Bijlage 3 - Jaarverslag en jaarrekening 2025 gemeente Moerdijk
Tekst van het document
€ | 500.000 Overige risico’s (incidenteel/structureel) | € | 650.000 | € | 700.000 | € | 700.000 Totaal | € 18.750.000 | € 21.000.000 | € 19.300.000 Incidentele risico’s zijn eenmaal meegerekend in het weerstandsvermogen, structurele risico’s tweemaal. De gedachte hierachter is dat de gemeente in staat moet worden geacht om structurele risico’s in twee jaar tijd in een sluitende meerjarenbegroting te kunnen verwerken. 1. | Kostenstijgingen (incidenteel/structureel) In de begroting wordt zo goed mogelijk rekening gehouden met de actuele prijsontwikkelingen. De reële prijsontwikkelingen in de markt kunnen echter zo snel gaan dat het risico van budgetoverschrijdingen in de exploitatiebegroting en bij (voorgenomen) investeringen aanwezig is. Gemeenten worden via de algemene uitkering uit het gemeentefonds in principe gecompenseerd voor loon- en prijsontwikkelingen. Deze compensatie hoeft echter geen gelijke pas te lopen met de werkelijke kostenstijging van onze gemeente. De recente ontwikkelingen in het Midden-Oosten heeft tot meer prijsschommelingen geleid op de energiemarkten. In het centraal economisch plan 2026 stelt het Centraal Planbureau vast dat door de gespannen internationale situatie de onzekerheid rondom het economisch beeld zeer groot is.
Zo zal een aanhoudende oorlog in het Midden- Oosten de Nederlandse inflatie opstuwen door hogere olie- en gasprijzen en ook het vertrouwen raken. In het weerstandsvermogen is een bedrag van €600.000 meegenomen. 2. Huisvesting, opvang en begeleiding vluchtelingen (incidenteel/structureel) Aan de Schansdijk in Zevenbergen vangt de gemeente sinds maart 2022 Oekraïense ontheemden op en sinds 1 juli 2025 exploiteert het COA een asielopvanglocatie op deze locatie. Met betrekking tot de opvang van Oekraïense ontheemden is de gemeente eigenaar van de gronden, verhuurt de gemeente deze aan Kafra, die er opstallen op heeft geplaatst en huurt de gemeente de units van Kafra om opvangplekken aan de ontheemden te bieden. De afgelopen jaren was de rijksbijdrage ruimschoots toereikend om de kosten te dekken. Het overgebleven budget is voor een gedeelte toegevoegd aan de reserve nieuwkomers. De rijksbijdrage is inmiddels verlaagd, om beter in overeenstemming te zijn met de reële kosten. De middelen blijven echter toereikend om de kosten te dekken. Bovendien kan bij hogere reële kosten dan de rijksbijdrage dekt alsnog aanvullende vergoeding worden aangevraagd om de kosten te dekken.
Hoewel de behoefte aan opvangplekken voor Oekraïense ontheemden hoog blijft en er voorlopig geen zicht is op een daling, bestaat de kans dat in de toekomst opvangplekken onbezet blijven, en er voor deze leegstaande opvangplekken dus ook geen rijksbijdrage meer is. Er zullen dan afspraken moeten worden gemaakt met Kafra als eigenaar van de units om andere doelgroepen in te huisvesten. Op 19 september 2024 is de omgevingsvergunning voor de asielopvanglocatie aan de Schansdijk verleend. De gemeenteraad had eerder (juli 2023) ingestemd met de kaders hiervoor. Ook de bestuurlijke afspraken zijn in december 2023 gemaakt. De asielopvanglocatie is gerealiseerd door en onder verantwoordelijkheid van het COA en wordt vanaf 1 juli 2025 door het COA geëxploiteerd. Op de locatie is nader onderzoek uitgevoerd naar mogelijke bodemvervuiling. Om die reden zijn voor de start van de bouw van het AZC maatregelen getroffen om eventuele effecten van vervuiling te beheersen. Voor ingebruikname van het AZC zijn in de bouwblokken binnenluchtmetingen uitgevoerd om in beeld te brengen of de beheersmaatregelen voldoende zijn geweest. Op basis van de metingen bleken de beheersmaatregelen voldoende om op 1 juli 2025 de locatie te openen. Wel heeft de OMWB aangegeven dat er (jaarlijkse) vervolgmetingen nodig zijn.
Op basis daarvan kunnen er in een latere fase, na opening van de locatie, toch maatregelen nodig blijken, waarvoor dan extra kosten moeten worden gemaakt. Het risico hierop lijkt echter gering. Voor beide doelgroepen is de gemeente verantwoordelijk voor het bieden van (de mogelijkheid) tot onderwijs en jeugdhulp. Bij eventuele aanvullende onderwijshuisvestingskosten kan overigens zonodig een beroep worden gedaan op de Regeling Onderwijshuisvestingsbudgetten asielzoekers (OHBA). Binnen de programma-aanpak nieuwkomers werkt de gemeente aan een integrale aanpak om nieuwkomers te ondersteunen en toe te leiden naar zelfredzaamheid. Deze aanpak wordt voor het aandeel wat niet de Oekraïense doelgroep betreft, na instemming van de gemeenteraad, gefinancierd vanuit de reserve nieuwkomers. In het weerstandsvermogen is een bedrag van € 600.000 meegenomen. 3. Kapitaalgoederen (incidenteel/structureel) De gemeente Moerdijk heeft diverse kapitaalgoederen, waaronder een groot areaal aan wegen, openbare verlichting, openbaar groen, rioleringen, civiele objecten en verschillende soorten vastgoedobjecten. De aanleg, het beheer en het onderhoud van deze kapitaalgoederen maken een groot onderdeel uit van onze gemeentebegroting. De wettelijke verplichtingen die uit onze rol als beheerder voortkomen zijn aanzienlijk.
(Letsel)schade en kapitaalvernietiging, veroorzaakt door achterstallig onderhoud moeten altijd voorkomen worden. Voor de kapitaalintensieve en/of risicovolle onderdelen van de kapitaalgoederen worden daarom meerjarige beheerplannen opgesteld. Deze zijn financieel vertaald naar de meerjarenbegroting. We houden terugkerende inspecties om de onderhoudsstaat te controleren en passen zo nodig de meerjarenplannen en de meerjarenbegroting daarop aan. Met de vaststelling het Programma Fysieke Leefomgeving in 2025 en die van de beheerplannen rioleringen (2026), wegen (2021 en bijgesteld in 2023), civiele kunstwerken onderdeel bruggen (2020 en bijgesteld in 2024), openbare verlichting en het beheerplan civiele kunstwerken, waterbouwkundige objecten (2023) hebben we de risico’s in de openbare ruimte voor een groot deel beheerst, in ieder geval voor hetgeen waar we zelf invloed op hebben. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing 119 Gemeente Moerdijk De afgelopen jaren hebben we een nieuw fenomeen waargenomen, namelijk dat door de droogte verschillende kleidijken in die mate zijn ingeklonken, dat we veel zwaardere en duurdere maatregelen moeten treffen om deze veilig te houden.
Dit effect van klimaatverandering is, voor zover we dit in konden schatten, opgenomen in de begroting en daarmee is het risico vooralsnog ondervangen, maar er is nog te weinig ervaring met deze extreme droogte of andere klimatologische omstandigheden, om een goede inschatting te kunnen maken van kosten. Nutspartijen kampen met grote opgaven. Enerzijds op het gebied van grootschalige renovaties van netwerken die aan het einde van de levensduur zijn en anderzijds is er een grote opgave op het gebied van de energietransitie, dat een verzwaring van het huidige elektriciteitsnet met zich meebrengt in heel Nederland en dus ook in onze gemeente. De schaarste van het personeel dat de nutspartijen kunnen inzetten zal mogelijk in grote mate bepalend worden voor onze uitvoeringsplanning. Uitstel van ons werk kan bijvoorbeeld tot gevolg hebben dat onze beheerkosten voor (klein) onderhoud oplopen vanwege uitstel van renovaties. Ook zal het toezicht op kabels en leidingen geïntensiveerd moeten worden, omdat er grootschaliger gewerkt gaat worden, in combinatie met een hoge tijdsdruk en met schaarse menskracht en middelen. Vanaf 2025 is structureel rekening gehouden met extra toezicht in de begroting, maar dat betekent niet direct dat deze specialistische toezichthouders ook beschikbaar zijn op de arbeidsmarkt.
