RGA Uitvoeringsagenda NOVEX

De samenhang tussen lokale en regionale wegen speelt hierbij een belangrijke rol. In vrijwel alle kernen in het gebied ontstaat een doorstroomopgave door verdere verstedelijking. De precieze maatregelen, zoals randwegen of bypasses, zijn nog niet overal uitgewerkt, maar in veel gevallen is er een directe relatie met de hoofdwegen en de ontwikkeling van nieuwe woon- en werkgebieden.

In Assen speelt naast de situatie op de A28 ook de oversteekbaarheid van de infrastructuur in het stadskwartier en de bereikbaarheid van Assen West richting centrum en A28. Daarnaast zijn er opgaven om de fietsverbindingen in de stad te verbeteren.

In Hoogezand/Sappemeer is de belasting van de randwegstructuur inmiddels maximaal. Kruisingen met het spoor, dat een hogere frequentie krijgt, en de beroepsvaart op het Winschoterdiep zorgen voor extra druk, waardoor maatregelen onvermijdelijk zijn. Ook in Leek-Roden is een verbeterde verkeersstructuur nodig, waaronder de eerder genoemde rondweg en een parallelstructuur langs de A7. Daarnaast wordt gekeken naar mogelijke verbeteringen aan de N388/N978, die de verbinding richting Zuidhorn en Grijpskerk vormen, evenals de impact van de Lelylijn op het lokale verkeerssysteem. 37

Ook in de overige noordelijke en zuidelijke dorpen ontstaan knelpunten door verstedelijking. Zo is bijvoorbeeld op de verbinding Bedum-Winsum aandacht nodig om doorstroom, veiligheid en leefbaarheid in de kernen te waarborgen. De lokale ingrepen die in samenhang met het hoofdwegennetwerk nodig zijn, vragen nog om verdere uitwerking. Deze leiden tot aanzienlijke extra investeringen, die momenteel nog niet volledig zijn gedekt. De verdere uitwerking en financiering van de maatregelen zal gezamenlijk door Rijk en Regio moeten worden opgepakt om de bereikbaarheid en leefbaarheid op lange termijn te waarborgen.

Opgaveomschrijving: Verbindend fietsnetwerk Fietsverbindingen in en naar de stedenmoeten worden verbeterd. Dit betreft zowel lokale als regionale verbindingen, waaronder bijvoorbeeld de verbindingen Assen-Groningen en Assen-Beilen. Op deze manier wordt de fiets een beter alternatief voor de auto. Cruciaal voor de afhandeling van het woon-werkverkeer is een goed uitgerust regionaal fietsnetwerk met doorfietsroutes. De regio heeft hier al flink in geïnvesteerd; ca. 60% van de doorfietsroutes is aangelegd. De rest moet afgemaakt worden waarbij de aanlanding van de doorfietsroutes in de steden en kernen nog een grote opgave is. Voor dat deel van de opgave is nog geen dekking aanwezig. Door te investeren in fietsinfrastructuur wordt toekomstige congestie voorkomen. Zoals in Assen als gevolg van (nieuwe) inbreidingsgebieden, zoals het Havenkwartier. Barrièrewerking (van de Industrieweg, de Dr. A.F. Philipsweg en het spoor) wordt doorbroken door betere oversteken voor langzaam verkeer en herinrichtingen. Op deze manier wordt met name het Havenkwartier beter bereikbaar voor langzaam verkeer. Opgaveomschrijving: (H)ov-systeem op orde Om de groeiopgave binnen de regio te kunnen faciliteren zijn investeringen in het hov-systeem nodig. Het bestaand hov-systeem kan met maatregelen beter benut worden tot 2030-2040, maar daarna is een schaalsprong nodig.

Om het bestaande ov-systeem efficiënter te kunnen benutten en nieuwe woon- en werklocaties te ontsluiten zijn investeringen nodig in nieuwe stations (bijvoorbeeld Suikerzijde) maar ook zou gekeken kunnen worden naar een efficiënte inzet van de stations in bijvoorbeeld Hoogezand/ Sappemeer. De woningbouwopgave is nu vooral gekoppeld

aan de hov-structuur, maar andersom is het het onderzoeken waard welke stations en ov-hubs beter benut kunnen worden door hier woningbouw, werk- en onderwijslocaties te realiseren (bijvoorbeeld in Hoogezand/Sappemeer). Bestaande stations vragen om verbetering. Een voorbeeld is station Groningen Noord; investeringen hier zijn dienend aan de wijkvernieuwing in de noordelijke stadswijken (nb. deze noordelijke wijken maken deel uit van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid). De uitvoering van de Routekaart-OV (Groningen) is hierbij van belang voor de regio. De investeringsopgave voor de OV-Routekaart is nog niet gedekt. Verbeteren van de ov-bereikbaarheid bedrijventerreinen is ook onderdeel van het op orde brengen van het hov-systeem. In de uitbreiding van de Kloosterveen is een hov-hub plus nodig met ook voorzieningen eromheen.

Opgaveomschrijving: Hubs De mobiliteitsopgave rondom en in de steden kan niet zonder een systeem van hubs waarbij vervoerslijnen verlengd worden en overstap tussen de diverse vervoersmodaliteiten mogelijk is. De regio is zelf al aan het investeren in een netwerk van hubs en heeft op onderdelen al afspraken met het Rijk (bijvoorbeeld Station Suikerzijde). De hubs aan de stadsranden in Groningen en Assen, de lokale stations aan de stads-/regioranden en de verbinding ter plaatse van bijvoorbeeld de dorpenweg N386 en de A28 spelen in dit netwerk een belangrijke rol. Een deel van de vereiste investeringsopgave is nog niet gedekt. Bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen als het Havenkwartier in Assen, waar de auto een minder prominente plek krijgt, zijn aparte parkeerhubs nodig.

Bus Rapid Transit (BRT): Er zijn daarnaast mogelijkheden om bij veel aansluitingen op hoofdwegen (Rijk en Provinciaal) maatregelen te treffen ter verdere verbetering van de aantrekkelijkheid van het openbaar vervoer, de ontlasting van de hoofdwegenstructuur (Rijk en Provincie) en ter ondersteuning van de ontsluiting van woningbouw. Voorbeelden om dit in de regio te verkennen en mogelijk te optimaliseren zijn o.a. een snelweghalte langs de A28 ter hoogte van Vries/Tynaarlo, of een snelweghalte bij P+R Leek.

Opgaveomschrijving: Luchthaven De OV-bereikbaarheid van de luchthaven Groningen Airport Eelde, ook als werklocatie, is een aandachtspunt. Een hub bij de luchthaven is hiervoor een mogelijke oplossing.

Naast het hov-systeem moet het ov-netwerk in het noordelijke deel (achterland) van de regio op peil worden gehouden en mogelijk uitgebreid. Dat is van belang om dit deel van de regio bereikbaar en leefbaar te houden. Ook zijn mogelijk investeringen nodig voor de groeiopgave die eventueel volgt vanuit activiteiten op het gebied van defensie. De regio beraamt zich verder op maatregelen die nodig zijn om de schaalsprong rond 2040 te kunnen maken. 38

Opgaveomschrijving: Waternetwerk Het waternetwerk is van belang voor het (boven)regionale goederenvervoer op de hoofdvaarwegen en biedt daarnaast op een ander schaalniveau ook kansen voor verdere recreatieve ontsluiting in de regio en als vestigingsplaats voor de maritieme maakindustrie. Er is al flink geïnvesteerd in het ophogen van bruggen in de vaarweg Lemmer-Delfzijl. Er zijn daarnaast andere knelpunten die opgelost moeten worden, zoals noodzakelijk onderhoud aan Gaarkeuken, busbaanbrug (oeververbinding Oosterhamrikzone) en de Oostersluis in Groningen en in Hoogezand/Sappemeer in de doorstroming op het regionaal wegennetwerk waar dit het Winschoterdiep kruist.

