Bijlage 5 - TAM-omgevingsplan Kleine Kernen 'Langeweg, Noordhoek en Klundert'
Tekst van het document
Op basis hiervan wordt bepaald of er maatregelen genomen moeten worden met betrekking tot OO, welke beheersmaatregelen er mogelijk zijn en wat de meest geschikte opsporingsmethode is. Indien de voorgenomen grondroerende werkzaamheden binnen het tracé van bestaande naoorlogs gelegde kabels en leiding blijven kunnen deze worden uitgevoerd zonder aanvullende maatregelen met betrekking tot ontplofbare oorlogsresten. Deze grond is immers bij de aanleg van de leiding reeds vergraven en eventueel aangetroffen OO zullen hierbij zijn verwijderd. De naoorlogs vergraven contouren kunnen vrij worden beschouwd van ontplofbare oorlogsresten. Hier geldt nog wel het protocol toevalsvondst (zie bijlage 4). Tracés van kabels en leidingen die middels een boring zijn gelegd kunnen niet als onverdacht worden beschouwd. AES heeft gezocht naar al uitgevoerde vooronderzoeken en opsporingswerkzaamheden in en nabij het onderzoeksgebied. Het is mogelijk dat AES geen toegang had tot alle informatie. Daarom is het voor de opdrachtgever verstandig om voor de verdachte gebieden te controleren of er andere vooronderzoeken of processen -verbaal in diens bezit zijn die niet genoemd worden in deze rapportage. Uit de opgestelde processen -verbaal kan worden opgemaakt of Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.
Pagina 34 van 51 er sprake is van vrijgegeven gebieden (in horizontale zin) en tot welke diepte een verdacht gebied is vrijgegeven. Beoordeel vervolgens of het betreffende gebied nog als verdacht geldt. Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 35 van 51 In de beginfase van het onderzoek staat het verzamelen van (historisch) feitenmateriaal centraal. In deze bijlage worden alle bronnen weergegeven die voor dit onderzoek bestudeerd zijn. De uiteindelijke conclusie is op dit materiaal gebaseerd. Voor het vooronderzoek schrijft de CS-VROO verschillende bronnen voor. Enkele bronnen zijn verplicht en voor nadere informatie kunnen de aanvullende bronnen geraadpleegd worden.
Voor dit onderzoek zijn in ieder geval de volgende bronnen geraadpleegd: Bron Verplicht Aanvullend Geraadpleegd Literatuur X X Gemeentelijk & Provinciaal Archief X X Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) X X Nationaal Archief te Den Haag X X Semi-Statisch Informatiebeheer (SIB) van het Ministerie van Defensie te Rijswijk X X Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) X X Luchtfotocollectie Wageningen UR X X Luchtfotocollectie Kadaster X X Luchtfotocollectie National Collection of Aerial Photography (NCAP) te Edinburgh* X X Luchtfotocollectie en -inventarisatie Luftbilddatenbank te Estenfeld, Duitsland X X Krantenberichten X X Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH), collectie 575 X X The National Archives te Londen, gegevens aangaande luchtaanvallen door Royal Air Force X X Bundesarchiv-Militärarchiv te Freiburg X X Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH), collectie 409 X The National Archives te Londen, gegevens aangaande artilleriebeschietingen X X National Archives and Record Administration II (NARA II te College Park (VS)) X X Getuigenverklaringen X Kadaster (naoorlogs kaartmateriaal) X X Onderzoek WarDocs X *de luchtfoto’s van NCAP zijn geraadpleegd door middel van een inventarisatielijst bij Luftbilddatenbank, dat de foto’s uit dit archief in haar zoekopdracht meeneemt.
Literatuur De volgende literatuur is voor dit onderzoek bestudeerd: • Amersfoort, H. & P.H. Kamphuis, Mei 1940, de strijd op Nederlands grondgebied (1990). • Berg, T. van den, De Bezetting in Vogelvlucht (2012). • Bollen, H. & P. Vroemen, Canadezen in actie (2002). • Buitkamp, J. Oorlog en bevrijding in woord en beeld: van de Mark naar de Moerdijk (1983). • Doorn, J. van, J.S. Bos en J. van Alphen, Operatie Rebound: bevrijding van de Westhoek, oktober/november 1944 (1994). • Freeman, Mighty Eighth War Diary (1981). • Hoedelmans, P., A. Wagenaar en I. de Wolff, De bevrijding van West-Brabant september 1944 – mei 1945: een streek en haar bewoners temidden van verwoesting en oorlogsgeweld (1994). Bijlage 1. Geraadpleegde bronnen • | Hoegh, Lt-Col L.A., Timberwolf Tracks: The History of the 104th Infantry Division, 1942- | 1945 (2018) (Kindle). • | Jansen, Ab.A. Sporen aan de hemel (1979) – 3 delen. • | Kannekens, S. en W. van Dranen, Het kwam zomaar uit de lucht vallen. Neergekomen vliegtuigen in westelijk Noord-Brabant (2015). • | Klep C. & B. Schoenmaker, De Bevrijding van Nederland 1944-1945: oorlog op de flank (1995). • | Korthals Altes, A., Luchtgevaar: luchtaanvallen op Nederland 1940- 1945 | (1984). • | Molenaar, F.J., De luchtverdediging in de meidagen 1940 (1970) – 2 delen. • | Nierstrasz e.a.
(Ministerie van oorlog, hoofdkwartier van de chef van de generale staf, krijgsgeschiedkundige afdeling,), De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II (diverse delen) (geraadpleegd via NIMH toegang 492). • | Pater, B.C. de & B. Schoenmaker, De grote atlas van Nederland, 1930- 1950 | (2005). • | Peeters, T. Eerste Poolse pantserdivisie in Nederland | (1978). • | Rijkswaterstaat, Oorlogsschade aan steden (zj). • | Zwanenburg, G.J. En nooit was het stil (1990) – 2 delen. Archiefstukken De volgende tabellen laten zien welke relevante stukken uit welke archieven zijn bestudeerd. Gemeentearchief Terheijden Aan de hand van online inventarislijsten van het Regionaal Archief Tilburg | is bepaald welke stukken uit het gemeentearchief van Terheijden | relevant zijn voor dit onderzoek. H istoricus | Emile van den Meiracker heeft op 11 februari 2022 | het Regionaal Archief Tilburg bezocht om deze stukken te fotograferen. De volgende stukken zijn gefotografeerd en navolgend voor dit onderzoek bestudeerd. Inventarisnummer 1836 van toegang 2427 is digitaal aangeleverd door het archief. Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr.
| Titel Stukken betreffende herstel oorlogsschade aan 270 | gemeente eigendommen (gemeentehuis en lokale scholen) 1940-1945 deel 1 Stukken betreffende herstel oorlogsschade aan 271 | gemeente eigendommen (gemeentehuis en lokale scholen) 1940-1945 deel 2 Stukken betreffende wederopbouw dorpskern 334 | Terheijden: herbouwgevallen; overzicht schadegevallen; beeindiging plaatselijke commissie wederopbouwwerkzaamheden 1944-1956 Stukken betreffende beheer/bescherming van 429 | particuliere en militaire eigendommen; plundering/beschadiging 1940-1954 NL-TbRAT-2423 | Archief van het gemeentebestuur van | Stukken betreffende begraven van militairen binnen de Terheijden, 1939-1962 | 460 | gemeente Terheijden; opgaven van gesneuvelde militairen 1940-1944 473 | Stukken betreffende gemeenschappelijke regeling luchtbescherming (organisatie Terheijden) 1939 Stukken betreffende melding van bominslagen en 474 | gevonden projectielen binnen de gemeente Terheijden 1942-1950 Stukken betreffende verbetering/herstel oorlogsschade 484 | aan wegen in de gemeente Terheijden; schade aan wegen tijdens mei-dagen 1940/bevrijding 1944 1940- 1954 493 | Stukken betreffende oorlogsschade aan brug over de Wagenbergse Vliet 1944-1945 Ref: | Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 36 van 51 Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr.
| Titel 528 | Stukken betreffende inzet plaatselijke werklozen bij opruimingswerkzaamheden na de bevrijding 1945 596 | Stukken betreffende vaktekenschool Terheijden; herstel oorlogsschade aan schoolgebouw 1953-1961 Stukken betreffende meldingen bijzondere 621 | gebeurtenissen in de gemeente Terheijden (oorlogshandelingen) 1940-1945 Ontvangst Poolse bevrijders in 1974 en 1979, NL-TbRAT-2427 | Gemeentebestuur Terheijden 1963-1996 | 1836 | overzichten gebeurtenissen oktober – november 1944 en oprichting monument ter nagedachtenis aan de Poolse bevrijders, 1974-1994 Naar dit archief wordt gerefereerd door middel van de naam van de betreffende gemeente. Gemeentearchief Zevenbergen Aan de hand van online inventarislijsten van het West-Brabants archief zijn de relevante stukken uit het gemeentearchief van Zevenbergen aangevraagd en digitaal ingezien. De volgende stukken zijn bestudeerd voor dit onderzoek: Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr.