Verder is er in de openbare ruimte altijd een risico aanwezig op onvoorziene zaken zoals o.a. bodemverontreiniging, archeologie, niet gesprongen explosieven, niet ontplofte oorlogsresten, onbekende objecten, onbekende kabels en leidingen, calamiteiten et cetera. Naast de openbare ruimte heeft de gemeente veel verschillende soorten vastgoed in bezit om zowel haar strategische positie te behouden of te verstevigen als om beleidsdoelen te realiseren. Binnen het gemeentelijk vastgoed worden diverse risico’s onderkend, zoals hogere exploitatiekosten of hoge onderhouds- en vervangingskosten van bijvoorbeeld vestingwerken. In 2023 is het beheerplan gemeentelijk vastgoed inclusief de bijbehorende onderhoudsplannen vastgesteld. Het risico wordt verder verkleind door het uitvoeren van driejaarlijkse inspecties van al onze panden. Daarnaast wordt jaarlijks een indexatie toegepast om o.a. de stijging van de bouwkosten en personeelskosten op te vangen. Vervolgens vormt de wijze van het realiseren van beleidsdoelen door middel van het beschikbaar stellen van vastgoed een potentieel financieel risico. Het bezit en onderhoud van vastgoed betekent dat moet worden voldaan aan toenemende wettelijke eisen, zoals brandveiligheid, asbestverwijdering en het duurzaam maken en houden van het vastgoed. Door middel van het project verduurzaming is dit risico deels ondervangen.
Om het risico verder te verkleinen is de afgelopen periode het deel van het gemeentelijk vastgoed waar personen verblijven geïnspecteerd op brandveiligheid en de oudere gebouwen ook op de aanwezigheid van asbest. Naar aanleiding van deze inspecties zijn er bouwkundige aanpassingen gedaan en voldoen al deze gebouwen nu aan de brandveiligheidseisen. Ook is er op diverse plaatsen asbest gesaneerd zodat ook dat risico kleiner is geworden. Er bevinden zich in de strategische portefeuille nog een aantal gebouwen met asbest daken maar deze zijn bij het cluster Vastgoed in beeld. Er wordt nu bekeken of deze daken al dan niet moeten worden gesaneerd. Een bijzondere categorie panden en objecten binnen het gemeentelijk vastgoed betreft de gemeentelijke monumenten, zoals het Mauritshuis, het stadhuis Klundert en de vestingwerken in Willemstad en Klundert. Dit zijn kwetsbare gebouwen/objecten die hoge onderhoudslasten met zich meebrengen. Het zelf beheren van vastgoed ten behoeve van beleidsdoelen vraagt extra ambtelijke capaciteit (die weer schaars aan het worden is). Het op andere wijze realiseren van beleidsdoelen door het beschikbaar stellen van subsidies aan maatschappelijke instanties in plaats van het beschikbaar stellen van vastgoed kunnen de (financiële) risico’s worden gereduceerd en de politieke sturingskracht van de gemeentelijke organisatie worden bevorderd.
Om dit te bereiken is een herstructurering van de vastgoedportefeuille noodzakelijk. Vanwege de beperkte financiële Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing 120 Gemeente Moerdijk middelen in de begroting is in eerste instantie gefocust op de twee groepen waarbij we het meeste financiële risico lopen, namelijk de zwembaden en multifunctionele accommodaties. De gemeente Moerdijk heeft een groot scala aan maatschappelijke accommodaties waar zij middelen aan besteden. De afgelopen jaren hebben diverse ontwikkelingen plaatsgevonden die impact hebben (gehad) op deze accommodaties, zoals o.a. verduurzamingseisen. Hierdoor is de behoefte toegenomen naar visie en kaders hoe Moerdijk in de toekomst wil omgaan met deze accommodaties. Deze visie en kaders worden vastgelegd in het maatschappelijk accommodatiebeleid. Als er nieuwe ontwikkelingen plaatsvinden, zoals een vraag vanuit de samenleving of nieuwbouw van een accommodatie, kan dit in de toekomst getoetst worden aan de visie en kaders beschreven in het maatschappelijk accommodatiebeleid dat in 2025 is vastgesteld door de gemeenteraad. In 2024 is het grootste deel van de vastgoedportefeuille getaxeerd voor de opstalverzekering. Hierbij is de herbouwwaarde van de gebouwen -en waar van toepassing de waarde van de inventaris- vastgesteld. Op deze manier is het eventuele risico van onderverzekering ondervangen.
Ten aanzien van het in stand houden van de diverse kapitaalgoederen worden de schaarste aan grondstoffen, energie en personeel en daarmee sterk stijgende kosten in de markt een steeds groter risico. Nieuwe aanbestedingen, die periodiek plaatsvinden, leiden zeer waarschijnlijk tot hogere kosten. De sterk fluctuerende energieprijzen hebben met name impact op openbare verlichting, vastgoed en mechanische riolering. In het weerstandsvermogen is een bedrag van € 300.000 meegenomen (risico kostenstijging is meegenomen bij onderdeel 1). 4. Ruimtelijke projecten / grondexploitaties (incidenteel) Algemeen In de woningbouwsector valt op dat voornamelijk de personeelskosten blijven stijgen waar de materiaalprijzen zelf stabiliseren. Dit is het resultaat van aanhoudende arbeidsmarktkrapte in deze sector. Ondanks dit wordt wel verwacht dat de woningbouwsector als geheel zal groeien wat in ieder geval positieve verwachtingen geeft voor de problematiek rond bouwcapaciteit. Wat betreft de woningprijzen is een blijvende stijging te zien en dan vooral in de randstad. Daarnaast valt ook op dat grondgebonden woningen relatief sneller stijgen in prijs t.o.v. appartementen. Dit heeft voornamelijk te maken met de discrepantie tussen de vraag en het aanbod naar appartementen.
Dit effect is dus ook terug te zien in de relatieve stijging van grondwaarden onder grondgebonden woningen waar de grondwaarde onder appartementen stabiel blijft. De gemiddelde stijging in grondwaardes is het gevolg van harder stijgende woningprijzen t.o.v. bouwkosten. Hierdoor lijkt het afzetrisico op grondverkopen bij lopende actieve projecten zich gunstig te ontwikkelen in de nabije toekomst. Zeker gezien er beleidsmatig niet vooruit wordt gelopen op grondprijsstijgingen maar deze moeten blijken uit geactualiseerde taxaties. De vraag is hoelang deze trend tussen woningprijzen en bouwkosten aanhoudt. Voor ontwikkelingen die pas op langere termijn gerealiseerd gaan worden is het de vraag of ontwikkelaars door deze ontwikkelingen gestimuleerd worden om snel te acteren of juist bewust af te wachten om daarmee te speculeren op verdere stijging in de woningprijzen. Gronden voormalig Caldic-terrein In het kader van het project Logistiek Park Moerdijk (LPM) zijn in 2009 afspraken gemaakt omtrent de verplaatsing van Caldic Chemie Zevenbergen. De totale grondoppervlakte bedraagt ruim 60.000m2. De totale grondwaarde bedroeg per 1 september 2009 € 6.000.000. In het weerstandsvermogen was een bedrag van € 5 miljoen gereserveerd in verband met het risico van afwaardering van deze locatie als gevolg van wijziging van de bestemmingsmogelijkheden.
Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing 121 Gemeente Moerdijk In 2024 is een significant deel van deze grond tegen marktconforme prijs verkocht. Als gevolg daarvan is het in het weerstandsvermogen gereserveerde bedrag (in verband met het risico van afwaardering) verder verlaagd van € 5,0 naar € 4,5 miljoen. Haven Zevenbergen De werkzaamheden aan de haven in Zevenbergen zijn fysiek gereed en het water stroomt vanaf eind 2020 door de haven. Er waren nog een aantal issues met de Bouwcombinatie. De Raad van Arbitrage heeft hierover in 2025 een uitspraak gedaan. Inmiddels is ook de administratieve afronding gereed en de accountant heeft de controleverklaring afgegeven voor het financieel verslag. Hiermee wordt de raad geïnformeerd en de subsidies bij de SOK-partners verantwoord. Het resultaat levert een negatief saldo op dat gedeeld wordt tussen de gemeente en de Provincie Noord-Brabant. Het project is hiermee ook financieel administratief afgerond. Diverse projecten Ten behoeve van een aantal projecten is er bewust voor gekozen om als gemeente zelf actief de grondexploitatie uit te voeren. Hier zitten ook de grootste risico’s aan verbonden. Projecten waar de gemeente primair aan de lat staat zijn bijvoorbeeld de centrumontwikkeling in Fijnaart, de bedrijventerrein ontwikkeling in Zevenbergen Noord en de Westschans in Klundert.