Structuuropgave energie Uitvoeringsafspraak 6

Investeringen onrendabele top Rijk, provincies en de betreffende gemeenten blijven in gesprek over de onrendabele top op gebiedsontwikkeling. Momenteel worden landelijk afspraken gemaakt in het kader van WBI, WoKT, Realisatiestimulans en gebiedsbudgetten. Bijdrage hoofdopgaven: wonen, werken Bijdrage structuur opgaven: mobiliteit Type afspraak: uitvoeringsafspraken gebiedsontwikkeling Tijdvak: 0-10 jaar Betrokken partijen: Rijk, provincies Trekker: gemeenten (afhankelijk van welke gebiedsontwikkeling)

De regionale groei van woningen en arbeidsplaatsen leidt tot een toenemende energievraag. Daarnaast heeft de regio ook een verduurzamingsopgave waarvoor onder andere zonne- en windenergieprojecten gerealiseerd moeten worden. Deze ambities en ontwikkelingen vragen om uitbreiding van de energie-infrastructuur. Dit betreft enerzijds het elektriciteitsnet en anderzijds het ontwikkelen van alternatieve infrastructuur, zoals warmtenetten of een waterstofnet om de belasting op het elektriciteitsnet te verminderen. Opgaveomschrijving: Toenemende (piek)energievraag Tot 2040 worden de bedrijventerreinen in de regio met 200 hectare uitgebreid en worden er 36.000 nieuwe woningen gebouwd. Dat betekent een minimale toename van 15% in de energievraag. Ongeacht de groei van de regio wordt een toename van de piekvraag naar elektriciteit met minimaal een factor 3 à 4 verwacht, zoals in de rest van het land (TNO, 2024). Opgaveomschrijving: Regionale Energiestrategieën Volgens de Regionale Energiestrategieën (RES) van Groningen en Drenthe wordt er in de gemeenten van de regio een productie van meer dan 2 TWh aan zonneenergie en bijna 2 TWh aan windenergie op land voorzien tot 2030, wat overeenkomt met een uitbreiding van de opwekkingscapaciteit met ruim 3 GW.

Naar verwachting zal het (piek)aanbod van elektriciteit uit zon en wind met een factor 5 of meer toenemen tot 2050, zoals in de rest van het land (TNO, 2024). De provincie Drenthe heeft als doel om in 2030 40% van het energieverbruik in de provincie hernieuwbaar op te wekken en om in 2050 energieneutraal te zijn (pMIEK 2.0). 39

Daarnaast streeft de provincie Groningen naar een robuust energiesysteem door het tijdig plannen en realiseren van noodzakelijke energie-infrastructuurprojecten, zoals nieuwe hoogspanningsstations, een regionale warmtetransportleiding en nieuwe waterstofinfrastructuur. Deze energieambities en bijbehorende afspraken worden vastgesteld op regionaal en provinciaal niveau. Het is echter van belang dat deze energieambities goed aansluiten op de ruimtelijke ambities van de regio en als randvoorwaarde worden meegenomen in de uitvoeringsagenda. Opgaveomschrijving: Ontwikkeling energie-infrastructuur Vraag en aanbod van (hernieuwbare) elektriciteit stijgen sneller dan dat we het elektriciteitsnetwerk op orde krijgen. Zelfs op nationaal niveau is er beperkt plaats voor nieuwe ontwikkelingen die een elektriciteitsaansluiting vragen. Daarmee is energie een ordenend principe voor de ruimtelijke ontwikkeling, ook in onze provincie. We werken aan een robuuste, toekomstgerichte energie-infrastructuur met voldoende transport- en opslagcapaciteit, aansluitend op vraag en aanbod. We nemen daarin de regie maar kunnen dit niet alleen. Om te voorkomen dat we nieuwe problemen creëren, geven we vooralsnog alleen ruimte aan energieintensieve bedrijvigheid op plekken waar (hernieuwbare) energie daadwerkelijk voorhanden is of komt.

Bij de ontwikkelingen rondom energie staan onze inwoners en het waardevolle landschap voorop. Daarom willen wij de energie-infrastructuur, zoals hoogspanning, ondergronds waar dat kan. Waar het toch bovengronds moet, zetten we in op een forse landschappelijke inbedding en versterking van de leefomgeving.

De ontwikkeling van energie-infrastructuur is een essentiële randvoorwaarde voor het realiseren van maatschappelijke opgaven in de regio. Uit onderzoek van de netbeheerder blijkt dat er geen transportcapaciteit is voor het benodigde (extra) transportvermogen in de toekomst. De netbeheerder onderzoekt de mogelijkheden voor de toepassing van congestiemanagement zodat er mogelijk transportcapaciteit beschikbaar komt. In met name Groningen en Assen vormt de huidige en geplande capaciteit van het elektriciteitsnet een knelpunt voor de uitvoering van de NOVEX afspraken voor woningbouw en banengroei en het halen van de doelen uit het klimaatakkoord. Terugleveringscongestie (bij duurzame opwek) is een urgent probleem dat op korte termijn moet worden aangepakt. Dit vraagt om nauwe samenwerking met de netbeheerder, gericht op het versnellen van de aanleg van nieuwe HS/MS-stations, tracés en installaties, en het opwaarderen van bestaande stations. Daarnaast is het wenselijk om de druk op het elektriciteitsnet te beperken door in te zetten op alternatieve energiedragers.

Denk hierbij aan groen gas voor toepassingen in de gebouwde omgeving en industrie, waterstof voor industriële processen en zware mobiliteit in aansluiting op nationale en bovenregionale infrastructuur) en warmtenetten, met slimme koppelingen tussen warmtebronnen, restwarmte en clusters van warmtevraag, afgestemd op groeimogelijkheden en systeemlogica. Volgens het investeringsplan van Enexis (2024) worden tot 2030 op verschillende locaties investeringen in de hoofdstructuur (HS/MS) gerealiseerd, bijvoorbeeld in Vierverlaten, delen van Groningen-stad (zoals de Bornholmstraat en Hunze), Winsum-Ranum, Meerstad,

Kropswolde en Zeijerveen. Op deze plekken is al sprake van een tekort aan netcapaciteit of wordt dit verwacht totdat het net is uitgebreid. Deze uitbreidingsplannen moeten daarom worden afgestemd op de ruimtelijke en bovengenoemde hernieuwbare energie-ambities van de regio, met name op de korte termijn tot 2030.

Het is urgent dat alle ambities worden vertaald naar een toekomstvisie op het regionale energiesysteem met een duidelijk beeld van de ontwikkeling van energievraag en -aanbod op korte termijn en tot 2050. Zo kan tijdig worden ingespeeld op de opgave en energie als randvoorwaarde zo goed mogelijk worden geborgd.

Binnen het pMIEK vindt er door de betrokken partijen (provincies, netbeheerders en gemeenten) nauwe afstemming plaats tussen de investeringsplannen voor netuitbreidingen en de ruimtelijke gebiedsontwikkelingen in de gemeenten van de regio, zoals woningbouw, uitbreiding werklocaties en de energietransitie. Daarbij is het uitgangspunt dat investerings- en ontwikkelplannen zodanig op elkaar worden afgestemd dat realisatie binnen de beschikbare netcapaciteit mogelijk blijft, of tijdig opgeschaald kan worden. Waar dit niet lukt, zullen ambities waar nodig moeten worden aangepast. Binnen het pMIEK is het daarom essentieel om tijdig ruimte te reserveren in omgevingsplannen, koppelkansen met andere ruimtelijke functies te borgen en het gesprek met overheden en netbeheerders te voeren over fasering en prioritering.

Opgaveomschrijving: Regionaal warmtenet en inzet van waterstof In de regio worden warmtenetten ontwikkeld met zowel lokale restwarmte (in bijvoorbeeld Groningen en Hoogezand/Sappemeer) als bovenregionale restwarmte (in Groningen met warmte uit Eemshaven en in Assen met warmte uit Drenthe). Ontwikkelingen zijn versnipperd en niet met elkaar verbonden door een regionaal warmtenet. Daarom is een visie voor een regionaal warmtenet nodig om de kleinere gemeenten mee te nemen in de warmtetransitie. En de impact van warmtenetten op het elektriciteitsnet door collectieve/individuele opwaardering met warmtepompen dient nader onderzocht te worden.

Het is wenselijk om meer grip te krijgen op toekomstige knelpunten in het regionale energienetwerk. Een actuele en gespecificeerde data- en impactanalyse voor de regio, waarbij bekende gebiedsontwikkelingen worden vergeleken met investeringsplannen van de netbeheerder (per sector), kan een bijdrage leveren aan het in beeld brengen van (nieuwe) mismatches. Deze analyse dient ter ondersteuning van de werkzaamheden en afspraken die gemaakt worden in het pMIEK 3.0 traject als onderdeel van een gebiedsgerichte aanpak.

40

Waterstof kan een belangrijke rol krijgen in de regio. Zoals staat opgenomen in de energievisies van de provincies (pMIEK-trajecten) en in de economische agenda van Nij Begun, heeft men de ambitie om waterstofleidingnetwerk op te zetten en waterstof beschikbaar te stellen voor bedrijven in de regio. Tenslotte worden hybride warmtepompen gezien als een belangrijk alternatief, maar waarvoor de beschikbaarheid en prijs van groen gas een risico vormt. Deze opgaven worden ook meegenomen in het NOVEXgebied Groningen.

