Bijlage - Programma Fysieke Leefomgeving Moerdijk

Programma fysieke leefomgeving

Gemeente Moerdijk

projectnummer 0493677.100 definitief 9 april 2025

www.anteagroup.nl

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 documentnummer 1.0 definitief 9 april 2025

Auteur(s) Eric Moonen Janneke van Boxtel Pim Christianen

Opdrachtgever Gemeente Moerdijk Postbus 4 4760 AA ZEVENBERGEN

Colofon Projectgroep Antea Group Kernteam gemeente Moerdijk

Fotografie Gemeente Moerdijk

Vormgeving Antea Group

Gecontroleerd Pim Christianen Frederique Jansen Diana Kaasenbrood

Datum 9 april 2025

Beschrijving Definitief

Vrijgave R. van Hoek

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

5

1.1 1.2 1.3 1.4

Belang van de openbare ruimte in de gemeente Moerdijk Aanleiding en doel Scope Leeswijzer

5 5 6 6

2.

Programma fysieke leefomgeving Moerdijk

8

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Ontwikkelend beheer Gedachtegang programma fysieke leefomgeving Uitvoeringsproces Programma Programma met assetsheets Het team

8 8 10 10 11

3.

Huidige situatie

13

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Strategische uitgangspunten Terugblik afgelopen beheerperiode Aard en omvang van de beheerarealen Uitbreiding beheerarealen Huidige kwaliteit

13 13 14 14 14

4.

Kaders en ontwikkelingen

18

4.1 4.2 4.3

Wettelijke kaders Gemeentelijke kaders Trends & ontwikkelingen

18 18 19

5.

Kernambities vanuit de omgevingsvisie

22

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6

Kernambitie 1: Versterken van stadse en dorpse leefomgeving Kernambitie 2: Bouwen aan een vitale en gezonde economie Kernambitie 3: Werken aan een groen, duurzaam, veilig en beleefbaar buitengebied Maatschappelijke thema’s en bijbehorende ambities Participatie (Energie) Transitie in de openbare ruimte

22 23 23 23 25 25

6.

Financiën

28

6.1 6.2

Huidige budgetten Uitgangspunten

28 28

7.

Vervolg

30

7.1 7.2 7.3

Doorontwikkeling programma fysieke leefomgeving Risico’s en aandachtspunten Actieplan programma

30 30 31

Bijlage I: Wettelijke & gemeentelijke kaders

34

Bijlage II: Assetsheets

36

Bijlage III: Participatie(kaders) bij beheer

37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

INLEIDING

blad 4 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

1.

Inleiding De openbare ruimte van de gemeente Moerdijk is de woon-, werk- en leefomgeving van de inwoners, ondernemers en bezoekers van de gemeente Moerdijk. Het is daarom van belang dat door middel van de juiste inrichting en beheer de leefomgeving aantrekkelijk, schoon, heel en veilig gehouden wordt. In het voorliggende programma fysieke leefomgeving wordt de eerste stap gezet richting het ontwikkelend beheren van onze openbare ruimte. Hierbij wordt de koppeling gemaakt tussen de omgevingsvisie, verschillende opgaven en beheer & onderhoud van onze leefomgeving. “Wij zorgen voor een functionele openbare ruimte voor iedereen.”

1.1

Belang van de openbare ruimte in de gemeente Moerdijk De openbare ruimte draagt in grote mate bij aan de leef kwaliteit van onze inwoners en bezoekers. Het is de ruimte waarin men zich verplaatst, verblijft en het bevordert de sociale interactie. De gemeente Moerdijk bestaat uit 11 kernen en een uitgestrekt buitengebied met ieder zijn eigen identiteit en inrichting van de leefomgeving. De wijze waarop deze openbare ruimte is ingericht en wordt beheerd is sterk bepalend voor het dagelijkse gebruik en beleving van de leefomgeving. Er is steeds meer verbinding tussen grote maatschappelijke opgaven en onze leefomgeving. Waar het beheer zich vroeger vooral richtte op de technische en esthetische (beeld)kwaliteit, wordt er nu en in onze toekomst nog meer, gekeken naar het effect van de leefomgeving op de veiligheid en gezondheid van inwoners. Deze trend toont een groeiende behoefte om de inrichting en het beheer van de openbare ruimte beter af te stemmen op deze maatschappelijke opgaven en ontwikkelingen.

1.2

Aanleiding en doel Tijden veranderen en integraal werken wordt de norm, zo ook in de openbare ruimte. Waar we voorheen vanuit alle verschillende sectorale beleid- en beheerplannen aan de slag gingen in de openbare ruimte, willen en moeten we nu naar één plan om onze doelen en ambities op dit gebied waar te kunnen gaan maken. Een integraal programma voor de openbare ruimte waarin onze visie op de openbare ruimte op tactisch en operationeel niveau verankerd wordt en onze kapitaalgoederen een bijdrage gaan leveren aan alle wenselijke maatschappelijke doelen. Het doel van dit programma is enerzijds om richting te geven aan beheer, integraal ontwerp en inkoop. Anderzijds om effectievere ontwerp- en aanbestedingsprocessen te doorlopen, omdat de discussie reeds op voorhand is gevoerd over wat onze gemeentelijke ambitie is en wat we belangrijk vinden in een gebied en de samenhang hiertussen. Een programma dat ervoor zorgt dat we de ambitie en kaders in onze strategische plannen zoals onder andere de klimaatstrategie en de omgevingsvisie verbinden met de manier waarop we de buitenruimte concreet inrichten en beheren. We zien de positie van de beheerder in deze veranderen, tegenwoordig gaat het beheer verder dan puur instandhouding van onze kapitaalgoederen, ook wel assets genoemd.

Op het gebied van beheer en grote maatschappelijke opgaven zoals klimaatverandering, biodiversiteitsverlies, circulariteit, energietransitie, chemievrij beheer en de gezondheid van onze inwoners spelen beheerders een steeds grotere rol en deze moet ingepast worden in onze manier van werken. Daarnaast is de ‘perfecte storm’ op komst, dit houdt in dat veel assets, aangelegd in jaren ’60 tot ’80 toe zijn aan een grote integrale renovatie/reconstructie. blad 5 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

Mede door de invoering van de omgevingswet wordt participatie ook bij het (her)inrichten van de openbare ruimte nog belangrijker. We moeten gaan bepalen hoe de vastgestelde wijze van participatie een rol krijgt bij regulier beheer. Om aan alle opgaven een goede invulling te kunnen geven, moeten we de stap maken van sectoraal beheer naar ontwikkeld beheer met sturing vanuit het programma fysieke leefomgeving.

1.3

Scope Het beheer en onderhoud van de fysieke leefomgeving richt zich op de vrij toegankelijke ruimte die de gemeente Moerdijk beheert. Hieronder vallen veel verschillende assets. Allen maken deel uit van de openbare ruimte en hebben onderling invloed op elkaar. Het programma is flexibel en het uiteindelijke doel is om alle assets onder te brengen in het programma. Voor de start van het programma is ervoor gekozen om uit te gaan van de assets die geheel vallen onder het beheer van het team Openbare ruimte, om vervolgens uit te groeien naar assetmanagement gemeente breed. Zoals aangegeven is het een ontwikkelproces. Onder andere assets als Sportterreinen, begraafplaatsen en vastgoed zijn op dit moment nog niet meegenomen. In dit programma gaat het om de volgende assets:  Wegen;  Verkeer;  Groen & faunavoorzieningen;  Bomen;  Civiele constructies;  Riolering;  Oppervlaktewater;  Openbare verlichting;  Straatmeubilair & overige objecten;  Spelen.

1.4

Leeswijzer      

Hoofdstuk 2 beschrijft het proces om tot het programma fysieke leefomgeving te komen en de gedachtegang achter het programma; Hoofdstuk 3 gaat in op de huidige situatie en kwaliteit van de beheerobjecten.; Hoofdstuk 4 beschrijft op hoofdlijnen de wettelijke en gemeentelijke kaders. Ook gaat dit hoofdstuk in op de trends en ontwikkelingen; Hoofdstuk 5 gaat in op kernambities uit de omgevingsvisie en legt de koppeling met het beheer van de fysieke leefomgeving in de gemeente Moerdijk; Hoofdstuk 6 beschrijft de financiële uitgangspunten; Hoofdstuk 7 gaat in op het vervolg en de te nemen acties in de komende beheerperiode.

blad 6 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

PROGRAMMA

blad 7 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

2.

