Beleidsbegroting 2023-2026

32

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Nadere toelichting verschillen In onderstaand overzicht is een toelichting opgenomen van de belangrijkste verschillen, waarbij: - In de kolom V/N is aangegeven of het een voordeel of een nadeel betreft; - In de kolom % de relatieve afwijking ten opzichte van de omvang van het betreffende budget in 2022 is weergegeven. Onderwerp

Bedrag

% V/N Toelichting

Sportaccommodaties

-263.000

9%

V

Wonen en bouwen

-182.000

15%

V

Ruimte en leefomgeving

-137.000

56%

V

Sociaal-cult. accomm.

-62.000

4%

V

Onderwijshuisvesting Openbare orde en veiligheid Reservemutaties

144.000

9%

N

199.000

6%

N

401.000

-

N

Verkeer en vervoer

496.000

8%

N

Kosten primair proces

612.000

9%

N

Openbaar groen en openluchtrecreatie

632.000

19%

N

Overig

32.000

-

N

Totaal

1.872.000

N

Enerzijds is er sprake van lagere kosten o.a. door een eenmalige bijdrage in 2022 van € 56.500 voor renovatie van de tennisbanen in Willemstad en door vrijval van kapitaallasten. Anderzijds is een specifieke rijksuitkering geraamd van € 100.000 voor sportaccommodaties. De betaalde BTW voor buitensportaccommodaties komt niet langer in aanmerking voor teruggave. Ter compensatie wordt tijdelijk een rijksbijdrage verstrekt. In 2022 is deze bijdrage nog niet geraamd. Wordt meegenomen in de 2e berap 2022. Enerzijds een nadeel van € 175.000 in 2023 vanwege de verkoopopbrengst van de woning Tonsedijk in 2022. Anderzijds is de opbrengstraming bouwleges verhoogd met € 100.000 op basis van een verruiming van het kostenplafond. Verder is er in 2022 een eenmalig budget van € 237.000 geraamd voor verbeteren van de brandveiligheid in het gemeentelijk vastgoed. De jaarlijkse budgetten voor het opstellen en actualiseren van bestemmingsplannen zijn herzien en aangepast aan de toekomstige situatie waarin een omgevingsplan moet worden opgesteld. De kosten zijn ook over een langere periode verdeeld. Voor 2023 een voordeel tov 2022 van € 135.000. Dit betreft de multi-functionele accommodaties in de gemeente. In 2022 was er sprake van incidentele budgetten voor advieskosten m.b.t. de toekomst van sporthal De Borgh en de gemeentelijke multi-functionele accommodaties.

De rentelasten over de investeringen in schoolgebouwen zijn hoger dan in 2022 door een aanpassing van het rente-omslagpercentage van 1,5 naar 2 procent De bijdrage aan de Veiligheidsregio is aanzienlijk hoger dan geraamd in 2022. In boekjaar 2022 is namelijk een teruggave over 2021 op de raming in mindering gebracht. In 2023 worden minder middelen uit de reserves onttrokken. In 2022 is een eenmalig bedrag onttrokken voor een onderzoek naar de haalbaarheid van project Zevenbergen-Oost (€ 400.000) en is vanuit het resultaat jaarrekening 2021 circa € 450.000 overgeheveld voor onderhoud aan monumenten. Met name de kosten van wegbeheer zijn hoger door kapitaallasten van extra investeringen ter uitvoering van het Wegenbeheerplan. Ook de storting in de voorziening wegen is hoger door toepassing van de CROW-index en door areaaluitbreiding. De doorberekening van indirecte kosten (vnl. personeelkosten) zijn fors verhoogd tov 2022 mede door de extra middelen die in de loop van 2022 beschikbaar zijn gesteld voor de versnelling van de woningbouwopgave. Over de hele breedte van dit taakveld is er sprake van kostenstijgingen. Hogere kapitaallasten van investeringen op basis van het beheerplan groen en door verhoging van het renteomslagpercentage, en hogere onderhoudskosten door toepassing van de CROW-index.

Daarnaast zijn er eenmalige hogere budgetten voor achterstallige baggerwerkzaamheden en voor het opstellen van het soortenmanagementplan o.b.v. een raadsbesluit van 16 mei 2022. Diverse kleinere verschillen (< € 50.000).

33

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Reservemutaties 2023 Hieronder zijn de in 2023 begrote reservemutaties opgenomen die het resultaat na bestemming beïnvloeden. In principe geldt dat reservemutaties incidenteel van aard zijn (met reserves kunnen geen structurele lasten worden gedekt). Uitzonderingen hierop vormen reserves die zijn ingesteld ter dekking van kapitaallasten, waarmee de dekking van de kapitaallasten structureel is geregeld. Per reservemutatie is inzichtelijk gemaakt of het een incidentele (I) of structurele (S) mutatie betreft. Stortingen in de reserves 1.492.000 Storting jaarlijks vast bedrag in de reserve huisvesting onderwijs (I) 130.000 Storting in de reserve meerjarige uitgaven van incidentele aard t.b.v. transitiekosten Omgevingswet (I) 1.622.000 Totaal stortingen programma 2

Onttrekkingen aan de reserves 250.000 Bijdrage uit de algemene reserve in de kosten van opstellen van het soortenmanagementplan (rbs 16 mei 2022) (I) 1.256.000 Huisvesting onderwijs. Bijdrage uit de reserve huisvesting onderwijs in de huisvestingskosten onderwijs over het jaar 2022 (I) 411.000 Maatschappelijk nut. Onttrekkingen aan de reserve maatschappelijk nut ter dekking van de afschrijvingslast van de volgende investeringen: • € 88.000 Uitvoering fiets- en wandelpadennetwerk (S) • € 82.000 Renovatie en overdracht woonwagencentrum Klundert (S) • € 110.000 Leefbaarheidsimpuls Zevenbergschen Hoek (S) • € 73.000 Herinr.openbare ruimte+markt Zevenbergen (S) • € 33.000 Investeringen o.b.v. diverse beheerplannen (S) • € 16.000 Overige infrastructurele werken (S) • € 9.000 Uitv.programma wegen buitengebied en schoolfietsroutes (S) 173.000 Bruto reserve. Onttrekkingen aan de brutoreserve ter dekking van de afschrijvingslast van de volgende investeringen: • € 95.000 Brandweerkazerne industrieterrein Moerdijk (S) • € 78.000 Aanleg openbare ruimte sportpark Klundert (S) 2.090.000 Totaal onttrekkingen programma 2

VERBONDEN PARTIJEN Aan de realisatie van de doelstellingen “Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk” leveren de volgende verbonden partijen een bijdrage: • Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant Voor een gedetailleerd overzicht verwijzen wij naar de paragraaf ‘Verbonden Partijen’.

34

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk Onze gemeente heeft een sterke economische functie van regionale en nationale betekenis. Hierdoor ontstaat zowel werkgelegenheid voor onze eigen inwoners als voor de regio. De economische doorontwikkeling biedt kansen voor een inclusieve arbeidsmarkt en het aantrekken van nieuwe inwoners om de leefbaarheid te versterken en onze voorzieningen op peil te houden. De economische positie van de gemeente wordt verder uitgebouwd door economische kansen te benutten. Daarbij streven we naar een beter evenwicht tussen economie en de (milieu)druk op mens en omgeving. We kijken naar wat economische ontwikkelingen kunnen bijdragen aan het realiseren van doelstellingen ten aanzien van duurzaamheid, klimaat, leefbaarheid en bereikbaarheid. We kunnen de economische kracht van het haven- en industrieterrein waar mogelijk koppelen aan andere lokale en regionale opgaven. Er liggen kansen om de spin-off vanuit de industrie richting lokale bedrijvigheid te vergroten. De aanwezigheid van de zeehaven van Moerdijk en ons uitgestrekte buitengebied met agrarische bebouwing en recreatieterreinen hebben helaas een aantrekkingskracht op de georganiseerde criminaliteit. Dit kan ondermijnende effecten hebben op onze samenleving.