| Titel 1487 | Financiële afwikkeling van oorlogsschade aan (on)roerende goederen, 1945-1947 2884 | Overzicht schade ten gevolge van bombardement op 11 mei 1940, 1940-1943 2944 | Vergoedingen voor oorlogsschade, 1947-1952 4813 | Vergoeding grondschade door tankval, 1950-1951 4815 | Luchtbescherming 1937-1940 4818 | Rapporten toren NH Kerk Zevenbergen, 1940 september - december 4822 | Bijzondere meldingen van voorwerpen en gebeurtenissen, 1940-1945 4824 | Luchtbescherming 1941-1945 4826 | Blokorganisaties. Voorschriften en uitvoering, Raw-0682 | Archief van de gemeente Zevenbergen, 1930- | 1996 | 1941-1943 4827 | Rapporten toren NH Kerk Zevenbergen, 1941 januari – juli 4828 | Rapporten toren NH Kerk Zevenbergen, 1942 4829 | Rapporten Zevenbergschen Hoek, 1940 september – december 4830 | Rapporten Zevenbergschen Hoek, 1941 januari - februari 4831 | Rapporten Zevenbergschen Hoek, 1941 maart – juni 4832 | Rapporten Zevenbergschen Hoek, 1941 2e halfjaar 4833 | Rapporten Zevenbergschen Hoek, 1942 1e halfjaar 4834 | Rapporten Zevenbergschen Hoek, 1942 juli – 1943 februari Ref: | Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 37 van 51 Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr. | Titel 4841 | Ruiming van wapens en munitie, 1945-1950 5011 | Herstel oorlogsschade aan wegen, 1946-1951 5309 | Hulpverlening aan getroffenen van het bombardement van 11 mei 1940, 1940 R.K. Meisjesschool (St.
Anna), Doelstraat 07, 5382 | Zevenbergen Herstel oorlogsschade, 1945-1956 R.K. Jongensschool, Hoofdstraat 40, 5383 | Zevenbergschen Hoek, herstel oorlogsschade aan gebouw en interieur 5384 | R.K. Meisjesschool, Olavstraat 29, Zevenbergschen Hoek, herstel oorlogsschade 5385 | Mariaschool, De Langeweg 46 Langeweg Herstel oorlogsschade, 1945- | 1953 5386 | R.K. Jongensschool, Markt 23-24, Zevenbergen, herstel oorlogsschade Christelijke school voor lager en uitgebreid lager 5407 | onderwijs, Stationsstraat 65, Zevenbergen, herstel oorlogsschade 5482 | Tentoonstelling Bezetting en bevrijding, 1992-1995 5567 | Gegevens over de bevrijding van Zevenbergen 5572 | Opruiming van tanks en mijnen, 1944-1946 5573 | Opruimen van palen, bunkers, tankval en betonblokken 6137 | Opruiming van oorlogsexplosieven Naar dit archief wordt gerefereerd door middel van de naam van de betreffende gemeente. Provinciaal archief RPS-historicus Tim Hebbink heeft op 21 maart 2018 het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) te Den Bosch bezocht om de relevante stukken uit het provinciaal archief van Noord-Brabant te fotograferen. De volgende stukken zijn ontsloten middels een zoeksleutel en bestudeerd voor dit onderzoek: Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr.
| Titel 34 | Kaarten oorlogsschade aan woningen, boerderijen, kerken en andere gebouwen, 1945 211 | Rapporten over in januari - maart 1945 in Noord-Brabant neergekomen vliegende bommen V1 en V2 215 | Instructies, verordeningen, verslagen en rapporten brandweer en luchtbescherming, 1944 - 1945 127 | Militair Gezag in Noord-Brabant, 1944 – | 216 | Opruimen mijnen 1946 | 218 | Vijandelijke luchtlandingen, 1944 – 1945 219 | Sectie brandweer en luchtbescherming, 1944 – 1945 307 | Mijnen en andere explosieven, 1944 - 1945 Brandweer, luchtbescherming en mijnopruiming, 1944 – 326 | 1945 (Districts Militaire Commissaris in Bergen op Zoom) Ref: | Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 38 van 51 Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr.
| Titel 342 | Oorlogsschade, openbare werken, 1944 - 1945 Rapporten Luchtbeschermingsdienst Breda over 393 | neergekomen vijandelijke projectielen, 1944 – 1945 (Districts Militaire Commissaris Breda) 403 | Proces-verbaal ontploffing bij munitiedepot onder Roosendaal, 1945 417 | Brandweer en luchtbescherming, 1944 – 1945 (Districts Militaire Commissaris Eindhoven) 460 | Brandweer en luchtbescherming, 1944 – 1945 (Districts Militaire Commissaris ’s-Hertogenbosch) 461 | Opruimen mijnen en opgaven neergekomen V1's en V2's, 1945 510 | Mijnopruiming, sectie brandweer en luchtbescherming, 1944 – 1945 (Districts Militaire Commissaris Oss) 511 | Brandweer en luchtbescherming, 1944 – 1945 (Districts Militaire Commissaris Oss) Brandweer, luchtbescherming en mijn- en 553 | munitieopruiming, 1944 – 1945 (Districts Militaire Commissaris Roosendaal) 590 | Brandweer en luchtbescherming, 1944 – 1945 (Districts Militaire Commissaris Tilburg) 823 | Commissariaat Noodvoorzieningen voor Noord-Brabant, gebiedstaf, rapporten 443 | Lijsten oorlogsschade aan eigendommen provincie, Provinciaal Bestuur Noord- Brabant, | gemeenten en waterschappen, 1944 1148 | 1920-1949 | Oorlogsschade aan wegen, bruggen enz en overleg over 901 | schadeloosstelling met Commissariaat voor Oorlogsschaden, 1940 - 1950 Nationaal Archief – Den Haag (NA) Emile van den Meiracker en Tim Hebbink hebben het Nationaal Archief te
Den Haag in de periode tussen 2017 en 2019 meermaals bezocht om relevante archiefstukken te fotograferen. Deze zijn ontsloten middels een zoeksleutel en zo voor dit onderzoek geraadpleegd. Het gaat om de volgende stukken: Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr. | Titel 2.04.53.15 | Inspectie bescherming bevolking tegen | 78 | Meldingen en proces-verbaal ontvangen van gemeenten luchtaanvallen | over geallieerde luchtactiviteiten: Noord-Brabant 20 | Krantenknipsels inzake explosieven, z.d. 21 | Krantenknipsels inzake explosieven 1945-1947 22 | Krantenknipsels inzake explosieven 1957-1959 2.04.110 | Korps Hulpverleningsdienst, 1945-1947 | Register met krantenknipsels inzake ongevallen met 27 | oorlogstuig 28 | Verzameling krantenknipsels inzake de Hulpverleningsdienst 2.05.44 | Archief van Nederlandse Gezantschap | 1414 | Stukken betreffende luchtbombardementen in Ambassade Londen | Nederland Rapporten betreffende bom- en granaatinslagen en de 2.13.25 | Archief van het Militair Gezag | 1563 | organisatie van luchtbeschermingsdiensten in gemeenten in Zeeland, Noord-Brabant en Limburg Ref: | Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 39 van 51 Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr.