Programma fysieke leefomgeving Moerdijk In de zomer van 2024 is de gemeente Moerdijk, in samenwerking met Antea Group, begonnen met het ontwikkelen van het programma fysieke leefomgeving Moerdijk. Dit programma heeft als doel om een integrale aanpak te borgen op beheer van de fysieke leefomgeving binnen de gemeentegrenzen van Moerdijk. Daarnaast geeft het programma inzicht en handvatten in de uitdagingen waar beheer mee te maken heeft. In dit hoofdstuk wordt gedetailleerd beschreven wat ontwikkelend beheer is, de gedachtegang, hoe deze stappen zijn uitgevoerd en welke methoden en technieken zijn toegepast.

2.1

Ontwikkelend beheer Bij de inrichting van onze openbare ruimte is straks, nu. De openbare ruimte die nu wordt aangelegd gaat zo lang mee dat deze nu zou moeten voldoen aan de ambities en opgaven die we willen behalen over 20 á 30 jaar, of zelfs later. Dit vraagt om een andere kijk op de wijze waarop we nu omgaan met het beheer en onderhoud van onze openbare ruimte. Dit vraagt om ontwikkelend beheer. De ontwikkeling van onze openbare ruimte vindt niet alleen plaats daar waar woningbouw of andere soortgelijke ontwikkelingen plaatsvinden, maar met name in onze bestaande openbare ruimten. De technische vervangingsopgave, welke wordt geïnitieerd vanuit het beheer, vormt een cruciaal moment voor de doorontwikkeling van deze openbare ruimte. De beheerder staat als het ware vooraan in de initiatieffase. De fase waarin alle ambities, opgaven en wensen een plaats krijgen. Naast de technische voorwaarden dient de beheerder meerdere opgaven in overweging te nemen en te zorgen voor een inrichting die toekomstbestendig is (in de basis) op alle assets. Om te komen tot ontwikkelend beheer werken we aan de hand van het programma Fysieke leefomgeving. Hierin worden de stappen gezet om vanaf het punt waar we nu staan door te kunnen ontwikkelen naar deze andere vorm van beheren, ontwikkelend beheer.

2.2

Gedachtegang programma fysieke leefomgeving Om te komen tot een programma fysieke leefomgeving wordt een proces met diverse stappen doorlopen. Het programma is in die zin een procesinstrument en geen los op zichzelf staand document. Zonder een doorlopend proces, geen programma. In deze paragraaf wordt het groeipad beschreven en het startpunt en de huidige positie van het beheer in dit proces. Startpunt van het proces Het beheer in de gemeente Moerdijk is vastgelegd in een aantal bestaande beleidsdocumenten en beheer- en uitvoeringsplannen. Tevens is er de beeldkwaliteit vastgesteld voor onze openbare ruimte op basis van de structuurelementen. De focus van deze sectorale plannen ligt voornamelijk op het voldoen aan de (wettelijke) verplichtingen, de normen en richtlijnen van het beheer van de desbetreffende assets. Deze beheerplannen geven hiermee inzicht in het technisch beheer en onderhoud om te voldoen aan de wettelijke kaders, gemeentelijke beleidskaders en beschikbare budgetten. Vanuit deze plannen hebben we de afgelopen jaren stappen gemaakt richting integrale projecten, echter vragen de maatschappelijke opgaven en toekomstige uitdagingen een meer solide basis en een verdere stap naar ontwikkelend beheer.

blad 8 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

Figuur 1, Groeipad Beheer Fysieke Leefomgeving (Antea Group)

In figuur1 is het te volgen groeipad beheer fysieke leefomgeving weergeven. De gemeente Moerdijk bevindt zich in het groene gedeelte. De eerste stap die we gaan maken is de stap naar integraal beheer om vervolgens, deels parallel, de stap naar ontwikkelend beheer te kunnen maken. Deze stap is per asset verschillend en/of uitdagender. Naast de technische opgave moet voor alle assets in de fysieke leefomgeving de koppeling gelegd worden met de maatschappelijke opgaven, samengevoegd in één heldere en integrale aanpak. Elke asset heeft op een bepaalde manier te maken met deze maatschappelijke opgaven zoals onderstaande figuur 2 weergeeft en draagt eraan bij. Denk daarbij aan een openbare ruimte waarin sociale interactie, bewegen in de openbare ruimte voor alle leeftijden, jong en oud, wordt aangemoedigd. Een inclusieve openbare ruimte waarin ook minder- validen zich veilig kunnen bewegen. En/of een inrichting waarbij hergebruik en duurzame keuze van materialen en onderhoudsmaatregelen centraal staan.

Figuur 2, koppeling maatschappelijke opgaven met de fysieke leefomgeving (Antea Group)

blad 9 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

Deze gedachten en maatschappelijke ontwikkelingen eisen een andere focus. Verwacht wordt dat verder wordt gekeken dan de veelal technische eisen per object. Steeds belangrijker wordt het samenspel, de integrale benadering. Enerzijds in de inrichting, het zoeken naar oplossingen die de meeste waarde opleveren voor gebruikers. Anderzijds ook in de afstemming van maatregelen; uit oogpunt van financiën en het beperken van overlast is een uitgekiende integrale planning en sturing van groot belang. In deze planning is het van belang ook rekening te houden met andere stakeholders, bijvoorbeeld netwerkbeheerders en woningbouwcorporaties, en dat inwoners via communicatie en participatie ook actiever geïnformeerd en betrokken worden. Met het opstellen van dit programma fysieke leefomgeving wordt een stap gezet in dit groeipad. Binnen het programma wordt gestart met het leggen van een koppeling met de beeldkwaliteit, maatschappelijke opgaven, samenwerking en de meerjarenplanning. Hiermee vormt het programma de basis om de stap richting ontwikkelend beheer in te zetten.

2.3

Uitvoeringsproces Programma Om tot een programma te komen zijn enkele cruciale stappen gezet. Als eerste stap is een kernteam gevormd. Vervolgens is input verzameld omtrent de huidige situatie per asset. Deze informatie is geanalyseerd en gebruikt om de basis voor het programma en de separate assetsheets op te stellen. Vervolgens zijn diverse sessies gehouden om inbreng te verzamelen op het gebied van maatschappelijke thema’s en de situatie in gemeente Moerdijk. Maar ook zijn er sessies gehouden met beheerders ter verdieping op de diverse assetsheets en is de basis gelegd voor de interactie en vragen tussen de assets. Bewonersparticipatie is binnen dit proces niet meegenomen. Dit omdat tijdens het opstellen van de omgevingsvisie bewoners actief betrokken zijn geweest. De kernambities en maatschappelijke thema’s voor beheer zijn een doorvertaling van de al eerder opgestelde ambities uit de omgevingsvisie. In hoofdstuk 5 zijn deze verder uitgewerkt en gekoppeld.

2.4

Programma met assetsheets Het programma fysieke leefomgeving vormt het overkoepelende document voor alle assetsheets (zie Figuur 3). Aan de basis van het programma liggen naast de wettelijke en gemeentelijke kaders, de opgave ten aanzien van de kernambities uit de omgevingsvisie, de maatschappelijke opgaven en wordt de koppeling met integraal beheer gelegd. Vervolgens is weergegeven welke bijdragen nu worden geleverd vanuit de assets aan onze maatschappelijke opgaven? De doorvertaling hiervan vindt plaats in de assetsheets, door weer te geven wat dit betekent voor het technische aspect, de financiën en de (integrale) acties voor de komende beheerperiode voor de assets. Al deze onderwerpen zijn overkoepelend voor de specifieke assets.

