Gemeenteraad - Begroting 2025-2028
Tekst van het document
Werkelijk 2023 € 2.162.382 € 75.000
2024
2025
2026
2027
2028
€ 2.265.044 € 112.224
€ 2.481.012 € 240.997
€ 2.550.135 € 243.395
€ 2.558.598 € 245.695
€ 2.559.187 € 248.095
€ 215.678
€ 235.097
€ 254.293
€ 256.893
€ 259.393
€ 261.993
€ 633.791
€ 618.309
€ 647.046
€ 657.974
€ 656.614
€ 655.530
€ 885.667
€ 966.208
€ 981.599
€ 1.013.896
€ 1.036.019
€ 1.030.792
€ 352.245
€ 333.206
€ 357.077
€ 377.977
€ 360.877
€ 362.777
- € 275.647 - € 303
- € 394.490 €0
- € 414.523 €0
- € 470.636 €0
- € 495.636 €0
- € 497.736 €0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
- € 19.400
- € 19.400
- € 19.400
- € 19.400
- € 19.400
- € 275.343
- € 375.090
- € 395.123
- € 451.236
- € 476.236
- € 478.336
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€ 1.886.735
€ 1.870.554
€ 2.066.489
€ 2.079.499
€ 2.062.962
€ 2.061.451
27
Begroting 2025-2028 Wijziging budget 2025 ten opzichte van 2024 Lasten Bestuurlijke samenwerking (€ 215.968) De toename van de lasten op dit taakveld is met name het gevolg van het verplaatsen/overhevelen van de jaarlijkse bijdrage inzake de VNG naar programma 2 onderdeel 'bestuurlijke samenwerking' ad € 37.985. Dit is tevens gebeurt met de jaarbijdrage inzake GGU VNG ter hoogte van € 91.480. Naast de overhevelingen van voorgaande mutaties (samen groot € 129.465) zijn de lopende kosten geïndexeerd zo ook voor burgerzaken. De kosten burgerzaken stijgen bijvoorbeeld met ca € 20.000. Baten Burgerzaken (€ -20.033) De inkomsten burgerzaken zijn tevens geïndexeerd. Jaarlijkse inkomsten stijgen met ca € 20.000.
Beleidsveld openbare orde en veiligheid Beleidsdoel Dat de gemeente Midden-Delfland een veilige gemeente is om in te wonen, werken en recreëren.
Wat willen wij bereiken? Gewenst maatschappelijk effect Dat inwoners, ondernemers en bezoekers zich veilig voelen in Midden-Delfland. Wanneer er een incident, ramp of crisis is of deze zich dreigt voor te doen, merken inwoners dat de gemeente dit adequaat oppakt.
Wat is de relatie tussen Cittaslow en dit beleidsveld? Een goede en veilige leefomgeving is een basisvoorwaarde bij de beleving van de kwaliteit van leven in een gemeente. Cittaslow besteedt bij de fysieke leefomgeving aandacht aan herstel en herbestemming van vervallen locaties en leegstaande panden. De aandacht voor de fysieke leefomgeving draagt bij aan de leefbaarheid en veiligheid in een gemeente.
Wat gaan we daarvoor doen? Operationeel doel om het beoogde maatschappelijk effect te bereiken We zetten in op het continueren van ons veiligheidsniveau. We zetten lopende activiteiten voort. De meeste aandacht gaat uit naar de veiligheidsaspecten die we noemen in het geldende actieprogramma veiligheid. Ons operationele doel staat eveneens in dit actieprogramma. Concrete doelen/acties Veiligheid waarborgen is een steeds complexer wordende kerntaak van de overheid. Veiligheidsproblemen worden groter en dringender. Zo nemen criminaliteit, zoals ondermijning en cybercriminaliteit, en fysieke veiligheidsrisico’s, toe. De effectieve aanpak van de veiligheidsvraagstukken vraagt bovendien steeds vaker integrale samenwerking, bijvoorbeeld tussen zorg en veiligheid en tussen private en publieke partijen. Zo zullen er continu Beleids- en programmaontwikkelingen rond integrale veiligheid (zoals het IVP/Integraal Veiligheidsbeleid ) plaatsvinden en rond specifieke veiligheidsthema’s zoals Ondermijning, Cybercrime en Informatiebeveiliging.
28
Begroting 2025-2028 Wat gaan we daarvoor doen? •
Het maken van (risico-)analyses, evaluatie en benchmarks van veiligheidsvraagstukken en de aanpak daarvan (met o.a. ondersteuning van het RIEC), zoals enquêtes veiligheid en leefbaarheid, de benchmark integrale veiligheid. • Ontwikkeling en implementatie van instrumenten, interventies en onderdelen van een veiligheidsaanpak zoals Toezicht en handhaving Openbare Ruimte; • Het Integraal Veiligheidsbeleid 2024 - 2027 uitvoeren met de bijbehorende uitvoeringsplannen; • We gaan specifiek inzetten op ondermijning om daarover onze kennis te vergroten en een goed beeld te krijgen van eventuele ondermijning in onze gemeente; • Organisatie- en netwerkontwikkeling van actoren in het veiligheidsdomein. Daarnaast willen we een Bibob-coördinator aanwijzen die verantwoordelijk is voor de coördinatie en uitvoering van de Bibob-toetsen zodat dit organisatiebreed opgepakt kan worden. De Wet Bibob geeft de gemeente de mogelijkheid de achtergrond van een aanvrager van bijvoorbeeld een vergunning, subsidie of vastgoedtransactie met de gemeente te onderzoeken. Door toepassing van deze wet kan de gemeente voorkomen dat ze criminele activiteiten faciliteert door bijvoorbeeld het verlenen van een vergunning. Dit is een volledig nieuwe rol die veel Bibob kennis en ervaring vraagt. Wij kunnen deze rol niet intern invullen en heb daarom onderzocht wat de mogelijkheden zijn om het extern uit te besteden.
Hierover volgt nog een advies. Instrumenten • • • • • • • • • • • •
IVB (integraal veiligheidsbeleid) Uitvoeringsprogramma IVB Algemene Plaatselijke Verordening Midden-Delfland (en bijzondere wetten) Evenementenbeleid Horecabeleid Gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Haaglanden Regionaal Crisisplan Haaglanden Onze handhavers/BOA's Veiligheidshuis– en kamer VTH beleid (vergunning-, toezicht- en handhavingsbeleid) Het RIEC en Bibob (van de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur) Bemiddeling & Mediation
Wat is de betrokkenheid van de verbonden partijen? De Veiligheidsregio Haaglanden (VRH) is ontstaan op basis van de Wet veiligheidsregio’s die gemeenten verplicht een gemeenschappelijke regeling aan te gaan voor het organiseren van de samenwerking op het gebied van brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening. De integrale aanpak van gebiedsgebonden overlastgevende thema’s ontwikkelen we in samenwerking met politie, zorg en het Veiligheidshuis Haaglanden.
Wat mag het kosten?
29
Begroting 2025-2028
Beschikbar e middelen U Brandweer en rampenbes trijding Overige openbare orde I Brandweer en rampenbes trijding Overige openbare orde Totaal
Werkelijk 2023 € 1.819.654 € 1.282.675
2024
2025
2026
2027
2028
€ 2.087.872 € 1.329.028
€ 2.070.888 € 1.389.979
€ 2.035.388 € 1.351.779
€ 2.027.888 € 1.391.579
€ 2.031.488 € 1.392.379
€ 536.979
€ 758.844
€ 680.909
€ 683.609
€ 636.309
€ 639.109
- € 43.344 €0
- € 22.200 €0
- € 22.800 €0
- € 23.400 €0
- € 24.000 €0
- € 24.600 €0
- € 43.344
- € 22.200
- € 22.800
- € 23.400
- € 24.000
- € 24.600
€ 1.776.310
€ 2.065.672
€ 2.048.088
€ 2.011.988
€ 2.003.888
€ 2.006.888
Lasten Brandweer en rampenbestrijding (€ 60.951) De toename van de lasten op dit taakveld is met name het gevolg van de bijdrage aan Veiligheidsregio Haaglanden (VRH). De bijdrage is verhoogd met € 76.000. Overige openbare orde (€ -77.935) Betreft een verschuiving van werkgeverslasten (€ -74.535).
Mutaties reserve
Mutaties reserve U I Totaal
30
Werkelijk 2023 €0 €0 €0
2024
2025
2026
2027
2028
€0 - € 10.000 - € 10.000
€0 €0 €0
€0 €0 €0
€0 €0 €0
€0 €0 €0
Begroting 2025-2028
Programma 3: Beheer, verkeer en milieu Beleidsveld beheer openbare ruimte Beleidsdoel Het leveren van een kwalitatieve bijdrage aan de aanleg, de verbetering en de instandhouding van de boven- en ondergrondse infrastructuur, de leefbaarheid van de woonomgeving en de natuur-ontwikkeling.
Wat willen we bereiken? Gewenst maatschappelijk effect Binnen de kaders van wat financieel mogelijk is handhaven van een onderhoudsniveau van de openbare ruimte waarbij inwoners zich prettig voelen.