| Titel 1567 | Stukken betreffende de opsporing en ruiming van mijnen en andere explosieven 368 | Stukken betreffende luchtbombardementen in Nederland 1941, 1944-1945 Archief van het Ministerie van Defensie | Stukken betreffende luchtaanvallen op en inundaties van 2.13.71 | te Londen; Ministerie van Oorlog te | 576-577 | Nederland, 1940-1945 Londen; Departement van Oorlog: Bureau Londen 1940-1947 | Stukken betreffende bombardementen en 1787 | beschietingen, voornamelijk van en op Nederland 1941- 1945 Staten houdende opgaven van plaatsen waar mogelijk 23 | onontplofte projectielen zijn gevonden, die wel of niet Archief van de Commissie van | geruimd zijn, 1940 Proefneming met hierin opgenomen | Stukken betreffende het ruimen van landmijnen en het 2.13.210 | afgedwaalde bescheiden van onderdelen | 24 | beschikbaar stellen van personeel, ingedeeld naar van de Artillerie-Inrichtingen en Artillerie | gebied onderdelen 1867-1942 | Ingekomen en minuten van uitgaande stukken inzake 25-26 | aanvragen tot het ruimen van onontplofte (water)mijnen en personeelsaangelegenheden, 1940-1941 Stukken betreffende de rapportage door diverse 5302 | instanties over de gevolgen van luchtbombardementen en beschietingen op Nederland 1942-1945 Archieven van de Ministeries voor | Stukken betreffende de rapportage door diverse Algemeene Oorlogvoering van het | 5303 | instanties over de gevolgen van
luchtbombardementen 2.03.01 | Koninkrijk (AOK) en van Algemene Zaken | en beschietingen op Nederland 1942-1945 (AZ): Kabinet van de Minister-President (KMP), 1942-1979 | Rapport van Bureau Inlichtingen (BI) betreffende, en 5304 | luchtfoto’s van Hilversum en omgeving in verband met eventuele bombardementen op Duitse installaties en/of de locatie van de Gooise bevolkingsregisters 1944 Centrum voor Genocide en Holocauststudies (voorheen: Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) Emile van den Meiracker en Tim Hebbink hebben het Centrum voor Genocide en Holocauststudies te Amsterdam in de periode tussen 2017 en 2018 meermaals bezocht om relevante archiefstukken te fotograferen. Deze zijn ontsloten middels een zoeksleutel en zo voor dit onderzoek geraadpleegd. Het gaat om de volgende stukken: Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr.
| Titel Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei 1328 | Den Haag betreffende luchtaanvallen in Nederland, 1940-1941 Stukken betreffende vijandelijke luchtaanvallen, 1332 | landingen van vijandelijke vliegeniers, het vinden van versperringsballons, het werpen van springstoffen en het Generalkommissariat für das | gebruik van sabotagematerialen, 1940-1943 77 | Sicherheitswesen (Höhere SS- und | 1735 | Lagemeldungen van diverse Verbindingsoffiziere, 1944 Polizeiführer Nord-West) | 1759 | Berichtgevingen betreffende neerkomende vliegtuigen 1801 | Register van Technische Nothilfe Befehlsstelle met vermelding van de verrichte werkzaamheden, 1944 Telegrammen van de marechaussee regio Rotterdam 1855 | aan het 3. Polizeibataillon over bominslagen en delicten, 27-30 november 1944 Ref: | Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 40 van 51 Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr. | Titel OB-43 rapporten (Engelse tekst), bevattende getekende kaarten, schetsen en (code) berichten betreffende 10 t/m 14 | verdedigingswerken, Duitse troepenbewegingen e.d. in bezet Nederland, samengesteld uit door de diverse sectoren van de groep Albrecht verzamelde gegevens Map met een drietal cahiers, bevattende overzichten 121 | van door de groep Albrecht vervaardigde kaarten en schetsen, z.d..
190a | Groep Albrecht | Portefeuille, bevattende door de groep Albrecht 122 | verzamelde of vervaardigde schetsen, tekeningen, plattegronden e.d. van bunkers en andere verdedigingswerken ,z.d. Portefeuille, bevattende door de groep Albrecht 123-125 | verzamelde of vervaardigde kaarten en plattegronden van diverse, niet nader geordende steden en dorpen in Nederland, z.d. 140 | Bevrijdingsrapporten, 1945 Rapporten van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politiekorpsen en de 180 | marechaussee inzake het geven van het sein luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 – 28 april 1944 Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en marechaussee 181 t/m 185 | met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten Meldingen van verschillende gemeenten betreffende 186 | ongevallen, beschietingen, bombardementen en het 216k | Departement van Justitie | afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen Stukken betreffende het melden van schade door 329 | bombardementen en beschietingen uit vliegtuigen, 24 februari 1944 – 31 maart 1945 Stukken betreffende het opstellen van processen- 331 | verbaal inzake bombardementen en beschietingen in verschillende gemeenten, 28 september 1944 – 31 maart 1945 Proces-verbaal van de
luchtbeschermingsleider inzake 477 | schade door luchtaanvallen door de geallieerden en afweergeschut van de Duitsers, 3 februari 1944 Stukken betreffende het instellen van een onderzoek 493 | naar de gevolgen van luchtaanvallen, 8 oktober 1944 – 6 februari 1945 Rapporten en brieven over geallieerde 119 | bombardementen, neergestorte vliegtuigen en 226b | Bureau inlichtingen – hoofdbureau | treinbeschietingen, 27 april 1943 – augustus 1944 Londen | Militaire spionagerapporten en situatieschetsen 123 | betreffende Nederlandse en Duitse objecten, april 1943 – augustus 1944 Ref: | Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 41 van 51 Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 42 van 51 Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) Emile van den Meiracker en Tim Hebbink hebben het NIMH te Den Haag in de periode tussen 2017 en 2021 meermaals bezocht om relevante archiefstukken te fotograferen. Deze zijn ontsloten middels een zoeksleutel en zo voor dit onderzoek geraadpleegd. De collecties 409 en 575 zijn online geraadpleegd. De volgende stukken zijn voor dit onderzoek bestudeerd: Toeg. Nr. Archief Inv. Nr.
Titel 419 Duitse bezetting 31 Oorlogsdagboek afkomstig van de Admiral in den Niederlanden 32 Lageberichte Niederlanden van de WBN 106 Opgave van gegevens betreffende voormalige Duitse verdedigingswerken door het DGWT 107 Luchtfoto’s van stellingen en bunkers 112 Stukken betreffende de werkzaamheden van Organisatie Todt. Bevattende onder andere kaarten van mijnenvelden en verdedigingswerken in het kustgebied. 575 Bureau inlichtingen / Duitse verdedigingswerken (online beschikbaar) Geen relevante inventarissen 708 Luchtoorlog 1940-1945 23 Stukken betreffende de gevolgen van oorlogshandelingen waaronder bombardementen, in en boven verschillende Nederlandse gemeenten en streken, 1940-2005: algemeen 24 Stukken betreffende de gevolgen van oorlogshandelingen waaronder bombardementen, in en boven verschillende Nederlandse gemeenten en streken, 1940-2005: Aalten – Doetinchem 25 Stukken betreffende de gevolgen van oorlogshandelingen waaronder bombardementen, in en boven verschillende Nederlandse gemeenten en streken, 1940-2005: Eindhoven – Kruiningen 26 Stukken betreffende de gevolgen van oorlogshandelingen waaronder bombardementen, in en boven verschillende Nederlandse gemeenten en streken, 1940-2005: Leersum – Nijmegen 27 Stukken betreffende de gevolgen van oorlogshandelingen waaronder bombardementen, in en boven verschillende Nederlandse gemeenten en streken, 1940-2005: Ophemert –
Roosendaal 29 Stukken betreffende de gevolgen van oorlogshandelingen waaronder bombardementen, in en boven verschillende Nederlandse gemeenten en streken, 1940-2005: Schagen - Zoetermeer 34 Stukken betreffende V-1 en V-2 raketten boven Nederlands grondgebied 801 Bergingen 12 Bergingsrapporten van diverse vliegtuigen 13 Onderzoeksrapporten naar vliegtuigwrakken 14 Gevonden vliegtuigdelen vermoedelijk afkomstig van een vliegtuig uit de Tweede Wereldoorlog 17 Correspondentie betreffende het behandelen van aangelegenheden op het gebied van het bergen van vliegtuigwrakken 45 Overzichten van de in de periode 1960-1993 geborgen vliegtuigwrakken Semi-Statisch Informatie Beheer (SIB) Defensie Emile van den Meiracker en Tim Hebbink hebben in november 2018 in de studiezaal van het SIB in Rijswijk de collectie van de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst gefotografeerd. Deze foto’s zijn middels een zoeksleutel ontsloten en op deze manier is deze collectie doorzocht voor dit onderzoek. Het betreft de volgende stukken: Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr. | Titel 50 | A t/m B 51 | B t/m E 52 | E t/m G 53 | G t/m H 54 | H t/m K 55 | K t/m L - | Collectie MMOD | 56 | M t/m N 57 | N t/m O 58 | P t/m S 59 | S t/m U 60 | V t/m W 61 | W 62 | W t/m Z Naast MORA’s beschikt het SIB over mijnenveldkaarten. Deze kaarten omvatten alle geregistreerde mijnenvelden.