Figuur 1, Schematische weergave programma fysieke leefomgeving met assetsheets

blad 10 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

2.5

Het team De eerste stap is genomen om goed in beeld te krijgen wat we nu al doen in onze fysieke leefomgeving, tegen welke uitdagingen we aan lopen en waar we nu nog stappen moeten zetten. Dit om ervoor te zorgen dat ons beheer van de assets op gelijke hoogte is in relatie tot vastgesteld beleid om vervolgens de stap te kunnen maken naar integraal beheer en vervolgens naar ontwikkelend beheer. In de volgende hoofdstukken is inzichtelijk gemaakt waar we nu staan en welke data en inzichten we op dit moment hebben. In hoofdstuk 7 wordt aangegeven aan welke zaken gewerkt moet gaan worden om door te ontwikkelen naar ontwikkelend beheer. Naast alle data en inzichten over de assets is nog een zaak cruciaal en dat is het team. Naast dat voor de assets het beheer op orde gebracht gaat worden, gaan we als team ook deze ontwikkeling maken. Deze veranderende wijze van werken vraagt ook een andere benadering vanuit het team en uiteindelijk van onze organisatie. Om ontwikkelend te kunnen beheren, dienen we onze kennis vanuit de maatschappelijke opgaven ook op orde te houden en dit kan niet zonder onze collega’s van de andere domeinen.

blad 11 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

HUIDIGE SITUATIE blad 12 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

3.

Huidige situatie Om uitspraken te kunnen doen over het beheer van de fysieke leefomgeving is het allereerst van belang om inzicht te hebben in de huidige situatie. Welke strategische uitgangspunten hebben we? Wat (areaal) hebben we? Welke kwaliteit heeft het areaal op dit moment en wat zijn de beschikbare budgetten?

3.1

Strategische uitgangspunten Om te voldoen aan de missie: “Wij zorgen voor een functionele openbare ruimte voor iedereen” zijn diverse strategische uitgangspunten van kracht:  We handelen klimaatbestendig bij het (her)inrichten van onze openbare ruimte;  Van Afval Naar Grondstof is onze bijdrage aan een circulaire economie;  Verkeersveiligheid en bereikbaarheid in groeiend en verduurzamend Moerdijk waarborgen;  Woningen en (noodzakelijke) voorzieningen zijn goed en veilig bereikbaar;  Werklocaties zijn goed en veilig bereikbaar voor zowel personen als goederen;  De buurt is goed ingericht, schoon en heel;  Het verbeterde beheer Openbare Ruimte is zichtbaar voor bewoners;  Onze bedrijventerreinen zijn goed en op een duurzame wijze te bereiken voor zowel het personenvervoer (fiets, deelmobiliteit en auto) als het goederenvervoer (spoor, buis, water en weg).

3.2

Terugblik afgelopen beheerperiode In de afgelopen beheerperiode zijn enkele aandachtspunten naar voren gekomen. Het huidige beheersysteem voldoet niet aan de wensen van de beheerders, daarom is besloten om naar een nieuw beheersysteem over te gaan. Bij diverse assets is een achterstand met betrekking tot onderhoud geconstateerd. Per asset is in de assetsheet inzichtelijk gemaakt of er een achterstand is en welke bijbehorende risico’s en acties daarbij horen. Ook heeft beheer veel te maken gehad met nieuwe ontwikkelingen zoals de landbouwtransitie, circulariteit, verandering in mobiliteit, energietransitie en de aanleg van glasvezel. De gemeente Moerdijk is in het kader van duurzaamheid, chemievrij. Er worden geen chemische bestrijdingsmiddelen toegepast. De gevolgen hiervan worden buiten steeds meer zichtbaar. Mede door deze ontwikkelingen is de strategie van het beheer en onderhoud van de assets veranderd.

blad 13 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

3.3

Aard en omvang van de beheerarealen Om een gevoel te krijgen wat de omvang is van de assets die we beheren in onze openbare ruimte wordt hieronder een beeld gegeven. In de assetsheets (Bijlage II) is een gedetailleerder beeld zichtbaar. Asset

Object

Aantal

Eenheid

Wegen

Open verharding

1.834.749

m2

Gesloten verharding

1.697.687

m2

Verkeer

Verkeersborden

8.685

Stuks

Groen & faunavoorzieningen

Beplanting

478.648

m2

Grasvegetaties

3.420.986

m2

Faunavoorzieningen

15

Stuks

Bomen

Bomen

26.734

Stuks

Civiele constructies

Bruggen

105

Stuks

Tunnels

4

Stuks

Geleideconstructies

3.060

m1

Rioolleiding

486

Km

Gemalen

55

Stuks

Waterloop

52.552

m2

Watervlakte

72.022

m2

Beschoeiing

6.875

m1

Openbare verlichting

Lichtpunten

8.824

Stuks

Straatmeubilair & overige objecten

Straatmeubilair & overige objecten

2.277

Stuks

Spelen

Speelvoorzieningen

612

Stuks

Speelondergrond

4.055

m2

Riolering Oppervlaktewater

3.4

Uitbreiding beheerarealen Bij het realiseren van nieuwe projecten of uitbreidingen wordt van diverse assets het areaal vergroot. Afhankelijk van het type project worden één of meerdere assets vergroot. Bij vernieuwingen/uitbreidingen worden de areaalgegevens van de assets aangepast in het beheersysteem en wordt een beheerparagraaf opgesteld. Door de beheerkosten voor de gehele levensduur van de asset in beeld te brengen, ontstaat meer bewustwording over de totaalkosten, in plaats van enkel de aanlegkosten. Dit geeft inzicht in wie verantwoordelijk is, hoe vaak onderhoud nodig is en welke middelen daarvoor nodig zijn. Bij het actualiseren van dit programma en de bijbehorende assetsheets worden de nieuwe arealen van de assets opgenomen.

3.5

Huidige kwaliteit Een belangrijk onderdeel van het beheerproces (Plan, Do, Check, Act) is het monitoren van de kwaliteit van de assets in de fysieke leefomgeving. Dit biedt de beheerder inzicht in de huidige kwaliteit en mogelijkheden om het beheer indien nodig bij te sturen. De monitoring van de kwaliteit wordt op twee verschillende manieren uitgevoerd: op basis van technische- en beeldkwaliteit. Technische kwaliteit De technische kwaliteit van beheerobjecten wordt geïnspecteerd middels inspecties volgens de wet- en regelgeving. Hierbij worden de staat en prestaties van de asset gemonitord zodat de omgeving veilig en functioneel blijft. Denk hierbij aan o.a. rioolinspectie, weginspectie, VTA-controle, inspecteren van speeltoestellen of technische installaties. blad 14 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

Beeldkwaliteit Daarnaast wordt ook de beeldkwaliteit van de leefomgeving gemonitord. Dit betreft de verzorging van de openbare ruimte, waarbij de kwaliteit wordt bepaald aan de hand van beeldmeetlatten volgens de Kwaliteitscatalogus openbare ruimte (KOR) 2023 In deze paragraaf wordt de huidige kwaliteit van de assets beknopt beschreven. In november 2024 is een integrale kwaliteitsschouw uitgevoerd op 150 meetlocaties. Hierbij zijn 124 beeldmeetlatten van verschillende assets geschouwd om een beeld te geven van de huidige verzorgende kwaliteit. De resultaten hiervan zijn meegenomen in de assetsheets. Ook zijn meldingen meegenomen om de kwaliteit inzichtelijk te maken. Meldingen zeggen niets over de technische kwaliteit of levensduur, maar geven een beeld van de beleving van de gebruikers. In de assetsheets (Bijlage II) is een gedetailleerder beeld van de kwaliteit per specifieke asset opgenomen met een toelichting wat de gescoorde kwaliteit inhoudt. De vastgestelde ambitieniveaus zijn: A-kwaliteit: Centrumgebieden en entrees; B-kwaliteit: Woongebieden; C-kwaliteit: Buitengebied en industrie. Wegen 78% van het areaal wegen voldoet aan het vastgestelde kwaliteitsniveau (>B kwaliteit). 17% van het totale wegenareaal heeft te maken met uitgesteld onderhoud, de kwaliteit ligt hier op D niveau. Op verzorgend onderhoud scoort de asset wegen een B-kwaliteit.