Uit te werken oplossingsrichtingen Rijk en Provincies spelen een centrale rol in het oplossen van netcongestie. De gemeenten in de regio werken mee met de provincies en netbeheerders om netcongestie te voorkomen en/of verzachten. Tijdige afstemming met Rijk, provincies en netbeheerder: Leg vroeg in het gebiedsontwikkelingsproces contact om planningen en ruimtelijke keuzes beter op elkaar af te stemmen. Het pMIEK is de aangewezen traject voor deze afstemming. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het delen van de juiste informatie met provincies en netbeheerders binnen het pMIEK-traject.

Om met name in de korte termijn te voorzien in energiebehoefte hebben we behoefte aan het beter delen van stroom, dat behoeft experimenteerruimte om het uitwisselen van deze energie niet businesscase technisch niet alleen natuurkundig maar ook wetmatig en administratief te laten kloppen. Ook hebben we wegens het beoogde warmtenet een warmtecentrale nodig om het energetische profiel van de beoogde groei haalbaar te maken.

Energiebewust bouwen en ontwikkelen: Integreer energieinfrastructuur en energieverbruik expliciet in de planvorming van gebiedsontwikkeling. Afwegingskader ontwikkelen voor energie-opgaven. Gebruik bijvoorbeeld het afwegingskader van Provincie Drenthe als inspiratie om transparante keuzes te maken bij ruimtelijke inpassing. Kennisdeling met kleinere gemeenten. Zorg dat ook kleinere gemeenten toegang hebben tot actuele kennis, tools en goede voorbeelden. Experimenteren met technische en organisatorische oplossingen. Faciliteer pilots op het gebied van opslag, energiehubs, groepscontracten en andere vormen van netverlichting of flexibiliteit.

41

Structuuropgave bodem, water en groen In de regio sluiten we voor de thema’s water, natuur, groen en bodem aan bij de ambities die zijn opgenomen in het bestaand provinciaal beleid van Groningen en Drenthe. De provincies spelen een belangrijke rol bij deze gemeentegrens overstijgende thema’s, die van belang zijn bij het waarborgen van de kwaliteit van de leefomgeving. Beide provincies leggen de nadruk op het versterken van natuurlijke systemen, het verbeteren van de waterkwaliteit en het klimaatbestendig inrichten van het landschap. Groningen zet onder andere in op bosaanleg, bescherming van grondwater en het realiseren van KRW-doelen. Drenthe richt zich op de ontwikkeling van robuuste systemen voor natuur, water en bodem, waarbij samenhang tussen functies en behoud van landschappelijke kwaliteiten centraal staan. Deze opgaven zijn uitgewerkt in documenten zoals de provinciale omgevingsvisies, de regionale water- en natuurprogramma’s. Hieronder worden de belangrijkste opgaven kort toegelicht. Veel uitvoeringsafspraken die raken aan dit onderwerp zijn, in samenwerking met Waterschappen, Waterbedrijven en gemeenten, in provinciaal beleid verankerd, waaronder de regionale waterprogramma’s. En ook de blauwe omgevingsvisies van de Waterschappen mogen in dit verband niet onbenoemd blijven.

Opgaveomschrijving: Waterveiligheid en waterkeringen Het beheren en versterken van waterkeringen en de aanleg van gebieden om water te bergen is een continu proces dat vraagt om aandacht. Met de mogelijke effecten van klimaatverandering is het van belang om voldoende ruimte voor water te reserveren. Op sommige plekken zullen mitigerende maatregelen nodig zijn om te kunnen voldoen aan de waterveiligheidsnormen.

Opgaveomschrijving: Water en bodem sturend De regio erkent water en bodem als basis voor ruimtelijke ontwikkelingen, in lijn met het standpunt van het kabinet. Dit betekent dat keuzes over woningbouw, infrastructuur, natuur en economie structureel worden afgestemd op de kenmerken en draagkracht van bodem en watersystemen. Gebieden die kwetsbaar zijn voor wateroverlast, bodemdaling of verzilting worden alleen ontwikkeld als dat op lange termijn verantwoord is, of er worden aanpassingen in ontwerp en gebruik gevraagd. Hierbij kan geen sprake zijn van afwenteling.

Uitvoeringsafspraak 7

Water en bodem sturend als randvoorwaarde bij gebiedsontwikkelingen De inrichting van Nederland dient beter bestand te zijn tegen klimaatverandering, zoals droogte en wateroverlast. Dat betekent dat natuurlijke kenmerken en processen van het bodem- en watersysteem leidend zijn bij ruimtelijke plannen en natuur, groen en water meer ruimte krijgen. Partijen spreken af te werken langs het uitgangspunt water en bodem sturend en betrekken vroegtijdig de waterschappen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen om dit uitgangspunt te waarborgen. Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

Wonen, Werken Bodem, groen en water Beleidsontwikkeling en -onderzoek 0-15 jaar Rijk, Provincies Groningen en Drenthe, gemeenten Waterschappen Hunze en Aa’s en Noorderzijlvest

42

Opgaveomschrijving: Zoetwaterbeschikbaarheid De beschikbaarheid en kwaliteit van zoetwater is een nationale opgave. Het IJsselmeer herbergt een grote zoetwatervoorraad voor Nederland. In tijden van watertekorten is de regio afhankelijk van toevoer van het IJsselmeerwater voor bijvoorbeeld de landbouw, net als vele andere regio’s. Om de afhankelijkheid van het IJsselmeerwater te verminderen zijn nationale en regionale investeringen en ruimtereserveringen voor waterberging nodig. Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt rekening gehouden met voldoende zoetwater voor de betreffende functies. Ook de bescherming van de oppervlaktewateren (diep)grondwaterkwaliteit verdient hierbij aandacht. Mogelijk zijn nieuwe afspraken nodig met betrekking tot middelen en meststoffen in de landbouwsector, die deze kwaliteit bedreigen. Opgaveomschrijving: Drinkwater en afvalwater De regio wil de kwaliteit en beschikbaarheid van drinkwater waarborgen. De provincies en waterbedrijven zijn hier voortvarend mee bezig. De bescherming van bestaande waterwinlocaties is cruciaal, en momenteel wordt onderzocht hoe deze bestaande gebieden geoptimaliseerd kunnen worden. Er loopt daarnaast onderzoek naar aanvullende strategische voorraden (ASV’s), zoals in de omgeving van Leek. De verplaatsing van de rioolwaterzuivering uit Assen is in beeld om ruimte te maken voor woningbouw en daaraan gekoppelde functies.

Daarnaast wordt gewerkt aan reserveringszones voor nieuwe persleidingen en uitbreiding of vernieuwing van bestaande RWZI’s, afhankelijk van toekomstige woningbouwlocaties en -aantallen. Belangrijke investeringen zijn voorzien in de uitbreiding en/of renovatie van zuiveringsinstallaties in Gaarkeuken en Garmerwolde. De drinkwatervoorziening

wordt op korte termijn bij woningbouwlocaties een beperkende factor, in Groningen-Stad, maar ook erbuiten. Het vergt inspanning op het gebied van winning en infrastructuur (leidingen voor aan- en afvoer). Ook worden de maatregelen voor drinkwaterbesparing onderzocht. Er liggen ook opgaven op het verbeteren van de waterkwaliteit in de Drentsche Aa die fungeert als bron voor drinkwaterproductie voor Groningen. Opgaveomschrijving: Groenblauwe dooradering Ons bodem- en watersysteem is gemeente- en provinciegrens overschrijdend. Het bodem- en watersysteem is de drager van ons landschap en bepalend voor ruimtelijke ontwikkelingen bij al onze ambities. Onderdeel daarvan is het op termijn realiseren van groenblauwe dooradering door de hele provincie. Om het gebied van klimaatbestendigheid wordt vanuit de provincies ingezet op het creëren van een robuust groen-blauw netwerk. Dit netwerk is een veerkrachtig en samenhangend systeem van waterlopen, zoals beken, rivieren en kanalen, ontworpen om extreme weersomstandigheden te beheersen. Het dient als een buffer die water kan vasthouden in natte periodes, in plaats van het onmiddellijk af te voeren. Zodanig dat dit beschikbaar is in droge periodes. De vernatting van de laagveengordel tussen Assen en Groningen en de verbinding tussen natuurgebieden is hierbij een belangrijke opgave.