Hierbij zijn ook de bijbehorende rapportages met betrekking tot ruimingen opgenomen. De mijnenveldkaarten zijn op 31 mei 2022 gefotografeerd door AES-historicus Emile van den Meiracker, en deze foto’s zijn geraadpleegd voor het huidige onderzoek. In de nabijheid van het onderzoeksgebied hebben volgens de mijnenveldkaarten geen mijnenvelden gelegen. The National Archives – Londen, Engeland (TNA) Emile van den Meiracker, Tim Hebbink en diverse Engelse collega’s bezoeken met enige regelmaat The National Archives in Londen om relevante archiefstukken te fotograferen. De bombardementsgegevens van Coastal Command, Fighter Command en de Second Tactical Air Force, respectievelijk AIR15, AIR24 en AIR37, zijn middels een zoeksleutel ontsloten. De overige stukken worden doorzocht voor indicaties in het onderzoeksgebied. De volgende stukken uit The National Archives zijn bestudeerd: Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr. | Titel War Office: Allied Expeditionary Force, | 907 | 4 Army Gp Royal Artillery 1944 Jan – Dec WO171 | North West Europe (British Element): | 68 Medium Regiment 1944 jan – dec War Diaries, Second World War | 1062 AIR14 | Air Ministry: Bomber Command: | 2665 | Night Bomb raid sheets Vol. II May 1940 – June 1940 Registered Files 766 | Attack Sheets nos. 1-250 Vol I. 01 April 1940 – 31 October 1940 767 | Attack Sheets nos. 251-500 Vol II.
1 October 1940 – 31 AIR15 | Air Ministry and Admiralty: Coastal | Augustus 1941 Command: Registered Files | 768 | Strike Sheets nos 1-250 Vol. I. 01 April 1940 – 30 September 1940 769 | Strike Sheets nos 251-500 Vol. 2. 01 September 1940 – 31 December 1940 Ref: | Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 43 van 51 Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr. | Titel 770 | Strike Sheets nos. 501-750 Vol. 3. 01 December 1940 – 31 May 1941 771 | Strike Sheets nos. 751 – 893 Vol. 4. 01 May 1941 – 30 September 1941 632 | HQ Fighter Command. Appendices. A-D. 01 January 1944 – 31 December 1944 635 | HQ Fighter Command. Appendices. A-E. 01 December 1944 – 31 December 1944 638 | HQ Fighter Command. Appendices. A-D. 01 January 1945 AIR24 | Air Ministry and Ministry of defence: | – 31 January 1945 Operations Record Books, Commands | 641 | HQ Fighter Command. Appendices. A-D. 01 February 1945 – 28 February 1945 644 | HQ Fighter Command. Appendices. A-B. 01 March 1945 – 31 March 1945 648 | HQ Fighter Command. Appendices. A-D. 01 April 1945 – 30 April 1945 AIR27 | Air Ministry and successors: Operations | 1738/42 | Squadron Number: 341. Record of Events: Y.
November Record Books, Squadrons | 1944 711 | Daily log June – dec 1943 712 | Daily log Jan – Apr 1944 Air Ministry: Allied Expeditionary Air | 713 | Daily log May – June 1944 AIR37 | Force, later Supreme Headquarters Allied | 714 | Daily log Jul – Aug 1944 Expeditionary Force (Air), and 2nd Tactical | 715 | Daily log Sep – Oct 1944 Air Force: Registered Files and Reports | 716 | Daily log Nov – Dec 1944 717 | Daily log Jan – Feb 1945 718 | Daily log Mar – May 1945 National Archives and Records Administration (NARA II) – | College Park MD (USA) De onderstaande stukken uit het NARA zijn voor dit onderzoek bestudeerd. Deze zijn op 1 december 2023 door historicus Emile van den Meiracker gefotografeerd in het archief te College Park. Record Group | Archief | Box nr | Titel RG407 | Records of the Adjutant General’s Office, | 11946 | WWII Operations Reports, 1941-1948. 104th 1917 - Bundesarchiv – Militärarchiv – Freiburg, Duitsland (BAMA) In het Bundesarchiv-Militärarchiv te Freiburg in Breisgau bevinden zich stukken uit de archieven van de Wehrmacht (Luftwaffe, Kriegsmarine en Heer) en de Waffen-SS. | AES heeft de stukken van de Luftlageberichte van de Luftwaffenführungsstab in 2018 gekocht van WarDocs BV. De stukken zijn middels een zoeksleutel ontsloten en zo geraadpleegd. Het betreft de volgende stukken: Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr.
| Titel RL2-II | Luftlageberichte Luftwaffenführungsstab | 205 t/m 269 | 10 – 21 Mai 1940 t/m 3 – 9 November 1941 RM7 | Luftlageberichte Luftwaffenführungsstab | 344 t/m 353 | 1 – 14 Augustus 1940 t/m 1 – 10 November 1940 Feindeinflüge, Bombenabwürfe und Minen auf wehrwirtschaftlich wichtige Objekten RW19 | OKW / Wehrwirtschafts- und Rüstungsamt | 2023 (Schadensmeldungen, Lageberichte), 11. Aug. – | 30. Nov. 1940 Bd. 2 1. Aug – 30. Nov. 1940 Ref: | Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 44 van 51 Toeg. Nr. | Archief | Inv. Nr. | Titel Feindeinflüge, Bombenabwürfe und Minen auf wehrwirtschaftlich wichtige Objekten 2024 | (Schadensmeldungen, Lageberichte), 11. Aug. – | 30. Nov. 1940 Bd. 3 Sept 1940 – Mai 1941 Feindeinflüge, Bombenabwürfe und Minen auf wehrwirtschaftlich wichtige Objekten 2025 | (Schadensmeldungen, Lageberichte), 11. Aug. – | 30. Nov. 1940 Bd. 4 1. Dez. 1940 – 30. Juni 1941 Feindeinflüge, Bombenabwürfe und Minen auf wehrwirtschaftlich wichtige Objekten 2026 | (Schadensmeldungen, Lageberichte), 11. Aug. – | 30. Nov. 1940 Bd. 5 1. Juli – 14 Dez. 1941 2027 | Feindeinflüge und Schäden. Meldungen von Stab Z/ Ia. Juni 1941 – Nov. 1941 Feindeinflüge, Bombenabwürfe und Minen auf wehrwirtschaftlich wichtige Objekten 2028 | (Schadensmeldungen, Lageberichte), 11. Aug. – | 30. Nov. 1940 Bd. 1 Mai – Aug.
1940 (1942) Library and Archives Canada – Ottawa, Canada (LAC) Via de website van Library and Archives Canada zijn veel Defence Overprints te vinden, waarop de geallieerden op basis van luchtfoto’s en inlichtingen de Duitse verdedigingsstellingen hebben ingetekend. Deze waren niet beschikbaar voor het onderzoeksgebied. Kadaster AES heeft voor dit onderzoek historisch kaartmateriaal van het Kadaster geraadpleegd. Het Kadaster beschikt over topografische kaarten van Nederland sinds 1815. | Deze geven een goed overzicht van de situatie van het projectgebied tijdens de Tweede Wereldoorlog en eventuele naoorlogse ontwikkelingen . De kaarten zijn in GIS in te laden maar ook beschikbaar op www.topotijdreis.nl Kadaster beschikt ook over enkele Defence Overprint kaarten waarop de geallieerden op basis van luchtfoto’s en inlichtingen de Duitse verdedigingsstellingen hebben ingetekend. Deze waren niet beschikbaar voor het onderzoeksgebied. Tophoogte AES beschikt over het bestand TophoogteMD van Rijkswaterstaat met historische maaiveldhoogtes uit de periode 1942- | 1983. Deze informatie is gebruikt om de maaiveldhoogte van het onderzoeksgebied ten tijde van de Tweede Wereldoorlog te achterhalen. Explosieven Opruimingsdienst (EODD) AES heeft voor dit onderzoek gezocht naar MORA’s in de registers van Langeweg, Terheijden en Zevenbergen. De relevante MORA’s zijn aangevraagd en geraadpleegd.
Een lijst is opgenomen in hoofdstuk 3. Krantenartikelen Via krantendatabase Delpher is gezocht naar relevante krantenartikelen, maar deze zijn niet gevonden. Ref: | Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 45 van 51 Luchtfoto’s De volgende luchtfoto’s zijn voor dit onderzoek bestudeerd: Datum | Archief | Vlucht | Foto nr. | Kwaliteit | Positionering 12- | 09- | 1944 | WUR | 106G/2847 | 4379 | Goed 8x bebouwing, 2x watergang; 2nd order 28- | 12- | 1944 | WUR | 4/1530 | 3131 | Redelijk 5x bebouwing, 5x watergang; 3rd order Eerder uitgevoerd onderzoek AES | heeft de VEO Bommenkaart geraadpleegd om te controleren of er al eerder vooronderzoek of opsporingsonderzoeken zijn uitgevoerd in of nabij het onderzoeksgebied. Daarnaast is contact met de volgende instanties opgenomen om dergelijke onderzoeken te achterhalen: • | Gemeente (via opdrachtgever) • | Waterschap (via mail) AES heeft de volgende rapporten ontvangen en bestudeerd: • | RPS, VO OO Baggeren WBD gem Moerdijk (EES1312NL-051, 1-6-2022). De conclusie komt overeen met het huidige onderzoek. Websites De volgende websites zijn geraadpleegd voor het onderzoek: Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 (SGLO) De Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 (SGLO) heeft | een database opgesteld met daarin alle vliegtuigcrashes in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze database is voor dit onderzoek geraadpleegd.