35

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

THEMA HAVEN- EN INDUSTRIETERREIN Ambitie In de Havenstrategie Moerdijk 2030 is de gezamenlijke ambitie van gemeente, provincie en het Havenbedrijf Moerdijk omschreven: het Haven- en Industrieterrein Moerdijk is hét knooppunt in de Vlaams-Nederlandse Delta op gebied van duurzame logistiek en procesindustrie, waarbij people, planet en profit met elkaar in balans zijn. De verduurzaming van het terrein is een belangrijke opgave. De komende jaren werken we gezamenlijk aan de nieuwe Uitvoeringsagenda Havenstrategie gericht op de thema’s energie, stikstof, arbeidsmarkt & onderwijs, bereikbaarheid en innovatie. Een toekomstbestendig Haven- en Industrieterrein levert een belangrijke bijdrage aan een vitale en leefbare gemeente Moerdijk. We zetten in op de verduurzaming van de industrie en streven bij ontwikkelvraagstukken naar een beter evenwicht tussen economie en de (milieu)druk op mens en omgeving.

Strategisch doel • Het Haven- en Industrieterrein ontwikkelt zich in balans met haar omgeving (People, Planet, Profit). We benutten de economische kracht door ruimtelijkeconomische ontwikkelingen bij te laten dragen aan onze doelstellingen op gebied van klimaat, duurzaamheid en leefbaarheid.

Effectindicatoren • Strategische monitor Havenstrategie Moerdijk 2030

Nieuwe ontwikkelingen Ruimte is schaars, focus op meerwaarde Ruimte is schaars en zowel het Industrial Park Moerdijk (voormalige Shell gronden) als LPM (logistiek) zal naar verwachting de komende jaren volstromen. Naar verwachting zal de vraag naar nieuwe ontwikkelruimte zich opnieuw aandienen. Daarnaast zien we een toenemende ruimtebehoefte voor de inpassing van energie-infrastructuur. Dit roept strategische keuzen op over hoe we met de schaarse ruimte om willen gaan, of we extra ruimte beschikbaar willen stellen en hoe we de koppeling kunnen maken naar het realiseren van meerwaarde voor onze inwoners. Concrete opgaven waar een uitspraak over nodig is zijn o.a. de omgang met de reservering “Roode Vaart” die is

opgenomen in de huidige Structuurvisie Moerdijk 2030, de inpassing van een extra 380 kV station, de Deltacorridor (buisleiding t.b.v. CO2 afvang), het tracé van een warmtenet en een eventuele aanlanding van windenergie die op zee is opgewekt. Het economisch belang van deze ontwikkelingen ligt vaak op bovenlokaal schaalniveau. Om onze lokale belangen te behartigen is het nodig om onze sturingspositie te benutten en te creëren. De omgevingsvisie is hier een waardevol instrument voor. Gemeentelijk havenkompas In de omgevingsvisie worden de kaders geformuleerd voor de ruimtelijke ontwikkeling van het haven- en industrieterrein. Om de bredere gemeentelijke ambitie op het havendossier te concretiseren stellen we een havenkompas op. In dit kompas koppelen we de doelen uit de beleidsbegroting aan de opgaven uit de havenstrategie, en bepalen we de prioritaire inzet. Het havenkompas is geen nieuwe visie, maar een intern hulpmiddel om strategische inzet gericht te bepalen en te prioriteren. Daarnaast maakt het richting onze partners van de havenstrategie duidelijk waar de gemeentelijke doelen liggen. Verstedelijkingsakkoorden Najaar 2022 willen rijk en provincie tot afspraken komen met de Brabantse stedelijke regio’s. De kaders om tot verstedelijkingsafspraken te komen zijn nog volop in beweging.

Met onze tweezijdige oriëntatie positioneren we ons zowel richting West-Brabant West (WBW) als Breda-Tilburg. Aangezien dit een nieuw traject is, waarvan nog onduidelijk is hoe het krachtenveld zich ontwikkelt, houden we vast aan deze tweezijdige oriëntatie. Het economische belang van het haven- en industriegebied geeft Moerdijk een goede uitgangspositie aan beide tafels om ook opgaven op gebied van mobiliteit, landschap, energie en wonen te agenderen. Doel is om te komen tot afspraken over cofinanciering, gezamenlijke aanpak van overstijgende opgaven en ondersteuning in de randvoorwaardelijke sfeer. Vitaliteitsregeling De vitaliteitsregeling is een regeling van het havenbedrijf Moerdijk bedoeld om een bijdrage te leveren aan de kwaliteit en vitaliteit van de lokale en regionale

36

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

samenleving. De afgelopen jaren zijn de beschikbare gelden uit de regeling niet volledig uitgekeerd waardoor het saldo is opgelopen. Gemeente en havenbedrijf gaan hierover in gesprek. Alhoewel het de regeling van het havenbedrijf is, zullen wij de mate van uitkering blijven monitoren.

Randvoorwaarden De ontwikkelopgaven worden gezien het energievraagstuk, de stikstofopgave en de ruimtebehoefte steeds complexer. Naast het lokale belang van ons als gemeente spelen ook belangen op andere schaalniveau’s. Dit maakt het van groot belang dat gemeente, havenbedrijf en provincie elkaar goed vast blijven houden op de integrale opgaven. Gezien de wisseling van de positie van CEO Havenbedrijf Moerdijk en de aankomende Provinciale Staten verkiezingen vormt dit een aandachtspunt. Het creëren van stikstofruimte en behouden van geluidsruimte vormt een belangrijke voorwaarde voor de doorontwikkeling en de verduurzaming van het havenen industrieterrein. De beschikbare geluidsruimte aan de westkant van het terrein is nagenoeg vergeven. Na de inwerkingtreding van de Omgevingswet geldt voor het op te stellen omgevingsplan een andere methodiek voor het bepalen van de geluidsruimte. Ter voorbereiding

hierop gaan we onderzoeken hoe de gemeente onder het nieuwe regime het beste invulling kan geven aan de geluidsopgave, waarbij zowel aandacht is voor de omgeving als voor het behouden van geluidsruimte op het haven- en industrieterrein. Daarnaast maakt de stikstofwetgeving het voor veel bedrijven onmogelijk om een vergunning te verkrijgen. Dit vormt een groot knelpunt voor de ontwikkeling van IPM, voor zittende bedrijven die vanwege de lage uitstoot tot voor kort geen vergunning nodig hadden en voor zittende bedrijven die willen uitbreiden. Het rijk heeft de provincies gevraagd om medio 2023 met een gebiedsgerichte aanpak van de stikstofopgaven te komen. Het havenbedrijf onderhoudt hierover nauw contact met de provincie. Zie ook programma 1, thema Leefomgeving.

Risico’s Als gevolg van de ontwikkelingen op en rond het LPM, de energieopgave, de huisvesting van arbeidsmigranten en het vraagstuk over de omgang met de reservering Roode vaart uit de Structuurvisie, is er veel dynamiek in het gebied rondom het Haven- en Industrieterrein en het LPM, dorp Moerdijk, stationsgebied Lage Zwaluwe en Zevenbergschen Hoek. De balans tussen economie en omgeving komt in 2022/2023 aan bod als onderdeel van de Omgevingsvisie.

Prestaties • Vastgestelde nieuwe uitvoeringsagenda Havenstrategie • Perspectief op ontwikkeling haven- en industrieterrein als onderdeel van de omgevingsvisie • Gemeentelijk havenkompas • Moerdijks belang borgen in uitvoeringsafspraken over verstedelijkingsstrategie Breda-Tilburg en West-Brabant West (WBW) • Waterfront Moerdijk (project uit flankerend pakket Moerdijk MeerMogelijkMMM): start realisatie havenontwikkeling + onherroepelijk bestemmingsplan woningbouw westzijde • LPM fase 1 operationeel, interne baan operationeel • Evaluatie kredietovereenkomst GR Havenschap Moerdijk • Oplevering MMM-project Noordelijke randweg Zevenbergen • Oplevering havenontwikkeling Waterfront Moerdijk en start woningbouw • LPM fase 2 operationeel (2025), fase 3 operationeel

2023

2024

2025

2026

37

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

THEMA VITALE CENTRA Ambitie

Nieuwe ontwikkelingen

We hebben ‘vitale centra’ in de kernen Zevenbergen, Fijnaart, Klundert en Willemstad, voor (toekomstige) inwoners van de gemeente Moerdijk en voor bezoekers (recreatief en zakelijk). De omliggende kleinere kernen hebben baat bij dit bereikbare voorzieningenaanbod, waarmee vitale centra een impuls geven aan de leefbaarheid van Moerdijk als geheel.