Verkeer De kwaliteit voor verkeer scoort over het algemeen goed. In een enkele situatie scoort dekking van coating/ krassen op bebording en scheefstand drager ondermaats. Meldingen over verkeer gaan meer over gedrag en gebruik dan over de objecten. Wel zijn de wegwijzermasten een aandachtspunt, hiervan is de technische staat niet of nauwelijks inzichtelijk. Groen & faunavoorzieningen De grashoogte scoort op meerdere vlakken een D-kwaliteit, dit kan te maken hebben met de natte omstandigheden in het najaar waardoor niet gemaaid kan worden. Daarnaast valt op dat de verzorgende kwaliteit van groen over het algemeen een A of B-kwaliteit scoort. Enkel natuurlijk afval en onkruid in beplanting scoren voor bijna 10% een D-kwaliteit volgens de monitoring beeldkwaliteit. Bomen De kwaliteit van bomen in de gemeente Moerdijk is goed. Ongeveer 5% van de bomen scoort slecht, zeer slecht of is afgestorven volgens de conditie bomen. Kijkend naar de boomveiligheid is slechts 6% van de bomen aangemerkt als attentieboom, dit betreft een boom met een zichtbaar gebrek, zonder verhoogd risico voor de omgeving. Deze bomen worden jaarlijks geïnspecteerd om het risico goed te monitoren. 31% is geduid als risicoboom, dit betreft een boom met een gebrek met wel een verhoogd risico, 63% is geduid als veilige boom. Voor risicobomen geldt een beheermaatregel om het risico te verlagen/weg te nemen.

Na uitvoer van de maatregel vervalt deze boom vervolgens weer in een attentieboom of een veilige boom. Civiele constructies Bevuiling geleideconstructies scoren ondermaats volgens de kwaliteitsschouw november 2024. Verder scoren de civiele constructies op verzorgende kwaliteit goed. Relatief gezien worden weinig meldingen gemaakt over deze asset. Riolering De kwaliteit van gemalen, reservoirs en randvoorzieningen is over het algemeen goed. Beheerders hebben op basis van ervaringen, klachten en meldingen vastgesteld dat de kwaliteit van persleidingen voor 25% slecht is, terwijl ongeveer 60% als redelijk tot goed wordt beoordeeld. Door een achterstand in inspecties ontbreekt echter wel een volledig beeld van de kwaliteit. Daarnaast ontvangt de gemeente redelijk veel meldingen over riolering, met name over persleidingen en huisaansluitingen.

blad 15 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

Oppervlaktewater De waterkwaliteit van oppervlaktewater is niet inzichtelijk in de assetsheet. Wel is de verzorgende kwaliteit inzichtelijk gemaakt door middel van een integrale schouw, hieruit blijkt dat alle gemonitorde beeldmeetlatten een A-kwaliteit scoren. De meldingen die binnenkomen over deze asset gaan met name over baggeren. Hierin werkt de gemeente samen met het waterschap. Achterstanden hierin zijn geconstateerd. Openbare verlichting Alle geschouwde beeldmeetlatten van openbare verlichtingen scoren een B-kwaliteit of hoger volgens de 90%normering van de CROW. Wel valt op dat bevuiling op verlichting voor 8% een D-kwaliteit scoort. Volgens de restlevensduur zit bijna 14% van de masten aan of over de restlevensduur. Voor armaturen is dat ongeveer 20%. Straatmeubilair & overige objecten De kwaliteit van straatmeubilair en overige objecten scoort volgens de kwaliteitsschouw november 2024 goed. De meldingen over straatmeubilair gaan met name over het extra plaatsen van objecten. Spelen In 2028 en 2034/2035 wordt een vervangingspiek van speelvoorzieningen verwacht. Wel valt op dat voor ongeveer 24% van de speeltoestellen het vervangingsjaar niet inzichtelijk is. De verzorgende kwaliteit van speelvoorzieningen scoort grotendeels A-kwaliteit. Enkel bevuiling op speelvoorzieningen scoort ondermaats, namelijk D-niveau.

blad 16 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

KADERS & ONTWIKKELING

blad 17 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

4.

Kaders en ontwikkelingen Er bestaat geen overkoepelend wettelijk kader waarin voor gemeenten alle rechten en plichten met betrekking tot het beheer van de fysieke leefomgeving zijn vastgelegd. Beheerders hebben veel lokale keuzevrijheid maar zijn hierbij wel gebonden aan een aantal wettelijke en gemeentelijke kaders. Voor de invulling van het beheer van onze fysieke leefomgeving gelden wettelijke en gemeentelijke kaders. Dit hoofdstuk gaat in op de belangrijkste kaders voor het beheer van de fysieke leefomgeving in de gemeente Moerdijk. Een aantal recent vastgestelde wettelijke kaders hebben aanvullend invloed op het beheer en zijn in dit hoofdstuk opgenomen. Voor de overige, reeds bekende kaders wordt verwezen naar Bijlage I.

4.1

Wettelijke kaders De omgevingswet Met de nieuwe omgevingswet verandert het juridische kader voor de openbare ruimte. Ambities worden integraal van aard, meer verplichtend en minder vrijblijvend. Met méér ruimte voor lokale initiatieven en nadruk op (vroegtijdige) participatie. In de omgevingsvisie worden de doelen vastgelegd vanuit geïntegreerde thema’s zoals bereikbaarheid en duurzaamheid, maar ook bijvoorbeeld gezondheid, op basis van gemeenschappelijke kernwaarden.

4.2

Gemeentelijke kaders De omgevingsvisie gemeente Moerdijk 2040 De omgevingsvisie van de gemeente Moerdijk beschrijft de huidige ontwikkelingen en hoe daarmee om te gaan binnen de gemeente. Zo worden kansen en uitdagingen uitgelicht van alles wat betrekking heeft op de fysieke leefomgeving. Om zo goed mogelijk in te spelen op de kansen en uitdagingen zijn drie kernambities opgesteld.  Versterken van stadse én dorpse leefomgeving;  Bouwen aan een vitale en gezonde economie;  Werken aan een groen, duurzaam, veilig en beleefbaar buitengebied. Klimaatstrategie De klimaatstrategie gemeente Moerdijk schetst de breedte van de opgave, de inzet en rol, de uitgangspunten en met wie we samenwerken zodat de gemeente Moerdijk klimaatproof gemaakt wordt. Het tijdig anticiperen op een veranderend klimaat is van essentieel belang op bijna alle opgaven zoals, wonen en werken, natuur en biodiversiteit, de energietransitie, mobiliteit en samenleving. De klimaatstrategie biedt aan de hand van drie strategische lijnen handvatten om te sturen op klimaatverandering binnen onderhoud en beheer. Energieprogramma Moerdijk 2025 De steeds veranderende omgeving waarin de energietransitie een plek moet krijgen, vraagt om een uitwerking het Energieprogramma. Dit programma geeft de principes, ontwikkelingen en Uitvoeringsagenda van energie in Moerdijk weer.

Daarnaast worden voor elke sector de actuele opgaven, acties en kansen beschreven voor de energietransitie.

blad 18 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

4.3

Trends & ontwikkelingen Deze paragraaf schetst een beeld van een aantal belangrijke trends en ontwikkelingen voor de fysieke leefomgeving in Nederland maar ook in de gemeente Moerdijk. Het zijn ontwikkelingen die invloed hebben op de fysieke leefomgeving waarin we wonen, werken, ons verplaatsen en recreëren. Onder de ontwikkelingen vallen ook maatschappelijke thema’s waar we allemaal mee te maken krijgen. Door deze te koppelen aan beheer van de fysieke leefomgeving wordt maatschappelijke meerwaarde gecreëerd. De koppeling van de kernambities en de bijbehorende maatschappelijke thema’s naar beheerambities wordt in hoofdstuk 5 verder vormgegeven. Landbouwtransitie De gemeente Moerdijk is een plattelandsgemeente. De laatste jaren staat de landbouw steeds meer onder druk. Dit doordat er steeds duurzamer gewerkt moet worden om de ecologische voetafdruk te verminderen. Maar ook door nieuwe innovaties en technologieën. Deze effecten van deze transitie zijn duidelijk te merken door steeds grotere en zwaardere landbouwvoertuigen die deze schaalvergroting met zich meebrengt. Duurzaamheid & circulariteit Zowel landelijk als in de gemeente Moerdijk is duurzaamheid een steeds belangrijker onderwerp geworden op allerlei vlakken van de maatschappij.