Wat is de relatie tussen Cittaslow en dit beleidsveld? De inrichting van de openbare ruimte draagt bij aan de beleving van de kwaliteit van de dorpen en het landschap. Cittaslow ondersteunt bewustwording van de inrichting van die ruimte, waarbij rekening wordt gehouden met de directe omgeving. Een historische omgeving vraagt om een ander bestratingsmateriaal en om andere inrichtingselementen dan een nieuwbouwwijk. In het open veenweidegebied wordt rekening gehouden met zichtlijnen en het voorkomen van lichtvervuiling door bijvoorbeeld groene ledverlichting toe te passen. Aandacht voor duurzaamheid door bijvoorbeeld het gebruik van milieuvriendelijke materialen, hergebruik van bestratingsmateriaal en relinen van riolering is bij de inrichting van de openbare ruimte een belangrijk aspect. Ook wordt er bij vervanging van voertuigen voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte zoveel mogelijk ingezet op elektrische voertuigen.
Wat gaan we daarvoor doen? Wegen Concrete acties voor 2025 • • •
De wegen binnen enkele jaren op het gewenste niveau brengen en houden. Klimaatadaptief inrichten van wegen bij nieuwbouw en reconstructies. Benutten van meekoppelkansen bij infrastructurele projecten van andere overheden zoals de N468 en de A4. • Intensiveren van afstemming en samenwerking met het Hoogheemraadschap van Delfland voor wegen op kades. • Intensiveren van integrale aanpak wegen en nutsvoorzieningen. • Optimaliseren van vegen en onkruidbestrijding in afstemming met groenbeheer. • Beheer van wegmeubilair, markering en bebording volgens het nieuwe beheerplan. • Opstellen van beheernotitie onkruidbestrijding en vegen. • Opstellen van beheernotitie halfverharding. • Actualiseren van gemeentelijke regelgeving kabels en leidingen. • Vaststellen geactualiseerde en gedigitaliseerde wegenlegger. Instrumenten • •
Wegenbeheerplan 2025-2029. Vaststelling staat gepland in 2024. Gladheidsbestrijdingsplan
31
Begroting 2025-2028 • •
Wegenlegger Beheerplan wegmeubilair 2024-2028 (inclusief bebording en markering). Vaststelling staat gepland in 2024. Civiele kunstwerken Concrete acties voor 2025 • • •
Preventief onderhoud aan beweegbare bruggen. Correctief onderhoud civiele kunstwerken. Benutten van meekoppelkansen bij infrastructurele projecten van andere overheden, zoals de N468. Instrumenten • Beheerplan bruggen 2024-2028. Vaststelling staat gepland in 2024. Openbare verlichting Concrete acties voor 2025 • Vervangen van afgeschreven armaturen en verbeteren van de lichttechnische kwaliteit. • Gebruik maken van dimmers, Telemanagement units en (groene) ledverlichting. • Verlichten van achterpaden (sociale veiligheid). Instrumenten •
Keuzenotitie openbare verlichting 2025-2029. Vaststelling staat gepland eind 2024/begin 2025.
Wat mag het kosten?
Beschikbar e middelen U Binnenhave ns en waterwege n Waterkerin g, afwatering en landaanwin ning Wegen I Binnenhave ns en waterwege n Waterkerin g,
32
Werkelijk 2023 € 3.540.146 € 418.781
2024
2025
2026
2027
2028
€ 5.388.883 € 658.973
€ 4.034.309 € 497.702
€ 4.339.410 € 506.302
€ 4.645.545 € 526.369
€ 4.791.509 € 546.736
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€ 3.121.365 - € 386.289 - € 8.403
€ 4.729.910 - € 73.300 - € 5.000
€ 3.536.607 - € 144.500 - € 5.000
€ 3.833.108 - € 76.500 - € 5.000
€ 4.119.176 - € 78.100 - € 5.000
€ 4.244.773 - € 79.800 - € 5.000
€0
€0
€0
€0
€0
€0
Begroting 2025-2028 Beschikbar e middelen afwatering en landaanwin ning Wegen Totaal
Werkelijk 2023
2024
2025
2026
2027
2028
- € 377.886 € 3.153.857
- € 68.300 € 5.315.583
- € 139.500 € 3.889.809
- € 71.500 € 4.262.910
- € 73.100 € 4.567.445
- € 74.800 € 4.711.709
Wijziging budget 2025 ten opzichte van 2024 Lasten Wegen, kunstwerken en openbare verlichting (€ -1.193.303 ) Er zijn doorgeschoven budgetten van 2023 naar 2024, betreft de 0-beurt meubilair (€ -500.000), asfalteringswerkzaamheden (€ -227.562), ingroeivariant kwaliteitsimpuls (€ -150.000) en het opstellen beheerplannen (€ -15.000). Hiernaast is er in 2024 budget opgenomen voor het centrumplan Den Hoorn (€ -159.000). Het restant zit in lagere kapitaallasten. Binnenhavens en waterwegen (€ -161.271) De afname ontstaat hoofdzakelijk vanwege een in 2023 naar 2024 doorgeschoven budget voor het beheerplan baggerwerkzaamheden (€ -100.000). Hiernaast is er een daling van de kapitaallasten (€ 70.964). Baten Wegen, kunstwerken en openbare verlichting (€ 71.200) De toename aan inkomsten is vanwege een incidentele bijdrage van de Provincie voor de N468 (€ 69.700) in 2025.
Investeringsoverzicht
Omschrijving investering Reconstructie en dijkverzwarin g Dijkshoornsek ade Reconstructie verharding deel Westlander,Sc houw, Aak en Praam Reconstructie Hoornseweg
2025
2026
2027
2028 Maatsch./Ec.n ut €0 M
€0
€ 270.000
€ 400.000
€ 75.000
€ 870.000
€0
€0 M
€0
€ 600.000
€0
€0 M
33
Begroting 2025-2028 Omschrijving investering (metropolitan e fietsroute) Woudselaan Reconstructie wegen Woudselaan & Lookwatering Den Hoorn Vervangen lichtmasten 2025 Vervangen lichtmasten armaturen 2025 Vervangen lichtmasten 2026 Vervangen lichtmasten armaturen 2026 Vervangen lichtmasten 2027 Vervangen lichtmasten armaturen 2027 Vervangen brug S019 Zouteveense weg Vervangen brug ZuidkadeZouteveense weg (S022) Vervangen brug S020 Zouteveense weg Vervangen brug S021 Zouteveense weg Vervangen brug
34
2025
2026
2027
2028 Maatsch./Ec.n ut
€ 100.000 € 200.000
€ 250.000 €0
€0 €0
€0 M €0 M
€ 123.667
€0
€0
€0 M
€ 61.833
€0
€0
€0 M
€0
€ 123.667
€0
€0 M
€0
€ 61.833
€0
€0 M
€0
€0
€ 123.667
€0 M
€0
€0
€ 61.833
€0 M
€0
€ 277.100
€0
€0 M
€ 192.100
€0
€0
€0 M
€0
€ 202.300
€0
€0 M
€0
€ 267.700
€0
€0 M
€0
€0
€ 320.066
€0 M
Begroting 2025-2028 Omschrijving investering Hoornseweg DH 003 Vervangen burg DH019 Woudseweg thv Lookwatering Vervangen burg DH010 Noordelijke brug Looksingel Vervangen burg DH009 Zuidelijke brug Looksingel Vervangen beschoeiinge n/damwande n 2026 Vervangen beschoeiinge n/damwande n 2027 Vervangen SchoutJansheulbrug (S027) Reconstructie Lijsterbesstra at (2017) Opwaarderen fietsstraat en asfalteren Westgaag (2019) Reconstructie deel Kluiskade en Trekkade Reconstructie en verbetering Fietspad Rotterdamse weg Reconstructie Slot de Houvelaan
2025
2026
2027
2028 Maatsch./Ec.n ut
€ 41.740
€ 200.000
€0
€0 M
€ 93.024
€0
€0
€0 M
€ 103.224
€0
€0
€0 M
€0
€ 350.000
€0
€0 M
€0
€0
€ 350.000
€0 M
€0
€ 25.000
€ 25.000
€ 510.000 M
€0
€ 111.325
€ 100.000
€0 M
€0
€ 150.000
€ 400.000
€0 M
€0
€ 90.211
€0
€0 M
€ 100.000
€ 350.000
€0
€0 M
€ 155.000
€0
€0
€0 M
35
Begroting 2025-2028 Omschrijving investering Reconstructie Maassluissew eg/Oude Veiling 2021 Aanleg parkeerverhar ding Project Centrumplan Schipluiden (2021) Wegreconstru ctie Vlaardingseka de/Willemsoo rdseweg (2025) Wegreconstru ctie Ommedijk Schipluiden (2025) Verangen halfverhardin gspaden begraafplaats Schipluiden (2024) Vervangen vrachtwagen DAF 97-BHS-9 Vervangen kunststof 1,1m3 Syntos B11-24 strooier Vervangen brug Trekkade/Ker kweg M004 Vervangen Sionsbrug DH021 Vervangen bruggen Willemsoords eweg S032 en S042 (2018)
36
2025
2026
2027
2028 Maatsch./Ec.n ut €0 M
€ 355.000
€ 300.000
€0
€0
€ 280.000
€0
€0 M
€ 155.100
€ 200.000
€0
€0 M
€ 100.000
€ 300.000
€0
€0 M
€ 100.000
€ 400.000
€0
€0 M
€ 60.000
€0
€0
€0 M
€0
€ 250.000
€0
€0 E
€0
€ 32.000
€0
€0 E
€ 100.000
€0
€0
€0 M
€ 100.000
€ 250.000
€0
€0 M
€ 20.000
€0
€0
€0 M
Begroting 2025-2028 Omschrijving investering Vervangen ophaalbrug Gaagweg S024 Verkeersmaat regelen Zouteveense weg (2018) Vervangen gevelbekledin g Brandweer Den Hoorn (2021) Parkeerplaats Tiendweg Vervangen pompunits electromecha nisch 2028 Vervangen hoofdgemale n 2028 Vervangen vrijvervalriole ring 2028 Vervangen persleidingen 2028 Beschoeiinge n 2028 Totaal
2025
2026
2027
2028 Maatsch./Ec.n ut €0 M
€ 50.000
€0
€0
€ 40.000
€0
€0
€0 M
€ 50.000
€0
€0
€0 M
€ 130.000
€0
€0
€0 M
€0
€0
€0
€ 205.000 M
€0
€0
€0
€ 88.000 M
€0
€0
€0
€ 460.000 M
€0
€0
€0
€ 539.000 M
€0
€0
€0
€ 350.000 M
€ 2.505.688
€ 6.211.136
€ 1.780.566
€ 2.152.000
Wat gaan we daarvoor doen? Groen Concrete acties voor 2025 • Ondersteunen van bewonersinitiatieven voor vergroening van de wijken. • Klimaatadaptieve inrichting realiseren met meer groen. • Uitvoeren van ecologisch plus groenbeheer met eigen groendienst. • Uitbreiden van ecologisch bermbeheer. • Kwaliteitsimpuls groen Harnaschpolder. • Actualiseren van groenbeleidsplan. • Optimaliseren van afstemming groenbeheer en onkruidbestrijding op verharding en vegen. Instrumenten • Groenbeleidsplan Midden-Delfland Begraafplaatsen Concrete acties voor 2025
37
Begroting 2025-2028 • Actualiseren van beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen. • Opstellen van beheerplan begraafplaatsen. • In stand houden van het huidige kwaliteitsniveau van de begraafplaatsen Instrumenten •
Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen 2009
Wat mag het kosten?