Aanvullende investeringen in Vitale Centra Met het programma Vitale Centra bouwen we verder aan meer stedelijke kwaliteiten en een vitaal voorzieningenniveau in deze vier kernen. We zorgen ervoor dat deze voorzieningen ook goed bereikbaar zijn vanuit de omliggende kernen, zodat in elke kern – of de nabijheid daarvan – voorzieningen zijn. We investeren hier aanvullend € 4 miljoen in. De komende 4 jaar zullen we jaarlijks een bedrag van 1 miljoen euro toevoegen aan de bestemmingsreserve vitale centra. Met deze reserve als mogelijke dekking kunnen de komende periode investeringsplannen aan de gemeenteraad worden voorgelegd, met de betreffende centrumvisies en uitvoeringsprogramma’s als basis. Dit in aanvulling op de nog resterende ruimte van circa 3 miljoen euro in het krediet vitale centra. Met de kapitaallasten van deze kredietruimte is in de begroting rekening gehouden.

Strategische doel • Zevenbergen, Fijnaart, Klundert en Willemstad hebben een bereikbaar, compact winkelhart dat uitnodigt als ontmoetingsplaats, met een aantrekkelijk aanbod van detailhandel, horeca, culturele en recreatieve functies en evenementen

Effectindicatoren • Ontwikkeling leegstand (in verkooppunten en m2 winkelverkoopvloeroppervlak (wvo)) per vitaal centrumgebied • Ontwikkeling aantal commerciële verkooppunten (detailhandel, horeca en dienstverlening) per vitaal centrumgebied • Ontwikkeling omvang commercieel aanbod (detailhandel, horeca en dienstverlening) in m2 wvo per vitaal centrumgebied

Randvoorwaarden Deze ambitie vergt een focus op de genoemde vier kernen, met aandacht voor behoud van bestaande voorzieningen in de kleinere kernen. Het realiseren van vitaliteit vraagt om betrokkenheid van ondernemers, maatschappelijke organisaties en inwoners.

Risico’s Vanuit Vitale Centra worden diverse ingrepen beoogd waarvoor ook investeringen door marktpartijen nodig zullen zijn. Het is zaak om partijen te verbinden aan onze doelen en te bezien tot welke afspraken voor het realiseren van projecten gekomen kan worden.

38

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Prestaties • Beleidsprogramma vitale centra met hierin detailhandelsbeleid, horecabeleid en afbakening van de centrumgebieden • Start realisatie deelgebied Stoofstraat Zevenbergen • Evaluatie Ondernemersfondsen en besluit over vervolg • Herinrichting openbare ruimte centrum Klundert (fase 2 centrumplan) • Vaststellen startdocument centrumplan Klundert fase 3 (Doorsteek/ Westerstraat e.o.) • Start realisatie uitvoeringsprogramma vitaal centrum Willemstad • Afronding haalbaarheidsstudie verplaatsing supermarkt Fijnaart • Definitie deelprojecten centrumvisie Fijnaart • Haalbaarheidsstudie fase 3 centrumplan Klundert • Realisatie deelprojecten centrumvisie Fijnaart • Realisatie uitvoeringsprogramma vitaal centrum Willemstad • Opzetten centrummanagement Zevenbergen

2023

2024

2025

2026

39

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

THEMA TOERISME Ambitie We willen de toeristische potentie van onze kernen benutten om meer bezoekers aan te trekken en hen meer van onze gemeente te laten zien. We willen dat het ontwikkelen van onze toeristische potentie positieve spin-off genereert voor lokale ondernemers en dat ook onze eigen inwoners profijt hebben van een breder aanbod van toeristische voorzieningen.

Strategische doelen • Het gemeentelijk aandeel in het toeristisch product Moerdijk is en blijft op orde. • Ondernemers versterken en dragen bij aan de doorontwikkeling van het toeristisch product Moerdijk. • We brengen samen met ondernemers het toeristisch product Moerdijk op een effectieve en inspirerende manier onder de aandacht van inwoners en bezoekers.

Effectindicatoren Afgelopen jaren is gebleken dat de effectindicatoren niet altijd een juist beeld geven van de werkelijkheid. Voor 2023 zetten we in op een toeristische monitor waarbij inzicht wordt gegeven in een aantal belangrijke bezoekersstromen voor recreatie en toerisme. Door deze monitor om het jaar te herhalen, krijgen we een beter inzicht in de effecten van onze ontwikkelingen. Daarnaast monitoren we (nog steeds): • Aantal passagiers vaarverbindingen • Aantal bezoekers Mauritshuis • Aantal bezoekers toeristische website

Nieuwe ontwikkelingen Ontwikkelplan Fort de Hel Voor Fort de Hel wordt een ontwikkelplan opgesteld. Dit plan is de basis voor een eventuele bestemmingsplan­ wijziging waarmee het Fort beter exploitabel wordt. In de periode dat het ontwikkelplan wordt opgesteld en een eventuele planologische ontwikkeling wordt uitgevoerd, wordt het fort geëxploiteerd door een tijdelijke exploitant. In de begroting is tot en met 2024 een jaarlijkse exploitatiebijdrage van 15.000 euro opgenomen, evenals een bedrag van 6.000 euro voor de huur van een tijdelijke toiletvoorziening.

Ontwikkeling locatie Bovensluis De voormalige camping Bovensluis is een ontwikkellocatie waar mogelijk een grootschalige verblijfsaccommodatie wordt gerealiseerd. Hierbij wil de gemeente zorgen voor voldoende aandacht bij de ontwikkelende partij voor het fort en de functie van deze locatie binnen de Stelling van Willemstad en de Zuiderwaterlinie. Daarnaast wordt gekeken of en hoe deze locatie een verbindende schakel kan zijn tussen de twee vestingsteden Klundert en Willemstad. Gezamenlijke promotiestrategie met ondernemers Als doorontwikkeling op het Toeristisch Fonds Moerdijk is besloten om in samenwerking met de ondernemers een gezamenlijke promotiestrategie te ontwikkelen en in te zetten op promotionele campagnes. Cultureel beleid (inclusief monumentaal erfgoed) In de komende jaren wordt ingezet op het formuleren van cultureel beleid (inclusief monumentaal erfgoed). Hierbij wordt de verbinding gelegd met de toeristischrecreatieve kant van cultuur en erfgoed en het beleefbaar maken hiervan. Verkenning doortrekken Roode Vaart Het is een wens om de Roode Vaart volledig doorvaarbaar te maken. We blijven daarom zoeken naar kansen die zich voordoen om dit op termijn te realiseren. In de komende jaren zetten we in op het realiseren van een technische en financiële verkenning. Zie ook programma 4.

NLDelta Op het moment dat er duidelijkheid is over ambitie en wettelijk kader voor Nationale Parken Nieuwe Stijl wordt het traject om tot een aanvraag te komen hervat. Op dat moment zorgen we dat we weer aan tafel zitten om mee te praten over (invulling van) de aanvraag om op die manier het belang van onze inwoners en ondernemers in het geheel te borgen.

40

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Randvoorwaarden Er moet sprake zijn van een gebalanceerde ontwikkeling. In het bijzonder voor Willemstad verdient dit de aandacht.

Risico’s Bij het doorontwikkelen van het toeristisch product Moerdijk versterken we de verbinding met lokale en regionale partners. Hierdoor zijn we nog steeds zelf aan zet, maar stellen we ons ook afhankelijker op naar derden. Dit kan versterkend werken voor de sector, maar brengt ook risico’s met zich mee. Door samenwerkingen

te intensiveren zijn we ook meer afhankelijk van onze partners in realisatie, planning en financiën. Daarnaast hebben de afgelopen jaren ons geleerd dat uitdagingen uit onverwachte hoek kunnen komen. De coronamaatregelen en (onvoorziene) krapte op de arbeidsmarkt hebben hun invloed op de sector. Het meest belangrijk hierbij is om de mogelijkheden binnen de uitdagingen op te zoeken en op deze manier de negatieve effecten te minimaliseren.