Een omvangrijk project is de inrichting van het Dwarsdiep, waar meer ruimte komt voor natuurontwikkeling, waterberging en koppelkansen worden gezocht ten aanzien van recreatie. En met het project Optimalisatie van De Onlanden wordt de natuur versterkt en extra ruimte gemaakt voor waterberging. Ook wordt gewerkt aan een nieuwe zoetwaterverbinding tussen

Hunzedal en Reitdiep. Met het regionaal raamwerk MatslootWestpoort en het traject Toekomst Landelijk Gebied is een eerste aanzet gemaakt. In gebieden als Duurswold worden, samen met boeren en andere partijen, maatregelen verkend, zoals natte teelten en aangepast waterbeheer, die bijdragen aan de vermindering van CO2-uitstoot en een veerkrachtig landschap. Deze opgaven worden ook meegenomen in het NOVEX-gebied Groningen. Opgaveomschrijving: Natuurgebieden en stikstof Stikstofproblematiek vormt een grote belemmering voor woningbouw, met name in het Drentse deel van de regio. Naast andere Natura 2000 gebieden, is ook Het Fochteloërveen, een hoogveengebied bekend om natuurwaarden zoals zeldzame vogelsoorten, kwetsbaar. De opgave in het Fochteloërveen is het herstel van het hoogveen door het grondwaterpeil te verhogen, om verdroging en stikstofschade tegen te gaan en zo de unieke natuur te behouden. Ook in veenweidegebieden is dit van belang. Verder werken provincies aan de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland (NNN), waarin verbindingen tussen natuurgebieden worden versterkt of hersteld. De regio wil ov-hubs inzetten om duurzaam recreatief verkeer te faciliteren. Deze functioneren dan als entree naar het landschap, zodat deze door middel van het ov bezocht kunnen worden. Opgaveomschrijving: Groen in en om de stad (GIOS) In Groningen en Assen worden de Groenvisies uitgevoerd.

Deze plannen zorgen voor meer groen in de stad en directe omgeving, wat bijdraagt aan leefkwaliteit, biodiversiteit en klimaatadaptatie. Dit sluit aan bij het bredere streven 43

om ‘groen, water en leefomgeving’ integraal te benaderen. Het doel is om de leefomgeving prettiger te maken en biodiversiteit te vergroten door natuur dichter bij mensen te brengen en vice versa. In Hoogezand/Sappemeer wordt een langjarig ‘Herstelplan Groene Ruimte’ ontwikkeld voor de gehele kern. Opgaveomschrijving: Wateroverlast, natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen In het stedelijk gebied is de ambitie om groen, natuur en water te integreren in woonwijken en infrastructuur. Denk aan groene daken, waterdoorlatende verharding, en vergroening van straten. Dit draagt niet alleen bij aan het verminderen van hittestress, maar zorgt er ook voor dat water op een natuurlijke manier kan infiltreren in de bodem, en zo de kans op wateroverlast vermindert.

44

7.

Uitvoeringsafspraken deelgebieden 45

Deelgebieden Om tot clustering van opgaven te komen zijn deelgebieden binnen de regio gemarkeerd. Op basis van de beschikbare informatie zien we in deze deelgebieden verbanden tussen (randvoorwaardelijke) structuuropgaven en de hoofdopgaven voor wonen en werken. Hiermee kan doelgericht antwoord gegeven worden op de vraag: Wat is er nodig om de hoofdopgaven te realiseren? Dit vormt de basis voor de te maken uitvoerings- en investeringsafspraken, die per deelgebied zijn geformuleerd. Hoewel de nieuwe uitvoeringsafspraken niet evenredig zijn verdeeld over de deelgebieden, is het belangrijk om te vermelden dat de hele regio een belangrijke bijdrage levert aan de te realiseren hoofdopgaven. Het is daarom niet uitgesloten dat in volgende versies van dit document nieuwe uitvoeringsafspraken worden gedefinieerd die op deze deelgebieden betrekking hebben. De potentie van deze gebieden is en blijft van wezenlijk belang.

Integrale gebiedsopgaven De volgende deelgebieden zijn gedefinieerd. Grote kernen 1. Deelgebied Assen en omgeving 2. Deelgebied Oostflank Groningen en omgeving 3. Deelgebied Westflank Groningen en omgeving Middelgrote kernen 4. Deelgebied Hoogezand/Sappemeer en omgeving 5. Deelgebied Leek-Roden en omgeving Landelijke kernen 6. Deelgebied Noordelijke landelijke kernen en omgeving 7. Deelgebied Zuidelijke landelijke kernen en omgeving (dorpenroute) Binnen de deelgebieden vinden we integrale gebiedsgerichte opgaven en meer opzichzelfstaande, overkoepelende projecten of opgaven.

46

De integrale gebiedsopgaven zijn kenmerkende gebieden waar verschillende opgaven en projecten samenkomen. Deze zullen in samenhang moeten worden opgepakt omdat ze een sterke onderlinge (afhankelijkheids)relatie vertonen. Daarnaast zijn er uiteraard nog allerlei andere projecten die in meer of minder mate bijdragen aan de hoofdopgaven. De integrale gebiedsopgaven zijn verdeeld onder de verschillende deelgebieden.

Ter illustratie: Assen is een van de 7 deelgebieden binnen RGA. Stadskwartier is een integrale gebiedsgerichte opgave binnen dit deelgebied, met projecten zoals verplaatsing van de RWZI, ontwikkeling woningbouw Havenkwartier en Binnenstad. Doorfietsroute Beilen-Assen-Groningen is een Figuur Deeen deelgebieden met levert bijbehorende opzichzelfstaand project6.dat belangrijke bijdrage aan de integrale gebiedsopgaven. regionale bereikbaarheid per fiets, maar niet onderdeel is van een grotere integrale gebiedsontwikkeling.

47

Deelgebied Assen

Integrale gebiedsopgaven

Het deelgebied Assen omvat de stad Assen. Binnen dit gebied liggen twee belangrijke integrale gebiedsontwikkelingen: het Stadskwartier en de Westkant van Assen, waaronder ook Kloosterveen valt. Tussen 2022 en 2040 worden in dit gebied ongeveer 3.600 nieuwe woningen gebouwd. Daarvan moeten er nog zo’n 2.750 worden gerealiseerd. Verder moet er ruimte gevonden worden voor ongeveer 3.400 extra banen, die o.a. kunnen landen op 54,1 hectare voor bedrijven (intensivering en uitbreiding).

Stadskwartier

Overige opgaven

1.1 Havenkwartier: min.700 woningen, Binnenstad: min. 650

16. 16 Ca. 500 woningen 17. 17 Logistieke overslagpunten Assen Noord en Zuid in verband

woningen 2.2 Extra banen 3.3 Uitplaatsen RWZI Assen 4.4 Oversteekbaarheid infra ongelijkvloerse kruisingen

18 Uitbreiding transportcapaciteit verdeelstation Zeijerveen18.

5.5 Snelfietsroute DFR Assen-Norg

19 Toeristisch Recreatieve zone Assen (TRZ) 19.

6.6 Parkeerhubs

20 Energie Marsdijk Assen 20.

7.7 Verbeteren lokale fiets- en wandelverbindingen naar

21 Doorfietsroute Beilen-Assen-Groningen 21.

binnenstad en station, richting Groningen en Beilen 8.8 Doorontwikkelen binnenstad met o.a. de V&D locatie e.o.

met emissievrije zone binnenstad Assen

22 Doorfietsroute Assen-Norg 22. 23 Realisatie tunnel voor langzaam verkeer bij de Spoorstraat 23. 24 Messchenveld: 26,3 ha bedrijven en zoekgebied nader te 24. bepalen extra hoeveelheid ha

Westkant Assen (inclusief Kloosterveen) 9.9 1.000-2.000 extra woningen Kloosterveen; waarbij de ambitie is uitgesproken om dit aantal te vergroten 10 Opheffen ecologische barrière 10. 11 Diverse aanpassingen HS/MS/LS Zeijerveen 11. 12 Grondwaterbeschermingsgebied bewaken 12.

25 Logistiek punt Assen Noord 25. 26 Assen Zuid 11,8 ha bedrijven, extra banen (gem. 35-45 26. banen/ha) 27 Gebiedsagenda Assen Zuidoost 27. 28 Anticiperen op stikstofproblematiek 28. 29 HS/MS station Marsdijk Assen opwaarderen 29. 30. 30 Uitvoering groenvisie Assen 31. 31 Anticiperen op stikstofproblematiek

13 HOV hub+ 13. 14 Verbeteren bereikbaarheid Westkant Assen en achterland, 14. inclusief opheffen terugslag op de A28 15. Verbeteren fietsverbindingen Westkant Assen met centrum en station

Legenda Wonen Werken Mobiliteit Energie Water, bodem en groen

48

Zeijen DEELGEBIED ASSEN

Marsdijk WESTKANT ASSEN STADSKWARTIER Zeijerveen

Assen

RWZI Havenkwartier Binnenstad

Kloosterveen

Rolde Bovensmilde

Figuur 7. Deelgebied Assen met integrale gebiedsopgaven 1) Stadskwartier en 2) Westkant Assen. 49

K

A

Verbeteren bereikbaarheid Stadskwartier

Regio en Rijk onderzoeken welke maatregelen en investeringen moeten worden gedaan om de bereikbaarheid van het Stadskwartier (Havenkwartier, Binnenstad en/of Stadsboulevard) op de kwaliteit te krijgen die past bij een woongebied. Denk hierbij aan het verbeteren van de oversteekbaarheid van de Industrieweg en het spoor, het ontwikkelen van parkeerhubs, fietsveilig herinrichting Dr A.F. Philipsweg de ontwikkeling van snelfietsroute DFR Assen-Norg, de herinrichting van de Weierstraat en de Kop van de Vaart. Deze afspraak overlapt deels met een WoKT afspraak.