Beschikbar e middelen U Begraafplaa tsen Openbaar groen I Begraafplaa tsen Openbaar groen Totaal
Werkelijk 2023 € 1.651.571 € 228.614
2024
2025
2026
2027
2028
€ 1.720.840 € 273.306
€ 1.677.045 € 227.310
€ 1.693.579 € 226.907
€ 1.710.163 € 227.663
€ 1.722.474 € 228.391
€ 1.422.957
€ 1.447.535
€ 1.449.735
€ 1.466.671
€ 1.482.500
€ 1.494.083
- € 235.692 - € 108.170
- € 171.000 - € 147.800
- € 174.800 - € 151.500
- € 178.500 - € 155.100
- € 182.200 - € 158.700
- € 185.900 - € 162.300
- € 127.522
- € 23.200
- € 23.300
- € 23.400
- € 23.500
- € 23.600
€ 1.415.879
€ 1.549.840
€ 1.502.245
€ 1.515.079
€ 1.527.963
€ 1.536.574
Wijziging budget 2025 ten opzichte van 2024 Lasten Begraafplaatsen (€ -45.996) Budget voor begraafplaatsen is in 2025 naar werkelijke benutting afgeraamd (€ -28.200). Hiernaast was er in 2024 een incidenteel hoger budget voor het onderhoud van de begraafplaats (€ -20.000).
Investeringsoverzicht
Omschrijving investering Herinrichting openbaar groen 2024 Herinrichting openbaar groen 2025
38
2025
2026
2027
€ 10.000
€0
€0
€ 50.000
€0
€0
2028 Maatsch./Ec.n ut €0 M
€0 M
Begroting 2025-2028 Omschrijving investering Herinrichting openbaar groen 2026 Herinrichting openbaar groen 2027
2025
2026
2027
2028 Maatsch./Ec.n ut €0 M
€0
€ 50.000
€0
€0
€0
€ 50.000
€0 M
€ 60.000
€ 50.000
€ 50.000
€0
Wat mag het kosten? Speelplaatsen Concrete acties voor 2025 •
Meer aandacht voor natuurlijk spelen en spelen in het groen bij herinrichting van speelplaatsen; • Vergroenen van verharde (grijze) speelplaatsen; • Bij speelplaatsen die weinig gebruikt worden niet opnieuw speeltoestellen plaatsen, maar wel de speelruimte behouden en speelaanleidingen toevoegen; • Actualiseren Nota spelen. Instrumenten •
Nota spelen
Wat mag het kosten?
Beschikbar e middelen U Speelvoorzi eningen I Speelvoorzi eningen Totaal
Werkelijk 2023 € 175.485 € 175.485
2024
2025
2026
2027
2028
€ 224.899 € 224.899
€ 251.117 € 251.117
€ 261.841 € 261.841
€ 272.206 € 272.206
€ 280.745 € 280.745
€0 €0
€0 €0
€0 €0
€0 €0
€0 €0
€0 €0
€ 175.485
€ 224.899
€ 251.117
€ 261.841
€ 272.206
€ 280.745
Wijziging budget 2025 ten opzichte van 2024 Lasten Speelvoorzieningen (€ 26.218) De toename op dit taakveld komt met name door een verschuiving van werkgeverslasten (€ 53.110) en lagere kapitaallasten (€ -28.577).
Investeringsoverzicht
39
Begroting 2025-2028
Omschrijving investering Speelvoorzien ingen 2025 Speelvoorzien ingen 2026 Speelvoorzien ingen 2027
2025
2026
2027
2028 Maatsch./Ec.n ut €0 M
€ 130.000
€0
€0
€0
€ 100.000
€0
€0 M
€0
€0
€ 110.000
€0 M
€ 130.000
€ 100.000
€ 110.000
€0
Beleidsveld verkeer Beleidsdoel Het hoofddoel van het verkeersbeleid blijft het terugdringen van de overlast van het gemotoriseerde verkeer in de dorpen. Dit doen we via drie routes: •
het actief ontmoedigen van het gebruik van de wegen in Midden-Delfland voor doorgaand verkeer; • het verbeteren van de alternatieve vervoersmogelijkheden, zoals openbaar vervoer, fiets en wandelen; • verduurzamen van het wagenpark door het aanleggen en faciliteren van oplaadpunten voor elektrische voertuigen. Verder blijft het verkeersbeleid van de gemeente erop gericht om: • •
de veiligheid voor alle verkeersdeelnemers te verbeteren, met een extra prioriteit voor schoolroutes; de recreatiemogelijkheden in Midden-Delfland te vergroten door het verbeteren van fietsen wandelverbindingen.
Wat willen we bereiken? Gewenst maatschappelijk effect Het verbeteren van de verkeersveiligheid en het optimaliseren van de verkeersafwikkeling.
Wat is de relatie tussen Cittaslow en dit beleidsveld? Het stimuleren van alternatieve vervoersmethoden vloeit voort uit de uitgangspunten van Cittaslow. Binnen de dorpen wordt rekening gehouden met veilige routes voor fietsers en voetgangers. Fietsroutes zijn beschikbaar voor recreatie en woon-werkverkeer. Binnen de MRDH is een actieve inzet om voor fietsverkeer metropolitane fietsroutes te creëren.
Wat gaan we daarvoor doen? Concrete acties voor 2025 • • •
40
In stand houden van het huidige niveau van het openbaar vervoer in Midden-Delfland. Belang van onze gemeente inbrengen in infrastructurele projecten van het rijk en de provincie. Aanpassen van de parkeersituatie en verkeerscirculatie in het centrum van Den Hoorn.
Begroting 2025-2028 • Terugdringen van doorgaand verkeer door de dorpen. • Mobiliseren van bedrijven tot duurzame mobiliteit. • Opstellen van de visie verkeersveiligheid. • Vergroten van de verkeersveiligheid bij herinrichting van wegen. • Veilig inrichten van schoolzones. Instrumenten • • • • • • • • • •
Verkeersplan Den Hoorn 2016 Nota parkeernormen Midden-Delfland 2020 Beleid laadinfrastructuur 2022 Routestructuurplan (Recreatieschap Midden-Delfland) Structuurschets Harnaschpolder e.o. 2002 Bestuurlijke overeenkomst IODS Uitvoeringsagenda Bereikbaarheid MRDH 2016-2025 Regionaal Investeringsprogramma Regionale aanbesteding laadinfrastructuur Strategisch Plan Verkeersveiligheid
Wat mag het kosten?
Beschikbar e middelen U Parkeren Verkeer en vervoer I Parkeren Verkeer en vervoer Totaal
Werkelijk 2023 € 383.643 € 20.064 € 363.578
2024
2025
2026
2027
2028
€ 398.690 € 12.782 € 385.908
€ 296.398 € 13.014 € 283.384
€ 304.139 € 13.214 € 290.925
€ 306.181 € 13.396 € 292.785
€ 308.211 € 13.596 € 294.615
- € 102.601 - € 11.832 - € 90.769
- € 31.500 - € 11.000 - € 20.500
- € 32.300 - € 11.100 - € 21.200
- € 33.000 - € 11.200 - € 21.800
- € 33.700 - € 11.300 - € 22.400
- € 34.400 - € 11.400 - € 23.000
€ 281.042
€ 367.190
€ 264.098
€ 271.139
€ 272.481
€ 273.811
Wijziging budget 2025 ten opzichte van 2024 Lasten Verkeer en vervoer (€ -102.524) In 2024 is er vanuit 2023 een doorgeschoven budget geweest voor verkeersmaatregelen (€ -35.000). Daarnaast is er een afname van de kapitaallasten (€ -21.000). Het restant is een verschuiving van werkgeverslasten (€ -48.982)
Beleidsveld milieu Beleidsdoel Het versterken en behouden van een duurzame, veilige, gezonde en aangename leefomgeving voor inwoners en bezoekers gebaseerd op de uitvoering van de Wet milieubeheer, de waarden van Cittaslow en de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties (Global Goals).