Prestaties • Toeristische monitor is uitgevoerd. • Het openbaar gebied rondom de Stenen Poppen in Klundert is ingericht. • Ondernemers en gemeente trekken samen op in de promotie van toeristisch product Moerdijk. • Ontwikkelplan Fort de Hel is opgesteld. • Er is een goed nachtregister ontwikkeld. • Het ontwikkelde nachtregister is geïmplementeerd • De aanbesteding voor een nieuwe exploitant Fort de Hel is opgestart • Cultureel beleid, inclusief monumentaal erfgoed, is vastgesteld • Verkenning doortrekken Roode Vaart

2023

2024

2025

2026

41

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

THEMA ARBEIDSMARKT Ambitie Door onze economische positie ontstaat werkgelegenheid voor onze eigen inwoners en voor de regio. We willen de kansen die door deze werkgelegenheid ontstaan benutten voor een inclusieve arbeidsmarkt (met een arbeidsplaats voor iedereen die kan werken) en het aantrekken van nieuwe inwoners. Daarnaast zien we dat de arbeidsmarkt één van de belangrijkste vestigingsfactoren is van het moment. Als gemeente willen we bijdragen aan een gezonde arbeidsmarkt met voldoende en goed geschoold personeel voor ons bedrijfsleven. Het is dan wel belangrijk dat we goed inzicht hebben in de huidige arbeidsvraag en de vraag van de toekomst. Zo kunnen we inspelen op de krapte en overige ontwikkelingen op de arbeidsmarkt (waaronder digitalisering).

Strategisch doel • Er is voldoende en goed gekwalificeerd personeel voor nieuwe en bestaande bedrijven

Effectindicatoren • Arbeidsmarkt spanningsindicator • Nieuwe indicatoren vanuit werk.nl (UWV)

Nieuwe ontwikkelingen Investeren in duurzame relatie onderwijs – bedrijfsleven – overheid We kijken op een andere manier naar de arbeidsmarkt. Voorheen bekeken we de arbeidsmarkt vaak vanuit de inwoners, en meestal met een blik van het sociaal domein. Dat blijven we doen, maar daar voegen we een perspectief aan toe. Wat hebben bedrijven in onze gemeente nodig om aan goed en voldoende personeel te komen? Daar is de relatie tussen onderwijs, bedrijfsleven en overheid cruciaal. Als gemeente pakken we de handschoen op om de relatie te verduurzamen en te bestendigen. Just Transition Fund (JTF) Vanuit Europa komt er een subsidiefonds beschikbaar om bedrijven te helpen sneller te verduurzamen. Het JTF is een fonds dat op 3 verschillende paden kan worden ingezet, namelijk arbeidsmarkt, innovatie en infrastructuur. Projecten moeten voldoen aan een

aantal voorwaarden én moeten voor 50% worden gecofinancierd. Moerdijkse bedrijven kunnen veel baat hebben bij de regeling. Als gemeente zijn we actief betrokken bij de uitvoering van het programma en zullen we bedrijven bijstaan waar we kunnen. Human capital agenda In 2022 heeft de RWB vanuit de arbeidsmarktregio een voorzet gedaan aan onze partners (onderwijs, bedrijfsleven en werknemersorganisaties) om samen te werken aan een nieuwe human capital agenda. In 2023 werken we deze initiatieven verder uit naar mogelijke samenwerkingsovereenkomsten. Zo pakken we de arbeidsmarktproblematiek gezamenlijk aan. Arbeidsmigranten binden door informatie-app Om arbeidsmigranten te binden willen we faciliteren dat zij goed geïnformeerd en zelfredzaam zijn. In 2023 willen we aansluiten bij een informatie-app voor arbeidsmigranten waarbij ze met een QR-code alle relevante informatie op hun telefoon kunnen raadplegen. Beschikbare woningvoorraad arbeidsmigranten • Als voorwaarde bij de realisatie van huisvesting voor arbeidsmigranten is gesteld dat spoedzoekers niet uitgesloten mogen worden voor de zelfstandige wooneenheden. Met ontwikkelaars zullen hierover afspraken gemaakt gaan worden zodat door realisatie huisvesting arbeidsmigranten ook ruimte komt voor spoedzoekers.

• In 2024 zal daadwerkelijk goede huisvesting gerealiseerd zijn en kan als vervolgstap de handhaving op de illegale situaties worden opgestart. Kamergewijze bewoning van gewone woningen is namelijk niet toegestaan omdat dit vaak zorgt voor ongewenste situaties voor de arbeidsmigranten, voor omwonenden en doordat de woningen voor gewone huishoudens niet meer beschikbaar zijn. We kunnen aansluiten op het LSI (landelijke-stuurgroepinterventieteams)-handhavingtraject vanuit de VNG, indien we als gemeente een projectleider en een projectondersteuner beschikbaar hebben hiervoor. Dit handhavingstraject zal in 2025 doorlopen en na circa 12 maanden worden afgerond.

42

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Randvoorwaarden

Risico’s

• Een goed functionerende arbeidsmarkt is een randvoorwaarde voor een goed functionerende economie. De beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel wordt een steeds belangrijkere vestigingsvoorwaarde voor bedrijven. • Deelname bedrijfsleven aan projectmatige inzet op arbeidsmarkt. We hebben het bedrijfsleven hard nodig om een succes te maken van onze projecten. Als gemeente kunnen we bedrijven niet dwingen mee te doen, maar we kunnen wel de drempel zo laag mogelijk leggen om in te stappen. • Bereidheid van het onderwijs om mee te investeren in een duurzame relatie met Moerdijk.

De subsidieregeling JTF is nog in ontwikkeling. Pas als de exacte regeling er ligt, wordt echt duidelijk in hoeverre deze praktisch toepasbaar is voor de Moerdijkse initiatieven. Mogelijk wordt de gemeente gevraagd om voorafgaand aan de openstelling van de regeling een garantie te verstrekken voor een aandeel cofinanciering dat uiteindelijk door bedrijven geleverd zal worden.

Prestaties • Ontwikkelen van projectportfolio arbeidsmarkt (inclusief de ontwikkeling van een hybride leeromgeving logistiek, de sustainable learning community met Avans en ontwikkelprojecten op gebied van robotisering & digitalisering) • Opstellen jaarprogramma arbeidsmarkt met terugkerende evenementen waardoor de structurele relatie tussen onderwijs en bedrijfsleven geborgd wordt en het HiM meer zichtbaar wordt als aantrekkelijke werklocatie. • Realisatie van een aantal grootschalige huisvestingscomplexen voor arbeidsmigranten. • Continuering van inzet gemeentelijke contactpersoon arbeidsmigranten om integratie en zelfredzaamheid te stimuleren. Het budget hiervoor is opgenomen in deze begroting. • Doorontwikkeling nachtregister waarin bezoekers en arbeidsmigranten die korter dan 4 maanden in de gemeente verblijven worden geregistreerd. Dit register vormt de grondslag voor het innen van toeristenbelasting van personen die in de gemeente verblijven en niet staan ingeschreven in de BRP. • Realisatie portfolio arbeidsmarkt • 2e fase Hybride Leeromgeving (HLO) • Duurzame relatie bedrijfsleven en onderwijs • Arbeidsmigratie: handhaving op illegale huisvestingssituaties met LSI-project

2023

2024

2025

2026

43

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

THEMA VESTIGINGSKLIMAAT Ambitie Een aantrekkelijk vestigingsklimaat is van groot belang om onze bovenregionale economische positie te behouden en te versterken en in te zetten ter verbetering van de leefbaarheid in Moerdijk. De komende jaren zetten we ons actief in om te komen tot toekomstbestendige bedrijventerreinen met efficiënt ruimtegebruik en voldoende ontwikkelruimte die op een toegankelijke en duurzame en manier te bereiken zijn. Zowel voor personenvervoer als voor goederenvervoer. Daarnaast bieden we goede ondernemersdienstverlening (online en offline) waarbij we gericht verbinden op het realiseren van economische en maatschappelijke meerwaarde.