Wonen Groen-blauw Proces- en samenwerkingsafspraken 0-5 jaar Rijk, Regio Groningen-Assen, Waterschap Hunze en Aa’s Gemeente Assen

Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

K

AF

SP

RA

Wonen Mobiliteit Beleidsontwikkeling en -onderzoek 0-5 jaar Rijk, Regio Groningen-Assen Gemeente Assen

Uitvoeringsafspraak 10

IE U W E•

•N

Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

RA

A

K

A

SP

Op korte termijn - voor het BOL van 2026 - starten de partijen het gesprek over een langetermijnperspectief op de RWZI en wordt onderzocht hoe op kortere termijn woningen in het Havenkwartier kunnen worden gerealiseerd zonder de RWZI te verplaatsen. Op de lange termijn verkennen de partijen wat de toekomst is van de zuivering van Asser afvalwater. Hiervoor dient een (bestuurlijke) intentieovereenkomst of convenant te worden gesloten.

Uitvoeringsafspraak 9

IE U W E•

RA

Toekomst van zuivering Asser afvalwater en perspectief op de RWZI

AF

AF

SP

•N

Uitvoeringsafspraak 8

IE U W E•

•N

Uitvoeringsafspraken Assen Stadskwartier

Onderzoek energieoplossing Stadskwartier

Rijk, de RGA, Provincie Drenthe en Gemeente Assen spreken af om te onderzoeken of voor het Stadskwartier een betaalbare collectieve warmtevoorziening en energiehub kan worden gerealiseerd. Het onderzoek wordt in het derde kwartaal van 2026 afgerond. Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

50

Wonen Energie Beleidsontwikkeling en -onderzoek 0-5 jaar Rijk, Regio Groningen-Assen, Provincie Drenthe Gemeente Assen

IE U W K

A

AF

SP

E•

•N

Uitvoeringsafspraken Westkant Assen

RA

Uitvoeringsafspraken overige opgaven Uitvoeringsafspraak 13

Uitvoeringsafspraak 11

Uitvoeringsafspraak 12

Verbeteren bereikbaarheid Westkant Assen

Visie gebiedsontwikkeling Zuidoost Assen

Gemeente Assen en Provincie Drenthe en Rijkswaterstaat spreken af om te onderzoeken welke ingrepen in het mobiliteitsnetwerken nodig zijn om de (regionale) bereikbaarheid te verbeteren, waaronder het realiseren van een (H)OV-Hub, het verbeteren van de verbinding van de wijk Kloosterveen, centrum Assen en de A28 (incl. aanpak Balkenweg en fietsverbinding), DFR Assen-Norg en aanpassingen aan N371 en 3e hoofdontsluiting. De huidige situatie kent terugslag problemen op de A28 die door toename van het aantal woningen vergroot worden. De mobiliteitingrepen moeten samengaan met het verminderen van de barrièrewerking van de hoofdontsluitingsweg bij Kloosterveen. De barrièrewerking zorgt ervoor dat natuurgebieden en landschappen van elkaar worden gescheiden en (potentiële) ecologische verbindingszones worden doorbroken. Ook de dekking van de benodigde investeringen wordt onderzocht. De wens is om het onderzoek af te ronden voor het BOL 2026. Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

Partijen werken de visie voor gebiedsontwikkeling Zuidoost Assen uit, initiëren eerste ontwikkelingen en koppelen hierover terug in NOVEX-verband. Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen:

Trekker:

Wonen, Werken Mobiliteit Uitvoeringsafspraken gebiedsontwikkeling 0-5 jaar Regio Groningen-Assen, provincie Drenthe, COA, Rijksvastgoedbedrijf, WZA, Espria, RVO, DICTU Gemeente Assen

Uitvoeringsplannen bedrijventerrein Messchenveld en Werklandschap Assen Zuid Partijen werken uitvoeringsplannen uit voor uitbreiding/ intensivering van de bedrijventerreinen en doen onderzoek naar extra uitbreidingsmogelijkheden. Er moet ruimte gevonden worden voor een belangrijk deel van de 28.000 extra banen (intensivering en uitbreiding). Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

Wonen Mobiliteit Beleidsontwikkeling en -onderzoek 0-5 jaar Provincie Drenthe, Rijk Gemeente Assen

Werken Mobiliteit Uitvoeringsafspraken gebiedsontwikkeling 0-5 jaar Regio Groningen-Assen, Provincie Drenthe Gemeente Assen

Uitvoeringsafspraak 14

Transformatie binnenstad Assen Gemeente Assen, Rijk en RGA onderzoeken of er uitvoeringsafspraken kunnen worden gemaakt over de transformatieopgaven in de binnenstad (o.a. de voormalige V&D locatie e.o.). Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

51

Wonen Proces- en samenwerking 0-5 jaar Rijk, Regio Groningen-Assen, Provincie Drenthe Gemeente Assen

Deelgebied Groningen Oostflank

Integrale gebiedsopgaven

Het deelgebied Groningen Oostflank omvat de integrale gebiedsontwikkelingen Stadshavens, Eemskanaalzone 4 - Meerstad en Oosterhamrikzone. Tussen 2022 en 2040 worden in dit gebied ongeveer 13.600 nieuwe woningen gebouwd. Daarvan moeten er nog zo’n 10.200 worden gerealiseerd. Verder is er ruimte voor ongeveer 6.800 extra banen en 84,9 hectare voor bedrijven.

Stadshavens

Oosterhamrikzone

1.1 Ca. 3.400 woningen (uitvoering afspraken grootschalig

14 Ca. 1.200 woningen 14.

woningbouwgebied Stadshavens) 2.2 xx banen p.m. 3.3 Verzwaren en uitbreiden 110kV Groningen Hunze 4.4 Oostelijke ontsluiting 5.5 Uitvoering groenvisie Groningen

Eemskanaalzone 4 - Meerstad

15 xx banen p.m. 15. 16 Multimodale oeververbinding van Starkenborghkanaal 16. (aanpassing of vervanging huidige busbaanbrug over de vaarweg Lemmer-Delfzijl) Overige opgaven 17. 17 Woningvernieuwing en -verbetering in noordelijke stadswijken + warmtenet

6.6 Ca. 8.000 – 10.000 woningen 7.7 Ca. 42 ha bedrijven 8.8 xx banen p.m.

19 Verbeteren BRT-trajecten A7 en A28 19.

9.9 Oostelijke ontsluiting/ invalswegen

20. 20 Healthy Aging Campus UMCG 21 Kardinge extra wonen 21.

10 Rioolpersleiding aanleg 10.

22 Kardinge regionaal sportcentrum en ijsbaan: 22.

11 Ontwikkeling nieuw hoog- en middenspanningsstation 11. 12. Tennet hoogspanning infrastructuur

Vitaliteitscampus Groningen 23 23. Eemspoort eo: ca. 8,4 ha bedrijven, xx banen 24 Uitvoering Groenvisie Groningen 24.

13. Uitbreiding van de definitie van het grootschalig

25 Wateropgave Hunzezone 25.

Meerstad

Legenda

18. 18 Verbeteren HOV-verbindingen met Meerstad

woningbouwgebied inclusief Meerstad vastleggen in de

26 Verzwaren en uitbreiden 110kV Groningen Hunze 26.

Nota Ruimte.

27. 27 Uitbreiding RWZI Garmerwolde of realiseren van een tweede

Toelichting: met het Rijk zijn al gesprekken geweest over de uitbreiding van de definitie Oostflank (net als Westflank) om ook in de definitie van grootschalig Meerstad mee te nemen. VRO staat hier welwillend tegenover en heeft aangegeven dit in de Nota Ruimte vast te willen leggen. Deze afspraak moet bevestigd worden.

Wonen Werken Mobiliteit Energie Water, bodem en groen

52

rioolwaterafvoer om de kwetsbaarheid van de leiding richting Garmerwolde te verkleinen 28 Uitvoering groenvisie Groningen 28.

