CConstaterende datMoerdijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 5 - TAM-omgevingsplan Kleine Kernen 'Langeweg, Noordhoek en Klundert'

Commissievergadering 27 augustus 2026, gemeente MoerdijkBij agendapunt: Vaststelling wijziging TAM-omgevingsplan Kleine Kernen 'Langeweg, Noordhoek en Klundert'263.179 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 13 van 30

Hierbij wordt het gebied manueel gedetecteerd. Waargenomen significante objecten kunnen direct worden benaderd en geïdentificeerd. 2. Gecontroleerd laagsgewijs ontgraven van de verstoorde gebieden (1.727 m²) De gebieden waarbinnen op basis van de uitgevoerde detectie geen individuele objectselectie mogelijk dienen gecontroleerd laagsgewijs ontgraven te worden. Hierbij wordt de verstoorde bovenlaag onder toezicht van een o psporingsteam ontplofbare oorlogsresten met een beveiligde graafmachine ontgraven. Nadat de verstorende laag verwijderd is, kan de onderliggende bodem realtime gedetecteerd worden. In totaal betreft het een oppervlakte van 1.727 m². Advies per detectieveld: Locatie 2: Langeweg Detectieveld Oppervlaktes in m² Aantal objecten Advies per detectieveld Armaex 240069-002 • 1.727 m² verstoord • 33 m² niet gedetecteerd nvt • Geen goede interpretatie mogelijk. Teveel verstoring van omgevingsfactoren. Advies: Bovenlaag incl verharding weghalen en daarna realtime detectie met actief systeem. Eventueel in 2 lagen. Uitvoering: benaderploeg met kraan. • Niet gedetecteerde gebieden door de opdrachtgever toegankelijk maken om aansluitend realtime detectie in combinatie met benaderingswerkzaamheden uit te voeren. Bijlage 1 – Overzichtstekening detectieveld Tekening is losbladig bijgevoegd.

DR240069 02/07/2024 Pagina 15 van 15 Bijlage 2 – Overzicht detectieresultaten Locatie 2) Kloosterlaan 24, 4772 RA Langeweg - 1727 m² - verstoord

410/1097 Bijlage 8 Proefsleufbegeleiding - Langeweg 411/1097 Ref: 2415_01_PvO Langeweg Pagina 2 van 11 Ref: 2415_01_PvO Langeweg PROCES-VERBAAL VAN OPLEVERING OPSPOREN ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Archeologische proefsleufbegeleiding - Langeweg Doel van het document: Rapport met beschrijving werkzaamheden en onderzoeksresultaten Versiebeheer: | Opsomming wijzigingen: | Uitgevoerd door: | Datum: 01 | Opstellen document t.b.v. uitgave | Dhr. M. Asveld | 11-11-2024 Gemaakt door: | Voorbereid voor: ASVELD EXPLOSIVES SOLUTIONS B.V. | GEMEENTE MOERDIJK Bukkumweg 6 | Pastoor van Kessellaan 15 5081 CT, Hilvarenbeek | 4761 BJ Zevenbergen T: +31 (0)13 234 0080 E: info@aesbv.nl Paraaf voor akkoord: Dhr. M. Asveld | 11-11-2024 Senior Deskundige OOO DIT RAPPORT IS VERTROUWELIJK. NIETS UIT DEZE RAPPORTAGE MAG WORDEN VERVEELVOUDIGD, OPGESLAGEN IN EEN GEAUTOMATISEERD GEGEVENSBESTAND, OF OPENBAAR GEMAAKT WORDEN, IN ENIGE VORM OF OP ENIGE WIJZE, HETZIJ ELEKTRONISCH, MECHANISCH, DOOR FOTOKOPIEËN, OPNAMEN OF ENIGE ANDERE MANIER, ZONDER VOORAFGAAND SCHRIFTELIJKE TOESTEMMING VAN DE AUTEUR. (ARTIKEL 16 AUTEURSWET 1912). HET IS DE OPDRACHTGEVER TOEGESTAAN VOOR INTERN GEBRUIK KOPIEËN TE MAKEN ZONDER VOORAFGAANDE TOESTEMMING VAN DE AUTEUR.

Ref: 2415_01_PvO | Langeweg | Pagina 3 van | 11 Ref: 2415_01_PvO Langeweg Pagina 4 van 11 INHOUDSOPGAVE 1 ALGEMEEN ........................................................................................................................................... 5 1.1 OPDRACHT ............................................................................................................................................ 5 1.2 PROBLEEMSTELLING ................................................................................................................................ 5 1.3 TE VERWACHTEN OO EN DE VERTICALE AFBAKENING ...................................................................................... 5 1.4 PROJECTPLAN ........................................................................................................................................ 5 1.5 DOELSTELLING ....................................................................................................................................... 5 1.6 DISTRIBUTIELIJST .................................................................................................................................... 5 2 LOCATIESPECIFIEKE GEGEVENS .............................................................................................................

6 2.1 OPSPORINGSGEBIED ................................................................................................................................ 6 3 UITVOERING ......................................................................................................................................... 7 4 ONDERZOEKSRESULTATEN ................................................................................................................... 9 4.1 AFWIJKINGEN ........................................................................................................................................ 9 4.2 AANGETROFFEN ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN .......................................................................................... 9 4.3 VERKLARING EN ADVIES ........................................................................................................................... 9 BIJLAGE 1. REVISIETEKENING OO ........................................................................................................... 10 BIJLAGE 2. CERTIFICAAT CS-OOO ............................................................................................................ 11 Ref: 2415_01_PvO Langeweg Pagina 5 van 11 1 ALGEMEEN 1.1 Opdracht Asveld Explosives Solutions B.V. (hierna: AES) is door Gemeente Moerdijk benaderd om opsporingswerkzaamheden uit te voeren naar ontplofbare oorlogsresten (OO).

Deze werkzaamheden zijn inmiddels afgerond. Dit proces-verbaal van oplevering dient als bewijs dat het in bijlage 1 aangegeven gebied is vrijgegeven. 1.2 Probleemstelling Gedurende de Tweede Wereldoorlog hebben diverse oorlogshandelingen plaatsgevonden in en nabij het projectgebied. Bijgevolg wordt verwacht dat ontplofbare oorlogsresten (hierna OO) in de bodem is achtergebleven. In verband met de geplande grondroerende werkzaamheden vormen de achtergebleven OO een risico voor veiligheid van betrokken werknemers en de (directe) omgeving. Derhalve was een opsporingsonderzoek naar OO benodigd. 1.3 Te verwachten OO en de verticale afbakening Het betreffende gebied is op basis van historisch vooronderzoek van AES BV , kenmerk 2402_ 30 VO OO Percelen gemeente Moerdijk – Locatie Langeweg , 23 februari 2024 verdacht verklaard op de aanwezigheid van OO. In onderstaande tabel is aangegeven welke OO hier werden verwacht: Tabel 1.1: Te verwachten en op te sporen OO Hoofdsoort Subsoort Kaliber Nationaliteit Verticale afbakening t.o.v. (water)bodem WOII (m-mv) Geschutmunitie Diverse (2 inch t/m 155mm) Duits en geallieerd Tot 1,75m -mv WOII* Tot 1,85m NAP – 0,45m -NAP** * Voor de verticale afbakening is uitgegaan van het grootste kaliber. De kleinere kalibers zullen niet tot de maximale diepte zijn ingedrongen.