41
Begroting 2025-2028
Wat willen we bereiken? Het realiseren en in stand houden van een veilige, gezonde en aangename leefomgeving en bijdragen aan een duurzaam Midden-Delfland, door duurzame ontwikkeling. Een duurzame ontwikkeling van de fysieke leefomgeving is een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van huidige generaties zonder daarmee de mogelijkheden voor de toekomstige generaties in gevaar te brengen ook in hun behoeften te voorzien (VN-commissie Brundtland, 1987). • • •
•
•
•
Bodem: Met het vaststellen van de bodemfunctiekaart is gekozen voor het principe dat de bodem in Midden-Delfland niet vuiler mag worden. Geluid: Voldoen aan de wettelijke verplichtingen voor omgevingslawaai en geluid belaste bedrijven, en voorkomen van nieuwe overlast gevende activiteiten. Omgevingsveiligheid : Binnen de mogelijkheden, situaties voorkomen die kunnen leiden tot een verhoogd veiligheidsrisico. Risicovolle bedrijven en activiteiten weren uit woonomgeving en waar nodig verplaatsten. Voorbereid blijven op risico’s. Structurele borging van omgevingsveiligheid in beleid ruimtelijke ordening en milieu. Klimaatadaptatie: De doelstelling is een klimaatbestendige en water robuuste inrichting van de leefomgeving in 2050. Daarvoor zijn maatregelen nodig om nadelige gevolgen van wateroverlast, droogte (met kans op versnelde bodemdaling), overstromingen en hittestress tegen te gaan. Klimaatmitigatie: In de Transitievisie warmte (2021) is als doel gesteld om in 2050 een Co2neutrale gemeente te zijn. Ons streven is om in 2030 de transitie naar definitieve fossielvrije alternatieven mogelijk te maken.
Het meerjarig uitvoeringsprogramma verduurzaming koopwoningen Midden-Delfland 2023 -2026 draagt bij aan de doelstelling van het Nationaal Isolatieprogramma om slecht geïsoleerde woningen versneld te isoleren en daarbij ondersteuning te bieden aan de doelgroepen die dat het hardst nodig hebben. Het programma draagt direct bij aan de gemeentelijke doelstelling om inwoners te helpen met energiebesparing, energiearmoede te bestrijden en energie- en CO2-neutraal te zijn in 2050. Water en bodem: Voorkomen van emissies van bestrijdingsmiddelen en meststoffen vanuit de glastuinbouw naar het oppervlaktewater. Kwaliteiten van bodem, ondergrond en grondwater beter meewegen en richtinggevend laten zijn bij het oplossen van maatschappelijke opgaven en keuzes in de ruimtelijke ordening, in samenwerking met relevante partijen.
Wat is de relatie tussen Cittaslow en dit beleidsveld? Duurzaamheid is één van de basisprincipes van Cittaslow. Hierbij gaat het om de regelgeving op deze terreinen en zorgen voor bewustwording, zodat inwoners en bedrijven meer maatregelen treffen dan wettelijk voorgeschreven. Hierdoor zijn inwoners en bezoekers zich er meer bewust van dat zij zich bevinden in een groen landschap van hoge kwaliteit. Maatregelen om minder energie te gebruiken en meer duurzame energiebronnen te gebruiken sluiten nauw aan bij Cittaslow. Bijvoorbeeld de onderdelen die betrekking hebben op klimaatadaptatie en klimaatmitigatie. Afvalbeleid is een ander onderdeel dat binnen dit beleidsveld en Cittaslow belangrijk is. Cittaslow roept op tot voorkomen van verspilling, preventie op het ontstaan van afval en bij het ontstaan van afval dit zoveel mogelijk gescheiden te verwerken.
Wat gaan we daarvoor doen? 42
Begroting 2025-2028 De gemeentelijke verplichtingen (en daarmee onze doelen) die voortkomen uit wet- en regelgeving en beleid zijn uitgewerkt in operationele plannen en (toetsings)kaarten. Per beleidsveld zijn operationele doelen vastgesteld en kosten inzichtelijk gemaakt. De bestaande plannen en kaarten hebben betrekking op de volgende milieu gerelateerde thema’s: • Riolering • Afval en circulaire economie • Handhaving, toezicht en vergunningverlening • Bodem • Geluid (Geluidsactieplan/Geluidskaart) en stiltebeleid • Luchtkwaliteit • Externe Veiligheid • Klimaat, energie en warmte • Water • Groen en natuur Concrete acties voor 2025 Handhaving en vergunningverlening De milieubelastende activiteiten worden door Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) getoetst aan en gecontroleerd op de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. De ODH doet dit vooral op basis van een jaarlijks door het college vast te stellen uitvoeringsplan. Bodem Per 2024 is met de inwerkingtreding van de Omgevingswet een deel van de bodemtaken van de provincie overgedragen aan gemeenten. De ODH voert deze taken namens de gemeente uit . Geluid Ondersteunen van het provinciale beleid voor stiltegebieden en hier rekening mee houden in de vergunningverlening. Uitvoeren van Actieplan Geluid 2024-2029 en Saneringsprogramma Geluid.
Luchtkwaliteit Onder de Omgevingswet wordt de luchtkwaliteit jaarlijks gemonitord in aandachtsgebieden van stikstofoxide en fijnstof. Omdat de gemeente Midden-Delfland in een aandachtsgebied ligt, monitoren wij jaarlijks de luchtkwaliteit langs relevante gemeentelijke wegen. Bij nieuwe planontwikkelingen nemen wij het aspect luchtkwaliteit mee. Wij ondersteunen regionale plannen die de luchtkwaliteit verbeteren. Externe Veiligheid/Omgevingsveiligheid Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is het begrip Externe Veiligheid vervangen door het begrip Omgevingsveiligheid. Bij omgevingsveiligheid gaat het onder meer om risico's van het gebruik en transport van gevaarlijke stoffen, veiligheid van milieubelastende activiteiten en veiligheid van zich snel ontwikkelende technieken. Daarnaast worden aandachtsgebieden en voorschriftgebieden geïntroduceerd om de omgevingsveiligheid te beheersen. Klimaatadaptatie Maatregelen om nadelige gevolgen van wateroverlast, droogte (met kans op versnelde bodemdaling), overstromingen en hittestress tegen te gaan, die voortkomen uit de Strategie Klimaatadaptatie Midden-Delfland 2021-2026 en de uitwerking ervan in een uitvoeringsprogramma.
43
Begroting 2025-2028 Klimaatmitigatie Het Warmteprogramma (voorheen Transitievisie Warmte) wordt elke 5 jaar herzien. Dit programma omvat een plan voor verduurzaming van wijken, inclusief duurzame warmte-alternatieven voor prioritaire gebieden. Eind 2025 wordt de geactualiseerde versie aangeboden aan de raad. Uitvoering geven aan het meerjarig uitvoeringsprogramma (MJUP) verduurzaming koopwoningen MiddenDelfland 2023 -2026. Toezicht energie label C kantoren Uitvoering geven aan toezicht op de energielabel C verplichting bij kantoren. Deze taak is als 'plustaak' ondergebracht bij de ODH. Water: In het kader van het afsprakenkader Emissieloze Kas 2027 wordt samen met andere glastuinbouwgemeenten, waterschappen en de glastuinbouwsector gewerkt aan het voorkomen van emissies van bestrijdingsmiddelen en meststoffen vanuit de glastuinbouw naar het oppervlaktewater. Onder leiding van het Hoogheemraadschap van Delfland wordt samen met ODH en andere gemeenten gewerkt aan de maatregelen ten behoeve van de (chemische en ecologische) doelstellingen van de Europese Kaderrichtlijn Water in 2027. Betreft tevens verbeteren biodiversiteit op kades en langs oevers. Groen/natuur Waar mogelijk ecologisch beheer van wegkanten en oevers vanuit het gemeentelijk beheer en in samenwerking met de Coöperatie Coöperatief Beheer Groengebieden Midden-Delfland u.a..