Deze ontwikkeling sluit aan op de behoeften en welvaart van het heden, zonder de welvaart en behoeften van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. Door op een duurzamere manier om te gaan met de leefomgeving wordt er minder druk op het milieu uitgeoefend. De grondstoftransitie gaat over het veranderen van de manier waarop we grondstoffen gebruiken en beheren. Het gebruik van afval als grondstof en terugwinnen van energie zijn hierbij belangrijke thema’s. Daarnaast wordt in de openbare ruimte gezocht naar het toepassen en hergebruiken van vrijkomende (organische) bouwstoffen. Gezondheid Gezondheid krijgt steeds meer aandacht. Mensen worden zich steeds bewuster van het belang van een gezonde levensstijl. Ook de overheid zet steeds meer middelen en mogelijkheden in om de gezondheid positief te beïnvloeden. Een gevarieerde groene fysieke leefomgeving draagt bij aan het psychische en fysieke welzijn van de inwoners en moedigt aan tot meer beweging, wat een gezonde levensstijl bevordert. Maar ook zorgt dit voor meer contacten wat bijdraagt aan de mentale gezondheid. Sociale interactie Als gevolg van individualisering en digitalisering ontstaat er steeds minder sociale interactie. Desondanks is het wel belangrijk sociale cohesie te stimuleren. Het bevordert het sociale welzijn maar ook het veiligheidsgevoel in een wijk of buurt.

Naast de voordelen voor inwoners zelf, geeft sociale interactie ook identiteit aan een wijk. Zo wordt de omgeving levendiger door ontmoetingsplaatsen of speeltuinen. Toegankelijkheid Er wordt steeds meer aandacht besteed aan toegankelijkheid in de fysieke leefomgeving. Daarbij gaat het om het creëren van ruimtes die voor iedereen toegankelijk zijn, ongeacht fysieke beperkingen. Naast de inrichting van deze gebieden, wordt ook in participatietrajecten gekeken naar het betrekken van een diverse groep. Klimaatadaptatie Het klimaat veranderd, de strijd is niet meer alleen tegen het water door extreme regenval, maar we kampen ook met droogte en hitte. Om deze gevolgen te beperken is de klimaatstrategie gemeente Moerdijk opgesteld. In de klimaatstrategie worden strategische en operationele doelen opgesteld met betrekking tot klimaatverandering. Op basis van deze doelen kunnen er stappen gezet worden om de fysieke leefomgeving aan te passen aan het veranderende klimaat. Dit vergt integraal denken én uitvoeren. Biodiversiteit De diversiteit van soorten planten en dieren in Nederland neemt af. Het verdwijnen van deze biodiversiteit heeft invloed op zowel de mens als de natuur in onze fysieke leefomgeving. Het is daarom van belang dat het biodiversiteitsverlies wordt omgebogen naar een biodiversiteitsherstel.

Door het maken van bewuste keuzes in type en soort beplanting bij (inrichting) projecten en kritisch te kijken naar de bestaande groene kwaliteit die blad 19 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

waarde heeft voor de aanwezige fauna kan de biodiversiteit bevorderd worden. Daarnaast is het van belang om in te zetten op een vitaal en divers groenareaal om beter bestand te zijn tegen ziekten en plagen. Binnen de gemeente Moerdijk is essentaksterfte een groot probleem, een derde van het areaal bestaat namelijk uit essen. Participatie Burgers voelen zich betrokken bij hun wijk of omgeving en zetten zich daar vrijwillig voor in. Ze nemen steeds vaker het initiatief om oplossingen te bedenken voor bijvoorbeeld het onderhoud van speeltuinen of groenvoorzieningen. Dit verandert de relatie tussen overheid en burgers. Actieve burgers willen gehoord worden en verwachten maatwerk van de overheid, in plaats van standaardoplossingen. Dit leidt tot een nieuwe vorm van samenwerking, waarbij de gemeentevoorzieningen kan aanbieden of beschikbaar stellen. Wel is het van belang dat binnen de gemeente eenduidigheid is over hoe om te gaan met participatie in welke situatie. Concreet geven we hier invulling aan in hoofdstuk 5.5 van dit programma. Energietransitie Er is een transitie gaande waarbij we steeds meer nieuwe en duurzame energiebronnen gebruiken voor onze behoeften aan energie en warmte. Het gebruik van fossiele brandstoffen zoals gas wordt tegelijkertijd verminderd om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan.

Deze aanpak ligt in lijn met het Klimaatakkoord van de Nederlandse overheid. De energietransitie heeft ook gevolgen voor de fysieke leefomgeving, waarbij de druk op en in de ondergrond toeneemt. De gemeente Moerdijk heeft in het kader van de energietransitie een plan uitgewerkt om in 2050 naar aardgasvrij wonen te gaan. Maar heeft ook een samenwerking met andere gemeenten in West-Brabant waarbij de Regionale Energiestrategie (RES) is opgesteld. Nutsbedrijven Nutsbedrijven zoals water-, gas-, elektriciteits- en telecombedrijven hebben een aanzienlijke impact op de fysieke leefomgeving. Deze bedrijven leggen uitgebreide netwerken van leidingen, kabels en andere infrastructuur aan. Dit heeft effect op de bodem en het landschap met name tijdens de aanleg. Maar ook door noodzakelijke vervanging of verzwaring van deze netwerken raakt de asset wegen eerder afgeschreven dan voorzien. Om dit effect te minimaliseren dienen de planningen van vervanging zoveel mogelijk met elkaar afgestemd te worden om eerdere afschrijving van materialen, en daarmee kapitaalsvernietiging te voorkomen. Financiën ‘Ravijnjaar 2026’ is een veel besproken term. Gemeenten gaan structureel minder geld ontvangen van de rijksoverheid wat leidt tot financiële tekorten.

Om deze tekorten op te vangen moet er bezuinigd worden, het effect van de bezuinigen die hierbij komen kijken kan impact hebben op de kwaliteit en beleving van de fysieke leefomgeving. Vervangingsopgave De komende decennia staat de openbare ruimte voor een grote vervangingsopgave. Veel delen van de openbare ruimte die rond de jaren ‘60 zijn aangelegd, naderen het einde van hun technische levensduur; een ‘perfecte storm’. In de gemeente Moerdijk is het gemiddelde bouwjaar van woningen 1972. Een groot deel van de wijken is dus toe aan vervanging. Het vervangen van deze kapitaalgoederen in een korte periode kan leiden tot onevenredig hoge maatschappelijke kosten. Daarom is het een uitdaging om deze vervanging zo te realiseren dat de kosten niet sterk stijgen. Dit moment biedt ook de kans om de openbare ruimte toekomstbestendig te maken door bewonerswensen en thema’s zoals klimaatadaptatie, energietransitie en mobiliteitsvraagstukken actief te betrekken bij het proces. Mobiliteitstransitie Veel infrastructuur is in de wederopbouw, jaren ’60/’70, aangelegd, in de gemeente Moerdijk is dit ook het geval. Het gebruik van onze wegen is door de jaren heen verandert. Wegen welke voorheen alleen door landbouwverkeer gebruikt werden, worden nu ook intensief door auto- en fietsverkeer gebruikt. Landbouwverkeer is groter en zwaarder geworden. En het verkeer is fors in intensiteit toegenomen.

Niet alle wegen zijn geschikt voor dit veranderde gebruik en aanpassingen zijn niet altijd mogelijk. Dit zie je terug in bermschades en snellere veroudering van buitenwegen.

blad 20 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

KERNAMBITIES blad 21 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

5.