Gamerwolde GRONINGEN OOSTFLANK Kardinge OOSTERHAMRIKZONE

Groningen

EEMSKANAALZONE 4 - MEERSTAD

STADSHAVENS

Europapark

Figuur 8. Deelgebied Groningen Oostflank met integrale gebiedsontwikkelingen 1) Stadshavens, 2) EKZ4-Meerstad woonwerklandschap en 3) Oosterhamrikzone. 53

Uitvoeringsafspraken Eemskanaalzone 4 - Meerstad

Uitvoeringsafspraken overige opgaven

Uitvoeringsafspraak 15

Uitvoeringsafspraak 16

Ontsluiting Meerstad A7

Oostflankstudie Groningen

Regio en Rijk onderzoeken welke oostelijke aansluiting op de A7 nodig is om de bereikbaarheid van Eemskanaalzone en Meerstad op termijn te kunnen garanderen en de doorstroming op het hoofdwegennet op peil te houden. Hiervoor is op termijn een concreet bestuurlijk besluit nodig. Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

Door de toevoeging van woningen en banen in de Oostflank van Groningen in de komende jaren, zal de druk op de huidige infrastructuur toenemen. De gemeente Groningen brengt op basis van een multimodale analyse knelpunten en oplossingen in kaart. De P+R strategie zal onderdeel uitmaken van deze analyse. De studie is niet alleen van belang voor de stad zelf, maar voor een groot deel van de regio. Deze afspraak hangt samen met Uitvoeringsafspraak 5.

Wonen, werken Mobiliteit Beleidsontwikkeling en -onderzoek 0-5 jaar Rijk, Regio Groningen-Assen, Provincie Groningen Gemeente Groningen

Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

54

Wonen,werken Mobiliteit Beleidsontwikkeling en -onderzoek 0-5 jaar Rijk, Regio Groningen-Assen, Provincie Groningen Gemeente Groningen

55

Deelgebied Groningen Westflank

Integrale gebiedsopgaven

Het deelgebied Groningen Westflank omvat de integrale gebiedsontwikkelingen Suikerzijde, Reitdiepzone, De Nieuwe Held, Zernike Campus en Westpoort. Tussen 2022 en 2040 worden in dit gebied ongeveer 11.700 nieuwe woningen gebouwd. Daarvan moeten er nog zo’n 8.800 worden gerealiseerd. Verder is er ruimte voor ongeveer 6.050 extra banen en 77,4 hectare voor bedrijven.

Suikerzijde

Doorontwikkeling Zernike Campus

1.1 Ca. 5.000 woningen (Uitvoering afspraken grootschalig

15 Ca. 11,3 ha bedrijven 15.

woningbouwgebied Suikerzijde) 2.2 xx banen p.m. 3.3 Station en ov-hub Suikerzijde 4.4 Rondweg Hoogkerk en ongelijkvloerse kruisingen

16 Verbinding richting Zuidhorn 16. 17 Aanpak Station Noord 17.

Overige opgaven 18 Westelijke Ringweg met gefaseerde maatregelen 18.

Reitdiepzone

19 Aanlanding doorfietsroute(s) in de stad 19. 5.5 Ca. 2.300 woningen 6.6 xx banen p.m.

20 Ontwikkelen HOV-verbinding hoofdstation Suikerzijde-De 20. Nieuwe Held 21 Verbeteren HOV-verbinding hoofdstation-Zernike en 21.

De Nieuwe Held

Noord-Zernike 22 De Travertijn wonen en bedrijvigheid ca. 250 woningen 22.

77 Ca. 1.800 woningen 8.8 xx banen p.m.

23 Nesciopark ca. 0,6 ha bedrijvigheid 23. 24 Uitbreiding UMCG/ RUG binnenstad Groningen, xx banen 24. 25 Upgrade (boven)regionaal sport-, congres- en 25.

Westpoort

ontmoetingscentrum 26 Upgrade- en vernieuwing (boven)regionaal muziekcentrum 26.

9.9 Ca. 54,2 ha bedrijven

27 Woningvernieuwing en -verbetering in noordelijke 27.

10 xx banen p.m. 10.

stadswijken + warmtenet

11 Rondweg Hoogkerk 11. 12 Verbinding richting Zuidhorn 12. 13 Waterverbinding Hoogkerk-Onlanden 13. Legenda

14 Aansluiting bedrijventerrein op warmtenet 14.

Wonen Werken Mobiliteit Energie Water, bodem en groen

56

28. 28 Verbeteren BRT-trajecten A7 en A28

DEELGEBIED GRONINGEN WESTFLANK

ZERNIKE CAMPUS

DE NIEUWE HELD

REITDIEPZONE

Groningen

WESTPOORT

SUIKERZIJDE

Figuur 9. Deelgebied Groningen Westflank met Integrale gebiedsontwikkelingen 1) Suikerzijde, 2) Reitdiepzone, 3) De Nieuwe Held, 4) Westpoort en 5) Zernike Campus. 57

Uitvoeringsafspraken Suikerzijde Uitvoeringsafspraak 17

Uitvoeringsafspraak 18

Station Suikerzijde en bereikbaarheid

Uitvoering MIRT Westflank en aanvullende ambities

In het kader van de gebiedsontwikkeling Suikerzijde zullen gemeente Groningen, provincie Groningen, ProRail, en het Rijk gezamenlijk verkennen hoe een nieuw station Suikerzijde ruimtelijk en functioneel kan worden ingepast. Het station is essentieel voor de verdere ontwikkeling van dit gebied. De partijen onderzoeken de ruimtelijke, technische, mobiliteits- en financiële voorwaarden voor realisatie van het station. Water en bodem vormt hier ook een belangrijke voorwaarde. Daarbij wordt expliciet gekeken naar de koppeling met de woningbouwfasering, de OV-bereikbaarheid van de stad en de relatie met andere infrastructuurprojecten. Het doel is om op korte termijn duidelijkheid te verkrijgen over de inpassing en investeringsbehoefte, zodat het station tijdig gerealiseerd kan worden als onderdeel van de integrale gebiedsontwikkeling. Het MIRTonderzoek Westflank, dat hier betrekking op heeft, is reeds afgerond en op basis daarvan dienen vervolgstappen te worden gedefinieerd. Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuur opgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

Partijen werken gezamenlijk aan de uitvoering van de gefaseerde maatregelen zoals vastgesteld in de ontwikkelagenda MIRT Westflank, met als belangrijk onderdeel het vernieuwen van de Westelijke Ringweg van Groningen. Een aanvullende ambitie is dat Rijk, RGA en provincie Groningen in gesprek blijven over aanvullende mobiliteitsambities. Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

Wonen, werken Mobiliteit Beleidsontwikkeling en -onderzoek 0-5 jaar Provincie, ProRail, Rijk Gemeente Groningen

Wonen, werken Mobiliteit Uitvoeringsafspraken gebiedsontwikkeling 0-5 jaar Regio Groningen-Assen, Rijk Provincie Groningen, gemeente Groningen

Uitvoeringsafspraak 19

Mobiliteitsmaatregelen Hoogkerk Partijen verkennen mobiliteitsmaatregelen rond Hoogkerk, waaronder een rondweg bij Hoogkerk en een verbeterde oversteekbaarheid van het spoor. Verkenning is met name gericht op het creëren van draagvlak en financiële middelen. Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

58

Wonen, werken Mobiliteit Beleidsontwikkeling en -onderzoek 0-5 jaar Provincie Groningen Gemeente Groningen

Uitvoeringsafspraken overige opgaven Uitvoeringsafspraak 20

Benutten station Groningen Noord in mobiliteitssysteem De betrokken partijen werken uit hoe station Groningen Noord een meer prominente positie in kan nemen in het regionale mobiliteitssysteem (conform OV routekaart). Daarbij wordt onderzocht hoe rondom station Noord in Groningen-stad verdicht kan worden (oa woon- en werkprogramma). Daarbij wordt ook onderzocht hoe dit in samenhang kan worden aangepakt met de ontsluiting van Zernike campus, wijkvernieuwing en de aanleg van een warmtenet. Deze afspraak kan worden beschouwd als onderdeel van de drie aanvullende onderzoeken vanuit OV-Routekaart. Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

Wonen, Werken Energie, mobiliteit Beleidsontwikkeling en -onderzoek 0-5 jaar Woningcorporaties, Rijk , Provincie Groningen Gemeente Groningen

Uitvoeringsafspraak 21

OV verbinding Westpoort-Zuidhorn Partijen doen onderzoek naar het verbeteren van de OV verbinding richting Zuidhorn vanuit Groningen-Westpoort via de N355 met een overstap richting Zernike. Deze afspraak sluit aan op het MIRT traject naar de Westflank. Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

Mobiliteit Beleidsontwikkeling en -onderzoek 0-5 jaar Gemeente Groningen, Regio Groningen-Assen Provincie Groningen

59

Deelgebied Hoogezand/Sappemeer

Integrale gebiedsopgaven

Het deelgebied Hoogezand/Sappemeer kent verschillende opgaven die sterk samenhangen en daarom één integrale gebiedsopgave vormen. Tussen 2022 en 2040 worden in dit gebied ongeveer 1.700 nieuwe woningen gebouwd. Daarvan moeten er nog zo’n 1.450 worden gerealiseerd. Verder is er ruimte voor ongeveer 1.450 extra banen en 17,2 + n.t.b. hectare voor bedrijven.