** De verticale afbakening ten opzichte van NAP is een indicatie, ingeschat aan de hand van gegevens over historische maaiveldhoogtes. Deze kunnen lokaal verschillen. 1.4 Projectplan Voorafgaande aan de opsporings werkzaamheden is door AES een uitgebreid projectplan opgesteld met het kenmerk: UPP-OOO_2415_02, gedateerd: 02-04-2024. Hierin zijn alle releva nte veiligheids - en uitvoerings- aspecten opgenomen. Dit projectplan is goedgekeurd door de opdrachtgever en de gemeente Moerdijk in diens rol als bevoegd gezag. 1.5 Doelstelling De uitgevoerde opsporings werkzaamheden h adden als doel om d e posities van mogelijke ontplofbare oorlogsresten te identificeren en in het geval het daadwerkelijk ontplofbare oorlogsresten betr offen, deze veilig te stellen tot aan overdracht aan de EODD. 1.6 Distributielijst Dit proces-verbaal van oplevering is verstuurd naar: • Opdrachtgever. • Bevoegd gezag. Ref: 2415_01_PvO Langeweg Pagina 6 van 11 2 LOCATIESPECIFIEKE GEGEVENS 2.1 Opsporingsgebied De projectlocatie is gelegen aan de Kloosterlaan 24 te Langeweg, in de gemeente Moerdijk. De verticale verdachte zone, zoals vastgesteld in het vooronderzoek, strekt zich uit van het grondoppervlak uit de Tweede Wereldoorlog (WOII) tot maximaal 1,75 meter onder het maaiveld WOII. De maximale diepte waarop werkzaamheden plaatsvonden, was circa 1,25 meter onder het maaiveld (mv).

Desondanks zijn de ontgraven sleuven onderzocht tot de maximaal vastgestelde indringingsdiepte van [1,75m -mv] door middel van een afrondende detectieslag. Het onderzochte gebied is weergegeven op de bijgevoegde revisietekening, waarop ook de ontgraven en onderzochte dieptes zijn aangeduid (zie bijlage 1). Onderstaande afbeelding geeft het gehele projectgebied weer: Figuur 2.1: Projectgebied

Ref: 2415_01_PvO Langeweg Pagina 7 van 11 3 UITVOERING De opsporingswerkzaamheden zijn uitgevoerd op 11 November 2024. De uitgev oerde begeleidingswerkzaamheden h adden als doel het veilig laten verlopen van het geplande archeologisch onderzoek. De werkzaamheden van AES best onden uit het laagsgewijs controleren van de proefsleuven, gegraven door het archeologisch bureau BAAC. Eventuele aangetroffen objecten zijn direct handmatig benaderd om deze te kunnen identificeren , er is hierbij nauw samen gewerkt met de aanwezige archeologen om te voorkomen dat archeologische objecten werden verstoord. Gedurende het onderzoek zijn verschillende verstoringen benaderd en geïdentificeerd. De benaderingen zijn uitgevoerd door een team van OOO deskundigen. De afbeeldingen hieronder schetsen een beeld van de uitgevoerde onderzoekswerkzaamheden:

Ref: 2415_01_PvO Langeweg Pagina 8 van 11

Ref: 2415_01_PvO Langeweg Pagina 9 van 11 4 ONDERZOEKSRESULTATEN 4.1 Afwijkingen Er zijn gedurende de uitvoering geen afwijkingen of bijzonderheden geconstateerd. 4.2 Aangetroffen Ontplofbare Oorlogsresten Tijdens de opsporingswerkzaamheden zijn geen ontplofbare oorlogsresten aangetroffen. 4.3 Verklaring en advies AES verklaart dat alle werkzaamheden naar beste vermogen, conform de laatste stand der techniek en geheel conform de geldende wet- en regelgeving zijn uitgevoerd. Middels dit proces-verbaal van oplevering geeft AES de in de revisietekening aangegeven gebieden vrij voor alle aankomende grondroerende werkzaamheden tot de weergegeven diepte. Buiten de vrijgegeven gebieden bestaat nog steeds de kans dat er ontplofbare oorlogsresten aanwezig zijn. Voorafgaand aan grondroerende werkzaamheden buiten het vrijgegeven gebied wordt daarom geadviseerd opsporingswerkzaamheden uit te laten voeren. Ref: 2415_01_PvO Langeweg Pagina 10 van 11 Bijlage 1. Revisietekening OO

Ref: 2415_01_PvO Langeweg Pagina 11 van 11 Bijlage 2. Certificaat CS-OOO Pagina 1 van 1 TÜV TÜV TÜV TÜV NORD NORD NORD NORD Nederland Nederland Nederland Nederland B.V. B.V. B.V. B.V. Ekkersrijt 4401, 5692 DL Son en Breugel tuv.nl TÜV ® Dhr. E.W.A.C. Franken Managing Director Aanwijzingsbeschikking Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid onder nummer: 2014 40000086668 Degenen die gebruik maken van de diensten van deze certificaathouder kunnen de geldigheid controleren door het certificaatregister te raadplegen op de website van de Stichting Veilig Omgaan met Explosieve Stoffen (www.vomes.nl). Systeemcertificaat voor het managementsysteem VV VVoor het O oor het O oor het O oor het Opsporen van ontplofbare oorlogsreste psporen van ontplofbare oorlogsreste psporen van ontplofbare oorlogsreste psporen van ontplofbare oorlogsrestenn nn De certificatie instelling TÜV NORD Nederland verklaart hiermee dat het gerechtvaardigd vertrouwen bestaat dat het gehanteerde managementsysteem voldoet aan de eisen uit het bovengenoemde certificatieschema en dat de certificatie heeft plaatsgevonden volgens haar certificatiereglement voor de organisatie Asveld Explosives Solutions B.V. Asveld Explosives Solutions B.V. Asveld Explosives Solutions B.V. Asveld Explosives Solutions B.V.

Bukkumweg Bukkumweg Bukkumweg Bukkumweg 6 6 6 6 5081 CT 5081 CT 5081 CT 5081 CT Hilvarenbeek Hilvarenbeek Hilvarenbeek Hilvarenbeek Dit systeemcertificaat is afgegeven op basis van het Certificatieschema voor het Opsporen van ontplofbare oorlogsresten, vastgesteld d.d. 15 oktober 2020, waarmee voldaan wordt aan artikel 4.10, vijfde lid van het Arbeidsomstandighedenbesluit. De eisen in dit certificatieschema hebben betrekking op het managementsysteem van de organisatie inzake het opsporen van ontplofbare oorlogsresten. De certificatie is onderworpen aan een jaarlijkse evaluatie door TÜV NORD Nederland. Toepassingsgebied Deelgebied A: Opsporing ontplofbare oorlogsresten. Deelgebied A: Opsporing ontplofbare oorlogsresten. Deelgebied A: Opsporing ontplofbare oorlogsresten. Deelgebied A: Opsporing ontplofbare oorlogsresten. Deelgebied B: Civieltechnische ondersteuning. Deelgebied B: Civieltechnische ondersteuning. Deelgebied B: Civieltechnische ondersteuning. Deelgebied B: Civieltechnische ondersteuning. Certificaat geldig van 01 407 42023 Certificaat geldig tot 2640442025 Datum eerste certificatie 2640442022 Registratienummer 31031 41.2 KvK nummer 82775893

Ref: 2415_01_PvO Langeweg Pagina 12 van 11 Asveld Explosives Solutions B.V. Bukkumweg 6 5081 CT Hilvarenbeek +31 (0)13 234 0080 WWW.AESBV.NL Bijlage 9 Vooronderzoek niet-gesprongen explosieven Noordhoek 425/1097 www.aesuxo.eu Ref: 2402_50_HVO Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Percelen gemeente Moerdijk – Locatie Noordhoek