In deze projecten is er sprake van allerhande soorten risico’s die lopende de verschillende fases van een project voor tegenvallers kunnen zorgen. Risicofactoren waaraan kan worden gedacht zijn in het bijzonder de (strategische) verwervingsrisico’s, bodemrisico’s en afzetrisico’s. Herkennen en beheersen hiervan is cruciaal. Zevenbergen Oost Het betreft hier een omvangrijke gebiedsontwikkeling met een voor Moerdijkse begrippen zeer grootschalige woningbouwopgave (minimaal 1.000 woningen) alsmede een forse infrastructurele opgave waaronder een gebiedsontsluitingsweg een stationsopgave en 2 spoortunnels. De ontwikkeling zal geschieden in meerdere fases en de gemeente acteert hier vanuit verschillende rollen zowel faciliterend als actief. De 1e fase (ca. 450 woningen, vanaf 2025) Hier is sprake van een faciliterende rol voor de realisatie van 350 woningen, waarbij de gemeente aan de lat staat voor de planologie en de ontwikkelaar zowel de grondexploitatie voert als de verdere ontwikkel- en afzetrisico’s op zich neemt. Gemeentelijke grondexploitaties Markvelden midden en zuid Voor Markvelden Midden (ca. 100 woningen) is een grondexploitatie vastgesteld en zal de gemeente aan de lat staan voor Bouw- en woonrijpmaken en de vermarkting van de percelen. Een deel van dit gebied wordt verkocht aan Woonkwartier, een deel zal verkocht worden als kavel t.b.v.
particuliere zelfbouw en een deel is op de markt gezet door middel van een Tender. Een significant deel van de marktrisico’s van deze grondexploitatie wordt derhalve elders ondergebracht. Voor Markvelden Zuid (ca. 350 woningen) is een grondexploitatie opgesteld en deze is in Q1 van 2026 vastgesteld. Ook hier zal de gemeente bouw- en woonrijpmaken en bouwrijpe percelen uitgeven. De ontwikkeling van dit gebied ligt iets verder in de tijd en is qua omvang en aantal woningen een stuk groter dan Markvelden Midden. Het risicoprofiel van deze ontwikkeling is dan ook groter. Daarentegen zal een groot deel van de strategische grondportefeuille in deze grondexploitatie ingebracht worden, waardoor het risico voor dat onderdeel weer zal afnemen. Afdrachten kostenverhaal ten behoeve van verlengde Zuidrand en Zuidrandtunnel De gecontracteerde, maar toekomstig geraamde afdrachten (inkomsten/dekking voor de gemeente) van de nu nog niet concrete vervolgfases (Zwaneveld en/of De Hil) zijn een risico. Immers daar zit de grootste marktonzekerheid. Het gaat hierbij dan in totaal om 200 woningen met een gedachte afdracht per te realiseren wooneenheid over de jaren vanaf 2030. Daar tegenover staat dat het projectgebied ruimte biedt voor de ontwikkeling van meer dan 1.000 woningen waar vooralsnog geen rekening mee is gehouden.
Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing 122 Gemeente Moerdijk Tunnels en Stationshart: De projecten Zuidrandtunnel en de verlengde Zuidrand verlopen volgens op planning. Voor de Zuidrandtunnel is na aanbesteding geconstateerd dat er een risico is op overschrijding, omdat de post onvoorzien relatief laag is ten aanzien van het resterende risicoprofiel. Dit vergt goede monitoring. Voor de verlengde Zuidrand is (voorlopig) geconcludeerd dat er voldoende budget is. Voor het Stationshart ontbreekt tot op heden de rijksbijdrage. De komende periode zal de gemeente in overleg treden met provincie en Rijk voor cofinanciering. Voorbereidingen (planologie, ontwerp, etc) zijn inmiddels opgestart en het instrument strategische grondverwerving is actief ingezet. De reeds eerder toegekende subsidies, zoals de WBI (5e tranche), voorzien in forse bijdragen. Deze zijn echter toegekend op basis van de huidige plannen en inzichten. Projectontwikkeling is dynamisch en dat kan betekenen dat plannen wijzigen. Dit heeft dan mogelijk ook gevolgen voor de toegekende subsidies. In het weerstandsvermogen is een bedrag van € 10.700.000 meegenomen (risico kostenstijging is meegenomen bij onderdeel 1). 5. Powerport (incidenteel) De Powerport Regio Moerdijk is een strategisch knooppunt voor energie en industrie.
Het Rijk, de provincie Noord- Brabant, het waterschap Brabantse Delta en de gemeenten Geertruidenberg, Drimmelen en Moerdijk hebben in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving van 11 juni 2025 afspraken gemaakt over de opgave Powerport regio Moerdijk. Vanwege de energietransitie en economische groei is ongeveer 700 ha ruimte nodig. In Moerdijk gaat het dan om uitbreiding van het haven- en industrieterrein met circa 400-500 hectare in oostelijke richting (ten noorden van de Rijksweg A17) of in zuidoostelijke richting (ten zuiden van de Rijksweg A17). Afgesproken was dat Rijk, provincie en gemeente Moerdijk in december 2025 een besluit zouden nemen over de zoekrichting voor uitbreiding. De gemeenteraad heeft haar inzet voor dit besluit bepaald. Rijk en provincie bleken meer tijd nodig te hebben. Besluitvorming is uitgesteld tot juni 2026, na installering van het nieuwe kabinet. De inzet vanuit de gemeenteraad van Moerdijk is dat onder voorbehoud van een uitgebreid randvoorwaardenpakket het college mandaat heeft om samen met Rijk en Provincie afspraken te maken over de uitwerking van Zoekrichting oost. Dit besluit heeft tot veel zorgen geleid in dorp Moerdijk en tot commotie in de publieke opinie. Het risico bestaat dat de gemeente juridische claims krijgt of schikkingen moet treffen om gedupeerden van dit besluit tegemoet te komen.
Om grip te houden en grondspeculatie/versnippering tegen te gaan is op de zoekrichtingen oost en zuidoost een voorkeursrecht gelegd. Het voorkeursrecht is een passief instrument in die zin dat het niet verplicht tot aankoop waarmee elke aanbieding op waarde en kosten kan worden afgewogen. Het risico is daarmee vooralsnog overzienbaar, maar zal naarmate meer zicht komt op de ontwikkeling en de definitieve ontwikkelrichting gaan toenemen. Met Rijk en Provincie worden daarom (werk)afspraken gemaakt over rollen, financiering en risicoverdeling als het gaat om verwerving nu en op termijn. Moerdijkregeling Als ondersteunende maatregel om de leefbaarheid in de kern Moerdijk te verbeteren is er een waarborgregeling tot stand gebracht met als doel een deel van de (financiële) onzekerheid over de consequenties van de havenstrategie bij inwoners met een eigen woning weg te nemen. In totaal gaat het hierbij om circa 300 woningen. Volgens het toenmalige afsprakenkader tussen gemeente, provincie en Havenbedrijf dekte het Havenbedrijf het financiële resultaat van de Moerdijkregeling af, zodat er voor de gemeente geen direct financieel risico aan de regeling was verbonden. Er zijn bij de start van de regeling 3 scenario’s in beeld gebracht, te weten een best case, base case en worst case, waarvan de prognoses uiteenliepen van € 1 miljoen negatief tot € 19 miljoen negatief in 2030.
