysteem. Deze bomen worden dus ook niet meegenomen in de VTA-controle; • Momenteel is er geen beleid als het gaat om bomen in bossen en de bijbehorende VTAcontrole; • Op het moment zijn de bijzondere en waardevolle bomen niet beschermd; • Bestaande en nieuwe bomen hebben veel last van de aanwezige en aan te leggen kabels en leidingen die de ondergrondse beschikbare groeiruimte beperken. Aanvullend hierop is er een groot risico voor de werkzaamheden die de aanleg hiervan met zich meebrengt in de kroonprojectie van de bomen; • Door de huidige VTA-cyclus vallen de uit te voeren werkzaamheden in het volgende boekjaar. Om dit te doorbreken zijn op enig moment dubbele kosten noodzakelijk.

Actieplan De volgende actiepunten voor de komende beheerperiode zijn van toepassing: • VTA-inspecties gegevens verder op orde krijgen; • Inventariseer ontbrekende bomen in het beheersysteem inclusief bomen in bos(randen) en bosplantsoen; • Stel een bijzondere en waardevolle bomenlijst op met zowel gemeentelijke als particuliere bomen en borg deze door het instellen van een beschermde status; • Herorganiseren snoeiwerkzaamheden om te voorkomen dat snoeiwerkzaamheden (te) laat uitgevoerd worden; • Bekijk mogelijkheden om plagen en ziekten bij de kern op te lossen in plaats van beheersen; • Beleid en aanpak wortelopdruk opstellen en toepassen, daarnaast budget vrijmaken voor het uitvoeren van herstelwerkzaamheden. Pagina 5 van 5

Assetsheet Civiele constructies Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Afbakening Deze assetsheet is gericht op het beheer en onderhoud van civiele constructies in Moerdijk. Hieronder vallen bruggen, damwanden, kademuren, muren, steigers, trappen, vlonders, tunnels en geleideconstructies. Technisch onderhoud en vervanging van duikers valt onder de scope van deze assetsheet, het hydrologisch onderhoud van duikers is opgenomen in de assetsheet water. Civiele constructies die niet in het beheer van gemeente Moerdijk zijn, vallen buiten de scope. Bij gedeelde civiele constructies is de verdeling met andere overheden opgenomen in een beheer samenwerkingsovereenkomst. Ook vallen culturele en monumentale kunstwerken buiten de scope van deze assetsheet.

Areaal De areaalgegevens van de civiele constructies zijn vastgelegd in het beheersysteem. In totaal heeft Moerdijk 105 bruggen en 4 tunnels. Er zijn 2 bruggen die in gezamenlijk beheer zijn met de gemeente Halderberge. Concreet zijn dit de Lamsgatsebrug en de Marktbrug. Hiervoor worden de benodigde kosten gedeeld tussen de twee gemeenten. Tabel 1: Beheerarealen Civiele constructies (augustus 2024)

Beheergroep Bruggen Damwanden Muren Steigers Trappen Vlonders Tunnels Duikers Geluidswand Aanvaarvoorzieningen Aanmeervoorzieningen Geleideconstructies

Areaal 7.450 1.221 755 694 1.230 381 548 540 200 3.060

Eenheid m2 m1 m1 m2 m2 m2 m2 m1 m1 m1

Areaal 105 25 63 10 62 2 4 780 14 8 26

Eenheid Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks

Huidige kwaliteit In onderstaande Figuur (1), is de kwaliteit van diverse civiele constructies inzichtelijk gemaakt. Hieruit blijkt dat kunstwerken op de beeldmeetlat beplakking en graffiti een A-kwaliteit scoren volgens de 90%-normering van de CROW. Kleine kunstwerken scoren ook een A-kwaliteit op technisch onderhoud. Geleideconstructies scoort op bevuiling een D-kwaliteit, op scheefstand, kleurechtheid en dekking coating/ folie en krassen een B-kwaliteit. Op beplakking en graffiti en deuken en gaten scoort geleideconstructies boven gemiddeld, namelijk een A-kwaliteit. Bij het monitoren van de kwaliteit van duikers wordt enkel de top-100 geïnspecteerd.

Pagina 1 van 4

Assetsheet Civiele constructies Omgevingsprogramma fysieke leefomgeving Moerdijk, projectnummer 0493677.100

Kwaliteit Civiele constructies Klein kunstwerk voegovergangen, rotting, gaten en scheuren Groot en klein kunstwerk beplakking en graffiti Geleideconstructie bevuiling Geleideconstructie deuken en gaten Geleideconstructie scheefstand Geleideconstructie kleurechtheid Geleideconstructie dekking van de coating/folie en krassen Geleideconstructie beplakking en graffiti

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% A+

A

B

C

D

Figuur 1, Kwaliteit civiele constructies (november 2024)