Strategische doelen • We beschikken over schone, veilige en duurzame bedrijventerreinen met voldoende ruimte voor ontwikkeling • Onze bedrijventerreinen zijn goed en op een duurzame wijze te bereiken voor zowel het personenvervoer (fiets, deelmobiliteit en auto) als het goederenvervoer (spoor, buis, water en weg) • We faciliteren ondernemers in aansluiting op hun behoeften en stimuleren het realiseren van economische en maatschappelijke meerwaarde en samenwerking tussen ondernemers onderling

Effectindicatoren - Uitgegeven hectares bedrijventerrein (meerjarig perspectief). - Nog uitgeefbare hectares bedrijventerrein - Ontwikkelingen aantal bedrijfsvestigingen - Engagement rate versus benchmark (online betrokkenheid van volgers t.o.v. gemiddeld bij gemeenten) social: doorlikken op links social media. - Ontwikkeling van het aantal volgers Facebook – LinkedIn-gemeente - Ontwikkeling online bereik van de doelgroep lokale ondernemers

Nieuwe ontwikkelingen Landbouwtransitie In verlengde van het beleid vanuit het rijk en de provincie zal de landbouwtransitie de komende jaren tot grote

veranderingen gaan leiden. Dit heeft veel gevolgen voor de agrarische ondernemers bij wie momenteel veel onzekerheid heerst. Momenteel is nog onduidelijk hoe de beoogde aanpak praktisch vorm krijgt, wie wat doet en wat de rol van de gemeente is en wordt. Bereikbaarheid Om de bereikbaarheid van het haven- en industriegebied te vergroten zetten we in op de realisatie van fietspaden, overstappunten voor deelmobiliteit zoals deelfietsen, deelscooters en deelauto’s. Dit aanbod aan deelmobiliteit gaan we aanbieden via de station Zevenbergen en Lage Zwaluwe. Met (snel)fietsverbindingen van deze stations naar het haven- en industriegebied maken we het gebied beter bereikbaar. Met de gemeente Breda en provincie Noord-Brabant onderzoeken we op welke wijze we de fietsverbinding tussen Breda en Zevenbergen kunnen verbeteren zodat er een robuuste fietsverbinding ontstaat tussen Breda, Prinsenbeek, Zevenbergen en Moerdijk en de (elektrische) fiets een concurrerend alternatief kan worden voor de auto. Dit is goed voor de bereikbaarheid van het haven- en industrieterrein en ook van grote meerwaarde voor de gebiedsontwikkeling Zevenbergen-Oost. De mobiliteitshub wordt ingezet om de ketenreis te versterken.

De functie van de mobiliteitshub station Zevenbergen wordt vanaf 2025 versterkt door de opwaardering van buslijn 119 van Breda naar Zevenbergen naar een Hoogwaardige Openbaar Vervoer(HOV)-lijn. Werkzaamheden Haringvlietbrug De komende jaren staat de renovatie van een aantal grote kunstwerken door Rijkswaterstaat op de planning. Dit zijn de Haringvlietbrug, Heinenoordtunnel en Brienenoordbrug. De eerste 2 zullen voor ons de grootste impact hebben, omdat de westkant van onze gemeente niet meer via deze oeververbinding verbonden is met de Randstad tijdens de werkzaamheden. Dit levert een toename op van omrijdend verkeer op de Moerdijkbrug waardoor hier extra filedruk ontstaat. Dit gaat voor veel overlast zorgen en veroorzaakt onrust onder ondernemers omdat ze niet of moeilijk bereikbaar zijn voor hun klanten en personeel. De werkzaamheden worden door Rijkswaterstaat uitgevoerd en zij zijn ook primair aanspreekpunt voor iedereen die vragen heeft over de werkzaamheden. Het afgelopen jaar is al gebleken dat inwoners en ondernemers het lastig vinden

44

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

om contact te maken met Rijkswaterstaat, zij stellen de vragen liever aan de gemeente. Om hierop voorbereid te zijn stellen we volgend jaar een gemeentelijk aanspreekpunt Haringvlietbrug aan. Deze persoon is voor ons de verbinding tussen inwoners, ondernemers, bezoekers en iedereen die in onze gemeente vragen heeft over de werkzaamheden. Hiermee maken we korte verbindingen en is het voor alle partijen helder bij wie ze voor vragen terecht kunnen zonder dat er een onevenredige belasting op de ambtelijke capaciteit wordt gelegd.

Randvoorwaarden

Risico’s Het komende jaar zal de bereikbaarheid van Moerdijk tijdelijk onder druk staan als gevolg van werkzaamheden aan de Haringvlietbrug. Dit geldt voor 8 maanden voor de bereikbaarheid over het water voor schepen met een hoogte van meer dan 13 meter en dit geldt voor een periode van 8 weken voor wegverkeer. De schaarste op het elektriciteitsnet en de stikstofproblematiek vormen een belemmering voor de nieuwvestiging van bedrijven en de doorontwikkeling en verduurzaming van zittende bedrijven.

Een aantrekkelijk vestigingsklimaat creëren we niet alleen. Dit is het product van samenwerking met het bedrijfsleven, inwoners en regionale partners. Met onze acquisitie zoeken we naar bedrijven die een toegevoegde waarde bieden voor onze gemeente en de regio.

Prestaties • Vastelling bedrijventerreinenprogramma. • Pilot deelmobiliteit vanaf station Zevenbergen • Mobiliteitsmaatregelen werkgevers gekoppeld aan werkzaamheden Haringvlietbrug en Heinenoordtunnel. • Regionale verkenning mogelijkheden uitplaatsen spooremplacement Roosendaal • Drie online campagnes rond drie verschillende aspecten van het thema vestigingsklimaat • Tijdelijke inhuur van een gemeentelijk aanspreekpunt Haringvlietbrug die vragen vanuit ondernemers en inwoners doorgeleidt richting RWS en afwikkeling bewaakt • Afspraken met Provincie over opwaardering buslijn 119 Breda-Zevenbergen tot HOV-verbinding • Start uitgifte fase 1 bedrijventerreinen ontwikkeling Zvb Noord • Start uitgifte bedrijventerrein Bedrijvenpoort West-Brabant (nabij station Lage Zwaluwe)

2023

2024

2025

2026

45

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

THEMA VEILIGHEID Ambitie We willen criminaliteit en overlast in de verschillende kernen tegengaan en daarnaast het veiligheidsgevoel van inwoners versterken. We willen een extra slag maken op het gebied van fysieke veiligheid en ondermijnende criminaliteit, waarbij we de regierol van en de positie in het veiligheidsnetwerk van de gemeente versterken.

Strategisch doel • We bestrijden veiligheidsrisico’s en georganiseerde criminaliteit

Effectindicatoren In programma 2 onder thema Veilige Buurt zijn indicatoren voor veiligheid opgenomen. Op het vlak van fysieke veiligheid en aanpak ondermijning zijn tot op heden geen effectindicatoren vastgesteld.

Nieuwe ontwikkelingen Integraal team Veiligheid, Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VVTH) De ontwikkelingen op gebied van integrale veiligheid vragen naast een programmatische aanpak ook om een eenduidige prioritering en integrale sturing van de operationele veiligheidstaken. Het college heeft besloten om dit te borgen in het integrale team Veiligheid, Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VVTH). De integratie wordt in de tweede helft van 2022 geëffectueerd. De nadere uitwerking aanpak ondermijning kan begin 2023 aan de gemeenteraad worden aangeboden. Extra capaciteit toezicht en ondermijning In 2023 stellen we een nieuw Integraal veiligheidsbeleid voor de Markiezaten en bijbehorend lokaal meerjarenplan 2023- 2026 op. Ook ondermijning en

omgevingsveiligheid krijgen een programmatische aanpak. Hierin zullen we ook inzichtelijk maken welke extra investeringen nodig zijn op personeel en financieel vlak. In lijn met de Kadernota is voor de bestrijding van ondermijnende activiteiten in deze begroting reeds 1 extra formatieplaats opgenomen. WAS-sirenes Logistiek Park Moerdijk en Industrial Park Moerdijk Het Waarschuwings- en Alarmeringssysteem (WAS) verzorgt het luchtalarm op de eerste maandag van de maand. Dit systeem zou vanaf 2022 worden uitgefaseerd. De minister heeft echter besloten om dit besluit door te schuiven naar 2025, waarna het nog moet worden geeffectueerd. Op het Logistiek Park Moerdijk en het heringericht Industrial Park Moerdijk komen veel extra mensen te werken. Om deze mensen te kunnen alarmeren moet daarom op beide locaties één extra sirene worden geplaatst. Volgens opgaaf van de veiligheidsregio bedragen de kosten in totaal € 60.000. Het betreft de uitvoering van een wettelijke taak en de realisatie vindt plaats in 2023.

Randvoorwaarden De aanwezigheid van de vierde zeehaven van Nederland in onze gemeente en ons uitgestrekte buitengebied met agrarische bebouwing en recreatieterreinen hebben aantrekkingskracht op criminele ondernemers. De integrale aanpak van veiligheid en samenwerking met de vele ketenpartners is daarom van groot belang. Het is ook de komende bestuursperiode nodig om hierin te blijven investeren.