De resultaten voor 2025 te weten tot 11 juni 2025 (BOL-besluit Powerport) zijn in kaart gebracht. De voorspelde eindwaarde komt Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing 123 Gemeente Moerdijk daarmee op circa -€ 6,4 miljoen, prijspeil 11 juni 2025. De beleidsregel De Moerdijkregeling is sindsdien vervangen voor een tijdelijke regeling onder Powerport. Aanpassing: Moerdijkregeling 2025 In juni is afgesproken dat de indexering van de Moerdijkregeling terug wordt ingevoerd. Hiermee wordt de aankoopwaarde van de woning weer gerelateerd aan de gemiddelde ontwikkeling in Brabant per woningtype. Hier is de Moerdijkregeling in oktober 2025 op aangepast. De kosten van de herinvoering van de indexatie zijn voor rekening voor het Rijk, de provincie en de gemeente volgens de verdeelsleutel 5/9-3/9-1/9. Bij de provincie is subsidie aangevraagd voor de voorfinanciering. De gemeenteraad heeft op 23 oktober 2025 ingestemd met het Moerdijkse aandeel in de kosten voor de komende 2 jaar: € 525.000. Aanpassing Moerdijkregeling 2026 In het Bestuurlijk Overleg Powerport hebben Rijk, provincie en gemeente Moerdijk afgesproken dat de garantiewaarde van de Moerdijkregeling opgehoogd wordt van 95% naar 100%. Dit gebeurt per 1 juni 2026, maar de verhoogde garantiewaarde geldt met terugwerkende kracht ook voor de mensen die zich per 1 december 2025 hebben aangemeld voor de Moerdijkregeling.
Over de verdeling van de kosten en de voorfinanciering zijn nog geen afspraken gemaakt. Inzet is om deze kosten te beleggen bij het Rijk. Over de kosten en voorfinanciering zullen op korte termijn nadere afspraken worden gemaakt. In het weerstandsvermogen is een bedrag van € 700.000 meegenomen. 6. Externe veiligheid (incidenteel) De branden bij Chemie-Pack en de asbestbrand aan de Huizersdijk hebben laten zien dat het risico van grootschalige incidenten en rampen voor de gemeente Moerdijk niet denkbeeldig is en de financiële gevolgen hoog kunnen zijn. De financiële impact van het risico wordt ingeschat op € 5 miljoen. De kans op een incident met een dergelijke impact wordt ingeschat op eens in de 10 jaar. In het weerstandsvermogen is een bedrag van € 500.000 meegenomen. 7. Sociaal domein (incidenteel/structureel) De financiële druk binnen het sociaal domein blijft hoog. Met name binnen de jeugdzorg en de Wmo is sprake van oplopende kosten en ontwikkelingen die voor gemeenten slechts ten dele beïnvloedbaar zijn. Jeugdzorg De ontwikkeling van een Stevig Lokaal Team, passend bij onder meer de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming, biedt kansen om het relatief grote aandeel intensieve en hoogcomplexe jeugdzorg terug te dringen.
Ook de komende jaren blijft hier de focus op liggen, om meer grip te krijgen op de inzet van zorg en de uitgaven beheersbaar te houden. Tegelijkertijd staat de inzet op lichte hulp onder druk door verzwaring van de casuïstiek en vertraagde doorstroom als gevolg van wachtlijsten bij de toegang, zorgaanbieders en de jeugdbeschermingsketen. Ook neemt de inzet van hoogcomplexe zorg en duurdere maatwerkvoorzieningen, waaronder woonzorg, weer toe. Dit leidt tot hogere gemeentelijke kosten en brengt daarnaast risico’s mee voor de bestaanszekerheid van gecontracteerde zorgaanbieders. Via de regionale aanpak Grip op Verandering worden interventies ingezet om deze trend te keren. Verwijzingen via huisarts, kinderarts, medisch specialisten en gecertificeerde instellingen zijn binnen de Jeugdwet een wettelijk recht. De gemeente is verantwoordelijk voor de bekostiging van deze hulp, terwijl de invloed op deze instroom beperkt is. Versteviging van afspraken en samenwerking met huisartsen en specialisten blijft daarom nodig om meer regie te krijgen op de inzet van specialistische zorg. In 2024 is gestart met een pilot koppeling aan ZorgDomein, een voorzieningenwijzer op het terrein van armoede en schuldhulpverlening en welzijn op recept. Daarnaast zijn er per huisarts en per school vaste contactpersonen Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing 124 Gemeente Moerdijk vanuit het CJG.
Deze interventies dragen bij aan normaliseren, het versterken van eigen kracht en de inzet van voorliggende voorzieningen en kunnen daarmee ook de druk op huisartsen en specialistische zorg verminderen. Wmo De inzet van niet vrij toegankelijke ondersteuning vanuit de Wmo, zoals maatwerkvoorzieningen en pgb’s, is de afgelopen jaren gegroeid. Zowel bij huishoudelijke ondersteuning als bij begeleiding is sprake van verdere stijging in aantallen. Inmiddels is dit het tweede jaar waarin deze ontwikkeling zichtbaar is, waardoor nog niet met zekerheid kan worden vastgesteld of sprake is van een tijdelijke of structurele ontwikkeling. Wel neemt de complexiteit van cliënten die begeleiding ontvangen toe, waardoor vaker zwaardere en duurdere ondersteuning nodig is. De verstrekking van voorzieningen op grond van de Wmo is een open-einde-regeling. Een belangrijk risico is dat de vraag naar individuele voorzieningen verder toeneemt als gevolg van vergrijzing, het landelijke afbouwbeleid van intramurale zorg en de doordecentralisatie van beschermd wonen. Hierdoor blijven inwoners langer thuis wonen of keren zij terug naar de wijk. Daarnaast hebben gemeenten richting aanbieders te maken met de AMvB reële kostprijs Wmo, die verplicht om cao-ontwikkelingen te volgen. Deze ontwikkelingen zijn op dit moment grillig en leiden geregeld tot forse indexaties.
Tegelijk blijft het een opgave om ondersteuning beschikbaar te houden voor inwoners die deze het hardst nodig hebben, in een tijd van aanhoudende arbeidsmarktkrapte. Dit vraagt om extra inzet op preventie en investeringen in vrij toegankelijke voorzieningen, zodat de druk op maatwerkvoorzieningen waar mogelijk wordt beperkt. Participatie/Werk en Inkomen In de macro-economische verkenningen geeft het CPB in de vooruitblik naar 2025 aan dat het bijstandsvolume zal stijgen. In de laatste actualisatie van het CEP van februari 2025 is het landelijke bijstandsbestand voor 2024 geraamd op 355.000 uitkeringen, een stijging van bijna 0,6%. Voor 2025 wordt uitgegaan van 360.000 uitkeringen, een stijging van 1,4%. De stijging van het bijstandsvolume in de gemeente Moerdijk wijkt in 2024 ongunstig af van deze landelijke ontwikkeling. Dat is geen geruststellend signaal voor de komende jaren. Voor 2026 is de prognose een gelijkblijvend aantal uitkeringen ten opzichte van 2025. Vanaf 2027 gaat het CPB uit van een daling naar 355.000 uitkeringen, het niveau van 2024. De risico’s voor de gemeente hangen vooral samen met de grilligheid van de economische ontwikkeling, de omvang van het uitkeringsbestand en de ontwikkeling van het BUIG-budget. Bij negatieve ontwikkelingen kan de vangnetuitkering gemeenten financiële compensatie bieden, maar hieraan zijn voorwaarden verbonden.
In het weerstandsvermogen is een bedrag van € 600.000 meegenomen ten aanzien van het sociaal domein. 8. Algemene uitkering Gemeentefonds (incidenteel/structureel) Gemeenten zijn in hoge mate afhankelijk van inkomsten vanuit het Rijk. De belangrijkste bron hiervan is de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Voor gemeente Moerdijk betreft dit in 2025 een bedrag van ruim € 82 miljoen. De algemene uitkering kan een grillig verloop kennen met soms forse bijstellingen achteraf. Een relatief kleine procentuele afwijking kan daarbij substantiële effecten hebben. Ter indicatie: wanneer de algemene uitkering uit het gemeentefonds 1% lager/hoger wordt, resulteert dit in circa € 0,8 miljoen lagere/hogere baten. Het Rijk heeft gedurende 2025 extra middelen beschikbaar gesteld als compensatie voor het verwachte tekort in 2026 (het zogeheten 'ravijnjaar') en daarnaast is er tot en met 2027 deels voorzien in een oplossing voor de landelijke tekorten in de Jeugdzorg. Dit is mede gedaan naar aanleiding van het rapport Groeipijn van de Commissie Van Ark. Het Rijk heeft toegezegd 50% van de geconstateerde jeugdzorgtekorten voor haar rekening te nemen. Over de ontwikkelingen binnen het gemeentefonds is de gemeenteraad geïnformeerd via informatiebrieven over de Meicirculaire (d.d.24 juni 2025) en Septembercirculaire (d.d. 7 oktober 2025).