Tevens wordt fasegewijs op basis van inventarisaties ecologisch beleid voor Midden-Delfland vorm gegeven aan de hand van zgn. soortenmanagementplannen (zie ook: programma 7, beleidsveld ruimtelijke ordening). Instrumenten • • • • • • • • • • • • • • • • • •
44
Wet Milieubeheer Omgevingswet Regionaal bodembeleid Zuid-Holland (tot gedeeltelijke taakoverheveling naar gemeente) Omgevingsvisie Provincie Zuid-Holland Stiltebeleid Provincie Zuid-Holland Actieplan Geluid 2024-2029 Saneringsprogramma Geluid Bodemkwaliteitskaart bedrijfsterrein Harnaschpolder Bodemfunctiekaart gemeente Midden-Delfland Strategie Klimaatadaptatie Midden-Delfland 2021-2026 Regionale Energiestrategie MRDH (RES) Regionale energieloket Uitvoeringsplan Transitievisie Warmte Omgevingsvisie 1.0 Regelgeving bruidsschat Omgevingswet Geurverordening Midden-Delfland 2009/geurhinderbeleid Gebiedsvisie Midden-Delfland®2025 en visie Behoud door Ontwikkeling (Vitale Dorpen in Midden-Delfland 2025) LOP Midden-Delfland®2025
Begroting 2025-2028 •
Toekomstvisie 2050
Wat is de betrokkenheid van de verbonden partijen? Met de deelname aan Regionaal Reinigingsbedrijf Avalex wordt beoogd op een efficiënte en doelmatige wijze invulling te geven aan de wettelijke verplichtingen op het gebied van afvalinzameling. Het doel van de Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) is het uitvoeren van de wettelijke milieutaken. Hierbij wordt voldaan aan landelijke kwaliteitscriteria, wordt gezorgd voor specialismevorming op inhoud en wordt een bijdrage geleverd aan een constante en eenduidige taakuitvoering in de regio. Deelname aan deze gemeenschappelijke regeling is opgelegd vanuit de Wet milieubeheer. De gemeente neemt deel aan de Coöperatie coöperatief Beheer Groengebieden Midden-Delfland U.A. Primaire doelstelling van deelname aan de coöperatieve vereniging is het creëren van een efficiënte en beleidsarme organisatie voor het beheer van recreatieve groengebieden.
Wat mag het kosten?
Beschikbar e middelen U Afvalverza meling en verwerking Milieubehe er Riolering I Afvalverza meling en verwerking Milieubehe er Riolering Totaal
Werkelijk 2023 € 5.004.599 € 2.260.357
2024
2025
2026
2027
2028
€ 5.852.197 € 2.285.421
€ 6.009.833 € 2.597.485
€ 6.140.935 € 2.669.840
€ 6.263.356 € 2.769.408
€ 6.441.337 € 2.871.186
€ 1.232.860
€ 1.492.425
€ 1.376.527
€ 1.394.201
€ 1.366.733
€ 1.383.982
€ 1.511.382 -€ 5.003.244 -€ 2.734.580
€ 2.074.352 -€ 5.588.575 -€ 2.795.422
€ 2.035.821 -€ 5.993.523 -€ 3.090.665
€ 2.076.894 -€ 6.202.734 -€ 3.257.102
€ 2.127.215 -€ 6.370.297 -€ 3.377.221
€ 2.186.169 -€ 6.314.431 -€ 3.500.373
- € 357.224
- € 361.315
- € 364.564
- € 364.564
- € 364.564
- € 364.564
-€ 1.911.440 € 1.355
-€ 2.431.838 € 263.622
-€ 2.538.294 € 16.310
-€ 2.581.068 - € 61.799
-€ 2.628.512 - € 106.941
-€ 2.449.494 € 126.906
Wijziging budget 2025 ten opzichte van 2024 Lasten Afvalinzameling en verwerking (€ 308.861) De toename komt voornamelijk vanwege de stijging van de inzamelingskosten (€ 236.225). Hiernaast was er in 2024 voor het laatst een bijdrage aan de sportvereniging begroot opgenomen (€ -25.000). In 2025 is een storting in de egalisatievoorziening benodigd (€ 65.000) Het restant betreft een verschuiving van werkgeverslasten (€ 27.690).
45
Begroting 2025-2028 Riolering (€ -38.531) Deze afname heeft verschillende oorzaken: Er zijn hogere kapitaallasten begroot in 2025 (€ 98.964). Vanuit 2023 is er bij de jaarrekening een restantbudget voor klimaatadaptatie doorgeschoven (€ 168.000). Het restant betreft een verschuiving van werkgeverslasten (€ 40.529). Milieubeheer (€ -70.897) Deze afname heeft eveneens verschillende oorzaken: een incidenteel extra budget in 2024 voor actualisering van het warmte programma (€ - 50.000) en een bij de jaarrekening doorgeschoven budget voor het actieplan geluid (€ -30.000) Daarnaast is er in 2025 extra budget opgenomen voor een soortenmanagementplan ecologiebeleid (€ 45.000). Het restant betreft een verschuiving van werkgeverslasten (€ -25.074). Baten Afvalinzameling en verwerking (€ 295.243) Een stijging van de inzamelingskosten is de voornaamste oorzaak van de benodigde stijging afvalstoffenheffing (€ 182.473). Hiernaast een onttrekking aan de egalisatievoorziening (€ 104.827). Riolering (€ 106.456) Deze toename van de baten betreft voornamelijk een stijging van de onttrekking aan de voorziening (€ 94.750).
Investeringsoverzicht
Omschrijving investering Vervangen pompunits electromecha nisch 2025 Vervangen pompunits electromecha nisch 2026 Vervangen pompunits electromecha nisch 2027 Vervangen pompen hoofdgemale n (GRP) 2025 Vervangen vrijvervalriole ring 2025 Vervangen pompen
46
2025
2026
2027
2028 Maatsch./Ec.n ut €0 E
€ 205.000
€0
€0
€0
€ 205.000
€0
€0 E
€0
€0
€ 205.000
€0 E
€ 124.000
€0
€0
€0 E
€ 400.000
€0
€0
€0 E
€0
€ 124.000
€0
€0 E
Begroting 2025-2028 Omschrijving investering hoofdgemale n (GRP) 2026 Vervangen vrijvervalriole ring 2026 Vervangen pompen hoofdgemale n (GRP) 2027 Vervangen vrijvervalriole ring 2027 Vervangen persleidingen 2025 Vervangen persleidingen 2026 Vervangen persleidingen 2027
2025
2026
2027
2028 Maatsch./Ec.n ut
€0
€ 460.000
€0
€0 E
€0
€0
€ 88.000
€0 E
€0
€0
€ 460.000
€0 E
€ 403.000
€0
€0
€0 E
€0
€ 403.000
€0
€0 E
€0
€0
€ 403.000
€0 E
€ 1.132.000
€ 1.192.000
€ 1.156.000
€0
Mutaties reserve
Mutaties reserve U I
Werkelijk 2023 € 884.584 - € 667.053
Totaal
€ 217.531
2024
2025
2026
2027
2028
€ 29.955 -€ 1.523.661 -€ 1.493.706
€ 30.332 - € 290.987
€ 25.864 - € 205.987
€ 26.252 - € 185.987
€ 26.646 - € 185.987
- € 260.655
- € 180.123
- € 159.735
- € 159.341
Wijzigingen reserves 2025 ten opzichte van 2024 Baten - € 1.232.674 Uit de algemene reserve worden in 2024 de volgende incidentele onttrekkingen gedaan: - Instandhouding skateroutenetwerk (10 jr t/m 2024) € 10.665 - Compensatieregeling verenigingen € 25.000 - Doorschuiven thema geluid € 30.000 - Doorschuiven Label C € 25.000 - Doorschuiven 0-beurt meubilair € 150.000 - Doorschuiven 0-beurt borden € 300.000 - Doorschuiven 0-beurt markeringen € 50.000 - Doorschuiven Ingroeivariant kwaliteitsimpuls onderhoud kapitaalgoederen € 150.000
47
Begroting 2025-2028 - Doorschuiven Budget voor opstellen beheerplannen doorschuiven 2024 € 15.000 - Doorschuiven Diverse verkeersmaatregelen vindt plaats in 2024. € 35.000 - Doorschuiven de baggerwerkzaamheden planmatig uitgevoerd. € 100.000 - Asfalteringswerkzaamheden. € 227.562 Uit de reserve investeringsprogramma wordt in 2024 de volgende incidentele onttrekking gedaan: - Herinrichting centrum Den Hoorn € 159.000 Uit de reserve onderhoud kapitaalgoederen wordt in 2024 de volgende incidentele onttrekking gedaan: - Kapitaalgoederen kwaliteitsimpuls € 180.000 Uit de algemene reserve worden in 2025 de volgende incidentele onttrekkingen gedaan: - Storting in de voorziening afvalstoffenheffing € 65.000 Uit de reserve onderhoud kapitaalgoederen wordt in 2025 de volgende incidentele onttrekking gedaan: - Kapitaalgoederen kwaliteitsimpuls € 160.000
48
Begroting 2025-2028
Programma 4: Onderwijs Beleidsveld Onderwijs Beleidsdoel Inclusief onderwijs voor alle jeugdigen. Dat streven wij na in Midden-Delfland. Zo dichtbij mogelijk, maar indien nodig in de regio. Zo ondersteunen wij de optimale ontwikkeling van jeugdigen. De gemeente zet zich ervoor in dat alle jongeren een startkwalificatie behalen. En de gemeente spant zich in om kinderen met een onderwijsachterstand of een risico daarop extra (taal)ondersteuning te bieden. Zodat zij het onderwijs kunnen volgen dat het best aansluit op hun ontwikkelingsmogelijkheden. We streven naar een goede aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp. Waar nodig krijgen kinderen op hun eigen school extra aandacht en ondersteuning, zodat leerbelemmeringen worden verminderd en ieder kind zo goed mogelijk mee kan doen. De gemeente zorgt voor goede huisvesting voor de basisscholen.
Wat willen we bereiken? Gewenst maatschappelijk effect Iedere jeugdige komt zo goed mogelijk tot ontwikkeling. Iedere jongere behaalt een startkwalificatie voor een optimale deelname aan de maatschappij en de arbeidsmarkt. We bieden jongeren een geschikte leeromgeving door goede onderwijshuisvesting.