Kernambities vanuit de omgevingsvisie De omgevingsvisie geeft inzicht in de ontwikkelingen binnen de gemeente Moerdijk. Hoe gaan we om met de verschillende kansen en uitdagingen die spelen in de openbare ruimte. Maar ook hoe gaan we om met wonen, werken, natuur, milieu, gezondheid, duurzaamheid, water en alles wat nog meer komt kijken in de fysieke leefomgeving. Op basis van alle uitdagingen die spelen zijn kernambities geformuleerd om zo te voldoen aan de visie van Moerdijk. In dit hoofdstuk wordt een koppeling gelegd met de kernambities uit de omgevingsvisie, maatschappelijke thema’s en wat het beheer van de fysieke leefomgeving hieraan op dit moment bijdraagt. In de omgevingsvisie van gemeente Moerdijk is een visie opgesteld voor Moerdijk in 2040, deze luidt als volgt:

“In 2040 is de gemeente Moerdijk een aantrekkelijk mozaïek, van stad en land, oud en nieuw, groot en klein, rust en reuring. Voortgebouwd op de eigenschappen die al sinds jaar en dag in de gemeente te vinden zijn, is Moerdijk in 2040 een aantrekkelijke plek om te wonen, werken, ondernemen en recreëren. Moerdijk is in 2040 een mozaïek van formaat: met krachtige kernen en gebouwd op duurzame gronden.” Om aan deze visie te voldoen zijn drie kernambities in de omgevingsvisie geformuleerd: 1. Versterken van stadse en dorpse leefomgeving; 2. Bouwen aan een vitale en gezonde economie; 3. Werken aan een groen, duurzaam, veilig en beleefbaar buitengebied. Deze kernambities worden hieronder verder toegelicht. Maatschappelijke thema’s Tijdens twee werksessies zijn de maatschappelijke thema’s vanuit de omgevingsvisie en het programma besproken. Hierbij is input verzameld over hoe de huidige beheerstrategie bijdraagt aan deze thema’s en de bijbehorende ambities. De besproken thema’s zijn:  Gezondheid, sociale interactie & toegankelijkheid;  Duurzaamheid & circulariteit;  Klimaatadaptatie;  Biodiversiteit;  Participatie;  Energietransitie.

5.1

Kernambitie 1: Versterken van stadse en dorpse leefomgeving Binnen deze kernambitie wordt ingezet op de woningbehoefte in combinatie met de lokale behoeften om zo te groeien als gemeente. Hierbij is het belangrijk dat het bestaande karakter van de kernen wordt versterkt. Bij het vergroten van de woningvoorraad in de gemeente Moerdijk wordt meerwaarde toegevoegd in de vorm van verduurzaming, vergroening, verbetering van klimaatrobuustheid in de leefomgeving en versterken van de vitaliteit en leefbaarheid. Bij de ontwikkeling van nieuwe plannen wordt altijd een integrale afweging gemaakt vanuit de lagenbenadering. Daarnaast gaat de kernambitie in op een goede bereikbaarheid waarbij actieve mobiliteit gestimuleerd wordt. Om de gezonde levensstijl te vergroten is het van belang dat fietspaden veilig en goed verlicht zijn. Ook zal beweging gestimuleerd worden door meerdere speelplekken in de buitenruimte te faciliteren. Deze speelplekken dienen ook als ontmoetingsplek binnen een wijk met een veilige woon- en werkomgeving als basis.

blad 22 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

5.2

Kernambitie 2: Bouwen aan een vitale en gezonde economie Om te bouwen aan een vitale en gezonde economie worden economische kansen benut om de vitaliteit van de gemeente en de gezondheid van de inwoners van de gemeente Moerdijk te versterken. Daarnaast staat verduurzaming van de haven- en industrieterreinen centraal vanuit het maatschappelijke belang maar ook in het kader van toekomstbestendige werkgelegenheid. Aantrekkelijke werkgelegenheid is afhankelijk van goede bereikbaarheid, meer duurzame en veilige verkeersopties zijn daarbij de basis. Binnen deze kernambitie wordt gestuurd op lokale doelen op het gebied van duurzaamheid, klimaat, gezondheid, bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid voor de omgeving. Lokale gemeenschappen worden versterkt en kleinere kernen en het buitengebied worden vitaal gehouden. Maar ook wordt gestuurd op natuur, dit is belangrijk voor het stedelijk gebied als woon-, werk- en leefgebied om de biodiversiteit te versterken, de hitte te reduceren en een gezondere leefomgeving te creëren.

5.3

Kernambitie 3: Werken aan een groen, duurzaam, veilig en beleefbaar buitengebied Een belangrijk onderdeel voor de ambitie in het buitengebied is dat het buitengebied zijn agrarische identiteit behoudt maar wel toekomstgericht wordt vormgegeven. Hierbij krijgt duurzame en klimaatrobuuste landbouw een plek en wordt rekening gehouden met de leefbaarheid van het gebied. Binnen deze nieuwe vorm van landbouw wordt het water- en bodemsysteem sturend om zoveel mogelijk water vast te houden, te benutten en te bergen voordat het wordt afgevoerd. Om een duurzaam en beleefbaar buitengebied te realiseren is het van belang dat de herkenbaarheid en beleefbaarheid wordt gestimuleerd, denk hierbij aan een koppeling met cultureel erfgoed. Ook wordt gekeken naar koppelkansen met de klimaatopgave, water en andere bestaande eigenschappen van het gebied om zo de kwaliteit en de gebruikerswaarde te versterken van het Moerdijkse open polderlandschap. Al deze aspecten dragen bij aan een prettig woongebied met een goede kwaliteit van leven, rustig wonen, gezonde leefomgeving en veilige wegen, wandel- en fietspaden.

5.4

Maatschappelijke thema’s en bijbehorende ambities Hieronder wordt weergegeven welke bijdragen onze assets leveren aan de maatschappelijke thema’s en bijbehorende ambities. Gezondheid, sociale interactie & toegankelijkheid Het beheer van de assets draagt op de volgende manieren bij aan gezondheid, sociale interactie en toegankelijkheid binnen de kernambities;  

  

De functie van het gebied is bepalend voor de materiaalkeuze bij (nieuwe) ontwikkelingen, om de lokale identiteit van een gebied te versterken; We zetten in op meer educatie met betrekking tot het thema gezondheid bij scholen en bewonersavonden, hierbij wordt meer aandacht besteed aan nationale boomfeestdag, schoonmaak dag, burendag etc.; Bij integrale herinrichtingsprojecten wordt de potentie van bereikbaarheid, toegankelijkheid en vergroening onderzocht; De verkeersveiligheid en de doorstroming van het verkeer wordt verbeterd; We verbeteren wandelroutes, recreatie- en ontmoetingsplekken om de omgevingskwaliteit te versterken.

Duurzaamheid & circulair Het beheer van de assets draagt op de volgende manieren bij aan duurzaamheid en circulair binnen de kernambities; 

We houden rekening met de duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG) en stimuleren zoveel mogelijk om deze toe te passen;

blad 23 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

  

    



In de aanbestedingen vragen we onder andere duurzaamheid uit maar ook passen we de CO2-ladder toe; Bij aanschaf van nieuwe producten/objecten kijken we met name naar de ergonomie en de circulariteit van producten en een duurzame inkoop; We bekijken de mogelijkheden om integraal te programmeren op basis van data-analyses en procesverbeteringen. We gebruiken data-analyses om inefficiënties in bestaande processen te identificeren en verbeteringen door te voeren; We stimuleren integrale samenwerking in de fysieke leefomgeving om zo synergievoordelen te behalen; Om zoveel mogelijk impact op het gebied van duurzaamheid te maken passen we ook SROI (social return on investment) toe; We verstrekken klimaatsubsidies om projecten zoals groene daken en tuinen, regentonnen etc. te stimuleren; Het wagenpark van de gemeente wordt verduurzaamd waarbij o.a. elektrische voertuigen voor de buitendienst beschikbaar komen; Om de CO2 uitstoot te verminderen en de bereikbaarheid/toegankelijkheid te vergroten wordt Bravoflex openbaar vervoer op maat ingezet. Maar wordt ook gekeken naar mogelijkheden om transportbewegingen te verminderen, denk hierbij aan het combineren van ritten en het stimuleren van langzaam verkeerroutes; We kijken naar mogelijkheden om afval beter gescheiden in te zamelen maar ook om het gescheiden te verwerken.