Risico’s Als deelnemende gemeente houden we in ons weerstandsvermogen rekening met het afdekken van risico’s binnen de Veiligheidsregio Midden- en WestBrabant.

Prestaties

2023

2024

2025

2026

• Raadsvoorstel Aanpak Ondermijning • Integraal Veiligheidsbeleid Markiezaten met addendum gemeente • Aanleg WAS-sirenes Logistiek Park Moerdijk en Industrial Park Moerdijk Zie onder nieuwe ontwikkelingen. In de eerstvolgende meerjarenbegroting na totstandkoming van het integrale team VVTH kunnen de prestaties reëel en meerjarig worden geprogrammeerd.

46

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

LASTEN EN BATEN 2023 bedragen x € 1.000

LASTEN: € 4.725

BATEN € 3.066

47

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

OVERZICHT TAAKVELDEN Begroting 2022 Taakveld (bedragen x € 1.000) 2. Verkeer, vervoer en waterstaat

Begroting 2023

Meerjarenbegroting

Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo Saldo Saldo Saldo 2022 2022 2022 2023 2023 2023 2024 2025 2026 199 -251 -52 196 -252 -56 139 320 315

2.3 Recreatieve havens

117

-205

-88

111

-205

-94

-95

-104

-105

2.4 Economische havens en waterwegen

82

-46

36

85

-47

38

234

424

420

3. Economie

1.593

-245

1.348

1.234

-260

974

956

958

955

3.1 Economische ontwikkeling

1.086

-

1.086

723

-

723

629

637

635

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

70

-

70

14

-

14

93

91

90

3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

168

-33

135

165

-30

135

136

136

136

3.4 Economische promotie

269

-212

57

332

-230

102

98

94

94

5. Sport, cultuur en recreatie

939

-8

931

517

-16

501

603

579

572

5.4 Musea

36

-

36

30

-

30

30

30

30

5.5 Cultureel erfgoed

903

-8

895

487

-16

471

573

549

542

5.7 Openbaar groen en (openlucht)recreatie

-

-

6. Sociaal domein

292

-5

287

52

-5

47

47

47

47

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

47

-5

42

52

-5

47

47

47

47

245

-

245

-

-

-

-

-

-

8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)

6.5 Arbeidsparticipatie

15.453

-17.231

-1.778

2.726

-3.163

-437

-621

-737

-735

15.453

-17.231

-1.778

2.726

-3.163

-437

-621

-737

-735

Saldo baten en lasten voor bestemming

18.476

-17.740

736

4.725

-3.696

1.029

1.124

1.167

1.154

0.10 Mutaties reserves

1.663

-1.040

623

70

-342

-272

-192

-292

-292

Resultaat na bestemming

20.139

-18.780

1.359

4.795

-4.038

757

932

875

862

48

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

ANALYSE PROGRAMMA 3

Baten en Lasten Programma 3

Rekening

Begroting

Begroting

Meerjarenbegroting

(Cijfers x € 1.000)

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Totaal Lasten

11.291

18.476

4.724

5.064

4.010

3.898

Totaal Baten

-7.942

-17.740

-3.696

-3.941

-2.844

-2.745

Resultaat voor bestemming

3.350

736

1.029

1.122

1.167

1.153

Storting in reserves

9.889

1.663

774

0

Onttrekking aan reserves

-9.839

-940

-92

-192

-292

-292

Resultaat na bestemming

3.400

1.459

1.711

930

874

861

Verschil t.o.v. 2022

252

Samenvatting verschillen t.o.v. 2022

Het verschil op programma 3 tussen het begrote resultaat (na bestemming) in 2023 ten opzichte van 2022 bedraagt € 252.000 nadelig. Ten opzichte van de totale lasten binnen dit programma is dat een afwijking van 2%. De voornaamste oorzaken zijn lagere toegerekende kosten van het primair proces en minder kosten van het cultureel erfgoed.

Nadere toelichting verschillen In onderstaand overzicht is een toelichting opgenomen van de belangrijkste verschillen, waarbij: - In de kolom V/N is aangegeven of het een voordeel of een nadeel betreft; - In de kolom % de relatieve afwijking ten opzichte van de omvang van het betreffende budget in 2022 is weergegeven.

49

Programma 3 Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk

Onderwerp

Bedrag

% V/N Toelichting

Cultureel erfgoed

-422.000

49%

V

Kosten primair proces Arbeidsmigratie

-405.000

31%

V

-195.000 100%

V

Vitale centra

-56.000

80%

V

Economie

-45.000

9%

V

Reservemutaties

-41.000

-

V

Grondexploitaties

1.427.000

66%

N

Overig

-11.000

-

V

Totaal

252.000

Voor onderhoud aan monumenten van de gemeente zijn in 2021 extra middelen beschikbaar gesteld. Via de resultaatbestemming 2021 is het restant van deze middelen in 2022 opgevoerd. Dit eenmalig budget van € 448.000 betekent in 2023 een voordelig verschil. De toerekening van de kosten primair proces is lager dan in 2022, voornamelijk door verschuiving van urenbesteding naar andere taakvelden/programma's. In 2021 en 2022 waren eenmalige middelen beschikbaar voor het opstellen en uitwerken van beleid voor een integrale aanpak van de arbeidsmigratie. Vanaf 2023 zijn structurele middelen nodig voor de uitvoering van het beleid. Via de kadernota 2023 zijn deze middelen voorlopig beschikbaar gesteld, en opgenomen in de stelpost nieuw beleid in programma 5. Voor kapitaallasten vitale centra is de raming in 2023 neerwaarts bijgesteld op basis van een aangepaste planning voor de realisatie in centrum Klundert. In 2022 was een eenmalig budget beschikbaar voor de feestelijke opening van de haven in Zevenbergen. Dit voordelig verschil wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een lagere geraamde storting in de reserve bovenwijkse voorzieningen in 2023 t.o.v. 2022. In 2022 was deze storting aanmerkelijk hoger door de verkoop van grond in de plannen Waterwijk Fijnaart en Stoofstraat Zevenbergen.

In de begroting 2022 zijn (verplichte) winstnemingen geraamd op de plannen Waterwijk Fijnaart en Stoofstraat Zevenbergen van totaal € 1,6 miljoen. In 2023 wordt voorlopig uitgegaan van winstnemingen tot een bedrag van € 130.000. Hierdoor is er in 2023 een nadelig verschil van ruim € 1,4 miljoen. In de paragraaf Grondbeleid is een toelichting opgenomen op de verschillende plannen binnen de grondexploitatie. Diverse kleinere verschillen (< € 50.000).

N

Reservemutaties 2023 Hieronder zijn de in 2023 begrote reservemutaties opgenomen die het resultaat na bestemming beïnvloeden. In principe geldt dat reservemutaties incidenteel van aard zijn (met reserves kunnen geen structurele lasten worden gedekt). Uitzonderingen hierop vormen reserves die zijn ingesteld ter dekking van kapitaallasten, waarmee de dekking van de kapitaallasten structureel is geregeld. Per reservemutatie is inzichtelijk gemaakt of het een incidentele (I) of structurele (S) mutatie betreft. Stortingen in de reserves 662.000 Toevoeging aan de reserve bovenwijkse voorzieningen m.b.t. te ontvangen bijdragen voor o.a. W.Trompersstraat Langeweg en Sporenbergstraat Zevenbergschen Hoek 112.500 Toevoeging aan de reserve ruimtelijke ordening m.b.t. te ontvangen bijdragen W.Tromperstraat Langeweg en Sporenbergstraat Zevenbergschen Hoek 774.500 Totaal stortingen programma 3

Onttrekkingen aan de reserves 92.000 Onttrekkingen aan de brutoreserve ter dekking van de afschrijvingslast van de volgende investeringen: • € 20.000 Restauratie Fort Sabina (S) • € 72.000 Project heropenen Roode Vaart (S) 92.000 Totaal onttrekkingen programma 3

VERBONDEN PARTIJEN Aan de realisatie van de doelstellingen “Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk” leveren de volgende verbonden partijen een bijdrage: • Havenschap Moerdijk • Werkvoorzieningsschap West Noord-Brabant (WVS-groep) • Werkplein Hart van West-Brabant • NV REWIN West-Brabant • NV Havenbedrijf Moerdijk Voor een gedetailleerd overzicht verwijzen wij naar de paragraaf ‘Verbonden Partijen’.