(http://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/) TracesOfWar Een website met allerhande informatie over de Tweede Wereldoorlog. Deze website is samengevoegd met Go2War2, een project van Stichting Informatie Wereldoorlog Twee (STIWOT), het grootste Nederlandstalige online naslagwerk over de Tweede Wereldoorlog. (www.tracesofwar.nl) Vergeltungswaffen Een site waarop alle in Nederland bekende V-1 en V-2 inslagen staan ingetekend. (www.vergeltungswaffen.nl) Canon van Moerdijk Een site met de geschiedenis van de gemeente Moerdijk, waaronder ook gebeurtenissen uit de oorlog. (www.canonvanmoerdijk.nl) Website Historisch dagboek Burgemeester in oorlogstijd Website waarop het dagboek van de burgemeester van Zevenbergen, Jacobus Joseph van Aken, gepubliceerd is. (www.historischdagboek.nl/jjvanaken) Ref: | Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 46 van 51 Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 47 van 51 Bijlage 2. Gebeurtenissenkaart 104750 | 105000 | 105250 | Legenda Onderzoeksgebied # | MORA Krater geschutmunitie Krater afwerpmunitie #20030940 Gebeurtenissen zijn indicatief ingetekend #19853347 Regionale ligging | 1:200.000 Coördinaten in RD Project: | Gecontroleerd door: | M.
Asveld VO OO diverse locaties gemeente Moerdijk | DGA / Senior Locatie Langeweg | Functie controleur:Deskundige OOO Opdrachtgever: | Handtekening: Gemeente Moerdijk Omschrijving: Gebeurtenissenkaart Projectnummer: | 2402 | Formaat: | A3 Projectleider: | M. Asveld | Schaal: | 1:2.500 19872497 # | Auteur: | E.L.J. v/d Meiracker | Status: | Definitief Fase: | Vooronderzoek OO | Datum: | 14-2-2024 Logo opdrachtgever: | Blad: | 1 van 1 Versie kaart: 104750 | 105000 | 105250 | 001 Q:\GGI\6 Teams\OCE\0. Projecten\4. Open projecten\797-XL000033NL VO OO Percelen Moerdijk\2 Werkdossier\2. Tekeningen\2402 - Gebeurtenissenkaart.mxd Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 48 van 51 Bijlage 3. OO Bodembelastingkaart 104750 | 105000 | 105250 | Legenda Onderzoeksgebied Verdacht op geschutmunitie Regionale ligging | 1:100.000 Coördinaten in RD Project: | Gecontroleerd door: | M. Asveld VO OO diverse locaties gemeente Moerdijk | DGA / Senior Locatie Langeweg | Functie controleur:Deskundige OOO Opdrachtgever: | Handtekening: Gemeente Moerdijk Omschrijving: OO Bodembelastingkaart Projectnummer: | 2402 | Formaat: | A3 Projectleider: | M. Asveld | Schaal: | 1:2.500 Auteur: | E.L.J. v/d Meiracker | Status: | Definitief Fase: | Vooronderzoek OO | Datum: | 14-2-2024 Logo opdrachtgever: | Blad: | 1 van 1 Versie kaart: 104750 | 105000 | 105250 | 001 Q:\GGI\6 Teams\OCE\0. Projecten\4.
Open projecten\797-XL000033NL VO OO Percelen Moerdijk\2 Werkdossier\2. Tekeningen\2402 - OO Bodembelastingkaart.mxd Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 49 van 51 Bijlage 4. Protocol toevalsvondst OO /gid00001 /gid00001/gid00001 /gid00024/gid00002/gid00021/gid00001/gid00009 /gid00016/gid00022/gid00005/gid00021/gid00001 /gid00006/gid00006/gid00015/gid00001/gid00021/gid00016/gid00006/gid00023/gid00002/gid00013/gid00020/gid00023/gid00016/gid00015/gid00005/gid00020/gid00021/gid00001 /gid00023/gid00002/gid00015/gid00001/gid00006/gid00006/gid00015/gid00001/gid00023/gid00006/gid00019/gid00014/gid00016/gid00006/gid00005/gid00006/gid00013/gid00010/gid00011/gid00012/gid00001 /gid00015/gid00010/gid00006/gid00021/gid00001 /gid00008/gid00006/gid00020/gid00017/gid00019/gid00016/gid00015/gid00008/gid00006/gid00015/gid00001 /gid00006/gid00025/gid00017/gid00013/gid00016/gid00020/gid00010/gid00006/gid00007/gid00001/gid00187/gid00015/gid00008/gid00006/gid00188/gid00001 /gid00010/gid00015/gid00169
/gid00006/gid00032/gid00041/gid00001/gid00047/gid00042/gid00032/gid00049/gid00028/gid00039/gid00046/gid00049/gid00042/gid00041/gid00031/gid00046/gid00047/gid00001/gid00035/gid00042/gid00048/gid00031/gid00047/gid00001/gid00036/gid00041/gid00001/gid00031/gid00028/gid00047/gid00001/gid00032/gid00045/gid00001/gid00032/gid00032/gid00041/gid00001/gid00187/gid00049/gid00032/gid00045/gid00040/gid00042/gid00032/gid00031/gid00032/gid00039/gid00036/gid00037/gid00038/gid00188/gid00001/gid00015/gid00008/gid00006/gid00001/gid00050/gid00042/gid00045/gid00031/gid00047/gid00001/gid00028/gid00028/gid00041/gid00034/gid00032/gid00047/gid00045/gid00042/gid00126/gid00032/gid00041/gid00001/gid00042/gid00043/gid00001/gid00032/gid00032/gid00041/gid00001/gid00039/gid00042/gid00030/gid00028/gid00047/gid00036/gid00032/gid00001/gid00032/gid00041/gid00193/gid00042/gid00033/gid00001/gid00047/gid00036/gid00037/gid00031/gid00046/gid00047/gid00036/gid00043/gid00001/gid00031/gid00028/gid00047/gid00001/gid00041/gid00036/gid00032/gid00047/gid00001/gid00036/gid00041/gid00001/gid00031/gid00032/gid00001/gid00045/gid00036/gid00046/gid00036/gid00030/gid00042/gid00001/gid00029/gid00032/gid00042/gid00042/gid00045/gid00031/gid00032/gid00039/gid00036/gid00041/gid00034/gid00001
/gid00036/gid00046/gid00001/gid00049/gid00042/gid00042/gid00045/gid00053/gid00036/gid00032/gid00041/gid00163/gid00001/gid00006/gid00032/gid00041/gid00001/gid00047/gid00042/gid00032/gid00049/gid00028/gid00039/gid00046/gid00049/gid00042/gid00041/gid00031/gid00046/gid00047/gid00001/gid00038/gid00028/gid00041/gid00001/gid00043/gid00039/gid00028/gid00028/gid00047/gid00046/gid00049/gid00036/gid00041/gid00031/gid00032/gid00041/gid00001/gid00036/gid00041/gid00001/gid00034/gid00032/gid00029/gid00036/gid00032/gid00031/gid00032/gid00041/gid00001/gid00031/gid00036/gid00032/gid00001/gid00028/gid00039/gid00046/gid00001/gid00175/gid00042/gid00041/gid00049/gid00032/gid00045/gid00031/gid00028/gid00030/gid00035/gid00047/gid00176/gid00001/gid00053/gid00036/gid00037/gid00041/gid00001/gid00028/gid00028/gid00041/gid00034/gid00032/gid00040/gid00032/gid00045/gid00038/gid00047/gid00164/gid00001/gid00040/gid00028/gid00028/gid00045/gid00001/gid00042/gid00042/gid00038/gid00001/gid00029/gid00036/gid00041/gid00041/gid00032/gid00041/gid00001/gid00034/gid00032/gid00029/gid00036/gid00032/gid00031/gid00032/gid00041/gid00001/gid00031/gid00036/gid00032/gid00001/gid00001/gid00028/gid00039/gid00046/gid00001/gid00175/gid00049/gid00032/gid00045/gid00183