Wat is de relatie tussen Cittaslow en dit beleidsveld? De mogelijkheid om onderwijs te volgen en daarmee kansen op de arbeidsmarkt te vergroten is een toetsingscriterium van Cittaslow. De percentages kinderen met een (onderwijs)achterstand en jeugdwerkloosheid zijn in Midden-Delfland lager dan het landelijke en regionale gemiddelde. Niet het bepalen van de keuzes van mensen, maar mensen bewust maken van de gevolgen van hun eigen keuzes is onderdeel van de filosofie van Cittaslow.
Wat gaan we daarvoor doen? Operationeel doel om het beoogde maatschappelijk effect te bereiken De gemeente, kinderopvang en scholen zorgen voor Voor- en Vroegschoolse Educatie. We zetten ons in voor een goede aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp. Waar nodig zorgen scholen of gemeente voor extra zorg of ondersteuning op school voor jeugdigen. Dit doen we door inzet van schoolcontactpersonen, maatschappelijk werk, trainingen of maatregelen binnen het budget Lokaal Onderwijsbeleid. Met de basisscholen verkennen we de optie voor een taalklas voor nieuwkomersonderwijs binnen onze eigen gemeente. De gemeente en de scholen zorgen voor extra ondersteuning van kinderen van inburgeraars en statushouders. De gemeente biedt leerlingenvervoer aan kinderen die daarop aangewezen zijn. Alle jongeren die zonder startkwalificatie het onderwijs verlaten, krijgen een oproep voor een gesprek. Dit gesprek moet leiden tot een passend traject naar scholing of werk. Concrete doelen/acties voor 2025 •
Actualisering van de Verordening Leerlingenvervoer
49
Begroting 2025-2028 •
Uitvoering van het regionale programma ter voorkoming en bestrijding van voortijdig schoolverlaten van jongeren. Een nieuw regioplan wordt opgewerkt. • Uitvoering van het Lokaal Onderwijsbeleid • Uitvoering van het Convenant LEA • Acties voortvloeiend uit het IHP • Realiseren nieuwkomersonderwijs Instrumenten • • • • • • • • •
Integraal Huisvestingsplan Huisvestingsverordening onderwijs Leerlingenprognose Verordening leerlingenvervoer Bestuurlijke afspraken LEA Wet passend onderwijs Wet Educatie en Beroepsonderwijs Beleidskader Voor- en Vroegschoolse Educatie Kader en subsidieregeling Lokaal Onderwijsbeleid
Wat mag het kosten?
Beschikbar e middelen U Gemeensch appelijke baten/laste n onderwijs Huisvesting onderwijs I Gemeensch appelijke baten/laste n onderwijs Huisvesting onderwijs Totaal
Werkelijk 2023 € 2.119.736 € 1.000.554
2024
2025
2026
2027
2028
€ 2.264.739 € 1.167.198
€ 2.196.179 € 1.167.355
€ 2.091.978 € 1.179.124
€ 2.090.411 € 1.190.236
€ 2.100.995 € 1.201.773
€ 1.119.183
€ 1.097.541
€ 1.028.824
€ 912.854
€ 900.175
€ 899.222
- € 398.750 - € 189.353
- € 330.795 - € 144.068
- € 331.195 - € 144.168
- € 331.595 - € 144.268
- € 331.995 - € 144.368
- € 332.395 - € 144.468
- € 209.398
- € 186.727
- € 187.027
- € 187.327
- € 187.627
- € 187.927
€ 1.720.986
€ 1.933.944
€ 1.864.984
€ 1.760.383
€ 1.758.416
€ 1.768.600
Wijziging budget 2025 ten opzichte van 2024 Lasten Huisvesting basisonderwijs (€ -68.717) De afname op dit taakveld komt hoofdzakelijk vanwege uit 2023 naar 2024 doorgeschoven budgetten voor IHP (€ -33.000) en huisvesting basisonderwijs (€ -45.000). Het restant betreft een verschuiving werkgeverslasten (€ 9.949).
50
Begroting 2025-2028
Mutaties reserve
Mutaties reserve U I Totaal
Werkelijk 2023 € 84.014 - € 325.820 - € 241.806
2024
2025
2026
2027
2028
€0 - € 337.874 - € 337.874
€0 - € 252.374 - € 252.374
€0 - € 252.374 - € 252.374
€0 - € 252.374 - € 252.374
€0 - € 252.374 - € 252.374
Wijzigingen reserves 2025 ten opzichte van 2024 Baten - € 85.500 Uit de algemene reserve worden in 2024 de volgende incidentele onttrekkingen gedaan: - Doorschuiven budg (IHP) voor onderwijs en kinderopvang. € 33.000 - Huisvesting basisonderwijs/Huisvestingsprogramma onderwijs € 7.500 - Huisvesting basisonderwijs/ bijdragen aan derden € 45.000
51
Begroting 2025-2028
Programma 5: Sociaal Domein en Welzijn Beleidsveld Sociaal Domein Het programma 5 is onderverdeeld in een onderdeel Sociaal Domein en een onderdeel Welzijn. Het Sociaal Domein bevat onze ambities op het gebied van zorg en ondersteuning, zoals is vastgelegd in de Wmo, de Jeugdwet en de Wet Publieke Gezondheid. Onder het programmadeel Welzijn valt het brede lokale welzijnsbeleid op gebieden als preventie, cultuur, sport, verenigingsleven en bibliotheken.
Beleidsdoel Met dit programma laten we iedere inwoner zoveel mogelijk -zelfstandig- participeren in de maatschappij. Hierbij gebruik makend van eigen kracht en netwerk. Centrale notie hierin is het faciliteren, versterken en benutten van de eigen kracht van zowel individuele inwoners, als de netwerken en sociale verbanden in de gemeente. Daarnaast is een belangrijk doel het stabiliseren en terugdringen van de kosten in met name de jeugdzorg.
Wat willen we bereiken? • • • •
Iedereen neemt deel aan de samenleving. jeugdigen groeien gezond, veilig en kansrijk op en ontwikkelen zich tot veerkrachtige (jong)volwassenen. Inwoners wonen zo lang als mogelijk zelfstandig thuis. Maximale zelfredzaamheid en participatie van onze inwoners.
Wat is de relatie tussen Cittaslow en dit beleidsveld? Midden-Delflanders zijn gewend om binnen hun eigen omgeving naar oplossingen te zoeken. Zij maken daarbij veelal gebruik van de algemene maatschappelijke voorzieningen die aanwezig zijn. Deze houding is de identiteit van de inwoners en past goed in de beleidsdoelen binnen het sociaal domein. We willen dat inwoners vanuit hun eigen kracht handelen. Wanneer inwoners daar ondersteuning bij kunnen gebruiken, organiseren wij met één plan maatwerk dichtbij de (sociale) omgeving van de inwoners. De inwoner houdt daarbij zelf de regie in handen en zet in op de aanwezige kwaliteiten. Op deze manier maken wij gebruik van de ondernemende identiteit van de inwoners.
Wat gaan we daarvoor doen? Operationeel doel om het beoogde maatschappelijk effect te bereiken De zorg dicht bij de inwoners organiseren. In partnerschap en co-creatie hierbij een schakel vormen tussen burgers en zorgaanbieders. Daarbij inzetten op preventie en kwalitatief goede zorg wanneer dat nodig is. Concrete doelen/acties voor 2025 • •
52
Realiseren ontwikkelpleinen, waar inwoners met hun vragen over Wmo, Jeugd en Schuldhulpverlening terecht kunnen. Uitvoering geven aan onze wettelijke taken op het gebied van de Wmo voor inwoners die daarop aangewezen zijn. In concreto: het bieden van hulp bij het huishouden, Woonaanpassingen, Begeleiding en overige dienstverlening.
Begroting 2025-2028 • • • • • • • • • •
Voortzetten traject decentralisatie van de beleidstaken Beschermd Wonen/Beschermd Thuis en Maatschappelijke opvang. Uitvoering geven aan de uitvoeringsagenda Beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Voortzetten toezicht WMO GGD. Uitvoering geven aan het jaarlijks cliëntervaringsonderzoek Wmo. Uitvoering geven aan gezamenlijk ambities in het kader van GALA en IZA/RIGA met ketenpartners waaronder DSW. We werken integraal vanuit diverse teams (sociaal en fysiek domein) aan het onderwerp gezonde leefomgeving. Doorontwikkeling regionale informatievoorziening (regionale dashboard). Implementatie en uitvoering van het nieuwe beleidskader jeugd dat eind 2024 is/wordt vastgesteld. Implementeren hervormingsagenda via regionale aanpak kostenbeheersing en via beleidskader jeugd. Doorontwikkeling van de lokale informatievoorziening (dashboard). Regionale voorbereidingen voor de nieuwe inkoopperiode specialistische jeugdhulp.