50

Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben

Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben Ambitie Gemeente Moerdijk staat voor goede, betaalbare en beschikbare zorg en ondersteuning voor de kinderen, jongeren, volwassenen en senioren die het écht nodig hebben. Soms is dat een duwtje in de rug, soms intensieve hulp. Wij bieden onze inwoners hulp op de leefgebieden opvoeden en opgroeien, onderwijs, gezondheid, veiligheid, dagelijks leven, financiën, wonen, mobiliteit en sociale participatie. Gemeente Moerdijk wil een inclusieve gemeente zijn waar iedereen meedoet, ongeacht culturele achtergrond, gender, leeftijd of beperkingen. Ons vertrekpunt bij onze ondersteuning is altijd ‘licht waar mogelijk, zwaar waar nodig'. Dit om mensen niet onnodig te belasten met intensieve zorg. Ook preventie krijgt nadrukkelijk de aandacht! We richten ons op een positieve leefomgeving waarin jongeren veilig, kansrijk en gezond kunnen opgroeien en waar inwoners prettig kunnen leven en werken. Met een sterke sociale basis waarin betrokken partijen zich bewust zijn van hun belangrijke verwijs- en signaalfunctie. Als gemeente willen we ook duidelijk vindbaar en bereikbaar zijn. Het pakket aan wetten en taken dat de gemeente uitvoert wordt alleen maar meer. De opvang van Oekraïense vluchtelingen en asielzoekers maar ook het uitkeren van extra toelagen en de nazorg voor de Kinderopvangtoeslag-affaire zijn daar voorbeelden van.

In het algemeen stijgen de kosten en de beschikbare financiën groeien niet (voldoende) mee. Het aantal aanvragen stijgt, wordt ingewikkelder en er is schaarste aan personeel in de hele sector, een niet te onderschatten factor. Daarom kijken we zorgvuldig naar wat we doen, hoe we het doen en tegen welke prijs. Tot en met 2023 lichten we het hele sociaal domein door: de problematiek, de wettelijke taken, ons aanbod, onze uitgaven en onze werkwijze. We doen voorstellen om onze zorg en ondersteuning waar mogelijk effectiever en efficiënter te maken. We hanteren hierbij de negen door de gemeenteraad vastgestelde uitgangspunten:

1. Eigen kracht en eigen verantwoordelijkheid (wat heeft iemand werkelijk nodig, wat kan iemand zelf) 2. Normaliseren (is elke afwijking een probleem of hoort het bij gewoon opgroeien en leven) 3. Reablement: gericht ondersteunen van het weer (deels) zelf oplossen en weer (deels) voor zichzelf zorgen 4. Normeren (begrenzen van een zorgtraject, met welke resultaten, welke cijfers zijn we tevreden?) 5. Verdieping op de (afwijkende) cijfers naar o.a. leefstijl 6. Investeren in preventie 7. Investeren in samenwerking met maatschappelijke partners om dezelfde koers te varen 8. Eén gezin, één plan, één regisseur: ondersteuning zoveel mogelijk in samenhang aanbieden 9. Administratieve lasten zoveel mogelijk verminderen.

Stand van zaken Taakstelling Scan Mens en Maatschappij De totale taakstelling bedraagt 1,7 miljoen euro, verdeeld over de jaren 2021, 2022, 2023 en 2024. Met als peildatum het budget voor 1 januari 2021, met een omvang van 34,56 miljoen euro. Voor de jaren 2021 en 2022 zijn maatregelen genomen die samen 539.500 euro hebben opgebracht. Voor de jaren 2023 en 2024 resteerde nog een bedrag van 1.160.500 euro. Voor 2023 was een besparing van 660.000 euro voorzien. De inzet van de maatregelen voor de Wmo in 2022 - de ‘light’-producten voor huishoudelijke ondersteuning en begeleiding en het werken volgens nieuw beleid, zoals re-ablement, hebben aanzienlijk meer financieel effect dan verwacht. Het aantal aanvragen is onverminderd hoog, maar de kosten van de ondersteuning aanzienlijk lager. Voor 2023 was voor de Wmo-maatregelen een beoogde besparing van 230.000 euro voorzien. Uiteindelijk is dit 745.000 euro meer. Hiermee is de taakstelling voor 2023 al ruim behaald en resteert voor 2024 nog een taakstelling van ongeveer 415.000 euro.

51

Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben

Prioriteit 2023 Voor 2023 is de eerste prioriteit de basisdienstverlening op peil houden: met voldoende en kwalitatief goede medewerkers zorgen dat inwoners (inclusief tijdelijke nieuwkomers) met hulpvragen geholpen worden. Daarnaast zoveel mogelijk handelen volgens de negen uitgangspunten en een aantal specifieke nieuwe projecten oppakken. Deze staan in de volgende thema's benoemd. Met de actuele maatschappelijke vraagstukken als opvang nieuwkomers (Oekraïners, asielzoekers, statushouders), inflatie en energiecrisis is het echter onzeker hoe 2023 eruit komt te zien. Het kan zijn dat de ambities onder druk komen te staan.

Actuele ontwikkeling Nieuwkomers De vluchtelingencrisis raakt de gemeenten direct. Onduidelijk is hoelang de opvang van Oekraïners voortduurt, hetzelfde geldt voor de noodopvang van asielzoekers en de opvang en inburgering statushouders blijft ook overeind. De opvang van al deze nieuwkomers heeft veel impact op het regulier werk. Hoe groot die impact is, is niet geheel te voorspellen maar we weten al wel dat het veel personele inzet zal gaan vragen. De middelen die we voor deze doelgroepen ontvangen hebben en zullen ontvangen, nemen we op in de reserve ‘opvang vluchtelingen’. Zodat we onze personele capaciteit op de opgave kunnen afstemmen. Deze reserve is reeds met het besluit over de tijdelijke huisvesting aan de Schansdijk gevormd en wordt gevoed met het surplus van enerzijds de rijksbijdrage en anderzijds de gemaakte kosten.

Prestaties Mens & Maatschappij breed • Basisdienstverlening aan inwoners op peil houden • Evaluatie en monitoring van de in 2022 genomen maatregelen in relatie tot de Scan Mens en Maatschappij. • Uitvoeren van de door de raad vastgestelde maatregelen Scan Mens en Maatschappij voor 2023 • Derde en laatste inhoudelijk deel Scan Mens en Maatschappij en voorstellen voor taakstelling voor 2024 aanbieden aan de gemeenteraad • Een visie op de wenselijkheid en haalbaarheid van een adviesraad sociaal domein • Evaluatie en monitoring van de in 2022 en 2023 genomen maatregelen in relatie tot de Scan Mens en Maatschappij • Uitvoeren van de door de raad vastgestelde maatregelen Scan Mens en Maatschappij 2024 • We hebben geïnvesteerd in de samenwerking met de maatschappelijke partners en zorgaanbieders om vanuit dezelfde visie en uitgangspunten te werken.

2023

2024

2025

2026

52

Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben

THEMA PREVENTIE EN MEEDOEN Ambitie

Nieuwe ontwikkelingen

Gemeente Moerdijk zet in op preventie en ‘meedoen’: zorgen en kansen vroeg signaleren, stimuleren van een gezonde leefstijl, bijdragen aan een veilige, prettige en kansrijke leefomgeving met volop gelegenheid tot deelname aan sport, cultuur en vrijetijdsbesteding.

Nederlands taalonderwijs voor jeugdige nieuwkomers en anderstaligen Door de situatie in Oekraïne is in hoog tempo Nederlands als 2e taal opgezet. We bieden in onze gemeente een geografisch verdeeld en verspreid aanbod en zo thuis/ nabij mogelijk. De jeugd kan veilig en in een beschermde omgeving de Nederlandse taal leren om vervolgens door te stromen naar een reguliere basisschoolklas met leeftijdsgenoten.