Klimaatadaptatie Het beheer van de assets kan op de volgende manieren bijdragen aan klimaatadaptatie binnen de kernambities;        

    

Bij integrale (her)inrichtingsprojecten wordt de potentie van klimaatadaptieve maatregelen onderzocht, denk hierbij aan het creëren van koelteplekken, waterberging etc.; We gaan de maatlat klimaat adaptief ontwikkelen opstellen; In ruimtelijke plannen en ontwikkelingen vergroten we de rol van klimaat, een van de concrete acties daarbij is om 60 millimeter waterberging op elke m2 te realiseren bij (her)ontwikkeling; We gaan meer waterbodem sturend werken, om zo aan te sluiten op de regelgeving van het rijk; Om verdroging tegen te gaan, gaan we eerst hemelwater hergebruiken, vervolgens oppervlakkig afkoppelen en tot slot afvoeren; Waar mogelijk stimuleren we het bergen van water op eigen terrein en voorkomen van functieloze verharding en gaan deze locaties ontharden; Opstellen van afspraken rondom een hitteprotocol, handelen tijdens zomerse/tropische dagen, met Surplus en scholen; We verstrekken subsidies om klimaatadaptieve maatregelen te ondersteunen, denk hierbij aan ‘stimuleringsregeling Landschap’, klimaatsubsidies voor o.a.

groene daken en regentonnen en ‘operatie steenbreek'; We vergroten klimaatbewustwording door het organiseren van onder andere ‘boomfeestdag’ en ‘klimaatweek’; Om klimaatadaptatie te versterken gaan we samenwerken met andere partijen, denk hierbij aan het waterschap voor peilbeheer en klimaatburgemeesters om signalen tussen inwoners en gemeente beide kanten op te delen; Om meer ruimte te creëren voor klimaat adaptieve maatregelen worden, waar mogelijk, autoluwe zones toegepast; Een effectief ondergronds ruimtegebruik is cruciaal voor een multifunctionele leefomgeving, denk hierbij aan voldoende ruimte voor de wortels van bomen in combinatie met kabels en leidingen; We zetten in op multifunctionele gebieden waar ook ruimte is voor biodiversiteit en klimaatadaptatie.

blad 24 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

Biodiversiteit Het beheer van de assets kan op de volgende manieren bijdragen aan biodiversiteit binnen de kernambities;     

5.5

Om de biodiversiteit te bevorderen in de gemeente nemen we deel aan Bijenlandschap West-Brabant. Hiermee versterken we het leefgebied voor wilde bijen en andere bestuivers door het inzaaien met inheemse soorten voor meer bloeiende beplanting; We verstrekken subsidies om maatregelen omtrent het versterken van de biodiversiteit te ondersteunen, denk hierbij aan ‘stimuleringsregeling Landschap’ en diverse klimaatsubsidies; Door het aanleggen van ecologische verbindingszones (EVZ) en inzetten op ontsnippering krijgen flora en fauna meer kansen om zich te vestigen en uit te breiden; Om aanvullend in te zetten op het vergroten van het groenareaal in de gemeente wordt grond gekocht om hier groen en waterberging te realiseren; Bij het plaatsen van verlichting en ander straatmeubilair wordt rekening gehouden met de natuur.

Participatie Bij participatie gaat het om het betrekken van bewoners, bedrijven en andere partijen bij besluitvorming over de fysieke leefomgeving. Participatie kent verschillende vormen, de gemeente kan hierbinnen twee rollen aannemen. Als initiatiefnemer, hierbij faciliteert de gemeente participatie zoals bij inwonersparticipatie. Daarnaast kan overheidsparticipatie toegepast worden, hierbij ligt het initiatief bij een andere partij en is de gemeente een van de betrokkenen. Binnen beheer kunnen diverse soorten participatie toegepast worden volgens de participatie ladder. Wanneer welk participatiekader toegepast wordt bij beheer is per situatie afhankelijk, in Bijlage III zijn de participatiekaders van beheer volgens de participatie ladder verder uitgewerkt en weergegeven. Het beheer van de assets kan op de volgende manieren bijdragen aan participatie binnen de kernambities; 

 

5.6

Bij (her)inrichtingsprojecten worden bewoners betrokken vanaf het begin, afhankelijk van het project/ doel wordt een passende participatievorm gekozen. Op deze manier wordt de betrokkenheid, het eigenaarschap en begrip vergroot bij inwoners; Om bewustwording te creëren worden bewoners geïnformeerd en afhankelijk van de situatie kunnen bewoners participeren; Buurtbewoners krijgen de mogelijkheid tot eigen invulling voor de openbare ruimte binnen de participatiekaders, om betrokkenheid en eigenaarschap te vergroten.

(Energie) Transitie in de openbare ruimte Het energieprogramma, eerder genoemd in de gemeentelijke kaders, biedt handvatten voor de energietransitie. De grootste uitdaging van de energietransitie in relatie met de fysieke leefomgeving heeft te maken met de vervangingsopgave. Doordat veel wijken in de jaren ‘60/’70 aangelegd zijn, zijn veel assets toe aan vervanging (de grote storm). De grootste assets zijn daarbij wegen en riolering. Daarnaast speelt de transitie in de ondergrond, waarbij glasvezel is aangelegd, kabels en leidingen aanwezig zijn en in de toekomst ook steeds meer warmtenetten. Het is hierbij belangrijk dat de vervangingsopgave van de assets gelijktijdig met de vervanging van de ondergrondse assets loopt om desinvesteringen te voorkomen. Doordat hier niet enkel de gemeente aan zet is maar ook externe partijen maakt dit een complexe opgave. Om de transitie zo effectief, efficiënt en kostenbesparend mogelijk te laten doorlopen zijn de volgende ambities van beheer geformuleerd;   

Het aanstellen van één aanspreekpunt binnen de gemeente Moerdijk om de transitie integraal aan te pakken; Samenwerking zoeken met externe betrokken partijen en samen een meerjarige planning en programmering realiseren; Op basis van de samenwerking een meerjarenplanning van 2-10 jaar vooruit met actieplan opstellen voor de gemeente Moerdijk waarin wijkgericht gewerkt wordt;

blad 25 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025



 

Powerport Moerdijk is een belangrijk energie- en infrastructuurknooppunt in Nederland. Het omvat de gemeenten Geertruidenberg, Drimmelen en Moerdijk. Deze regio is cruciaal voor de vestiging van energievoorzieningen en infrastructuur. Deze ontwikkeling biedt kansen in de gemeente Moerdijk maar is tegelijkertijd ook een opgave waarmee het beheer van de fysieke leefomgeving te maken krijgt; We ronden de visie en plaatsingsbeleid laadinfrastructuur af en geven daarmee de randvoorwaarden voor een snelle uitrol van publieke laadpalen; Er is nog veel potentie voor zon op dak in Moerdijk. We houden vast aan het bestaande beleid om duurzame opwek van energie met zonnepanelen op daken toe te staan.

blad 26 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

FINANCIËN

blad 27 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

6.

Financiën Het programma Fysieke Leefomgeving is een continu proces en nooit ‘af’. Financiën vormen hierin een essentieel onderdeel. In dit hoofdstuk beschrijven we de uitgangspunten en hoe financiën binnen het proces worden meegenomen.