Doel van het document: Rapport op basis van bureaustudie met beschrijving bronmateriaal en onderzoeksresultaten. Versiebeheer | Opsomming wijzigingen | Uitgevoerd door | Datum 01 | Opstellen document t.b.v. uitgave | Dhr. M. Asveld | 08-01-2024 Gemaakt door: | Voorbereid voor: Asveld Explosives Solutions B.V. | Gemeente Moerdijk Bukkumweg 6 | Pastoor van Kessellaan 15 5081 CT, Hilvarenbeek | 4761 BJ Zevenbergen T: +31 (0)13 234 0080 | T: 14 0168 E: info@aesbv.nl | E: info@moerdijk.nl Paraaf voor akkoord: | Datum Dhr. M. Asveld | 23-02-2024 DGA/ Senior Deskundige OOO Emile van den Meiracker | 14-02-2024 Historicus DIT RAPPORT IS VERTROUWELIJK. NIETS UIT DEZE RAPPORTAGE MAG WORDEN VERVEELVOUDIGD, OPGESLAGEN IN EEN GEAUTOMATISEERD GEGEVENSBESTAND, OF OPENBAAR GEMAAKT WORDEN, IN ENIGE VORM OF OP ENIGE WIJZE, HETZIJ ELEKTRONISCH, MECHANISCH, DOOR FOTOKOPIEËN, OPNAMEN OF ENIGE ANDERE MANIER, ZONDER VOORAFGAAND SCHRIFTELIJKE TOESTEMMING VAN DE AUTEUR. (ARTIKEL 16 AUTEURSWET 1912). HET IS DE OPDRACHTGEVER TOEGESTAAN VOOR INTERN GEBRUIK KOPIEËN TE MAKEN ZONDER VOORAFGAANDE TOESTEMMING VAN DE AUTEUR. Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. | Pagina 2 van 44 INHOUDSOPGAVE 1 | INTRODUCTIE EN ACHTERGROND .......................................................................................................................

| 4 1.1 | AANLEIDING EN OPDRACHTOMSCHRIJVING .................................................................................................................. | 4 1.2 | PROBLEEMSTELLING .............................................................................................................................................. | 4 1.3 | DOELSTELLING ..................................................................................................................................................... | 4 1.4 | SCOPE ............................................................................................................................................................... | 4 1.5 | ONDERZOEKSGEBIED ............................................................................................................................................. | 4 1.6 | HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE RICHTLIJNEN OMTRENT HET VOORONDERZOEK ........................................................................... | 6 1.7 | TERMINOLOGIE: NGE, CE, OO | ................................................................................................................................ | 6 1.8 | PROJECT TEAM .....................................................................................................................................................

| 6 1.9 | AANSPRAKELIJKHEID .............................................................................................................................................. | 6 1.10 | ARCHIVERING .................................................................................................................................................... | 6 1.11 | DISTRIBUTIELIJST ................................................................................................................................................ | 6 2 | METHODIEK ....................................................................................................................................................... | 7 2.1 | BRONNENONDERZOEK ........................................................................................................................................... | 7 2.2 | LUCHTFOTO’S ...................................................................................................................................................... | 7 2.2.1 | POSITIONEREN .............................................................................................................................................................. 7 2.2.2 | INTERPRETATIE ..............................................................................................................................................................

| 7 2.3 | ANALYSEREN BRONMATERIAAL ................................................................................................................................ | 8 2.4 | DEFINITIE VERDACHT GEBIED ................................................................................................................................... | 8 2.5 | AFBAKENEN VERDACHT GEBIED ................................................................................................................................ | 9 2.5.1 | HORIZONTALE AFBAKENING ............................................................................................................................................. | 9 2.5.2 | VERTICALE AFBAKENING .................................................................................................................................................. | 9 2.5.2.1 | Afwerpmunitie ................................................................................................................................................... | 10 2.6 | VOORONDERZOEK NA-CONFLICTPERIODE .................................................................................................................. | 11 2.7 | RAPPORTAGE EN OO-BODEMBELASTINGKAART ..........................................................................................................

| 11 3 | RESULTATEN ..................................................................................................................................................... | 12 3.1 | VERDEDIGINGSWERKEN NOORDHOEK ...................................................................................................................... | 12 3.2 | OORLOGSHANDELINGEN NOORDHOEK 30 OKTOBER – 5 NOVEMBER 1944 ........................................................................ | 12 3.2.1 | BEVRIJDING NOORDHOEK, 30 OKTOBER – 5 NOVEMBER 1944 ............................................................................................. | 13 3.2.2 | BOMBARDEMENTEN NOORDHOEK, 3 EN 4 NOVEMBER 1944 ............................................................................................... | 18 3.2.3 | SCHADE NOORDHOEK NA DE BEVRIJDING .......................................................................................................................... | 19 3.2.4 | ANALYSE EN AFBAKENING .............................................................................................................................................. | 20 3.3 | INSLAG V-1 NOORDHOEK, 10 FEBRUARI 1945 ..........................................................................................................

| 22 3.4 | MUNITIEVONDSTEN ............................................................................................................................................23 3.5 | EERDERE ONDERZOEKEN ....................................................................................................................................... | 26 3.6 | LEEMTEN IN KENNIS ............................................................................................................................................. | 26 3.7 | WAT IS NIET GEANALYSEERD? ................................................................................................................................ | 26 4 | CONCLUSIE EN ADVIES ...................................................................................................................................... | 27 4.1 | CONCLUSIE ....................................................................................................................................................... | 27 4.2 | ADVIES VOOR VERDERE WERKZAAMHEDEN ................................................................................................................ | 27 BIJLAGE 1. | GERAADPLEEGDE BRONNEN ............................................................................................................... | 29 BIJLAGE 2.

| GEBEURTENISSENKAART ..................................................................................................................... | 40 BIJLAGE 3. | OO BODEMBELASTINGKAART ............................................................................................................. | 41 BIJLAGE 4. | PROTOCOL TOEVALSVONDST OO ........................................................................................................ | 42 BIJLAGE 5. | CERTIFICAAT AES ................................................................................................................................ | 43 Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. | Pagina 3 van 44 Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 4 van 44 1 INTRODUCTIE EN ACHTERGROND 1.1 Aanleiding en opdrachtomschrijving AES is door de gemeente Moerdijk benaderd om een vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten (OO) uit te voeren ter plaatse van het gemeentelijk kavel naast Noordhoek 2 . De a anleiding voor het voor onderzoek is de realisatie van woningen. 1.2 Probleemstelling Als gevolg van oorlogshandelingen in de Tweede Wereldoorlog kunnen in het onderzoeksgebied eventuele ontplofbare oorlogsresten in de bodem zijn achtergebleven. Deze ontplofbare oorlogsresten kunnen een risico vormen voor de openbare veiligheid en resulteren in een stagnatie van de werkzaamheden.

Om de veiligheid van het personeel en de omgeving te behartigen en extra kosten te voorkomen, is het daarom van belang om onderzoek te doen naar de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. In een vooronderzoek wordt de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten ter plaatse van het onderzoeksgebied onderzocht. Met dit onderzoek kan de opdrachtgever een beredeneerd oordeel vormen over de noodzaak van vervolgwerkzaamheden in het kader van explosievenopsporing en/of risicobeheersing in de toekomst. 1.3 Doelstelling Het doel van dit onderzoek is om op basis van een beargumenteerde wijze te komen tot een waarschijnlijkheidsuitspraak over de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het onderzoeksgebied. Op basis van een vooronderzoek kan nooit een zekerheidsuitspraak worden gedaan over de aanwezigheid van OO. Het historisch bronmateriaal geeft slechts een beeld van de oorlogshandelingen tijdens de Tweede Wereld oorlog waardoor een overzicht gegeven kan worden van mogelijk te verwachten OO. De aanwezigheid van o ntplofbare oorlogsresten kan alleen worden bevestigd of uitgesloten door middel van een opsporingsonderzoek. In dit onderzoek wordt daarom vastgesteld welke oorlogsgebeurtenissen erop duiden dat in het onderzoeks gebied wel of geen ontplofbare oorlogsresten aanwezig kunnen zijn. Vervolgens worden deze gebeurte nissen beoordeeld.