De uitkomsten hiervan zijn verwerkt in de 2e bestuursrapportage 2025 (raadsvergadering 4 december 2025). Ondanks bovenstaande ontwikkelingen, bestaat er vooral vanaf 2028 nog onduidelijkheid. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing 125 Gemeente Moerdijk Vanaf 2028 heerst er nog steeds onduidelijkheid en blijven de extra middelen beperkt. Het Rijk verwacht dan namelijk dat de maatregelen uit de Hervormingsagenda Jeugd gerealiseerd gaan worden. Doordat de maatregelen in 2028 pas tot verwachte besparingen leiden, gaat het Rijk uit van een groter besparingspotentieel, aangezien zowel de volumes als het prijspeil ten opzichte van de inschattingen ten tijde van de Hervormingsagenda Jeugd zijn toegenomen. Daarnaast wil het Rijk aanvullende maatregelen invoeren. Dit betreft de invoering van een eigen bijdrage voor Jeugdzorg vanaf 1 januari 2028 en nadere afspraken over hoe beter gestuurd kan worden op de trajectduur binnen de Jeugdzorg, wat vanaf 2028 tot lagere lasten moet leiden. In de meicirculaire is dus een gedeeltelijke oplossing gekomen tot en met 2027. In haar vervroegde tweede advies zal de commissie Van Ark begin 2027 een zwaarwegend maatgevend advies uitbrengen over de uitvoering van de afspraken tussen Rijk en VNG mede vanwege het incidentele karakter van toevoegingen aan het gemeentefonds tot en met 2027.
Daarbij wordt zowel vooruit gekeken (2028 e.v.) als teruggekeken (2025 t/m 2027) naar de uitgavenontwikkelingen en hoe om te gaan met de afwijkingen. Daarnaast betrekt de commissie bij haar oordeel ook voorstellen hoe te komen tot een houdbaar stelsel. De aanhoudende stijging van de jeugdzorguitgaven, zoals die de afgelopen jaren landelijk is gezien, is immers niet wenselijk noch houdbaar voor de toekomst. Naast de omvang van het gemeentefonds, worden momenteel ook onderzoeken uitgevoerd naar de wijze waarop het gemeentefonds onder gemeenten verdeeld wordt. In 2021 is landelijk besloten tot de invoering van een nieuw verdeelmodel voor het gemeentefonds per 1 januari 2023. Daarbij is destijds een ingroeipad afgesproken (het pad waarmee gemeenten naar de nieuwe verdeling ingroeien). In het Advies van ROB over herverdeling gemeentefonds (d.d. 19 oktober 2021) is geadviseerd om een onderzoeksagenda in te stellen. In februari 2026 heeft de minister van BZK een adviesaanvraag (d.d. 3 februari 2026) ingediend bij de Raad van het Openbaar Bestuur. Dit ter advisering aan de methodologie achter het voorstel voor de herziening van de verdeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds per 1 januari 2027. Verder spelen er ook ontwikkelingen m.b.t. de uitkeringen die gemeenten voor specifieke onderwerpen ontvangen via specifieke uitkeringen (SPUKs).
In het Regeerprogramma was door het Rijk als maatregel benoemd om nagenoeg alle specifieke uitkeringen over te hevelen naar het gemeentefonds. Hierbij zou deze overheveling gepaard gaan met een korting van 10% vanwege de veronderstelde vermindering van administratieve lasten en het verruimen van de bestedingsvrijheid door gemeenten. Inmiddels is voor een groot gedeelte van de SPUKs gebleken dat het niet mogelijk is om deze per 2026 over te hevelen. Daarnaast blijft het uitgangspunt dat een eventuele korting niet wordt afgewenteld op gemeenten. Tot slot bestaat er een risico m.b.t. de afrekening van het zogenoemde Btw compensatiefonds. Gemeenten kunnen (een groot deel van) de btw die ze moeten betalen declareren bij het Rijk. Dit fonds kent echter een plafond. Als de gezamenlijke btw-declaraties van gemeenten onder het plafond blijven wordt het verschil in het gemeentefonds gestort. Bij overschrijding van het plafond volgt een uitname. Jaarlijks wordt in de meicirculaire de afrekening over het voorgaande jaar bekend gemaakt. Op basis daarvan mogen gemeenten in hun begroting rekening houden met een verwachte afrekening in toekomstige jaren. Dit betekent wel dat als de (landelijke) afrekening in een bepaald jaar lager uitvalt er eerder sprake zal zijn van een benodigde neerwaartse bijstelling.
Al met al heerst er momenteel vooral vanaf 2028 veel onzekerheid over de middelen die gemeenten vanuit het Rijk ontvangen. We blijven de ontwikkelingen nauwgezet volgen en zullen daarover rapporteren in de toekomstige P&C documenten (kadernota, begroting, bestuursrapportages). Vanwege de grilligheid van de ontwikkeling van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds, zoals positieve of negatieve bijstellingen achteraf, is in het weerstandsvermogen een bedrag meegenomen van € 1.500.000. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing 126 Gemeente Moerdijk 9. Bedrijfsvoeringsrisico’s (incidenteel/structureel) Binnen de gemeentelijke bedrijfsvoering wordt een aantal risico’s onderkend op het gebied van ICT, personeel, financiën, inkoop en aanbesteding, huisvesting, fiscaliteit, het betalingsverkeer en rentekosten. Voor zover deze risico’s niet zijn te vermijden, te mitigeren of te verzekeren zijn ze meegenomen in de berekening van het weerstandsvermogen. Krapte arbeidsmarkt Een belangrijk risico dat zich de afgelopen jaren steeds sterker is gaan manifesteren is de krapte op de arbeidsmarkt. Dit heeft een stevige impact op de gemeentelijke organisatie en het tijdig en binnen de kostenramingen kunnen realiseren van de gemeentelijke doelen. Het is daarbij niet alleen een kwestie van geld.
De krapte op de arbeidsmarkt heeft ook gevolgen voor de mogelijkheden om tijdelijk personeel in te kunnen huren. Het vacaturerisico stijgt naarmate er taken en ambities bijkomen. Digitale veiligheid & weerbaarheid Digitalisering is cruciaal voor de samenleving en wordt steeds meer ondersteund door ICT, slimme applicaties, slimme apparaten en artificiële intelligentie (AI). Dit brengt echter risico’s met zich mee voor de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatie(systemen). Gemeenten erkennen hun verantwoordelijkheid in de digitale samenleving en streven naar een verhoogde digitale weerbaarheid. Dit betekent dat permanent aandacht besteed wordt aan digitale veiligheid bij bestuur, gemeenteraadsleden, management en ambtenaren, zoals online- trainingen en het nemen van eigenaarschap van informatieveiligheid binnen de eigen processen. Ondanks alle inspanningen kunnen we nog steeds getroffen worden door incidenten, aangezien 100% veiligheid niet bestaat. De gevolgen kunnen variëren van een volledige stilstand van de organisatie tot het niet kunnen werken van een individuele medewerker. De bedrijfsrisico’s zijn moeilijk te kwantificeren en kunnen leiden tot extra kosten, waaronder eigen uren, lagere productie, slechtere dienstverlening, externe expertise voor forensisch onderzoek, herstel- en vervangingskosten en imagoschade.