6.1

Huidige budgetten De huidige budgetten zijn vastgelegd in de assetsheets en bestaan uit onderhoudsbudgetten en vervangingsinvesteringen. Voor de opstart van het programma is inzicht nodig in:  Welke budgetten beschikbaar zijn;  Hoe deze budgetten zich verhouden tot het vastgestelde beleid en onze arealen. De resultaten hiervan zijn verwerkt in de assetsheets. We constateren dat de financiën voor sommige assets onvoldoende zijn om het huidige beleid uit te voeren. Oorzaken hiervan zijn onder andere:  Onvoldoende inzicht in de omvang van het areaal;  Ontbreken van beleid en/of duidelijke richtlijnen;  Verschil tussen de vastgestelde ambitie en de beschikbare budgetten. De situatie verschilt per asset. In de komende beheerperiode wordt hier verder onderzoek naar gedaan om een meer gedetailleerd beeld te krijgen. Dit om te bepalen wat gedaan moet worden om de budgetten op orde te krijgen. Dit kan op verschillende manieren een uitwerking krijgen. Het kan zijn dat claims volgen in lijn met de vastgestelde ambities of ambities/ beleid herzien dient te worden, mogelijk ook omdat andere factoren meespelen in het gerealiseerd krijgen van de ambitie. Per asset kan dit een andere uitwerking krijgen.

6.2

Uitgangspunten Om te zorgen voor voldoende en blijvend beschikbare budgetten voor beheer en uitvoering in het algemeen, hanteren we de volgende uitgangspunten: 1. Geen ambitie zonder financiële onderbouwing Ambities mogen pas worden vastgesteld na een volledige financiële doorrekening over de gehele levenscyclus. Geen budget betekent geen uitvoering. Dit voorkomt onrealistische verwachtingen en zorgt ervoor dat ambities haalbaar en verantwoord worden vastgesteld. 2. Evenwicht tussen ambitie en beheer Een hogere of andere ambitie heeft gevolgen voor beheer en onderhoud, niet alleen voor de betreffende asset maar ook voor gekoppelde assets. Bij het ontwikkelen van nieuwe ambities moet daarom duidelijk zijn:  Wat de effecten zijn op bestaande assets;  Welke stappen en keuzes nodig zijn om de ambitie te realiseren;  Ken de huidige situatie voordat je ambities stelt. 3.  

We werken volgens de Plan-Do-Check-Act-cyclus: Beleid moet regelmatig worden geëvalueerd; Beleid moet worden aangepast als de omstandigheden veranderen.

Door deze uitgangspunten te volgen, voorkomen we dat ambities niet uitvoerbaar zijn of financiële problemen veroorzaken. De huidige én toekomstige opgaven vragen vooraf om duidelijkheid over de benodigde middelen, zodat bewuste keuzes kunnen worden gemaakt.

blad 28 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

VERVOLG

blad 29 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025

7.

Vervolg

7.1

Doorontwikkeling programma fysieke leefomgeving Na het vaststellen van de basis van het programma fysieke leefomgeving is dit het nieuwe uitgangspunt voor het beheer en onderhoud van de assets in de fysieke leefomgeving. De komende beheerperiode gaat de gemeente Moerdijk aan de slag met dit programma, de assetsheets en bijbehorende actiepunten. Hiermee werken we aan het op orde brengen van de basis en ontwikkelen we door op basis van het programma. Niet alleen het up-to-date brengen en houden van de benodigde gegevens is hierbij een onderdeel. Ook het uitbouwen van het waarde gestuurd beheer, het toevoegen van nieuwe assets en het opnemen van beleidsbladen zijn hier een onderdeel van.

7.2

Risico’s en aandachtspunten In deze paragraaf zijn de overkoepelende en gemeente brede risico’s en aandachtspunten omschreven. Risico’s:  Op het moment zijn nog niet alle areaal- en kwaliteitsgegevens inzichtelijk van diverse assets om door te groeien op het groeipad fysieke leefomgeving. Het is noodzakelijk om deze basis op orde te hebben en te houden;  De vervangingsopgave en de energietransitie vormen grote risico’s. Deze twee opgaven behoeven een nieuwe manier van werken waar meer tijd, financiën, capaciteit en personeel met de juiste competentie voor benodigd zijn;  Het niet volledige inzichtelijk hebben van de vervangingsopgave van o.a. riolering en wegwijzermasten vormt een risico met betrekking tot veiligheid en financiën;  Voor diverse assets zijn onvoldoende structurele vervangingsbudgetten opgenomen in de huidige begroting;  De capaciteit zowel intern als extern is beperkt waardoor uitgesteld onderhoud moeilijk in te lopen is en zelfs oploopt;  Op het moment zijn diverse plannen in ontwikkeling om meer woningen te bouwen, door de uitbreiding van de gemeente Moerdijk ontstaat in de toekomst een hogere belasting op diverse assets. In Bijlage II, de assetsheets, zijn de risico’s en aandachtspunten verder in detail uitgewerkt per asset.

Hieronder worden de belangrijkste per asset benoemd:  Wegen: nutsbedrijven hebben onvoldoende zicht op hun meerjarenplanningen waardoor onderhoudswerkzaamheden in de gemeente uitgesteld worden. Uitstel van onderhoud en vervanging leidt tot hogere kosten klein onderhoud om de wegen veilig te houden;  Verkeer: de kwaliteit en vervangingsopgave van wegwijzermasten zijn niet inzichtelijk;  Groen & faunavoorzieningen: de arealen en kwaliteit van faunavoorzieningen zijn niet inzichtelijk. Daarnaast vindt op het moment geen onderhoud plaats met betrekking tot de faunavoorzieningen. Ook is er voor deze asset geen structureel vervangingsbudget beschikbaar. Hierdoor is een vervangingsachterstand ontstaan. De omvang van deze achterstand is niet in beeld;  Bomen: de huidige VTA-cyclus loopt niet gelijktijdig met het boekjaar, de financiën dienen gelijk getrokken te worden met de cyclus;  Civiele constructies: niet alle duikers worden geïnspecteerd, dit kan effect hebben op de functionaliteit van de duikers;  Riolering: boven op de reguliere vervangingsopgave heeft riolering te maken met een vervangingsachterstand van ca. 10%;  Oppervlaktewater: het baggeren wordt in samenwerking met het waterschap uitgevoerd, deze samenwerking wordt als moeizaam ervaren.

Daarnaast is in het afgelopen jaar de achterstand van baggeren opgelopen;  Openbare verlichting: vanwege prijsstijgingen, verledding, uitbreiding van wijken en diverse omstandigheden zijn de budgetten voor openbare verlichting niet toereikend;  Straatmeubilair & overige objecten: niet alle informatieborden staan geregistreerd, daarnaast is er behoefte aan het optimaliseren van de afvalbakken in de gemeente; blad 30 van 37

Programma fysieke leefomgeving Gemeente Moerdijk projectnummer 0493677.100 9 april 2025



7.3

Spelen: een groot deel van de speeltoestellen zijn rond dezelfde periode geplaatst, hierdoor ontstaat op termijn een grote vervangingspiek.

Actieplan programma In deze paragraaf zijn de overkoepelende en gemeente brede acties opgenomen. In de assetsheets (Bijlage II) zijn de acties per asset verder uitgewerkt. In het kader van de doorontwikkeling op basis van het groeipad beheer fysieke leefomgeving (paragraaf 2.2) zijn enkele hoofdthema’s benoemd die de komende tijd verder vorm worden gegeven om de stap van sectoraal naar integraal te kunnen maken.  Basis op orde;  Slim plannen en realiseren;  Handelen vanuit waarden;  Participatie;  Programma Fysieke Leefomgeving. Basis op orde Om het beheer en onderhoud van alle assets effectief uit te voeren, is het essentieel dat de basis op orde is. Dat betekent dat de areaal- en kwaliteitsgegevens van de assets in de openbare ruimte Actueel, Betrouwbaar en Compleet (ABC) zijn én dat processen zijn ingericht om deze gegevens op het gewenste niveau te houden. Dit is van cruciaal belang voor goed beheer én om maatregelen te kunnen plannen en afstemmen. De afgelopen periode zijn al stappen gezet om de gegevens van de assets op orde te brengen, toch is nog verdere verbetering nodig. Van enkele assets zijn de areaalgegevens nog niet volledig in beeld en het is noodzakelijk om arealen te inventariseren en te actualiseren in het beheersysteem.