Het resultaat van de analyse van d e gebeurtenissen wordt met behulp van GIS (Geografisch Informatie Systeem) gepresenteerd op een OO bodembelastingkaart. Deze kaart bevat in ieder geval de grenzen van het onderzoeksgebied en de horizontale afbakening van eventuele verdachte gebieden gespecificeerd op hoofdsoort van de te verwachten OO. In het rapport zijn hiervan ook de (sub)soort, verschijningsvorm en de verticale afbakening gespecificeerd. 1.4 Scope Een berekening van de verticale afbakening voor afwerpmunitie maakt geen onderdeel uit van de opdracht. Het vaststellen van de indringingsdiepte van deze OO wordt pas relevant als er a) sprake is van op afwerp munitie verdacht gebied en b) daadwerkelijk diepgaande grondwerkzaamheden gaan plaatsvinden. Deze berekening kan het beste gemaakt worden in een vervolgonderzoek (risicoanalyse) waarbij dan ook de uit te voeren werkzaamheden bekend zijn. Een onderzoek naar naoorlogse bodemingrepen (vooronderzoek na -conflictperiode) maakt geen deel uit van de opdracht. Dit deel van het onderzoek wordt pas relevant als uit het vooronderzoek 1940-1945 blijkt dat er sprake is van een verdacht gebied. 1.5 Onderzoeksgebied Het onderzoeksgebied is gelegen in de gemeente Moerdijk, rondom het gemeentelijke kavel naast Noordhoek 2, te Noordhoek.

De begrenzing van het onderzoeksgebied is weergegeven in de onderstaande figuren: Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 5 van 44 Figuur 1.1: het onderzoeksgebied geprojecteerd op de huidige topografie (boven) en op een kaart van rond 1940 (onder) (bron: resp. Esri en Kadaster). Het onderzoeksgebied is gebaseerd op het bij het adres horende kadastrale perceel, met een bufferzone van 50 meter. Volgens de vigerende voorschriften van de EOD D is dit de maximale afstand waarop werkzaamheden invloed kunnen uitoefenen op ontplofbare oorlogsresten.1 Tijdens de Tweede Wereldoorlog behoorde het onderzoeksgebied tot de gemeente Klundert, in de directe nabijheid van de grens met Standdaarbuiten. Voor dit onder zoek zijn dan ook de relevante archieven van deze gemeenten geraadpleegd. Verder is in dit onderzoek niet alleen gekeken naar gebeurtenissen die met zekerheid plaatsvond en 1 LAND-ENG-EOD-01. Het betreft hier heiwerkzaamheden met heiblok bij afwerpmunitie met chemisch lange vertragingsontsteker.

Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 6 van 44 binnen de grenzen van het onderzoeksgebied, maar zijn alle door AES als relevant beschouwde gebeurtenissen uit de omgeving van het onderzoeksgebied ook meegenomen. 1.6 Huidige en toekomstige richtlijnen omtrent het vooronderzoek Per 1 januari 2021 is het Certificatieschema Opsporing Ontplofbare Oorlogsresten (CS- OOO) ingegaan. Deze vervangt het Werkveldspecifiek Certificatieschema Opsporing Conventionele Explosieven (WSCS -OCE). In tegenstelling tot het WSCS-OCE bevat het CS-OOO geen eisen met betrekking tot het vooronderzoek. Omdat er bij opdrachtgevers toch een behoefte bestaat aan een toetsingskader voor het vooronderzoek (en risicoanalyse) is er door de branche in 2021 een certificatieschema opgesteld met verbeterde richtlijnen voor het vooronderzoek en de risico analyse. Dit Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse ontplofbare oorlogsresten (CS-VROO) stelt hogere eisen aan het raadplegen van relevante bronnen en bevat heldere richtlijnen over de duidelijkheid van rapportages. De richtlijnen moeten er ook voor zorgen dat d e controleerbaarheid van het onderzoek verbetert. Het gaat hier dan met name over een heldere argumentatie hoe een verdacht gebied tot stand is gekomen.

1.7 Terminologie: NGE, CE, OO Er zijn in de explosievenbranche diverse termen gebruikt voor het onderwerp van het onderzoek: niet gesprongen explosieven (NGE), conventionele explosieven (CE) en ontplofbare oorlogsresten (OO). In feite wordt met deze termen hetzelfde bedoeld. Omdat de nieuwe regelgeving de term ‘ontplofbare oorlogsresten’ hanteert zal AES deze term dan ook gebruiken. 1.8 Project team AES heeft een projectteam samengesteld dat het onderzoek voor dit project heeft uitgevoerd. D it team bestond uit de volgende personen: • Emile van den Meiracker (historicus en GIS-specialist) heeft het bronnenonderzoek uitgevoerd, de rapportage geschreven en het kaartmateriaal opgesteld. • De analyses van de oorlogsgebeurtenissen en de luchtfoto-interpretatie zijn uitgevoerd door historicus Emile van den Meiracker en luchtfoto interpretatie specialist Johnny Crawford. • Marvin Asveld (Senior Deskundige OOO) heeft het onderzoek (mede) beoordeeld op munitie technisch vlak. 1.9 Aansprakelijkheid Mochten er na de oplevering van het onderzoek nog vragen zijn dan kan contact opgenomen worden met: Marvin Asveld m.asveld@aesbv.nl +31 6 29 20 12 81 1.10 Archivering De gegevens die voor dit onderzoek zijn verzameld en beoordeeld, waaronder ook de rapportage en de OO - bodembelastingkaart, zijn door AES gearchiveerd onder het projectdossier met nummer 2402 .

Gegevens die nodig zijn voor een vervolgstap in het proces van opsporen van ontplofbare oorlogsresten zijn in dit projectdossier te vinden. Zij zijn op aanvraag beschikbaar. 1.11 Distributielijst Dit rapport wordt verstuurd naar: • Opdrachtgever Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 7 van 44 2 METHODIEK In dit hoofdstuk worden de methodes besproken die worden gehanteerd voor het interpreteren en analyseren van het bronnenmateriaal en het eventueel afbakenen van een verdacht gebied. 2.1 Bronnenonderzoek Elk vooronderzoek begint met het raadplegen van bronnen. Op basis van onder andere archiefstukken, literatuur, kaartmateriaal, luchtfoto’s en munitiemeldingen worden de oorlogsgebeurtenissen in en om het onderzoeksgebied geïnventariseerd en verwerkt in een gebeurtenissenlijst. In het CS -VROO is een lijst opgenomen van verplichte en aanvullende bronnen. Deze lijst is gekopieerd in bijlage 1, waarin ook wordt aangegeven welke bronnen voor dit onderzoek zijn geraadpleegd. De relevante gebeurtenissen die binnen een straal van 500 meter van het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden worden nader geanalyseerd, waarvoor soms extra bronnen worden aangeboord. Indien nodig wordt deze informatie gecontroleerd met luchtfoto’s, die in de volgende paragraaf worden behandeld.

2.2 Luchtfoto’s Aan de hand van de geïnventariseerde gebeurtenissen wordt bekeken welke van de beschikbare luchtfoto’s geraadpleegd kunnen worden om de relevante gebeurtenissen in beeld te brengen. Hierbij is het belangrijk dat luchtfoto’s van kort vóór en na een oorlogshandeling worden geanalyseerd. 2.2.1 Positioneren Bij het positioneren van luchtfoto’s in GIS moeten punten op de oude luchtfoto worden gekoppeld aan punten in de huidige situatie. Conform de CS -VROO wordt ernaar gestreefd om per luchtfoto minstens 10 referentiepunten te hanteren die zo goed mogelijk zijn verspreid over het beeld. Hierbij wordt vooral gebruik gemaakt van bebouwing die op oude en nieuwe luchtfoto’s zichtbaar is, of andere landschapskenmerken die hetzelfde zijn gebleven zoals perceelgrenzen of watergangen. Als dit vanwege grootschalige naoor logse ontwikkelingen, zoals bij een woonwijk of industrieterrein in een voormalige polder, niet mogelijk is kan in het uiterste geval gepositioneerd historisch kaartmateriaal worden gebruikt, of punten op een luchtfoto die wel betrouwbaar kon worden gepos itioneerd. Deze methodes zijn echter minder accuraat en worden alleen toegepast als er geen andere mogelijkheden zijn om de foto te positioneren. Bij gepositioneerde luchtfoto’s bestaat er altijd een afwijking ten opzichte van de daadwerkelijke topografie.