• Voortzetten professionalisering en doorontwikkeling Maatschappelijk Team. Instrumenten • • • • • • • • •
Algemene Subsidieverordening (ASV) Calamiteitenprotocol Sociaal Domein Midden-Delfland Verordening en beleidsregels Wmo-Jeugd Beleidskader Jeugd 2024-2028 Beleidskader VVE Midden-Delfland Subsidieregeling Kwaliteit Peuteropvang en Voor- en Vroegschoolse Educatie Cliëntervaringsonderzoek Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden 2021-2026 Toekomstvisie 2050 Kader financiële ondersteuning welzijnsorganisaties
Wat is de betrokkenheid van de verbonden partijen? Het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden (SbJH) sluit in opdracht van de negen gemeenten in de regio Haaglanden onder meer de contracten met de aanbieders van specialistische jeugdhulp die medeverantwoordelijk zijn voor de uitvoering van het door de raad vastgestelde inkoopplan Jeugd. Inzet van het servicebureau beperkt de administratieve last van partners en gemeenten en werkt daardoor efficiënt en kostenbesparend. Gezamenlijk inkopen ondersteunt de kwaliteit en het behoud van de zorginfrastructuur en de borging van kennis binnen onze regio (adviesrol). Daarnaast verzorgt het SbJH de eenduidige afwikkeling van de ingediende declaraties en de verantwoording van de betaalde Jeugdzorg. GR GGD en VT Haaglanden. De GGD bewaakt en monitort de publieke gezondheid in de regio Haaglanden. Zij bevordert de gezondheid en beschermt door toezicht of actief ingrijpen tegen natuurlijke en/of opzettelijke bedreigingen van de volksgezondheid. Veilig Thuis Haaglanden draagt bij aan het voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld en kindermishandeling.
53
Begroting 2025-2028
Wat mag het kosten?
Beschikbar e middelen U Jeugd Jeugdgezon dheidszorg (uniform) Kinderopva ng Maatschap pelijk team Openbare gezondheid szorg Overig sociaalcultureel werk Vreemdelin gen WMO WMO en jeugd I Jeugd Jeugdgezon dheidszorg (uniform) Kinderopva ng Maatschap pelijk team Openbare gezondheid szorg Overig sociaalcultureel werk Vreemdelin gen WMO WMO en jeugd
54
Werkelijk 2023 € 11.761.482 € 4.804.212 € 674.199
2024
2025
2026
2027
2028
€ 14.374.446 € 5.055.521 € 765.698
€ 12.763.949 € 4.726.777 € 743.308
€ 12.840.162 € 4.731.892 € 760.218
€ 12.751.711 € 4.680.614 € 777.518
€ 12.866.735 € 4.688.138 € 795.218
€ 156.338
€ 198.136
€ 170.340
€ 171.840
€ 173.240
€ 174.740
€ 761.516
€ 996.661
€ 555.552
€ 562.713
€ 569.813
€ 577.113
€ 286.194
€ 375.234
€ 321.785
€ 320.533
€ 326.233
€ 332.133
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€ 527.827
€ 1.593.662
€ 1.522.824
€ 1.523.524
€ 1.524.224
€ 1.524.924
€ 3.962.334 € 588.863
€ 4.635.627 € 753.907
€ 4.047.490 € 675.873
€ 4.079.663 € 689.779
€ 4.047.790 € 652.279
€ 4.109.490 € 664.979
- € 949.214 - € 206.904 €0
-€ 1.662.849 - € 101.600 €0
-€ 1.640.168 - € 83.730 €0
-€ 1.593.313 - € 58.747 €0
-€ 1.475.693 €0 €0
-€ 1.475.993 €0 €0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
- € 34.500
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
- € 337.267
-€ 1.361.068 - € 200.181 €0
-€ 1.361.068 - € 195.370 €0
-€ 1.361.068 - € 173.498 €0
-€ 1.361.068 - € 114.625 €0
-€ 1.361.068 - € 114.925 €0
- € 370.543 €0
Begroting 2025-2028 Beschikbar e middelen Totaal
Werkelijk 2023 € 10.812.268
2024
2025
2026
2027
2028
€ 12.711.597
€ 11.123.781
€ 11.246.849
€ 11.276.018
€ 11.390.742
Wijziging budget 2025 ten opzichte van 2024 Lasten Maatschappelijke team (€ -465.209) Deze afname heeft verschillende oorzaken. Vanuit 2023 zijn er budgetten naar 2024 doorgeschoven voor inhuur maatschappelijk team (€ -100.000) en POK (€ -95.294). Het restant betreft een verschuiving van werkgeverslasten (€ -248.438). WMO (€ -582.526) Vanuit 2023 zijn er budgetten naar 2024 doorgeschoven voor de uitvoeringsagenda MOBWBT (€ 311.449). Hiernaast zijn enkele budgetten afgeraamd; WMO rolstoelvoorzieningen (€ -100.000), PGB WMO (€ -95.000), WMO begeleiding (€ -55.030) naar verwachtte benutting. Het restant zit in doorgeschoven werkgeverslasten (€ -29.206). Jeugd (€ -310.875) Deze afname heeft meerdere oorzaken. Te beginnen met lagere budgetten in 2025 voor jeugd, met name PGB (€ -250.000) en enkele posten op jeugd tezamen (€ -209.712). Het restant zit in doorgeschoven werkgeverslasten (€ 173.786). WMO en jeugd (€ -78.034) De afname heeft meerdere oorzaken. Het algemeen preventiebudget (€ -16.900), de inkomensoverdracht welzijn subsidies (€ -11.400), CAO verhogingen diverse posten (€ -34.816) en de post overige kosten welzijn ouderen (€ -34.400) is afgenomen. Het restant betreft een verschuiving van werkgeverslasten (€ 6.482) Kinderopvang (€ -27.796) Deze aframing is hoofdzakelijk vanwege een verschuiving van werkgeverslasten (€ -26.920).
Openbare gezondheidszorg (€ -68.765) Deze aframing is hoofdzakelijk vanwege een verschuiving van werkgeverslasten (€ -64.314).
Beleidsveld Welzijn Beleidsdoel Het doel is dat iedere inwoner de kans krijgt zichzelf optimaal te ontwikkelen en te ontplooien, zodat hij volwaardig aan de maatschappij kan deelnemen. Het behoud van ons erfgoed draagt bij aan het behoud van de eigen identiteit en de beleving van de dorpen en het buitengebied en daarmee ook aan het welzijn van de inwoners. Het culturele- en verenigingsleven in Midden-Delfland draagt in belangrijke mate bij aan de leefbaarheid in de dorpen in onze gemeente. De gemeente ondersteunt organisaties zodat zij in staat zijn hun activiteiten zo goed mogelijk uit te voeren.
Wat willen we bereiken? Gewenst maatschappelijk effect Om iedere inwoner mee te kunnen laten doen in de maatschappij is het belangrijk als gemeente te
55
Begroting 2025-2028 beschikken over goede basisvoorzieningen, een vitaal verenigingsleven. Daarnaast is het belangrijk dat er aandacht is voor sport en cultuur. Het lokaal welzijnswerk is hierin een belangrijke partner. Een onderdeel van het cultuurbeleid is het erfgoedbeleid. Op het gebied van erfgoed willen we de cultuurhistorische kwaliteiten van het landschap en de dorpen en buurtschappen behouden, versterken en beleefbaar maken. Dit is onderdeel van diverse beleidsvelden in het fysieke domein. Behoud, bescherming en de verbetering van de kwaliteit van Rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, archeologische vindplaatsen, cultuurhistorische elementen in het landschap, het trekvaartverleden en het veenweidelandschap zelf behoren tot het gemeentelijk erfgoed en dragen bij aan de gemeentelijke identiteit. Deze elementen zijn onderdeel van de Omgevingsvisie 1.0 en worden integraal betrokken bij het landschappelijk en ruimtelijk beleid uit de programma’s 1 en 7.
Wat is de relatie tussen Cittaslow en dit beleidsveld? Cittaslow vraagt specifiek aandacht voor toegang tot maatschappelijke voorzieningen en het behoud van culturele, lokale evenementen (het immateriële erfgoed). De identiteit van het landschap van Midden-Delfland en de dorpen Den Hoorn, Maasland en Schipluiden wordt medebepaald door cultuurhistorie en sterke maatschappelijke verbinding. Erfgoed en beleefbaarheid zijn belangrijke waarden van Cittaslow om vanuit de eigen identiteit te werken aan ruimtelijke kwaliteit binnen de lokale gemeenschappen.
Wat gaan we daarvoor doen? Operationeel doel om het beoogde maatschappelijk effect te bereiken We stimuleren vrijwilligerswerk en sociale verbinding door goede voorzieningen voor sport, bewegen, cultuur en ontmoeten te faciliteren. Erfgoed (rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, kerkgebouwen, cultuurhistorie en het landschap) willen we behouden en beleefbaar maken en waar mogelijk de kwaliteiten versterken. Concrete doelen/acties voor 2025 •
Voorbereiding van de herontwikkeling Hoornbloem waaronder alternatieven voor huidige gebruikers Hoornbloem. De herontwikkeling behelst ten minste het bouwen van zorgwoningen en een sociaal-maatschappelijke ruimte. • Uitvoering geven aan het lokaal sportakkoord, waarbij we bewegen voor jong en oud stimuleren. • Doorzetten van het Cultuurmenu voor scholen in het kader van Cultuureducatie met Kwaliteit. • Uitvoering geven aan beleidskader VVE. • Uitvoering geven aan GALA. • Vervolg uitvoering van projecten die kwaliteit en beleving van het trekvaartverleden Check voor erfgoed versterken en waarvoor de provincie in 2020 een subsidie heeft toegekend. • Het actualiseren van de beleidsregels voor subsidie voor het onderhoud van gemeentelijke monumenten. • Het uitvoeren van de aanbevelingen uit de kerkenvisie over de toekomst van de monumentale kerkgebouwen in onze gemeente. Hiervoor hebben wij subsidie ontvangen van de rijksoverheid. Instrumenten •
56
Gala inclusief Lokaal Sport- en preventieakkoord
Begroting 2025-2028 • •
Algemene Subsidieverordening ASV Diverse subsidieregelingen, zie link: Subsidies | Gemeente Midden-Delfland (middendelfland.nl)
• • • • • • • •
Beleidskader VVE Erfgoedverordening Handboek Erfgoed Open monumentendag en Kindermonumentendag Notitie Delflandse Trekvaarten Gemeentelijke Kerkenvisie De visie over het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland Verordening Omgevingskwaliteit
Wat is de betrokkenheid van de verbonden partijen? Met de deelname aan de gemeenschappelijke regeling archeologie Midden-Delfland wordt beoogd op een efficiënte en doelmatige wijze invulling te geven aan de gemeentelijke wettelijke verplichtingen op het gebied van archeologisch onderzoek en het scheppen van de mogelijkheid om vondsten uit opgravingen in een eigen depot onder te brengen. Dit is een zogenaamde ‘lichte’ gemeenschappelijke regeling tussen de gemeenten Delft en Midden-Delfland op basis waarvan de stadsarcheoloog Delft tegen vergoeding de wettelijke taken van een archeoloog in Midden-Delfland mag verrichten. Vanuit de gemeenschappelijke regeling GGD en Veilig Thuis Haaglanden biedt de afdeling gezondheidsbevordering ondersteuning bij de uitvoering van het lokale sport- en preventieakkoord.