/gid00031/gid00028/gid00030/gid00035/gid00047/gid00176/gid00001/gid00053/gid00036/gid00037/gid00041/gid00001/gid00028/gid00028/gid00041/gid00034/gid00032/gid00040/gid00032/gid00045/gid00038/gid00047/gid00001/gid00040/gid00028/gid00028/gid00045/gid00001/gid00050/gid00028/gid00028/gid00045/gid00001/gid00042/gid00043/gid00001/gid00031/gid00028/gid00047/gid00001/gid00040/gid00042/gid00040/gid00032/gid00041/gid00047/gid00001/gid00034/gid00032/gid00032/gid00041/gid00001/gid00034/gid00032/gid00043/gid00039/gid00028/gid00041/gid00031/gid00032/gid00001/gid00001/gid00034/gid00045/gid00042/gid00041/gid00031/gid00045/gid00042/gid00032/gid00045/gid00032/gid00041/gid00031/gid00032/gid00001/gid00032/gid00041/gid00193/gid00042/gid00033/gid00001/gid00042/gid00043/gid00046/gid00043/gid00042/gid00045/gid00036/gid00041/gid00034/gid00046/gid00050/gid00032/gid00045/gid00038/gid00053/gid00028/gid00028/gid00040/gid00035/gid00032/gid00031/gid00032/gid00041/gid00001/gid00043/gid00039/gid00028/gid00028/gid00047/gid00046/gid00049/gid00036/gid00041/gid00031/gid00032/gid00041/gid00163
/gid00002/gid00006/gid00020/gid00001/gid00003/gid00163/gid00023/gid00163/gid00001/gid00001/gid00021/gid00163/gid00001/gid00131/gid00132/gid00134/gid00001/gid00133/gid00134/gid00135/gid00001/gid00131/gid00131/gid00139/gid00131/gid00001/gid00001/gid00006/gid00163/gid00001/gid00036/gid00041/gid00033/gid00042/gid00197/gid00028/gid00032/gid00046/gid00048/gid00051/gid00042/gid00163/gid00032/gid00048/gid00001/gid00001/gid00010/gid00163/gid00001/gid00050/gid00050/gid00050/gid00163/gid00028/gid00032/gid00046/gid00048/gid00051/gid00042/gid00163/gid00032/gid00048 /gid00008/gid00002/gid00001/gid00006/gid00019/gid00001/gid00002/gid00013/gid00021/gid00010/gid00011/gid00005/gid00001/gid00023/gid00002/gid00015/gid00001/gid00022/gid00010/gid00021/gid00001/gid00005/gid00002/gid00021/gid00001 /gid00009/gid00006/gid00021/gid00001/gid00016/gid00003/gid00011/gid00006/gid00004/gid00021/gid00001/gid00008/gid00006/gid00023/gid00002/gid00002/gid00019/gid00013/gid00010/gid00011/gid00012/gid00001/gid00010/gid00020/gid00163/gid00001 /gid00015/gid00010/gid00006/gid00021/gid00001/gid00002/gid00002/gid00015/gid00019/gid00002/gid00012/gid00006/gid00015/gid00001/gid00016/gid00007/gid00001 /gid00003/gid00006/gid00019/gid00016/gid00006/gid00019/gid00006/gid00015/gid00167/gid00001
/gid00024/gid00006/gid00019/gid00012/gid00027/gid00002/gid00002/gid00014/gid00009/gid00006/gid00005/gid00006/gid00015/gid00001/gid00006/gid00015/gid00001 /gid00021/gid00019/gid00010/gid00013/gid00013/gid00010/gid00015/gid00008/gid00006/gid00015/gid00001/gid00020/gid00021/gid00016/gid00017/gid00017/gid00006/gid00015/gid00001 /gid00014/gid00002/gid00019/gid00012/gid00006/gid00006/gid00019/gid00001/gid00005/gid00006/gid00001/gid00013/gid00016/gid00004/gid00002/gid00021/gid00010/gid00006/gid00001 /gid00024/gid00002/gid00002/gid00019/gid00020/gid00004/gid00009/gid00022/gid00024/gid00001/gid00002/gid00015/gid00005/gid00006/gid00019/gid00006/gid00015/gid00001 /gid00006/gid00023/gid00002/gid00004/gid00022/gid00006/gid00006/gid00019/gid00001/gid00133/gid00131/gid00131/gid00014/gid00001/gid00001/gid00187/gid00013/gid00010/gid00006/gid00007/gid00020/gid00021/gid00001 /gid00024/gid00010/gid00015/gid00005/gid00016/gid00017/gid00024/gid00002/gid00002/gid00019/gid00021/gid00020/gid00188/gid00001 /gid00010/gid00015/gid00007/gid00016/gid00019/gid00014/gid00006/gid00006/gid00019/gid00001/gid00017/gid00016/gid00013/gid00010/gid00021/gid00010/gid00006/gid00001/gid00023/gid00010/gid00002/gid00001
/gid00017/gid00019/gid00016/gid00011/gid00006/gid00004/gid00021/gid00013/gid00006/gid00010/gid00005/gid00010/gid00015/gid00008/gid00001/gid00187/gid00131/gid00140/gid00131/gid00131/gid00183/gid00139/gid00139/gid00135/gid00135/gid00188/gid00001 /gid00015/gid00006/gid00006/gid00014/gid00001/gid00004/gid00016/gid00015/gid00021/gid00002/gid00004/gid00021/gid00001/gid00016/gid00017/gid00001 /gid00014/gid00006/gid00021/gid00001/gid00002/gid00006/gid00020/gid00001/gid00003/gid00163/gid00023/gid00163 /gid00132/gid00163 /gid00133/gid00163 /gid00134/gid00163 /gid00135/gid00163 /gid00136/gid00163 /gid00137/gid00163 /gid00138/gid00163 /gid00139/gid00163 /gid00017/gid00019/gid00016/gid00021/gid00016/gid00004/gid00016/gid00013/gid00001/gid00021/gid00016/gid00006/gid00023/gid00002/gid00013/gid00020/gid00023/gid00016/gid00015/gid00005/gid00020/gid00021/gid00001/gid00015/gid00008/gid00006 Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 50 van 51 Bijlage 5. Certificaat AES Pagina 1 van 1 TÜV TÜV TÜV TÜV NORD NORD NORD NORD Nederland Nederland Nederland Nederland B.V. B.V. B.V. B.V. Ekkersrijt 4401, 5692 DL Son en Breugel tuv.nl TÜV ® Dhr. E.W.A.C.
Franken Managing Director Aanwijzingsbeschikking Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid onder nummer: 2014 40000086668 Degenen die gebruik maken van de diensten van deze certificaathouder kunnen de geldigheid controleren door het certificaatregister te raadplegen op de website van de Stichting Veilig Omgaan met Explosieve Stoffen (www.vomes.nl). Systeemcertificaat voor het managementsysteem VV VVoor het O oor het O oor het O oor het Opsporen van ontplofbare oorlogsreste psporen van ontplofbare oorlogsreste psporen van ontplofbare oorlogsreste psporen van ontplofbare oorlogsrestenn nn De certificatie instelling TÜV NORD Nederland verklaart hiermee dat het gerechtvaardigd vertrouwen bestaat dat het gehanteerde managementsysteem voldoet aan de eisen uit het bovengenoemde certificatieschema en dat de certificatie heeft plaatsgevonden volgens haar certificatiereglement voor de organisatie Asveld Explosives Solutions B.V. Asveld Explosives Solutions B.V. Asveld Explosives Solutions B.V. Asveld Explosives Solutions B.V. Bukkumweg Bukkumweg Bukkumweg Bukkumweg 6 6 6 6 5081 CT 5081 CT 5081 CT 5081 CT Hilvarenbeek Hilvarenbeek Hilvarenbeek Hilvarenbeek Dit systeemcertificaat is afgegeven op basis van het Certificatieschema voor het Opsporen van ontplofbare oorlogsresten, vastgesteld d.d.