Zo worden luchtfoto’s zelden loodrecht op de aarde genomen, waardoor de foto als het ware uitgerekt over de huidige topografie komt te liggen. Zeker bij hoog genomen foto’s moet ook rekening worden gehouden met de kromming van de aarde. Deze effecten kunnen gecorrigeerd worden door middel van de GIS-tools. In bijlage 1 wordt beschreven hoe de voor dit onderzoek geraadpleegde luchtfoto’s zijn gepositioneerd en geoptimaliseerd voor interpretatie. Indien zaken zoals verdachte gebieden worden ingetekend op basis van gepositioneerde luchtfoto’s wordt hier een standaard buffer van 5 meter aan toegevoegd om te compenseren voor de onnauwkeurigheid. Indien er reden is om een grotere buffer te hanteren wordt dat vermeld. 2.2.2 Interpretatie De interpretatie vindt plaats door tenminste twee deskundigen die jaarlijks een beoordeling ondergaan voor het interpreteren van luchtfoto’s. Alle geraadpleegde luchtfoto’s worden gecontroleerd op mogelijke sporen van oorlogshandelingen of militaire aanwezigheid. Als de waarnemingen mogelijk van invloed zijn op het onderzoeksgebied worden deze gepresenteerd en geanalyseerd in het rapport en indi en mogelijk ingetekend op de gebeurtenissenkaart. Omdat de luchtfoto’s gepositioneerd zijn kunnen we de waarnemingen herleiden tot de huidige topografie. Daarmee krijgen de oorlogsgebeurtenissen en militaire objecten een duidelijke locatiebepaling.

Deze kunnen dan eventueel dienen als basis voor het aanmerken en afbakenen van verdachte gebieden. Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 8 van 44 Om de interpretatie zo volledig en objectief mogelijk te laten verlopen wordt deze onafhankelijk door twee personen uitgevoerd. De luchtfoto- interpretatie i s voor dit onderzoek uitgevoerd door Emile van den Meiracker en Johnny Crawford. De interpretatie heeft eerst individueel plaatsgevonden, waarbij de ene persoon wel en de ander niet op de hoogte was van eventuele oorlogshandelingen die zich ter plaatse hebben afgespeeld. Vervolgens zijn de interpretaties gezamenlijk besproken. Bij de luchtfoto-interpretatie wordt chronologisch gewerkt zodat geen verwarring kan ontstaan over de oorzaak van schade. Bij de classificatie van een indicatie op luchtfoto’s wordt de betrouwbaarheid vastgelegd aan de hand van drie niveaus: 1. Bevestigd: de betrouwbaarheid grenst aan zekerheid. De waarneming kan worden bevestigd met een tweede bron (betrouwbaarheid 99%). 2. Waarschijnlijk: de betrouwbaarheid is overwegend zeker (50% of hoger). 3. Mogelijk: de betrouwbaarheid is overwegend onzeker (lager dan 50%). De betrouwbaarheid wordt per object vastgelegd in het GIS-systeem. Als een object met de betrouwbaarheid “mogelijk” invloed uitoefent op de afbakening van het verdachte gebied, wordt dit duidelijk in de rapportage beschreven.

2.3 Analyseren bronmateriaal De geïnventariseerde gebeurtenissen die binnen een straal van 500 meter van het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden worden geanalyseerd. Deze gebeurtenissen en de bijbehorende analyse zijn opgenomen in hoofdstuk 3. De afstand van 500 meter is zeer ruim genomen; de meeste gebeurtenissen die hierbinnen vallen hebben alsnog geen invloed op het onderzoeksgebied. Deze gevallen worden afgedaan als ‘buiten onderzoeksgebied’ en worden niet nader geanalyseerd. Als een gebeurtenis binnen het onderzoeksgebied heeft plaatsgevonden of hier mogelijk invloed op heeft wordt deze nader geanalyseerd. In sommige gevallen worden er aanvullende bronnen geraadpleegd zoals extra archiefmateriaal of luchtfoto’s. Het doel van de nadere analyse is om vast te stellen of de gebeurtenis dient te leiden tot een verdacht gebied. Hierbij wordt altijd de vraag gesteld: is het op basis van de bekende gegevens überhaupt wel mogelijk om een horizontale afbakening van een verdacht gebied te maken zonder dat dit buitenproportioneel groot wordt? De definitie van een verdacht gebied wordt in de volgende paragraaf behandeld. De nadere analyse vindt onder andere plaats aan de hand van de ‘uitgangspunten voor het beargumenteerd aanmerken en afbakenen van verdacht gebied’ uit de Nadere bepalingen (CS-VROO-02), en wordt geheel gerapporteerd.

Omwille van de transparantie van het onderzoek wordt een strikte scheiding gehanteerd tussen de informatie die uit het bronnenmateriaal afkomstig is en de interpretatie of analyse hiervan. 2.4 Definitie verdacht gebied Wat betekenen de termen verdachte gebieden en onverdachte gebieden nu eigenlijk? De keuze om een op OO verdacht gebied aan te merken hebben tot dusver vaak bij de explosievenopsporingsbedrijven gelegen. Omdat het hier in feite gaat om een financiële afweging, een afweging ‘wat veiligheid mag kosten’, behoren die keuzes e erder thuis bij een overheid (gemeente). De taak van het bedrijf dat het vooronderzoek uitvoert is vooral om goede historische gegevens en de analyse hiervan aan te leveren op basis waarvan een gemeente of andere overheid zo’n risico -afweging kan maken. Het bedrijf kan hierover wel een advies geven dat is gebaseerd op historische gegevens, opgedane kennis en ervaring. Het uitgangspunt van het onderzoek moet zijn dat de omvang van een verdacht gebied in een redelijke verhouding moet staan tot de mogelijk nog aan te treffen ontplofbare oorlogsresten. De definitie van ‘verdacht gebied’ zoals AES deze verstaat is een gebied waarbinnen het verstandig is om, in het geval van grondroerende werkzaamheden, fysieke opsporing van OO uit te voeren en/of andere beheersmaatregelen te treffen. Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.

Pagina 9 van 44 2.5 Afbakenen verdacht gebied Bij het bepalen van verdachte gebieden geldt het uitgangspunt dat dit alleen mogelijk is indien met voldoende zekerheid een locatie voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten kan worden vastgesteld. Het verdachte gebied wordt doorgaans in zowel horizontale als verticale zin afgebakend. 2.5.1 Horizontale afbakening Met horizontale afbakening wordt de tweedimensionele oppervlakte bedoeld die het verdachte gebied beslaat. Om onnodige kosten voor de opsporing te voorkomen dient deze realistisch te zijn en in verhouding te staan met de daadwerkelijke kans op de aanwezigheid van OO. Bij het horizontaal afbakenen van verdachte gebieden wordt gebruikt gemaakt van bestaande methoden en richtlijnen binnen de branche vereniging, met name het document CS- VROO-02. In sommige gevallen zijn er geen richtlijnen voorhanden en worden eigen methoden gehanteerd. Deze methoden en analyses zullen altijd worden beargumenteerd. 2.5.2 Verticale afbakening De verticale afbakening is de maximale diepte waarop een OO zich kan begeven. Soms wordt ook een minimale diepte gespecificeerd. De type OO en de manier waarop die in de grond terecht is gekomen zijn bepalend voor het vaststellen van de verticale afbakening. In het geval van bombardementen of beschietingen is de penetratiediepte van het projectiel afhankelijk van diverse factoren.

Dit zijn onder andere: • De bodemopbouw. • Het gewicht, de grootte en de vorm van het projectiel. • De hoek en snelheid van inslag. Op onderstaande afbeelding zijn de penetratie en diepteligging van diverse soorten ontplofbare oorlogs resten schematisch weergegeven. Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 10 van 44 figuur 2.1: schematische weergave van de penetratie en diepteligging van diverse soorten ontplofbare oorlogsresten 2.5.2.1 Afwerpmunitie Afwerpmunitie kan soms vele meters de grond in dringen, waardoor de opsporing erg kostbaar kan zijn. Derhalve is het van groot belang dat er een realistische en goed gefundeerde afbakening wordt bepaald. In 2014 is door de VEO het initiatief genomen om te komen tot een branchebrede en wetenschappelijk onderbouwde methode voor het vaststellen van de maximale indringingsdiepte van ontplofbare oorlogsresten. Hiervoor is Deltares benaderd, die in opdracht van de gemeente Katwijk hier reeds een methode voor had gemaakt. Deze methode is geoptimaliseerd en vertaald in een rekenvoorschrift, het Ontwerp Voorschrift Bepaling Indringingsdiepte Conventionele Explosieven (Deltares, 1210497-000, 2015). Als er een verticale afbakening wordt gemaakt voor afwerpmunitie moet volgens het CS-VROO deze methode gehanteerd worden.