Hoogezand/Sappemeer e.o. 1.1 Ca. 1.700 woningen met o.a. Stadsentree ca. 300 woningen, Historisch Lint ca. 300 woningen, Vosholen III ca. 350 woningen en transformatie Steelcare locatie (uitvoering Masterplan Hoogezand/Sappemeer, in kader van Masterplan Regiocentra van Nij begun). Vanuit het Masterplan Hoogezand/Sappemeer blijkt dat het potentieel van het aantal te bouwen woningen minstens een factor hoger is dan in de Woondeal is vastgelegd. 2.2 Bereikbaarheid en leefbaarheid op orde brengen, o.a. door het opwaarderen van de bestaande randweg met verbetering oversteekbaarheid van het Winschoterdiep en het spoor. Maar ook de realisatie van verbindingszone Foxhol en gebiedsontwikkeling OV-hub rond station(s)’ 3.3 Winschoterdiepzone benutten voor uit te plaatsen watergebonden bedrijvigheid (ntb, mogelijk 20 ha extra) 4.4 Sappemeer Oost (circa 25 ha bedrijventerrein inbreiding en circa 20 ha uitbreiding) 5.5 Verbinding tussen bedrijventerrein Sappemeer Oost en mogelijk XXL bedrijventerrein A7-N33 6.6 Zuidelijk gebied extensief wonen in relatie met het landschap 7.7 Snelle fietsverbindingen met stad Groningen via Waterhuizen en Harkstede. 8.8 Herstelplan Groene Ruimte uitvoeren.

Legenda

9.9 Potentieel ASV-gebied afstemmen met

Wonen Werken

woningbouwontwikkeling

Mobiliteit Energie Water, bodem en groen

60

DEELGEBIED HOOGEZAND/SAPPEMEER

Foxhol Steelcarelocatie

Sappemeer Sappemeer Oost

Hoogezand

Vosholen

Figuur 10. Deelgebied Hoogezand/Sappemeer. 61

62

IE U W K

A

AF

SP

E•

•N

Uitvoeringsafspraken Hoogezand/Sappemeer

RA

Uitvoeringsafspraak 22 (Nieuwe afspraak)

Balans mobiliteit en wonen in Hoogezand/Sappemeer

De gemeente Midden-Groningen, de provincie Groningen en ProRail spreken af om in samenhang met het onderzoek naar het randwegsysteem voor Hoogezand een analyse uit te voeren naar de relatie tussen spoorgebruik en stagnatie op het wegennet. De analyse richt zich op de frequentie van treinverkeer, het aantal en de ligging van stations, en de invloed hiervan op verkeersdrukte in en rond Hoogezand. In relatie met het onderzoek naar een randwegsysteem kunnen hieruit nieuwe oplossingen voor de mobiliteitsknelpunten in Hoogezand naar voren komen. Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

Wonen, werken Mobiliteit Beleidsontwikkeling- en onderzoek 0-5 jaar Gemeente Midden-Groningen, Regio Groningen-Assen, Prorail, Provincie Groningen Rijk

63

Deelgebied Leek-Tolbert/Roden

Integrale gebiedsopgaven

Het deelgebied Leek-Tolbert/Roden omvat de kernen Leek, Tolbert, Roden en Nietap. Tussen 2022 en 2040 worden in dit gebied ongeveer 2.700 nieuwe woningen gebouwd. Daarvan moeten er nog zo’n 2.100 worden gerealiseerd. Verder is er ruimte voor ongeveer 1.350 extra banen en 22,5 + n.t.b. hectare voor bedrijven.

Leek-Tolbert eo incl. Leeksterveld en economische zone A7

Omgeving Roden

1.1 Ca. 1.100 woningen (uitvoering Masterplan Leek-Tolbert, in

7.9 Ca. 500 woningen (inclusief omgeving)

kader van Masterplan Regiocentra van Nij begun) 2.2 Zoekvraag naar 30-40 ha netto bedrijventerrein (220-300 arbeidsplaatsen). Deze moet landen in de Economische groeizone boven de A7.

10 Gezondheidscluster Roden: Ca. 3 ha Haarveld en Wester Es, 8. ook nodig voor herstructurering. 11 Studie naar kansen rondweg in combinatie met Leek, lijkt 9. oplossing voor doorstroming

3 Studie naar bereikbaakbaarheidsoplossingen (rondweg, 34. parallelweg A7) bij een schaalsprong 5.4 Besluit over ruimte Lelylijn en 380kV is noodzakelijk

Overige opgaven

om verder te kunnen met ontwikkeling en uitplaatsing

12 Vrijetijdsboulevard Roden ca. 80 woningen 10.

bedrijven

13 Nietap ca. 80 woningen 11.

6.5 Woningbouwontwikkeling in samenhang met zoekgebied ASV 6 Middenspanningsstation Leeksterveld 7 Middenspanningsstation Oostindie 8 Voorverkenning 110kV Koppelstation Leek

Legenda Wonen Werken Mobiliteit Energie Water, bodem en groen

64

DEELGEBIED LEEK-TOLBERT/RODEN Leeksterveld Leekstermeer

Economische zone A7

Tolbert Leek

Nietap OMGEVING RODEN

OMGEVING LEEK-TOLBERT

Roden

Zevenhuizen

Figuur 11. Deelgebied Leek-Tolbert/Roden met integrale gebiedsopgaven 1) Leek-Tolbert e.o. incl. Leeksterveld en Economische Zone A7 en 2) Roden e.o.. 65

Gezondheids cluster Roden

Peize

Uitvoeringsafspraken omgeving Leek-Tolbert

RA

Uitplaatsen bedrijvigheid richting A7

Gemeente Westerkwartier wil afspraken maken met het Rijk over bedrijventerreinontwikkeling aan de A7, vooruitlopende op besluitvorming over de (NOVEX) Lelylijn en de komst van de 380 kV. Het betreft hier de uitbreiding van tussen de 30-40 ha netto bedrijventerrein. Zonder duidelijkheid over de Lelylijn kan de verdere ontwikkeling van bedrijvigheid en uitplaatsing van bedrijven op transformatielocaties gaan stagneren. Daardoor komt ook de woningbouw in de knel, omdat voor een aantal ontwikkelingen bedrijven uitgeplaatst moeten worden. De betrokken partijen spreken af in gesprek te gaan over dit thema en onderzoeken welke afspraken hierover te maken zijn.

Mobiliteitsmaatregelen zijn onder andere nodig om de uitplaatsing van bedrijvigheid uit de kern Leek-Tolbert richting de A7 op termijn mogelijk te maken. Ook de woningbouwontwikkeling in de kern Leek hangt hiermee samen. Een rondweg met parallelstructuur zou mogelijk uitkomst kunnen bieden, maar er wordt ook gekeken naar andere oplossingen om het huidige verkeerssysteem te optimaliseren. Dit wordt onderzocht in de verkenning. Aansluitend spreken partijen af om afspraken te maken over de financiering van een aantal doorstroom bevorderende mobiliteitsmaatregelen in het randwegsysteem Leek-Roden, vooruitlopende op financiering van rondweg en parallelweg (waaronder opwaardering rotondecomplex en knelpuntmaatregelen). Gemeente Westerkwartier dient de propositie daarvoor in en het Rijk beoordeelt deze.

Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

K

•N

AF

SP

In september 2025 wordt een mobiliteitsverkenning gestart, aansluitend op de studie MIRT Westflank, naar maatregelen en een uitvoeringsplan ten behoeve van de ontsluiting en doorstroming van het mobiliteitssysteem Leek-Roden en Leek-Zuidhorn. Denk hierbij onder andere aan een nieuwe fietsverbinding en het slechten van de barrièrewerking van de A7. Deze maatregelen zullen randvoorwaardelijk zijn voor verdere gebiedsontwikkelingen.