15 oktober 2020, waarmee voldaan wordt aan artikel 4.10, vijfde lid van het Arbeidsomstandighedenbesluit. De eisen in dit certificatieschema hebben betrekking op het managementsysteem van de organisatie inzake het opsporen van ontplofbare oorlogsresten. De certificatie is onderworpen aan een jaarlijkse evaluatie door TÜV NORD Nederland. Toepassingsgebied Deelgebied A: Opsporing ontplofbare oorlogsresten. Deelgebied A: Opsporing ontplofbare oorlogsresten. Deelgebied A: Opsporing ontplofbare oorlogsresten. Deelgebied A: Opsporing ontplofbare oorlogsresten. Deelgebied B: Civieltechnische ondersteuning. Deelgebied B: Civieltechnische ondersteuning. Deelgebied B: Civieltechnische ondersteuning. Deelgebied B: Civieltechnische ondersteuning. Certificaat geldig van 01 407 42023 Certificaat geldig tot 2640442025 Datum eerste certificatie 2640442022 Registratienummer 31031 41.2 KvK nummer 82775893
Ref: Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Pagina 51 van 51 Schoolstraat 47 5081 VG Hilvarenbeek The Netherlands +31 (0)13 234 0080 www.aesuxo.eu info@aesuxo.eu BANK NL37 RABO 0344 5337 86 BTW NL 001 775 771 b48 KVK 755 205 08 Asveld Explosives Solutions B.V. Bukkumweg 6 5081 CT Hilvarenbeek +31 (0)13 234 0080 WWW.AESBV.NL Bijlage 7 Detectierapport Langeweg 393/1097 Detectierapport Opsporen van ontplofbare oorlogsresten ANL24-8895 onderzoek Langeweg - Gemeente Moerdijk Datum: 2 juli 2024 Projectnummer: DR240069 Status: V1.0 definitief Copyright 20 23. Niets uit dit detectie rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de houders van het auteursrecht. De opdrachtgever mag voor intern gebruik duplicaten maken. 1 Ondertekende is bevoegd namens de genoemde organisatie en gaat akkoord met de inhoud van dit rapport. ABO-Milieuconsult B.V Armaex B.V.: Opdrachtgever1 J. Rullens Directeur¹ G.J. Slagers
DR240069 02/07/2024 Pagina 2 van 15 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave: ................................ ................................ ................................ ............................ 2 1. Inleiding ................................ ................................ ................................ ................................ ... 3 1.1 Inleiding .................................................................................................................................. 3 1.2 Locatie .................................................................................................................................... 3 1.3 Vooronderzoek ...................................................................................................................... 4 2.0 Wet- en regelgeving ................................ ................................ ................................ ................ 5 2.1 Werkveld Specifieke kenmerken ........................................................................................... 5 2.2 Verantwoordelijkheid t.a.v. opsporen ontplofbare oorlogsresten ........................................ 5 3.0 Opdracht ................................ ................................ ................................ ................................
6 3.1 Opdrachtomschrijving ............................................................................................................ 6 4.0 Werkwijze en ingezet materieel ................................ ................................ .............................. 7 4.1 Werkwijze detectie ................................................................................................................ 7 4.2 Analyse en objectselectie Multi-sensor ................................................................................. 8 5.0 Locatie specifieke kenmerken ................................ ................................ ................................ . 9 5.1 Eigenschappen van het opsporingsgebied............................................................................. 9 5.2 Factoren die de detectie hebben beïnvloedt ......................................................................... 9 5.3 Foto verslag van de aangetroffen detectie verstorende obstakels ..................................... 10 6.0 Resultaat en advies ................................ ................................ ................................ ................ 12 6.1 Resultaat ..............................................................................................................................
12 6.2 Advies ................................................................................................................................... 12 Bijlage 1 – Overzichtstekening detectieveld ................................ ................................ .................. 14 Bijlage 2 – Overzicht detectieresultaten ................................ ................................ ....................... 15 DR240069 02/07/2024 Pagina 3 van 15 1. Inleiding 1.1 Inleiding In dit detectierapport wordt omschreven op welke wijze Armaex de detectie heeft uitgevoerd. Op basis van het resultaat wordt in hoofdstuk 6 een aanbeveling gedaan voor (een) eventuele vervolgactie)s). De werkzaamheden hebben plaatsgevonden op basis van het projectplan PP240069_V1.0. De uitgevoerde detectiewerkzaamheden hebben als doel het detecteren van mogelijke ontplofbare oorlogsresten die in het opsporingsgebied zijn achtergebleven, en zo ja, waar deze liggen. Zodoende kunnen de geplande civiele werkzaamheden veilig en verantwoord uitgevoerd worden. De detectiewerkzaamheden geven een goede indicatie van de mogelijke significante objecten die zich in de bodem bevinden. Wanneer de detectieresultaten het toelaten kunnen deze doelmatig benaderd worden. Zodoende kan het gebied vrij worden gegeven van ontplofbare oorlogsresten.
1.2 Locatie De locatie betreft: Locatie 2) Kloosterlaan 24, 4772 RA Langeweg Afbeelding 1 – Opsporingsgebied
1.3 | Vooronderzoek De rapportage opgesteld door AES - historisch vooronderzoek van Asveld Explosives Solutions B.V. (hierna AES) | met kenmerk 2402_10 t/m 50 | – uitgave akkoord 23-02-2024, geeft aan dat het opsporingsgebied verdacht | is op het voorkomen van onderstaande OO soorten. Locatie | verdacht op | Verticale afbakening | Verschijningsvorm Geschutmunitie Geallieerd Diverse 2 inch t/m | Tot 1,75m -mv WOII* 155 mm | Tot 1,85 – 0,45m -NAP** | Verschoten Tabel 1 – Uitkomsten vooronderzoek. DR240069 | 02/07/2024 | Pagina 4 van 15 Langeweg DR240069 02/07/2024 Pagina 5 van 15 2.0 Wet- en regelgeving 2.1 Werkveld Specifieke kenmerken Om het maatschappelijke belang -veiligheid en gezondheid rondom de arbeid- te waarborgen is door de overheid gekozen voor een wettelijk verplichte certificatieschema voor de borging van de veiligheid aangaande het opsporen van ontplofbare oorlogsresten. De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, heeft bekend gemaakt dat het Certificatieschema voor het Opsporen van ontplofbare oorlogsresten, bedoeld in de artikelen 4.17e en 4.17f van de Arbeidsomstandighedenregeling, door de Stichting Veilig Omgaan met Explosieve Stoffen op 15 oktober 2020 is vastgesteld . Dit certificatieschema is in werking getreden met ingang van 1 januari 2021.
Het certificatieschema Opsporen van ontplofbare oorlogsresten heeft betrekking op het opsporen van ontplofbare oorlogsresten die in de (water)bodem zijn achtergebleven tijdens en na de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Het toepassingsgebied in dit certificati eschema is verdeeld in twee deelgebieden, te weten Deelgebied A: Opsporing ontplofbare oorlogsresten en Deelgebied B: Civieltechnische ondersteuning. Deelgebied A: Opsporing ontplofbare oorlogsresten Deelgebied B: Civieltechnische ondersteuning In de eerste plaats is deskundigheid op het gebied van het opsporen van ontplofbare oorlogsresten vereist. Deze werkzaamheden worden door het opsporingsbedrijf uitgevoerd, waaronder wordt verstaan de: "Certificaathouder die binnen het kader van dit certificatieschema werkzaamheden uitvoert ten behoeve van de opsporing van ontplofbare oorlogsresten." In de tweede plaats is er de zogenoemde civieltechnische ondersteuning . Hieronder wordt verstaan: " Het geheel van organisatie en uitvoering van civieltechnische activiteiten die de opsporing van ontplofbare oorlogsresten mogelijk maken en onder eindverantwoordelijkheid van een certificaathouder die is gecertificeerd voor deelgebied A worden uitgevoerd". Armaex is gecertificeerd voor zowel deelgebied A als B en kan hierdoor het gehele project in eigen hand uitvoeren. 2.2 Verantwoordelijkheid t.a.v.
opsporen ontplofbare oorlogsresten De burgemeester van de gemeente waarbinnen het opsporingsgebied ligt, is binnen de openbare orde en veiligheid, verantwoordelijk voor het opsporen en ruimen van explosieven. Dit –al dan niet - opsporen en ruimen wordt vooral beoordeeld in relatie tot het hu idige en toekomstige gebruik van het gebied. Het opsporen van ontplofbare oorlogsresten uit de Tweede Wereldoorlog is voorbehouden aan organisaties welke in het bezit zijn van het systeemcertificaat Opsporen van ontplofbare oorlogsresten. DR240069 02/07/2024 Pagina 6 van 15 3.0 Opdracht 3.1 Opdrachtomschrijving De opdracht aan Armaex behelst het uitvoeren van een detectieonderzoek binnen het opsporingsgebied verdeeld over drie locaties gelegen in de gemeente Moerdijk. Dit detectierapport is ten behoeve van de locatie Kloosterlaan 24, 4772 RA Lange weg. Als blijkt uit de detectieresultaten dat er een vervolgonderzoek noodzakelijk is, zal er op basis van het overleg met de opdrachtgever en bij schriftelijk akkoord, de vervolgstap: het opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten worden uitgevoerd. In onderstaand de uit te voeren opsporingswerkzaamheden: • Startwerkoverleg op locatie. • Non-realtime detectie: Detecteren waarbij de meetgegevens worden opgeslagen en op een later tijdstip worden geïnterpreteerd. • Opstellen detectierapport.