Gegevensbescherming De gemeente moet zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens en (vertrouwelijke) informatie. De gemeente verwerkt bij de uitoefening van haar taken veel informatie, zoals persoonlijke informatie van eigen inwoners en van andere burgers, medewerkers, externen en zakenrelaties. Onze inwoners moeten en mogen ervanuit gaan dat hun gegevens bij ons veilig en vertrouwd worden verwerkt. Daarom zetten we in op informatieveiligheid op onze systemen en leren we onze medewerkers om bewust, veilig en zorgvuldig met (persoons)-gegevens om te gaan. Hierdoor wordt de kans op een inbreuk op gegevens- en informatieverwerkingen verkleind, toch blijft de kans op een inbreuk, zoals een datalek, aanwezig. De impact van een inbreuk kan zowel voor de personen die het betreft als voor de gemeente heel hoog zijn, omdat wij als gemeente veel van de meest gevoelige gegevens van personen verwerken, zoals financiële gegevens, BSN, gezondheidsgegevens en andere bijzondere en/of gevoelige persoonsgegevens. Daarnaast kan het niet naleven van de voorgeschreven wettelijke kaders resulteren in juridische sancties, zoals boetes en financieel verantwoordelijk zijn voor de kosten en mogelijke compensatie aan getroffen personen. In het weerstandsvermogen is voor de diverse bedrijfsvoeringsrisico’s een bedrag meegenomen van € 2.000.000. 10.
Juridische claims (incidenteel) Het maximaal verzekerde bedrag inzake juridische claims bedraagt € 2,5 miljoen. Eventuele juridische kosten vallen niet onder de verzekering. Er is een risico van (plan)schadeclaims met betrekking tot projecten en wijziging van bestemmingsplannen. In het weerstandsvermogen is voor bovenstaande juridische risico’s een bedrag meegenomen van € 700.000. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing 127 Gemeente Moerdijk Overige risico's (incidenteel/structureel) Samenwerkingsverbanden Gemeenten bevinden zich in een voortdurend veranderende omgeving. Daarom wordt steeds gezocht naar een meer efficiënte en effectievere uitvoering van taken en activiteiten. Daar waar mogelijk wordt hierbij ingezet op samenwerking met andere gemeenten en private partijen. In de praktijk blijkt de kaderstelling en de controle ten aanzien van verbonden partijen en in het verlengde hiervan risicobeheersing complex te zijn. Met het oog op het versterken van de grip op verbonden partijen is in regionaal verband een zestal richtlijnen vastgesteld ten aanzien van onder andere de kaderstelling door de raden en de wijze van verantwoording door de verbonden partijen.
Naast het toezien op het toepassen van deze richtlijnen wordt daarbij ingezet op het maken van duidelijke prestatieafspraken (bijvoorbeeld door middel van dienstverlenings-overeenkomsten) en het goed monitoren van de uitvoering hiervan. Tot slot is in de regio een quickscan ontwikkeld gericht op een zevental risicovolle regelingen (o.a. BWB, OMWB, Veiligheidsregio, RWB en GGD). Op basis van deze scan kan besloten worden om een diepgaandere evaluatie uit te voeren. Een aantal gemeenschappelijke regelingen houdt op basis van besluiten van het algemeen bestuur zelf geen of een beperkt weerstandsvermogen aan. Dat betekent dat de samenwerkende gemeenten het resterende risico dragen. In die gevallen zullen de deelnemende gemeenten zelf dienen zorg te dragen voor voldoende weerstandsvermogen. Afvalverwerking Het schrappen van de plastictaks voor bedrijven heeft mogelijk als gevolg dat deze kosten aan het einde van de keten worden doorgevoerd. Dat betekent een stijging op de kosten van restafval. Op dit moment is hier nog geen bedrag aan te koppelen. In het weerstandsvermogen is een bedrag van € 650.000 meegenomen voor overige risico’s. Kengetallen weerstandsvermogen en risicobeheersing In het Besluit Begroting en Verantwoording gemeente en provincies (BBV) is bepaald dat in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing vijf kengetallen worden opgenomen.
Deze kengetallen drukken de verhouding uit tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie. De kengetallen hebben geen functie als normeringsinstrument, maar zijn juist bedoeld om de gemeentelijke financiële positie voor raadsleden inzichtelijker te maken en de onderlinge vergelijkbaarheid tussen gemeenten te vergroten. Signaleringswaarde Er zijn geen wettelijke normen vastgelegd voor de kengetallen. Wel zijn er een aantal signaleringswaarden geformuleerd die kunnen helpen bij de beoordeling van de kengetallen. In de tabel hieronder is te zien welke waarden bij welke categorie (A, B of C) behoren. Categorie A is het minst risicovol en categorie C het meest risicovol. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing 128 Gemeente Moerdijk 129 Kengetallen 2025 De volgende tabel laat de kengetallen zien voor het jaar 2025 (inclusief het verloop ten opzichte van de jaarrekening 2024 en de begroting 2025). Kengetal | Rekening | Begroting | Rekening 2024 | 2025 | 2025 a. zonder correcti e doorgel eende | 24% | 41% | 31% 1. | Netto schuldquote | gel den b. met correcti e doorgel eende gel den | 13% | 31% | 22% 2. | Solvabiliteitsratio | 48% | 44% | 43% 3. | Grondexploitatie | 2% | 3% | 5% 4. | Structurele exploitatieruimte | 1% | 2% | 3% 5.
| Belastingcapaciteit | 87% | 92% | 96% Toelichting per kengetal Netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Hoe lager het percentage, hoe kleiner de schulden. De netto schuldquote bedraagt in 2025 31%, de netto schuldquote met correctie doorgeleende gelden bedraagt 22%. Hoewel vanuit de wetgeving geen externe normen zijn vastgelegd, wordt in de praktijk de netto schuldquote als "goed" gezien als deze onder de 90% uitkomt. Het kengetal van de gemeente Moerdijk valt daar dus ruimschoots binnen. Solvabiliteitsratio Het kengetal solvabiliteitsrisico geeft zicht in het aandeel van het eigen vermogen in het totale vermogen van de gemeente. Het eigen vermogen van de gemeente bestaat uit de reserves (zowel de algemene reserves als de bestemmingsreserves). In de praktijk wordt het solvabiliteitsratio als "slecht" gezien als deze onder de 20% ligt. De solvabiliteitsratio van de gemeente Moerdijk bedraagt in 2025 43% en zit dus ruim boven die grens, wat betekent dat de gemeente over relatief veel eigen vermogen beschikt. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitaties geeft een indicatie van het financiële risico dat de gemeente loopt in verband met zijn grondportefeuille.
Het kengetal wordt berekend door de boekwaarde van de grondexploitaties af te zetten tegen de totale baten van de gemeente (excl. onttrekkingen aan reserves). In de praktijk wordt dit kengetal als risicovol aangemerkt als deze boven de 35% ligt. Het kengetal grondexploitatie bedraagt in 2025 5%. Dit lage percentage geeft een indicatie dat er relatief weinig risico wordt gelopen. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft informatie over de mate waarin de structurele lasten worden afgedekt met structurele baten. Vanuit het BBV is de norm, dat de structurele exploitatieruimte in evenwicht dan wel positief is. Dit kengetal is voornamelijk van belang in de meerjarenbegroting. Die moet structureel en reëel in evenwicht zijn, waarbij meerjarig wordt beoordeeld in hoeverre de structurele lasten gedekt kunnen worden uit structurele opbrengsten. De structurele exploitatieruimte bedraagt in 2025 3%. In het document "jaarrekening" is in het overzicht "incidentele baten en lasten" nader inzicht gegeven in de incidentele baten en lasten over de jaren. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft weer hoe de lokale lastendruk in de gemeente Moerdijk zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. Het geeft hiermee een indicatie van de ruimte om extra inkomsten uit belastingen te genereren.
De belastingcapaciteit wordt berekend door de totale woonlasten van een meerpersoonshuishouden van de gemeente in enig jaar te vergelijken met het landelijk gemiddelde. In de praktijk wordt dit kengetal als slecht gezien als deze boven de 105% ligt, aangezien er dan relatief weinig ruimte is om de belastingen indien nodig te verhogen. Het kengetal belastingcapaciteit bedraagt in 2025 96%, waarmee dit ruimschoots onder de signaleringswaarde van 105% ligt. Beoordeling onderlinge verhouding kengetallen i.r.t. financiële positie Op basis van een individueel kengetal kunnen geen conclusies worden getrokken over de beoordeling van de financiële positie van de gemeente. De kengetallen moeten altijd in samenhang worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goede indicatie geven van de financiële positie. Over het algemeen kan geconcludeerd worden dat de kengetallen 2025 van de gemeente Moerdijk als "goed" zijn aan te merken. De gemeente heeft weinig schulden en relatief veel eigen vermogen (reserves). De gemeente Moerdijk is dan ook financieel gezond. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing 130 Gemeente Moerdijk 131 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De openbare ruimte van de gemeente Moerdijk is de woon- werk- en leefomgeving van onze inwoners, ondernemers en bezoekers.