Voor deze rekenmethode zijn diverse fysieke gegevens van de betreffende vliegtuigbom benodigd, zoals de massa, diameter, volume en weerstandscoëfficiënt. Daarnaast is de afwerphoogte benodigd, waaruit de trefsnelheid kan worden afgeleid. Om het gedrag van de bom na inslag in de bodem te bepalen dienen de GEF-gegevens van sonderingen ter plaatse als input te worden gebruikt. Vaak wordt in het vooronderzoek geen verticale afbakening voor afwerpmunitie vastgesteld. In veel gevallen zijn in de fase van het vooronderzoek niet voldoende sonderingen voorhanden, en bovendien kan de maximale indringingsdiepte lokaal sterk verschillen. Daarom is het doelmatiger om alleen een berekening te maken voor de locaties waar de bodem op diepte wordt geroerd in plaats van het hele verdachte gebied. Het bepalen van de verticale afbakening van afwerpmunitie maakt geen deel uit van dit onderzoek. Dit is pas noodzakelijk als een gebied verdacht is verklaard op afwerpmunitie, waarbinnen werkzaamheden op een diepte van meerdere meters plaatsvinden, of waar in de directe nabijheid werkzaamheden zijn gepland die trillingen veroorzaken, zoals heien. Indien daar behoefte aan is kan een verticale afbakening per verdacht gebied plaatsvinden afhankelijk van de voor ziene werkzaamheden.

AES adviseert om de verticale afbakening daarom te bepalen in een aparte rapportage of onderdeel te laten zijn van een risicoanalyse.

Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 11 van 44 2.6 Vooronderzoek na-conflictperiode Aan de hand van een vergelijking tussen historische en recente kaarten en luchtfoto’s, een onderzoek naar maaiveldhoogtes en eventueel archiefonderzoek wordt bepaald of er na 1945 bodemingrepen in het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. De contouren van naoorlogs vergraven of opgebrachte grond kunnen vrij worden beschouwd van ontplof bare oorlogsresten, waardoor verdachte gebieden mogelijk kunnen worden verkleind. Het gebied dat op basis van naoorlogse bodemingrepen onverdacht is verklaard wordt horizontaal en verticaal afgebakend en opgenomen in de OO bodembelastingkaart (zie hieronder). Het uitvoeren van een vooronderzoek na-conflictperiode maakte geen deel uit van de opdracht. 2.7 Rapportage en OO-bodembelastingkaart De conclusies van het onderzoek worden weergegeven op de OO-bodembelastingkaart. Deze kaart bevat in ieder geval de horizontale grenzen van de op OO verdachte gebieden en de hoofdsoort van de daar verwachte OO. In het rapport worden de (sub)soort, verschijningsvorm en nationaliteit van deze OO gespecificeerd, alsmede de verticale afbakening van het verdachte gebied. In het geval van afwerpmunitie worden ook de verwachte aantallen en gebruikte ontst ekers vastgesteld.

Of er ook daadwerkelijk ontplofbare oorlogsresten in de bodem is achtergebleven kan alleen worden vastgesteld door middel van opsporingswerkzaamheden. De verdachte gebieden en onverdachte gebieden moeten worden gezien als waarschijnlijkheidsuitspraken. Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 12 van 44 3 RESULTATEN In dit hoofdstuk worden de gebeurtenissen geanalyseerd die konden worden herleid tot 500 meter rond het onderzoeksgebied. Voor elke gebeurtenis wordt eerst het bronmateriaal weergegeven waarna deze in een apart segment wordt geanalyseerd. Dit hoofdstuk kan worden beschouwd als gebeurtenissenlijst voor dit onderzoek. De gebeurtenissen die binnen 500 meter van het onderzoeksgebied plaatsvonden en waarvan de locatie voldoende betrouwbaar kon worden vastgesteld zijn indicatief ingetekend op de gebeurtenissenkaart in bijlage 2. Deze kaart kan niet altijd als accuraat of volledig worden beschouwd. 3.1 Verdedigingswerken Noordhoek Voorafgaand aan de bevrijding richtten de Duitsers verdedigingswerken op in Noordhoek. Hieronder wordt de informatie met betrekking tot deze gebeurtenis per bron vermeld: Bron Inhoud Vermunt, Standdaarbuiten bezet en bevrijd, 244 De officieren planden echter voor Noordhoek nog een verdedigingslijn in de kern van het dorp [Noordhoek].

Door de gemeentesecretarie werden alle jonge mannen opgeroepen om in de avonduren deze verdedigingswerken aan te leggen. (…) Niemand durfde daarop te weigeren en zo hebben de jonge mannen vele weken achter elkaar deze gevechtsloopgraven aangelegd. Ook lieten de Duitsers een aantal bunkers bouwen in het noordelijk talud van de Buitendijk Analyse Op de luchtfoto’s van 21 oktober 1944 zijn nabij het onderzoeksgebied enkele stellingen waarneembaar: Figuur 3.1: de stellingen (rood omcirkeld) nabij het onderzoeksgebied op twee luchtfoto’s van 21 oktober 1944, die vanwege bewolking tegen elkaar aan zijn gelegd (bron: Kadaster 400/1344: 3224 en 4185). De hierboven aangeduide stellingen bevinden zich op 80 meter van het onderzoeksgebied vandaan. Op een dergelijke afstand heeft deze indicatie geen invloed op het onderzoeksgebied. Derhalve worden deze niet verder geanalyseerd en wordt hier geen verdacht gebied aan toegekend. 3.2 Oorlogshandelingen Noordhoek 30 oktober – 5 november 1944 Van 30 oktober 1944 tot 5 november 1944 vonden te Noordhoek grootschalige oorlogshandelingen plaats. In onderstaande subparagrafen worden allereerst de artilleriebeschietingen en de bevrijding behandeld, vervolgens de

Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 13 van 44 bombardementen op Noordhoek en daarna de uiteindelijke oorlogsschade na de bevrijding. De bombardementen worden afgebakend in 4.5.2.2, de artilleriebeschietingen en grondgevechten in 4.5.2.4. 3.2.1 Bevrijding Noordhoek, 30 oktober – 5 november 1944 De bevrijding van Noordhoek ging tussen 30 oktober en 5 november 1944 gepaard met intensieve artillerie- beschietingen en grondgevechten. Hieronder wordt de informatie met betrekking tot deze gebeurtenis per bron vermeld: Bron Inhoud 30 oktober 1944 Van Doorn, Operatie Rebound, 26-27 (…) Ten eerste lag het Duitse afweervuur heel gevoelig op de oversteekplaats (…) Needhams bataljon kwam steeds verder in de verdrukking. Omstreeks 16.00 uur werd men geheel omsingeld door parachutisten, infanterie en Sturmgeschütze van de 244e Infanterie Brigade. De toestand was vrijwel onhoudbaar; gewonden konden niet meer naar de zuidoever v an de Mark gebracht worden. Verder had men niet de beschikking over voldoende zware wapens om de Sturmgeschütze tegen te houden. Zowel de eigen artillerie, alsmede de ondersteunende 234e Batterij van het 68e Britse Medium Regiment, kregen het bevel maximal e vuursteun te verlenen. Met name Noordhoek en Standdaarbuiten werden zwaar onder vuur genomen. De commandopost van het 857e Duitse Infanterie Regiment bij Noordhoek werd vol getroffen.