Uitvoeringsafspraak 24

IE U W E•

Verbeteren mobiliteitsnetwerk Leek-Roden-Zuidhorn

A

Uitvoeringsafspraak 23

Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

Wonen Mobiliteit Financiële afspraak 0-5 jaar Rijk, Regio Provincie Groningen, provincie Drenthe, Gemeente Westerkwartier, Gemeente Noordenveld

66

Werken Mobiliteit Agenderende afspraken 0-10 jaar Rijk Gemeente Westerkwartier, Provincie Groningen

Uitvoeringsafspraak 25

Realisatie woningbouw Leek-Tolbert Gemeente Westerkwartier wil plannen realiseren voor 2200 woningen, waaronder de uitwerking van het Masterplan Leek-Tolbert ( in kader van Masterplan Regiocentra van Nij begun) en gaat daarin in overleg met Provincie en Rijk om op basis van vraaggestuurd ontwikkelen (woningmarktonderzoek Companen, provincaal woningbehoefteonderzoek) invulling te geven aan de woondeal en haar aandeel in de verdere woningbehoefte in de regio. Provincie en gemeente treden hierover in overleg.

Bijdrage hoofdopgaven: Bijdrage structuuropgaven: Type afspraak: Tijdvak: Betrokken partijen: Trekker:

Wonen Uitvoeringsafspraken gebiedsontwikkeling 10 jaar of langer Rijk, Regio Groningen-Assen, provincie Groningen Gemeente Westerkwartier

67

Deelgebied Landelijke Kernen Noord

Integrale gebiedsopgaven

Het deelgebied Landelijke Kernen Noord omvat de dorpen in het noordelijke deel van de RGA, met belangrijke ontwikkellocaties in Zuidhorn, Bedum, Winsum en Ten Boer. Tussen 2022 en 2040 worden in dit gebied ongeveer 2.000 nieuwe woningen gebouwd. Daarvan moeten er nog zo’n 1.950 worden gerealiseerd. Verder is er ruimte voor ongeveer 1.050 extra banen en 1,2 hectare voor bedrijven.

Leek-Tolbert eo incl. Leeksterveld en economische zone A7 1.1 Oostergast Zuidhorn etc: 250 woningen Bedum: 200 woningen Winsum: 150 woningen Ten Boer eo: 150 woningen 2.2 Opwaarderen N355 3.3 Noord-Zuid OV- en fietsverbinding Westerkwartier 4.4 Onderzoek opgestart naar mobiliteitssysteem ten westen van de Westflank > evt. maatregelen aan N978 of N388 5.5 Uitbreiding bedrijventerrein Bedum 6.6 Ontwikkelen warmteplan 7.7 Locatieonderzoek naar risico’s wateroverlast 8.8 Ontwikkeling nieuw hoog- en middenspanningsstation Meerstad 9.9 Nieuwe fietsverbindingen tussen kernen Het Hogeland en Groningen 10 Nieuwe doorfietsroute Groningen-Eemshaven 10. 11. Verbetering N996 met een oost-westverbinding en oplossing voor de bottleneck Onderdendam 12 Ontwikkeling nieuw hoog- en middenspanningstation Oostergast

Legenda Wonen Werken Mobiliteit Energie Water, bodem en groen

68

N996

Onderdendam Winsum

Bedum Adorp DEELGEBIED LANDELIJKE KERNEN NOORD

Grijpskerk

Ten Boer Zuidwolde Aduard

Zuidhorn N355

Groningen

Figuur 12. Deelgebied Landelijke Kernen Noord. 69

Deelgebied Landelijke Kernen Zuid (dorpenroute)

Integrale gebiedsopgaven

Het deelgebied Landelijke Kernen Zuid omvat de dorpen in het zuidelijke deel van de RGA, met belangrijke ontwikkellocaties in Eelde, Vries-, , Zuidlaren, Norg en Peize. Tussen 2022 en 2040 worden in dit gebied ongeveer 2.000 nieuwe woningen gebouwd. Daarvan moeten er nog zo’n 1.800 worden gerealiseerd. Verder is er ruimte voor ongeveer 750 extra banen en 1,2 hectare voor bedrijven.

Landelijke kernen Zuid 2. Potentie voor extra HOV-halte A28

1.1 Centrumplan Eelde

3. Q-Link Eelde en hub zijn wezenlijk voor uitvoering

Centrumplan Vries Centrumplan Zuidlaren

Routekaart-OV Groningen en OV-systeem regio

Vries Oosta. 300 woningen

Groningen-Assen

Zuidlaren: ca. 450 woningen

44. Doorfietsroute Groningen-Zuidlaren-Gieten

Tynaarlo: ca. 50 woningen

55. Lokale stikstofproblematiek irt natuur

Norg: ca. 100 woningen

6. OV bereikbaarheid zuidelijke dorpen incl. de werklocaties 77. Integrale benadering cluster Zuidlaren-Vries-Tynaarlo? 88. Waterwingebied beschermen

Peize: ca. 100 woningen Eelde-Paterswolde: ca. 250 woningen

Legenda Wonen Werken Mobiliteit Energie Water, bodem en groen

70

Paterswoldemeer

Haren

DEELGEBIED LANDELIJKE KERNEN ZUID

Peize

Glimmen

Eelde

Roden

Zuidlaardermeer Airport Eelde

Yde

Zuidlaren

Langelo Vries Norg Zeijen Figuur 13. Deelgebied Landelijke Kernen Zuid. 71

Tynaarlo

72

8.

Contour Regionale Investeringsagenda 73

Contour Regionale Investeringsagenda

Wonen

Het doel van deze contouren van de regionale investeringsagenda is om de verwachte omvang van de publieke investeringen in kaart te brengen en daar kennis van te nemen. Rijk en regio beschikken daarmee over sturingsinformatie om te kunnen betrekken bij hun integrale afwegingen en (financieel) beleid. De agenda is derhalve niet bedoeld als ‘boodschappenlijstje’ maar als hulpmiddel om te kunnen werken aan regelingen en instrumenten om de publieke investeringen in de toekomst te financieren en zodoende de opgaven in de NOVEX-RGA te kunnen realiseren. In dit hoofdstuk geven we een prognose voor de publieke investeringen om de NOVEX-RGA opgave voor wonen en werken mogelijk te maken. Niet alleen door de geschatte investeringen in de hoofdopgaven in beeld te brengen, maar ook voor de systeemopgaven mobiliteit, energie en groen-blauw. We behandelen deze hoofdopgaven en systeemopgaven hier stuk voor stuk in samengevatte vorm. het betreft een scope voor de komende 5 jaar, 5-10 jaar en de periode daarna. Hierbij is aangenomen dat een ontwikkeling pas van start kan gaan als de daarvoor noodzakelijke maatregelen voldoende gefinancierd kunnen worden. Op dit moment werken Rijk en regio al samen in diverse programma’s en regelingen om het publieke tekort op de NOVEX-opgaven te dekken, maar deze regelingen zijn eindig.

De investeringsagenda geeft inzicht in de proportionaliteit van het investeringsvolume dat bijvoorbeeld betrokken kan worden bij de afwegingen over het al dan niet voortzetten van dergelijke programma’s en regelingen waarin Rijk en regio gezamenlijk financieren.

Voor wonen is op basis van de eerder door Rebelgroup beoordeelde systematiek (Review business case Verstedelijkingsstrategie Groningen-Assen 2040, september 2021) een nieuwe doorrekening gemaakt van de onrendabele top van woningbouwontwikkelingen anno 2025. Hiervoor zijn de door de gemeenten aangeleverde woningbouwplannen (ABF-planlijsten 2024) gehanteerd. Enerzijds om te constateren of er voldoende planvoorraad is om aan de opgave te kunnen voldoen en anderzijds om de publieke onrendabele top (PORT) voor de NOVEX-RGA te herijken op basis van de stand van de plan-voortgang en op prijspeil 2025. De PORT voor woningbouw is bepaald door de totale kosten af te zetten tegen de baten van de publieke businesscase: de verkoop- of het gebruik van grond voor woningbouw. De totale kosten betreffen: 1. de grondexploitatiekosten zoals: verwerven, slopen, saneren, bouw- en woonrijpmaken, civiele werken, plankosten, compensaties, index, rente etc. 2.

de bovenplanse publieke maatregelen zoals (niet limitatief): • infrastructurele ontsluiting en bereikbaarheid zoals fietsverbindingen, wegen, bruggen, viaducten en rotondes; • verlaging stikstofdepositie en natuurcompensatie door mitigerende en/of beschermende maatregelen; • uitplaatsing hinderactiviteit door mitigerende maatregelen zoals verplaatsen en opheffen etc; • (her)inrichting openbare ruimte zoals bijvoorbeeld met groen en andere publieke ruimte; • duurzaamheidsmaatregelen zoals bijvoorbeeld gebiedsmaatregelen met het oog op reductie van de netbelasting; 74

• •

regionale (lijn-)infrastructuur zoals buslijnen en aanverwante netwerk- en knooppuntenstructuur; flankerende maatregelen en opbouwwerk (met name bij herstructurering).