Het is daarom van belang dat door middel van de juiste inrichting en beheer de leefomgeving aantrekkelijk, schoon, heel en veilig gehouden wordt. Ten aanzien van het beheer van de leefomgeving en de kapitaalgoederen staat de gemeente Moerdijk voor urgente en steeds meer zichtbaar wordende uitdagingen. De energietransitie, klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit en wateroverlast laten zich ook binnen onze gemeente steeds nadrukkelijker voelen. Daar komt bij dat veel van onze bestaande infrastructuur verouderd is, net als die van onze partners (Brabant Water, Enexis, glasvezel leveranciers) die parallel ook hun opgave en rol hebben in ‘onze’ openbare ruimte. Dit vraagt om een nieuwe manier van werken: van traditioneel beheer naar ontwikkelend beheer. De omschakeling van sectoraal beheer naar ontwikkelend beheer van onze assets in onze fysieke leefomgeving doen we aan de hand van het programma Fysieke leefomgeving wat uw raad afgelopen jaar is aangeboden. De eerste stap die we gaan zetten in de omschakeling naar volledig integraal beheer is het herzien van alle uitvoerings- en beleidsplannen. Parallel hieraan maken we de stap naar ontwikkelend beheer door het actualiseren van de beleidsplannen en de (door)vertaling naar een programma onder het omgevingsplan. Dit is een meerjarige opgave die per asset verschillend en/of uitdagender is.
De paragraaf kapitaalgoederen is vervolgens hét instrument om overzicht te geven in hoe we meer in detail omgaan met onze assets (kapitaalgoederen). Per asset staan we stil bij het onderliggende beleid, de geplande investeringen en de financiële vertaling daarvan. Bij de jaarrekening verantwoorden we de eventuele achterstanden en geven we aan hoe we met deze eventuele achterstanden omgaan. Overzicht beheerplannen Looptijd Wegen | 2021-2025 Groen | 2017-2026 Openbare verlichting | 2023-2027 Riolering en water | 2024-2027 Civiele kunstwerken, (onderdeel stalen, betonnen en houten bruggen) | 2020-2025 Civiele kunstwerken, (onderdeel steigers, duikers damwanden en kademuren) | 2023-2027 Gemeentelijk Vastgoed | 2024-2028 Overzicht kengetallen Kengetallen km gem.
wegen 1.024 ha asfalt 167 ha klinkers en tegels 177 km vrijverval en mechanische riolering 317 aantal rioolgemalen inclusief randvoorzieningen 75 aantal minigemalen (drukriool/installaties) 419 aantal kolken 16.236 ha beplanting 117 ha gazon 76 ha bermen 234 aantal bomen 25.689 aantal panden 96 aantal locaties speelvoorzieningen 112 aantal bruggen 96 aantal lichtpunten openbare verlichting 8.980 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen 132 Gemeente Moerdijk Wegen Beleid, beheer en kwaliteit Het beleid is vastgelegd in het ‘Beleidskader beeldkwaliteit, effect gestuurd beheer’ (2017); de zorgplicht gemeenten uit de Wegenwet 1930, Woningwet 1991 en het Burgerlijk Wetboek deel 6 en de BBV (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten). In 2021 is de notitie “Wegbeheer Moerdijk 2021-2025" vastgesteld. Door middel van functioneel beheer en risico gestuurd onderhoud wordt de onderhoudsachterstand gefaseerd ingelopen. In 2021 werd een start gemaakt met het inlopen van de achterstanden, waarbij de prioriteit ligt op de risico locaties (voetpaden, fietspaden en gebiedsontsluitingswegen) en daarnaast op het voorkomen van kapitaalvernietiging op asfaltwegen.
Met betrekking tot het kwaliteitsniveau binnen de bebouwde kom op de elementenverhardingen blijkt dat het huidige kwaliteitsniveau niet verbeterd is ten opzichte van de situatie in 2021, met name door het uitstel van een aantal grote integrale projecten. In 2026 zal het wegenbeheerplan geactualiseerd worden, waarbij ingegaan wordt op de huidige stand van zaken en hoe het huidige kwaliteitsniveau verbeterd kan worden. Uitgevoerde werkzaamheden In 2025 zijn meerdere projecten uitgevoerd volgens het vastgestelde beheerplan. De belangrijkste werken zijn: • Neerhofstraat Zevenbergen • Postbaan Heijningen • Oude Appelaarsedijk Fijnaart • Vlietweg Klundert Daarnaast zijn er projecten welke momenteel in uitvoering zijn en in 2026 afgerond worden. • Zuidrand Kristallaan Zevenbergen (in uitvoering) • Kreekdijk, Weeldijk, Oudendijk Standdaarbuiten • Predikherenstraat, Vijverstraat e.o. Standdaarbuiten • De Wieken Standdaarbuiten • Vrouwe Jacobstraat e.o. Doorgeschoven werkzaamheden Een aantal projecten zijn doorgeschoven. De belangrijkste werken zijn: • Zeestraat, Willem Alexanderlaan Zevenbergen Het lukt diverse nutspartijen niet hun vervangingen in te plannen. De vervangingsopgave van kabels en leidingen, samen met onze rioleringsopgave, maakt dat we niet afzonderlijk van elkaar aan de slag kunnen.
Daarnaast wordt momenteel het ontwerp aangepast naar aanleiding van de participatiebijeenkomst. • Sint Jozefstraat, Weeldijk, Buitendijk Noordhoek Ook hier willen nutspartijen de kans benutten hun vervangingsopgave te combineren met onze onderhoudsopgave. Dit zorgt voor vertraging omdat zij slechts beperkte capaciteit in kunnen zetten. • Steenweg derde fase Moerdijk De start van dit project was afhankelijk van de woningbouwontwikkeling, die in 2025 is afgerond. • Grintweg Moerdijk Door scopewijziging op basis van nieuwe inspectie gegevens heeft de aanbesteding vertraging opgelopen waardoor dit project vertraagd is. • Oude Heijningsedijk Fijnaart Enexis heeft hier een vervangingsopgave welke eerst uitgevoerd moet zijn voor de reconstructie kan plaatsvinden. • Barlaaksedijk Standdaarbuiten Door vertraging in het project Kreekdijk, Weeldijk, Oudendijk is dit project doorgeschoven. Ook het waterschap heeft het vervangen van een duiker om deze reden uitgesteld. Het project zal in 2027 starten. Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen 133 Gemeente Moerdijk Achterstallig onderhoud De gemeente Moerdijk had een flinke achterstand opgelopen ten aanzien van het wegbeheer. In het Wegenbeheerplan (2021) is door de raad een plan vastgesteld om binnen vijf jaar op een minimaal niveau te komen om vanuit die situatie toe te groeien naar de vastgestelde beeldkwaliteit.
Hiervoor zijn middelen beschikbaar gesteld. Om het achterstallig onderhoud te kunnen wegwerken is een voorziening gevormd van € 6.900.000. Deze voorziening is met de 1e berap 2023 opgehoogd met € 516.000 ter compensatie van de extreme prijsstijgingen in de GWW-sector. Inmiddels is een groot deel van de geplande werkzaamheden hiervan uitgevoerd ultimo 2025. Het restant staat voor 2026 gepland. Achterstallig onderhoud op asfaltwegen op basis van het Wegenbeheerplan (2021) is ingelopen van 17% in 2020 naar 11% eind 2023 en 7% in 2025. Waarmee het risico op kapitaalvernietiging van asfaltwegen aanzienlijk is verminderd. Financiële consequenties Totale uitgaven per kapitaalgoed beheerproduct soort kosten uitgaven 2025 Wegen onderhoudsuitgaven € 1.552.000 voorziening groot onderhoud € 3.108.000 vervangingsinvesteringen € 5.204.000 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen 134 Gemeente Moerdijk Riolering Beleid, beheer en kwaliteit Met het vaststellen van het nieuw Focusdocument GWP Moerdijk 2024-2027 is extra focus en duiding gegeven aan de opgave in de lokale waterketen als gevolg van de in 2021 vastgestelde Klimaatstrategie Moerdijk. Hierin benoemen we concrete basismaatregelen en uitwerkingsprincipes om onze doelstelling op het gebied van water en klimaat te bereiken. Wij stoppen met het aanpassen van de bodem- en watersituatie bij nieuwe ontwikkelingen: water en bodem worden sturend.