Hierbij werd divisiecommandant Steinmüller uitgeschakeld. 31 oktober 1944 Vermunt, Standdaarbuiten bezet en bevrijd, 247 In Noordhoek aan het einde van de Tweede Kruisweg (Vlietweg) worden 's morgens een viertal Duitse tanks opgesteld, daar waar de vlasserij van de familie Kouters is. Een tank stelt zich op voor de vlasserschuur, vindt blijkbaar dat men niet goed beschut staat en rijdt dwars door de voorgevel de schuur binnen. In het noordelijk talud van de dijk wordt een Duitse mitrailleurpost opgesteld. (…) De Amerikanen verleggen hun granaatvuur naar Noordhoek en ook naar de Oudendijk. Schijnbaar stond de schuur van boer Hopmans te veel in het zichtveld van de Duitse tankeenheid in verband met het Amerikaanse bruggenhoofd af aan de Molendijk. Een constant granaatvuur houdt die dag en ook de hele nacht aan. Het heef t zich inmiddels over heel Noordhoek uitgebreid. 's Nachts wordt de Duitse tankeenheid regelmatig verplaatst. Dan vuren ze vanaf de dijk en overdag worden de tanks weer teruggetrokken achter het noordelijk talud van de dijk of wat daar nog van over was Vermunt, Standdaarbuiten bezet en bevrijd, 322 Eind oktober kwamen de eerste granaten richting Noordhoek.

Twee Duitse tanks reden rond en schoten in de richting van Standdaarbuiten, want de bevrijders waren bezig met daar een bruggenhoofd te vestigen 1 november 1944 NARA RG407: box 11946 Div Arty missions and ammunition expenditures are as follows: 12 personnel, 5 vehicular, 4 harassing, 6 interdiction, 22 MG and mortar, 4 preparation, 6 miscellaneous totaling 59 missions and expanding 1772 rounds of ammunition Vermunt, Standdaarbuiten bezet en bevrijd, 247 In Noordhoek lijkt het er op, dat op iedere vierkante meter een granaat ontploft. De dijk is nergens nog begaanbaar. (…) Hier en daar brandt de kern van het dorp en ook in Noordhoek zijn verschillende vuurhaarden Vermunt, Standdaarbuiten bezet en bevrijd, 320 De nacht van 1 op 2 november werd weer een verschrikkelijke nacht van beschietingen. De oorzaak was het feit, dat in het donker een aantal Duitse tanks zich boven op de dijk hadden opgesteld en een groot aantal granaten afschoot, richting Molendijk of de r ivier de Mark. Toen we ons donderdagmorgen een ogenblik buiten de schuilplaats waagden, konden we zien, dat het dorp Noordhoek zwaar gehavend en bijna geheel in een ruïne herschapen was. In het centrum brandde het dorp, maar we konden onmogelijk zien, wat er in brand stond. Die donderdag gingen de beschietingen met korte onderbrekingen de hele dag door. Het duurde dan ook lang, voordat de avond inviel.

In de late avonduren leek de wereld om ons heen te vergaan, zo heftig ontbrandde er een spervuur. Na een paar uur hield het plotseling op en werd het vrij rustig. Achteraf zou blijken, dat na dit zware spervuur de geallieerden tijdens een gecoördineerde aanval de Mark op drie plaatselijk tegelijk overstaken Bron | Inhoud Vermunt, Standdaarbuiten | Op 1 en 2 november bleef het, naar wat er de avond van 2 november zou gaan gebeuren, betrekkelijk bezet en bevrijd, 314-315 | rustig, al vonden er aanhoudend beschietingen op Noordhoek plaats en zochten de inwoners de schuilplaatsen op, die bescherming boden tegen de beschietingen. Soms was een primitieve schuilplek uitgegraven in een dijkhelling. De vaak kleine dijkhuizen boden bescherming tegen klein geweervuur, maar zouden totaal ongeschikt blijken te zijn, toen de bombardementen op 1, 2 en 3 november in volle hevigheid losbarstten. Granaten sloegen in en de gevels werden uit de huizen geslagen 2 november 1944 NARA RG407: box 11946 | Div Arty missions and ammunition expenditures are as follows: 24 personnel, 4 vehicular, 4 tanks, 3 counterbattery, 2 interdiction, 11 MG and mortar, 12 preparation, 13 miscellaneous, totaling 73 missions and expanding 4249 rounds of ammunition TNA WO171: 263 | [1 Corps RA] The attack of 104 US Inf Div is to begin with a feint attack in area ZWARTENBURG 8640 at about H - | 60 minutes.

Thereafter the actual crossing is to be carried out at about STANDDAARBUITEN 7739, a small bridgehead being initially formed to include that village and line of road to 759408. Therafter this bridgehead is to be enlarged to general line road junction 806417 thence road to NOORDHOEK 7843. From this bridgehead the advance to ZEVENBERGEN 8443 will be launched TNA WO171: 263 | [1 Corps RA] VICTOR targets VICTOR targets may be requested by attacking divs or ordered by RA 1 Corps. The following pre- arranged VICTOR targets will be recorded by all formations and will be on caal through RA 1 Corps: Target | Map ref V901 | 7840 4306 [Noordhoek] (...) All guns able to bear will engage such targets unless already engaged on a timed programme Van Doorn, Operatie | Ondanks alle tegenstand bereikten de voorste delen van het bataljon van overste Perry veertig Rebound, 41 | minuten na uur 'H' het te veroveren kruispunt. Deze inname was voor het 1e Bataljon onder bevel van majoor John White het teken de oversteek te ondernemen. Rond middernacht bereikte divisie commandant Terry Allen het bericht dat het volledige 413e Infanterie Regiment aan de overzijde van de Mark was. Het 2e Bataljon rukte langs de Kreekdijk op en nam posities in de vele woningen langs deze dijk in.

De Duitse verdediging langs de Kreekdijk was inmiddels gealarmeerd, waarop vanuit de achterhoede een zestal Sturmgeschütze van de 244e Duitse Sturmgeschutz Brigade arriveerde. Onmiddellijk verzochten de voorste pelotons van de F- | en G-Compagnie van het 2e Bataljon om vuursteun. Dankzij zeer geconcentreerd vuur uit alle beschikbare vuurmonden (Uncle Targets) van het 385e US Field Regiment trok het gemechaniseerde geschut zich in Noordhoek terug. In de loop van de volgende morgen, bij daglicht nota bene!, zouden de Amerikanen dwars door de Oudlandsepolder verder oprukken in de richting van Noordhoek Vermunt, Standdaarbuiten | Het leek wel, of de beide kerkdorpen, die behoorden tot de gemeente Standdaarbuiten van de bezet en bevrijd , 170 | aardbodem moesten verdwijnen (…) Het oorlogsgeweld raasde als een gesel van God over de beide dorpen en de wijde landerijen. Allen beefden voor het machtige gesis en daarmee gepaard gaande geweld van de duizenden neersuizende en uiteenspattende bommen en granaten. Vijf volle dagen zou de slag om Standdaarbuiten duren, tijdens welke wij diep weggedoken zaten in de kelders en vele andere schuilplaatsen. Na vijf volle dagen was de chaos compleet.

Geëmotioneerd door de zware beproevingen verklaarden velen na hun geslaagde vlucht naar Oudenbosch, dat Standdaarbuiten en Noordhoek niet meer bestonden Vermunt, Standdaarbuiten | Manschappen van het 413e regiment rukten in de nacht van 2 op 3 november via Oudendijk en bezet en bevrijd, 172 | Kreekdijk op naar de voorste begrenzing van Noordhoek, waar de ruïne al compleet was. Er bevond zich een Duitse tankeenheid. Op slechts een vijftigtal meter lagen de Amerikanen en Duitsers van elkaar. Het wachten van de Amerikanen was op de aanvoer van zwaar materieel, waarmee de Duitse tanks konden worden beschoten. Dat kon pas, toen een baileybrug over de verwoeste brug bij Standdaarbuiten was gelegd. Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. | Pagina 14 van 44 Bron | Inhoud Vermunt, Standdaarbuiten | Het lijkt erop, dat de Amerikanen het bruggenhoofd, dat was gevormd bij de Eerste Kruisweg, weer bezet en bevrijd, 248 | moesten prijsgeven (…) Ondertussen werd in snel tempo gewerkt aan de baileybrug, die op de plaats werd gelegd van de oude draaibrug, die de Duitsers enkele dagen tevoren hadden laten springen. De infanterie was toen al doorgedrongen tot het beginpunt van de dijk in Noordhoek tot daar waar de Eerste Kruisweg de dijk bereikt Vermunt, Standdaarbuiten | De wereld leek die avond in Noordhoek te vergaan.