Wat mag het kosten?
Beschikbar e middelen U Kunst Openbaar bibliotheek werk Oudheidku nde/monu menten Sport Volksfeeste n I Kunst Openbaar bibliotheek werk
Werkelijk 2023 € 1.634.095 € 86.751 € 422.549
2024
2025
2026
2027
2028
€ 2.437.359 € 151.835 € 399.800
€ 1.692.149 € 114.212 € 417.126
€ 1.717.168 € 115.424 € 426.926
€ 1.616.529 € 116.724 € 436.526
€ 1.633.022 € 118.024 € 446.326
€ 170.105
€ 311.589
€ 165.895
€ 167.095
€ 169.595
€ 167.195
€ 930.325 € 24.365
€ 1.547.805 € 26.330
€ 960.459 € 34.457
€ 972.866 € 34.857
€ 858.518 € 35.166
€ 865.890 € 35.587
- € 317.003 - € 18.894 - € 18.272
- € 371.484 - € 21.200 €0
- € 315.553 - € 21.700 €0
- € 316.601 - € 22.200 €0
- € 235.209 - € 22.700 €0
- € 237.909 - € 23.200 €0
57
Begroting 2025-2028 Beschikbar e middelen Oudheidku nde/monu menten Sport Volksfeeste n Totaal
Werkelijk 2023 - € 5.953
2024
2025
2026
2027
2028
- € 1.400
- € 1.400
- € 1.400
- € 1.400
- € 1.400
- € 273.885 €0
- € 348.884 €0
- € 292.453 €0
- € 293.001 €0
- € 211.109 €0
- € 213.309 €0
€ 1.317.092
€ 2.065.875
€ 1.376.596
€ 1.400.567
€ 1.381.320
€ 1.395.113
Wijziging budget 2025 ten opzichte van 2024 Lasten Sport (€ -589.049) Vanwege in 2024 incidenteel extra opgenomen budget (€ -542.500) projectsubsidies (DIOS) en subsidie dak scouting Schipluiden (€ -23.110) ontstaat deze afname voornamelijk in 2025. Het restant zit in een verschuiving van werkgeverslasten (€ -4.592) en lagere kapitaallasten (€ -10.732). Oudheidkunde/monumenten (€ -145.694) Deze afname heeft een tweetal oorzaken; ten eerste vanwege incidenteel extra budget voor bouwkundig onderhoud in 2024 (€ -80.000) en ten tweede een verschuiving van werkgeverslasten (€ -51.033). Kunst (€ -37.623) Deze afname ontstaat vanwege het naar 2024 doorgeschoven budget voor cultuureducatie (€ 19.728) en kunst/inkomensoverdrachten (€ -9.200). Het restant betreft een verschuiving van werkgeverslasten (€ -9.816). Baten Sport (€ -58.134) Deze afname komt voornamelijk door de in 2024 opgenomen SPUK-sport groene sportvelden (€ 37.507). Het restant zit in lagere baten (én lasten) voor combinatiefuncties (€ -15.248).
Investeringsoverzicht
Omschrijving investering Onderhoud Tavenu Onderhoud Kerktoren
Mutaties reserve
58
2025
2026
2027
2028 Maatsch./Ec.n ut €0 E
€ 25.000
€0
€0
€ 43.000
€0
€0
€0 E
€ 68.000
€0
€0
€0
Begroting 2025-2028
Mutaties reserves U I
Werkelijk 2023 € 1.124.178 - € 570.800
Totaal
€ 553.378
2024
2025
2026
2027
2028
€ 12.287 -€ 1.720.714 -€ 1.708.427
€ 8.346 - € 340.345
€ 5.171 - € 331.626
€ 2.079 - € 163.858
€ 1.457 - € 140.345
- € 331.999
- € 326.455
- € 161.779
- € 138.888
Wijzigingen reserves 2025 ten opzichte van 2024 Baten - € 1.380.369 Uit de algemene reserve worden in 2024 de volgende incidentele onttrekkingen gedaan: - Regionale aanpak ouderenzorg € 14.890 - Doorschuiven restant op bouwkundig onderhoud. € 10.000 - Doorschuiven POK naar 2024 € 95.294 - Doorschuiven Het opstellen van de kerkenvisie wordt gefaseerd uitgevoerd. € 10.000 - Doorschuiven cultuureducatie op basis van cofinanciering. € 19.728 - Doorschuiven Budg inzake Welzijnsorganisatie SWMD. € 34.400 - Doorschuiven Budg inzake Uitvoeringsagenda MOBWBT € 311.449 - Doorschuiven maatwerkbudget statushouders € 48.000 - Kunst/inkomstenoverdrachten overige instellingen € 9.200 - Wet Inburgering/Uitvoeringskosten € 46.000 - Maatschappelijk team/inhuur personeel € 100.000 - Subsidie DIOS € 387.500 Uit de reserve sociaal domein wordt in 2024 de volgende incidentele onttrekking gedaan: - Opvangen budgettaire fluctuaties en onvoorziene uitgaven lange termijn. € 55.000 Uit de reserve investeringsprogramma worden in 2024 de volgende incidentele onttrekkingen gedaan: - Dak scouting Schipluiden € 23.110 - Aanvullende subsidie DIOS sporthallen € 155.000 Uit de reserve investeringsprogramma wordt in 2024 de volgende incidentele onttrekking gedaan: - Onderhoudsbudget de Schilpen € 50.000 Het overige verschil wordt verklaard door diverse kleine bedragen.
59
Begroting 2025-2028
Programma 6: Economische en sociale zaken Beleidsveld Economische zaken Beleidsdoel Versterking en behoud van de gemeentelijke economische infrastructuur op basis van een actieve bijdrage aan het regionaal economisch vestigingsklimaat en lokaal maatwerk.
Wat willen we bereiken? De beschikbare ruimte is beperkt en de algemene welvaart in Zuid-Holland blijft achter ten opzichte van andere provincies. Daarom zal ondersteuning van economische initiatieven in de toekomst selectiever zijn. Bedrijfsinitiatieven moeten passen bij het lokale en regionale economische profiel, bijdragen aan brede welvaart en aan een duurzame economie in 2050. We willen een toekomstbestendige economie om te kunnen meebewegen met (inter)nationale ontwikkelingen, technische mogelijkheden en de kansen die al dan niet latent aanwezig zijn in Midden-Delfland. Een positieve grondhouding ten opzichte van innovatie, met behoud van de identiteit van onze dorpen en kwaliteit van het landschap, is een belangrijke voorwaarde. Behoud en versterking van de vitaliteit van de dorpen door middel van een goed voorzieningenaanbod. Om als gemeente kansen te benutten en goede condities voor vitale dorpen en een gunstig ondernemersklimaat te creëren is samenwerking tussen overheden, onderwijs, organisaties en ondernemers van groot belang. We willen hiertoe extra investeren in externe relaties en samenwerkingsvormen, waarbij diverse domeinen, zoals het ruimtelijke en sociale, met elkaar in verbinding worden gebracht. We willen een bereikbare en betrouwbare partner zijn voor in Midden-Delfland gevestigde ondernemers.
We willen het bieden van laagdrempelige dagrecreatie in het landschap aan de regio verbeteren. De naamsbekendheid van Midden-Delfland is een belangrijke pijler onder het bestaansrecht van het landschap, en versterkt de agrarische - en recreatieve activiteiten die ontplooid worden. Gebiedsmarketing kan bijdragen aan onder meer de vrijetijdseconomie.
Wat is de relatie tussen Cittaslow en dit beleidsveld? Het gemeentelijk lidmaatschap van Cittaslow biedt lokale ondernemers een instrument om zich te onderscheiden op duurzaamheid vanuit een innovatieve en maatschappelijk verantwoorde ontwikkeling. Bedrijven en organisaties die werken volgens deze principes en daarmee bijdragen aan de doelstellingen van Cittaslow en de Sustainable Development Goals, kunnen zich als ‘Supporter Cittaslow Midden-Delfland’ aanmelden en vanuit de gemeente het daarbij behorende certificaat ontvangen. Medio 2022 waren er 58 supporters en het aantal groeit gestaag.