We streven hierbij naar een stevige sociale basis waar kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen zich veilig en gesteund voelen. Passende ondersteuning begint immers bij mensen zelf, hun netwerk en (bestaande) voorzieningen en faciliteiten in de kern. Het zelfstandig deelnemen aan de samenleving draagt eraan bij dat mensen zich beter voelen, maar ook dat ze vaak gezonder blijven en minder een beroep hoeven te doen op de gezondheidszorg. De sociale basis bestaat uit wat bewoners met en voor elkaar doen en de meer professionele, georganiseerde sociale basisvoorzieningen. Ook andere partijen pakken hun verantwoordelijkheid: bewonersinitiatieven, zorgverzekeraars, woningbouwcorporaties, sociaal ondernemers en het bedrijfsleven. Zorg en welzijn werken nauw samen

Strategische doelen • We hebben in de omgeving van onze inwoners een stevige sociale structuur, met een stevig goed samenwerkend netwerk van ondersteuners en basisvoorzieningen. • De jeugdige groeit op in een veilige opvoedsituatie waarin hij zich zo optimaal mogelijk kan ontwikkelen. • De volwassenen krijgen steun zodat ze zoveel mogelijk zelfredzaam zijn en kunnen participeren in de samenleving. • Signalen worden vroegtijdig opgepakt om tijdig te kunnen anticiperen, bijsturen en waar nodig ondersteunen.

Effectindicatoren • Het (voorlopige) percentage 1,87% voortijdig schoolverlaters (jongeren zonder startkwalificatie schooljaar 2020-2021) is verlaagd. • 30% van de Wmo-aanmeldingen die in aanmerking komen voor een traject ergotherapie, wordt hiervoor daadwerkelijk ingezet.

Doorontwikkeling Regionaal Bureau Leren In 2023 wordt onderzocht hoe de dienstverlening aan de 16 deelnemende gemeenten door het Regionaal Bureau Leren (RBL) West-Brabant kan doorontwikkelen. Verscherpte verzuimpak onderwijs aangekondigd De minister van Onderwijs heeft een nieuwe en verscherpte verzuimaanpak aangekondigd voor voortijdig schoolverlaten. Aanwezigheid wordt centraal gesteld, er komen passende maatregelen voor specifieke doelgroepen zoals hoogbegaafden en er komt onderwijs op afstand voor kinderen en jongeren die geen onderwijs op school kunnen volgen. Landelijk wordt wellicht de leeftijd tot 23 jaar om voortijdig schoolverlaten te voorkomen verhoogd naar 27 jaar.

Randvoorwaarden • Inzet op preventie betekent een investering in tijd en middelen

Risico's • De meetbaarheid van preventie • Baten hoeven niet altijd terug te vloeien naar de gemeente (soms zijn de effecten juist merkbaar bij het zorgkantoor of een zorgverzekeraar)

53

Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben

Prestaties • Er is onderzoek gedaan naar passende modellen en methoden voor verbreding en verdieping van het preventief aanbod specifiek voor de jeugdigen • Er ligt een vastgesteld plan ter ondersteuning van mantelzorgers • Het nieuwe armoedebeleid is vastgesteld • De voorzieningenwijzer met de regelingen voor inkomensondersteuning is in gebruik genomen. • Het beleid voor jongerenontmoetingsplekken is vastgesteld • De visie integrale kindcentra is vastgesteld • Signaleringsfunctie door het onderwijs is versterkt. • De zichtbaarheid van het CJG is geoptimaliseerd via social media. • Er is passend aanbod van Nederlands als 2e taal aan jeugdige nieuwkomers, geografisch verspreid over de gemeente. • Er is een cultuurnota opgesteld in samenhang met toerisme, recreatie en monumentenbeleid. • Er is een plan van aanpak voor inclusief beleid vastgesteld. • Er is besluitvorming over de samenwerkingsvorm met Meer Moerdijk voor de periode vanaf 2024. • Het project Sociale Benadering Dementie is geëvalueerd. • De sociale basis in de kernen is op orde: samenwerkingspartners en gemeente werken vanuit gedeelde uitgangspunten en een gezamenlijke visie • Voor inwoners is het netwerk van ondersteuners in de omgeving zichtbaar en vindbaar.

• Onderzoek naar het ontwikkelen van één toegang voor volwassenenondersteuning is gestart • Het actieplan preventief aanbod voor jeugdige volwassenen wordt uitgevoerd • Uitvoering geven aan Lokaal Preventie Akkoord jeugd en volwassenen.

2023

2024

2025

2026

54

Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben

THEMA LICHTE ONDERSTEUNING WAAR MOGELIJK Ambitie Inwoners die onze ondersteuning nodig hebben, bieden we een passend aanbod dat bij voorkeur zo licht en zo snel mogelijk wordt ingezet. Lichte hulp wordt gestimuleerd en zorg en welzijn gaan hierbij hand in hand. Lichte hulp is alle niet-geïndiceerde ondersteuning en zorg die door de gemeente wordt geboden. Eigen kracht en het eigen, gewone leven zijn het continue streven. Vrijwilligers en mantelzorgers spelen hierbij een belangrijke rol.

Strategisch doel • Inwoners weten de weg naar de lichte ondersteuning en samenwerkingspartners hanteren ook de visie ‘lichte ondersteuning waar mogelijk’. Zorg en welzijn werken nauw samen.

Effectindicatoren • Door inzet Buurtkamers geen groei van het aantal indicaties voor de maatwerkvoorziening ‘Wmo daginvulling stabilisatie’. Deze blijven gelijk.

Nieuwe ontwikkelingen Initiatieven voor gemengd wonen In steeds meer gemeenten slaan zorgaanbieders, woningcorporaties, welzijn en de gemeente de handen ineen om inwoners met een beperking in de wijk te laten wonen. In dergelijke gemengd-wonen-projecten wonen inwoners met en zonder beperking samen in één complex en wordt er gewerkt aan het bouwen van een gemeenschap die over en weer voor elkaar zorgt. Een community builder faciliteert dit proces. Door deze inzet is minder zware ondersteuning nodig (uit de Wet Langdurige Zorg, Beschermd wonen of de lokale Wmo). Ook in de gemeente Moerdijk zijn we aan het onderzoeken of gemengd wonen gerealiseerd kan worden. Pilot meedenkcoach binnen de Wmo Vanuit de maatregelen 2022 in de Scan Mens en Maatschappij zetten we sinds 2022 als pilot in op re-ablement van inwoners die zich melden voor huishoudelijke ondersteuning. Dit is gericht ondersteunen op het weer (deels) zelf oplossen en weer (deels) voor zichzelf zorgen zodat mensen op termijn

geen of minder ondersteuning nodig hebben. In 2023 bouwen we deze pilot uit met het inzetten van een adviesfunctie (meedenkcoach). Deze meedenkcoach bezoekt de mensen die een HO-aanvraag doen. Eerst worden alle vraagstukken besproken die er leven rondom beperkingen. De oplossing hoeft niet altijd HO te zijn. Budget beschikbaar voor ondersteuning van de jeugd na de coronaperiode Vanuit het Rijk heeft gemeente Moerdijk bijna 500.000 euro ontvangen voor de periode 2022 –2025. Deze middelen zijn bedoeld om mogelijke opgelopen onderwijsachterstanden bij jongeren te herstellen. Inmiddels zijn hiervoor het Steunpunt onderwijs op de basisscholen en het voortgezet onderwijs ingericht en het project Kinderwerk. In de aankomende periode zetten we ook in op de allerkleinsten via individuele begeleiding van peuters in de kinderopvang en basisschoolleerlingen in een kwetsbare (thuis)situatie door het aanbieden van (gratis) naschoolse activiteiten en opvang. In 2023 en verder zullen we ook leerlingen zelf bevragen wat zij nog nodig hebben, of hebben gehad in de afgelopen periode. Bijvoorbeeld een eenmalige financiële bijdrage om activiteiten of materialen op het gebied van cultuur en sport mogelijk te maken.

Randvoorwaarden • Een goede samenwerking met de professionele partners

Risico's • Onvoldoende personele capaciteit door het niet kunnen invullen van vacatures

55

Programma 4 Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben

Prestaties • Verder vormgeven van en invulling geven aan het Lokaal Preventieakkoord • Het ondernemersplatform ter ondersteuning bij financiële zorgen wordt intensiever gebruikt. • Passende inzet van het ontvangen rijksbudget voor herstel van mogelijk opgelopen schade bij de jeugd in de coronaperiode. In 2023 een plan van aanpak opstellen waarin zowel de ontwikkelingen Scan Mens en Maatschappij, het Bestuursakkoord als de adviezen van de Commissie van Wijzen een plaats krijgen. • Samen met onze partners is verkend of een pilot ‘welzijn op recept’ in Moerdijk mogelijk is • De Buurtkamers (indicatieloze dagbesteding) zijn geëvalueerd en worden afhankelijk van de evaluatie voortgezet in 2024. • Lokaal plan Laaggeletterdheid is uitgevoerd