Een uur lang werd een spervuur op het dorp bezet en bevrijd, 315 | gelegd. Later zou blijken, dat dit de inleiding was op de gecombineerde geallieerde aanval op het gebied ten noorden van de Mark. Het dorp Noordhoek veranderde in een ruïne: huizen werden geheel of gedeeltelijk in puin geschoten, boerenschuren brandden af 3 november 1944 NARA RG407: box 11946 | Div Arty Missions and ammunition expenditures are as follows: 29 personnel, 19 vehicle, 10 counterbattery, 5 harassing, 14 interdiction, 54 MG and mortar, 28 preparation and 52 miscellaneous totaling 219 missions and expanding 9610 rounds of ammunition NARA RG407: box 11946 | 413th Inf: reached PL L by daylight. On Div order the Regt attacked at 1500 to seize NORDHOEK (784430). At the end of the day, against heavy resistance, the 1st Bn had reached NORDHOEK, and on the left the 2d Bn was at a point 300yds short of the town TNA WO171: 907 | [4 AGRA] 1100 Target V 909. 7815 4365. Scale 2. Shot by 65, 68 and 79 Med TNA WO171: 907 | [4 AGRA] 1740 68 Med fireplan for 414 RCT involves 20 rpg. List of Y targets on call passed by 68 Med to 65 and 79 Med TNA WO171: 907 | [4 AGRA] 1930 65 Med report that own tps in NOORDHOEK Hoegh, Timberwolf Tracks, | Throughout 3 November the infantry elements shoved forward.

By nightfall the 413th Infantry had 155 | Noordhook and Checkpoints 16 and 21, while the 415th Infantry had gained Checkpoint 22 - | the bridgehead was definitely established. Van Doorn, Operatie | Juist voor het licht worden, begon ook het 415e US Infanterie Regiment aan haar opmars. Het Rebound, 42 | -43 | regiment had tot taak over de Molendijk in de richting van Zevenbergen op te rukken. Ook in dit frontvak zou de 245e Duitse Infanterie Divisie, gesteund door enkele | Sturmgeschütze, een tegenaanval ondernemen. Wederom zou deze aanval door met name de artillerie worden afgeslagen. In verband met het ontbreken van voldoende dekking, is het bijzonder opvallend dat de Amerikanen het aandurfden overdag over de dijken en door de polders op te rukken. (...) De opmars van de Timberwolves leek voorspoedig te verlopen, maar ook op 3 november zouden de Duitsers in de loop van de dag proberen het oprukken te vertragen. Gedurende deze dag verliep de opmars van zowel het 413e als het 415e Infanterie Regiment veel trager dan in de afgelopen nacht. De verliezen liepen fors op. De Duitsers namen de dwars door de polder oprukkende Timberwolves met name met mortieren onder vuur.

De opmars bedroeg die dag tussen 13.00 en 22.00 uur slechts één kilometer! Wel bevrijdden de Timberwolves tegen de avond Noordhoek Vermunt, Standdaarbuiten | [413 regiment] Laat in de avond betrok het derde bataljon de stellingen, die tot dan door het tweede bezet en bevrijd, 317 | bataljon werden bemand. Deze stellingen bevonden zich langs de dijk tussen de Kreek en het dorp Noordhoek (…) 's morgens begon het derde bataljon Noordhoek, dat noordelijk van ons lag, huis voor huis te naderen. Samen met Edward Slover kreeg ik ongelukkigerwijs de taak om als verkenner het dorp in te gaan. Zoals reeds verwacht, wachtten de Duitsers ons op met enkele goed gesitueerde mitrailleurstellingen, die ons beletten om op te trekken. In feite hielden ze het hele bataljon tegen, omdat de enige manier om het dorp te naderen de weg bovenop de dijk was. (...) Terwijl we optrokken, ontdekten we, dat er een mitrailleursnest in de toren van de kerk was ingericht. Het werd met behulp van klein geweervuur snel het zwijgen opgelegd. We bereikten uiteindelijk de huizen tegenover het machinegeweer, dat de weg bestreek. We slaagden er in het geschut, dat ons bataljon zoveel schade had toegebracht, tot zwijgen te brengen. Hierdoor kon Noordhoek door onze compagnie ongehinderd worden genaderd.

Terwijl we de huizen zuiverden van sluipschutters, zagen we de soldaten door de velden in noordelijke en westelijke richting vluchten (...) Tegelijkertijd begonnen enkele 88mm kanonnen vanuit noordwestelijke richting, waarheen de Duitsers hun toevlucht hadden gezocht, op het dorp te schieten. We zochten dekking in de huizen en kregen de volle laag, totdat anti-tankwapens werden ingebracht om die kanonnen snel uit te schakelen Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. | Pagina 15 van 44 Bron | Inhoud Vermunt, Standdaarbuiten | Vanuit Op 't End in Noordhoek ondernamen vier Duitse tanks even na middernacht een tegenaanval. bezet en bevrijd, 229 | Dankzij goedgerichte en zware artilleriebeschietingen uit de richting van Hoeven en Oudenbosch kon die aanval worden afgeslagen. Vermunt, Standdaarbuiten | Dit punt werd op vrijdag 3 november vroeg in de morgen bereikt. De Amerikanen hebben zich hier bezet en bevrijd, 248 | ingegraven, wachtend op de komst van het zware materiaal. Duitse en Amerikaanse soldaten liggen hier slechts een honderdtal meters van elkaar. De Duitsers met tanks en de gevechtslijn van de kern van Noordhoek achter zich. De boerderij van Kuistermans aan de Manciadijk werd even voor vier uur die nacht in brand geschoten (...) Wanneer het daglicht zich aandient, brandt de strijd om Noordhoek los.

Jonge Amerikaanse soldaten sneuvelen hier aan het beginpunt, omdat het zware materiaal die dag nog uitblijft. Een verkenningsvliegtuig hangt steeds boven de frontlijn. Veel granaten vallen vanuit het achtergebied in het eigen strijdgebied. Jachtvliegtuigen of bommenwerpers kunnen vanwege het donker niet worden ingezet, misschien gelukkig voor de bevolking. Een jachtvliegtuig, dat die morgen tot boven de frontlijn verschijnt, wordt neergeschoten en valt te pletter in de polder naast de duiker aan de Langeweg Vermunt, Standdaarbuiten | Om een uur zetten vier vijandelijke tanks, die stonden opgesteld in Noordhoek en de Duitse infanterie bezet en bevrijd, 255 | een tegenaanval in op de Amerikanen, maar een vernietigend spervuur van de geallieerde artillerie bracht deze tot staan. Tegen het aanbreken van de morgen waren alle gestelde doelen bereikt Vermunt, Standdaarbuiten | De vijandelijke weerstand was enigszins verzwakt door het voorbereidende werk van onze artillerie. bezet en bevrijd, 303 | De Duisternis noopten onze eenheden tot voorzichtigheid bij het optrekken en ze kwamen onderweg x? tanks tegen, die vanuit Noordhoek richting de Kreek trokken. Onze artillerie namen ze onder vuur en zij trokken terug Vermunt, Standdaarbuiten | Op 3 november kondigde zich het einde van de verschrikkingen aan.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://moerdijk.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/883722ad-1719-4ca6-a2a9-51c6b79eecaa?agendaItemId=9261f012-1ee0-4c63-8ca4-f54844907cf2