• Benaderen gemeten objecten en/of laagsgewijs detecteren a.d.h.v. resultaten detectierapport. • Het lokaliseren, laagsgewijze detecteren, identificeren en/of tijdelijk veiligstellen van de situatie van ontplofbare oorlogsresten. • Overdracht aan EODD Het ruimen van aangetroffen ontplofbare oorlogsresten wordt uitgevoerd door de EODD. Uitgangspunten: Alvorens de opsporingswerkzaamheden van start kunnen gaan dient het opsporingsgebied detectie gereed te zijn. Opdrachtgever dient dan ook volgende zaken te verzorgen: • Hekwerken verwijderen. • Aanwezige bomen/struikgewas tot aan maaiveld afzagen. • Verwijderen van andere ferrohoudende elementen (zoals palen/reclameborden). • Verwijderen van eventueel aanwezige verhardingen. • Ter plaatse van depots, sloten, taluds en dijklichamen kan niet non-realtime worden gedetecteerd. Het terrein dient dan ook zoveel mogelijk vlak te zijn. Wijzigingen: Indien er zaken worden geconstateerd die van invloed kunnen zijn op de scope van het project, de veiligheid of financiële aspecten, zal hiervan terstond schriftelijke melding worden gemaakt. Wanneer dit resulteert in een wijziging van de opdracht zal dit schriftelijk worden vastgelegd. Ter beoordeling van de projectleider zal een -indien nodig- een addendum voor het projectplan worden opgesteld.
DR240069 02/07/2024 Pagina 7 van 15 4.0 Werkwijze en ingezet materieel 4.1 Werkwijze detectie Om de werkzaamheden efficiënt en adequaat te kunnen uitvoeren zijn de onderstaande stappen doorlopen. 1. Indelen werkvakken Tijdens de werkvoorbereiding is het gebied in werkvakken opgedeeld. Per locatie is een werkvak gemaakt. 2. Uitzetten werkvakken Met DGPS zijn de betreffende vakken digitaal uitgezet. 3. Visuele inspectie Voorafgaande de detectie is een visuele inspectie uitgevoerd. Er is na de inspectie aangegeven dat er verharding en diverse vaste en losse verstorende elementen aanwezig zijn. Op verzoek van de hoofdopdrachtgever is de detectie uitgevoerd zonder deze elementen te verwijderen. 4. Multi-sensor detectie De uitgezette werkvakken zijn met het Vallon VXV4-8 detectiesysteem op vlakdekkende wijze gedetecteerd. Hierbij is gebruik gemaakt van: • Vallon VXV4 detectiesysteem, bestaande uit de VCU, Tablet, 4 stuks Vallon VSM-sondes (sonde afstand: 0,33m¹, meethoogte 0,20m¹) • Stonex DGPS-systeem (positionering) 5. Uitwerken detectiedata De gedetecteerde gebieden van zowel Multi-sensor detectie zijn door een Senior deskundige en GIS-specialist nader uitgewerkt en verwerkt in deze detectierapportage.
DR240069 02/07/2024 Pagina 8 van 15 4.2 Analyse en objectselectie Multi-sensor Na het verzamelen van de detectiedata zijn deze op een later tijdstip verder geanalyseerd en geïnterpreteerd. Hierbij is gebruik gemaakt van het Vallon™ EVA2000 programma, versie 2.48 en Vallon Eva4all V 4.15.0.0. Met inachtname van verschillende criteria kunnen waargenomen verstoringen -al dan niet- als zijnde significant worden aangemerkt op basis van onder andere: • Grootte van het object, aangegeven als Magnetisch moment (Am²). De waarde wordt gebruikt om de kracht en krachtmoment tussen magnetische velden aan te geven. • De positie van het waargenomen object, zowel op horizontaal als verticaal vlak. Bij de objectselectie wordt rekening gehouden met de exacte ligging van een waargenomen object ten aanzien van verschillende factoren zoals een naoorlogs geroerde bovenlaag, ma ximale indringingsdiepte enz. • Signaallengte en -breedte. Onder optimale omstandigheden geeft de gemeten signaallengte en -breedte een goede indicatie over de grootte van een object. Onder invloed van diverse factoren kan deze waarde echter afwijken. Enkele voorbeelden van zaken die hie rop invloed kunnen hebben zijn: Nabij gelegen verstoringen, magnetische permeabiliteit van het medium, elektrische invloeden etc.
De uitkomsten van de detectie en data -analyse resulteren in een objectenlijst waarin ten minste het volgende is aangeven: • veldkaart met de positie van de objecten; • coördinaten van waargenomen significante uitslagen/verstoringen ten opzichte van het Rijksdriehoeknet (RD-coördinatenstelsel); • indicatieve diepte; • gemeten meetwaarden. DR240069 02/07/2024 Pagina 9 van 15 5.0 Locatie specifieke kenmerken 5.1 Eigenschappen van het opsporingsgebied Het gebied is verdacht bevonden tot en met 1,75 m -mv (WO2) bij verdacht op geschutmunitie op basis van historische vooronderzoek. De opsporingsgebieden worden onderzocht tot en met de maximale reikwijdte van de in te zetten detectieapparatuur, dit is maximaal 4,0 m -mv. Locatie 2) Kloosterlaan 24, 4772 RA Langeweg Op het moment van schrijven is er geen informatie over de verticale afbakening van de huidige bebouwing van de school. 5.2 Factoren die de detectie hebben beïnvloedt In verband met locatie specifieke omstandigheden kan het voorkomen dat detectie (deels) niet het gewenste resultaat oplevert. Doorgaans wordt dit veroorzaakt door aanwezige metaalhoudende elementen in én in directe nabijheid van het te detecteren gebied. Tijdens de analyse van de detectiegegevens is gebleken dat er een aantal aspecten van toepassing waren die het detectiebereik voor een deel negatief hebben beïnvloedt.
Enkele van deze factoren betroffen: ➢ Ondergrondse infrastructuur, bestrating, gebouwen ➢ Afrastering, spijlenhekwerken, toegangspoorten ➢ Metalenprullenbakken ➢ Vlaggenmast ➢ Plantenbakken ➢ Lantaarnpaal ➢ Bankjes / picknicktafels ➢ Speeltoestellen / voetbalgoaltjes hoog en laag / baskets / metalenpaviljoen / ballenvanger ➢ Begroeiing, hoog, laag midden, divers verspreid Diverse opname foto’s van de hierboven beschreven zaken staan weergegeven in het fotoverslag (paragraaf 5.3 ) hieronder. DR240069 02/07/2024 Pagina 10 van 15 5.3 Foto verslag van de aangetroffen detectie verstorende obstakels Weergave van enkele verstorende elementen. Gezien de enorme hoeveelheid aan aangetroffen verstorende elementen is er ten tijde van het opstellen van het detectierapport voor gekozen om de foto’s weer te geven die de beste impressie weergegeven. Locatie 2) Kloosterlaan 24, 4772 RA Lange weg
DR240069 02/07/2024 Pagina 11 van 15
DR240069 02/07/2024 Pagina 12 van 15 6.0 Resultaat en advies 6.1 Resultaat Tijdens de werkzaamheden is een gebied van 1.727 m² non-realtime gedetecteerd. Na analyse en interpretatie van de verkregen data zijn in totaal geen objecten als zijnde significant aangemerkt ten aanzien van OO. Binnen alle delen van de onderzochte gebieden is sprake van een hoge concentratie metaalhoudende objecten waardoor geen analyse van de data mogelijk blijkt. Verder konden enkele delen van het gebied niet gedetecteerd worden doordat deze onvoldoende toegankelijk waren (zie Par. 5.2). 6.2 Advies Om de geplande werkzaamheden veilig te kunnen uitvoeren adviseren wij om onderstaande vervolgstappen te initiëren: 1. Verwijderen obstakels/begroeiing Teneinde het gehele opsporingsgebied te kunnen onderzoeken en vrij te geven van OO dienen de volgende voorbereidende werkzaamheden geïnitieerd te worden: Alle bovengenoemde obstakels en verhardingen (zie paragraaf 5.2 en 5.3 voor de beeldvorming) verwijderen en demonteren. Verwijderde obstakels en verhardingen dusdanig situeren dat deze niet aanwezig zijn bij de opsporingsgebieden. 3. Realtime detectie overige niet gedetecteerde gebieden (33 m²) De overige gebieden die ten tijde van de reeds uitgevoerde detectie onvoldoende toegankelijk waren kunnen ná het verwijderen van de begroeiing nader onderzocht worden middels realtime detectie.