Eeuwenlang hebben we geprobeerd de bodem en watersituatie naar onze hand te zetten, met wisselend succes. Het klimaat is de uitdaging met ons aangegaan. Stevigere maatregelen en duidelijkere keuzes zijn nodig om klimaatverandering en de gevolgen daarvan een goede plek te geven. Water zal steeds zichtbaarder worden in onze openbare en particuliere ruimte en de definities van waterhinder en wateroverlast worden bepalend voor welke maatregelen we wel en niet (meer) nemen. De focus voor de verwerking van hemelwater ligt op: 1. Hergebruik 2. Bergen en infiltreren 3. Afvoeren op sloten of wegen met afwaterfunctie 4. Hemelwaterriolering (bovengronds en daarna pas ondergronds) 5. Nooduitlaat 6. Verwerking via vuilwater (bestaand gemengd stelsel) Begin 2026 is met betrekking tot het beheer en onderhoud van de riolering een nieuw kostendekkingsplan opgesteld. Dit plan heeft als doel om de kosten en inkomsten in balans te brengen, zodat toekomstige vervangingen van het rioleringssysteem en benodigde klimaatmaatregelen gefinancierd kunnen worden. Daarnaast wordt er extra budget beschikbaar gesteld voor het vervangen van huis- en kolkaansluitingen, wanneer onderhoud aan wegen plaatsvindt. Deze extra investeringen dragen bij aan het waarborgen van een veilige en aantrekkelijke openbare ruimte en zorgen ervoor dat onverwachte kostenstijgingen voor inwoners worden voorkomen.
Uitgevoerde werkzaamheden In 2025 zijn meerdere projecten uitgevoerd volgens het vastgestelde beheerplan. De belangrijkste zijn: • Neerhofstraat Zevenbergen • Standdaarbuiten: Dr. Poelstraat, Predikherenstraat, Markiezenlaan en Vijverstraat in uitvoering • Standdaarbuiten: De Wieken in uitvoering • Fijnaart: Vrouwe Jacobstraat in uitvoering • Willemstad: Vesting Willemstad kabels en leidingen in uitvoering (meerjaren planning) Doorgeschoven werkzaamheden • Zevenbergen: Dr. Arienslaan/Zeestraat/Willem Alexanderlaan De start hiervan is uitgesteld in verband met de levering van putten en besluit omtrent invoeren 30 km zone • Moerdijk: Steenweg. De start van dit project was afhankelijk van de woningbouwontwikkeling, die in 2025 is afgerond. • Moerdijk: Grintweg. Door scopewijziging op basis van nieuwe inspectie gegevens heeft de aanbesteding vertraging opgelopen waardoor dit project vertraagd is. Financiële consequenties Totale uitgaven per kapitaalgoed beheerproduct soort kosten uitgaven 2025 Riolering onderhoudsuitgaven € 1.257.000 vervangingsinvesteringen € 4.704.000 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen 135 Gemeente Moerdijk Water Beleid, beheer en kwaliteit Onder het beleidskader water vallen de thema’s bruggen, steigers en baggerwerken.
Deze zijn vastgelegd in het ‘Beleidskader Beeldkwaliteit, Effect gestuurd beheer’ (2017); de Zorgplicht gemeenten uit de Wegenwet 1930, Woningwet 1991 en het Burgerlijk Wetboek deel 6; het BBV (Besluit Begroting van Verantwoording provincies en gemeenten) en de Waterwet: wetgeving rondom de ontvangstplicht baggerspecie is geregeld in de Waterwet (art. 5.23). Civiele kunstwerken Het beheerplan Civiele Kunstwerken is eind 2023 aangevuld met een beheerplan voor duikers, damwanden en steigers. Ook is er een aanvulling van diverse objecten, zoals trappen, leuningen, fietsenrekken in beeld gebracht. Objecten met een cultuurhistorische waarde worden vanuit het beheerplan vastgoed beheerd.
Uitgevoerde werkzaamheden In 2025 zijn de volgende grote werkzaamheden uitgevoerd: • Brugstraatbrug Klundert • Blauwe Sluisdijkbrug Klundert • Aanvaarvoorziening Markbrug Standdaarbuiten • Vervanging duikers Zevenbergseweg Klundert en Molenweg Langeweg • Groot onderhoud Jachthaven Willemstad Doorgeschoven werkzaamheden De volgende werkzaamheden zijn doorgeschoven: • Grintwegbrug Moerdijk; deze wordt gelijktijdig met de riool- en verhardingsopgave opgepakt Baggerwerken Op basis van het meerjarenprogramma baggeren 2019-2026 is in december 2018 door de raad een budget van in totaal € 2.716.000 beschikbaar gesteld voor het bekostigen van de ontvangstplicht en het afvoeren en/of verwerken van de vrijgekomen baggerspecie. Het meerjarenprogramma baggeren gaat uitsluitend over groot onderhoud uitgevoerd door het waterschap en de hieraan gekoppelde ontvangstplicht voor de gemeente. Eind 2025 is het werk voor de baggerwerkzaamheden in de kern Klundert aanbesteed, Meerdere watergangen binnen de kern waaronder de vestinggracht aan de zuidzijde van Klundert worden gebaggerd. Uitvoering is gepland in 2026 na gereedkomen werkzaamheden centrum Klundert.
Financiële consequenties Totale uitgaven per kapitaalgoed beheerproduct soort kosten uitgaven 2025 Civiele Kunstwerken onderhoudsuitgaven € 373.000 vervangingsinvesteringen € 730.000 voorziening groot onderhoud € 398.000 Baggerwerken onderhoudsuitgaven € 103.000 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen 136 Gemeente Moerdijk Groen Beleid, beheer en kwaliteit In de afgelopen jaren zijn grote stappen gezet in het vormgeven van het groen in onze leefomgeving. In 2023 is gestart met het opstellen van vergroeningsplannen voortkomend uit onze Klimaatstrategie. Deze plannen zijn de basis waarop we ons groenbeleid en groenstructuurplan gaan actualiseren. Dit proces loopt van 2023 tot 2026. Voor het beheer en onderhoud van het groen gelden nu nog de volgende beleidsstukken • Beleidskader beeldkwaliteit, effect gestuurd beheer (2017) • Groenstructuurplan • Boombeheerplan • Groenbeheerplan In 2025 is het programma Fysieke leefomgeving vastgesteld waar de asset Groen en Bomen onderdeel van uitmaken. In lijn daarvan zijn de beheerbudgetten van het groen op orde gebracht in 2025. Het huidige groenbeheerplan is verouderd, deze zal in lijn met het programma Fysieke leefomgeving worden geactualiseerd, mede op basis van de vergroeningsplannen welke ook invloed hebben op de wijze van beheer.
Het huidige kwaliteitsniveau is voor de centrumgebieden en de entrees vastgesteld op A en voor het overige stedelijke gebied op kwaliteitsniveau B. Voor de industriegebieden en het buitengebied is het kwaliteitsniveau C. De implementatie van de wet Natuurbescherming is (in lijn met de Klimaatstrategie) verder vormgegeven. Vaststelling van het Soortenmanagementplan (SMP) heeft plaats gevonden in 2024 en in 2025 is de volgende stap gezet door het opstellen van de werkprotocollen. Uitgevoerde werkzaamheden In 2025 zijn meerdere projecten uitgevoerd of is er gestart met de uitvoering; • Neerhofstraat, Zevenbergen • Zuidrand Kristallaan Zevenbergen (in uitvoering) • Kreekdijk, Weeldijk, Oudendijk Standdaarbuiten (in uitvoering) • Predikherenstraat, Vijverstraat e.o. Standdaarbuiten (in uitvoering) • De Wieken Standdaarbuiten (in uitvoering) • Vrouwe Jacobstraat e.o.