RB 342 1 Bijlage Ruimtelijk perspectief A7 corridor
Tekst van het document
Bijdrage aan woonklimaat Meerstad
bruggen.
Hogere landschappelijke kwaliteit en recreatieve waarde op korte afstand van de woonomgeving is gunstig voor de vestigingsvoorwaarde.
Passend bij ambities (van lokaal naar regionaal)
Investeringen in natuur, landschap en vaarverbinding hebben een
Het realiseren van de vaarverbinding past binnen de provinciale ambitie
positief effect op het woonklimaat en de uniciteit van dit woonklimaat
om het bestaande recreatieve BRTN-vaarnetwerk in de provincie
in Meerstad, waardoor de kwalitatieve toegevoegde waarde van de
Groningen uit te breiden (zie ‘Omgevingsvisie 2016-2020’). Om de
locatie vergroot.
volledige potentie van de vaarweginfrastructuur met de diverse meren in de provincie te benutten, moet het netwerk van de recreatieve vaarwegen worden verdicht en verbeterd. 37
woongebied, landschapskwaliteit, verbetering natuur en
Dit biedt kansen voor landschappelijke en recreatieve ontwikkeling
biodiversiteit. De verbinding dient zo meerdere doelen. Dus
rondom het (nieuwe) vaarnetwerk.
niet alleen een verbinding om te varen van A naar B, maar ook
Verder past de vaarverbinding bij de ontwikkeling van Meerstad met het
interessante aanlegplekken met kansen voor horeca, een goede
Woldmeer, dat de komende jaren in oostelijke richting wordt uitgebreid
koppeling met de fiets én het dienen van natuurdoelen;
tot een robuust (zeil)meer. Binnen Meerstad wordt de komende jaren veel nieuwbouw (wonen aan het water) gerealiseerd waardoor de
•
vaarrecreatie hier nog verder zal toenemen.
leiden tot een kwaliteitsimpuls voor de directe omgeving: woongebied, landschapskwaliteit, verbetering natuur en biodiversiteit;
Last but not least brengt de vaarverbinding het varen van het ‘Rondje
•
zo weinig mogelijk peilverschillen hebben. Dat voorkomt
Provincie Groningen’ (zie kaart op pagina 36) een stap dichterbij.
‘drempels’ en leidt bovendien tot vernatting – en dat biedt weer
Voor vele betrokkenen van de vaarrecreatie gaat daarmee een lang
kansen voor natuur, klimaatadaptatie en recreatie.
gekoesterde wens in vervulling! Het varen krijgt hiermee een versterkt regionaal karakter dat toeristische en recreatieve faciliteiten in een
Met de komst van de sluis Woldmeerverlaat, die het Woldmeer met
heel ander daglicht kan zetten. Omdat veel waterlopen in het gebied
het Slochterdiep verbindt, is in 2015 een vaarverbinding tussen het
een belangrijk onderdeel vormen van het landschappelijk erfgoed,
Woldmeer en het Schildmeer tot stand gekomen. Deze aantrekkelijke
kan de ontwikkeling van ‘Rondje Provincie Groningen’ bijdragen aan
route met welliswaar een aantal handbediende bruggen, maakt
hoogwaardige erfgoedlinten met een regionale toeristisch-recreatieve
onderdeel uit van het BRTN-vaarnetwerk (classificatie DM). De route
betekenis.
leidt de vaarrecreant door het Slochterdiep via het afwateringskanaal
Uitgangspunten voor de vaarroute Ruimtelijke uitgangspunten
Een vaarverbinding tussen het Zuidlaardermeer, het Woldmeer en het
van Duurswold (door natuurgebied ’t Roegwold) richting het Schildmeer. Om de drie bovengenoemde meren met elkaar te verbinden, is de realisatie van een vaarweg tussen het Woldmeer en het het Winschoterdiep de laatste stap.
Schildmeer vergt een aanzienlijke investering waarop we later terug zullen komen. Om de investering van die vaarverbinding optimaal te
Uitgangspunten vanuit omgeving en varen
benutten, moet deze:
Bij het bepalen van mogelijke opties voor het nieuwe tracé is ook
•
aantrekkelijk zijn voor vaarrecreanten, en afwisselen met de
rekening gehouden met het volgende:
mogelijkheden voor het varen van rondje(s);
•
•
•
ontworpen is DM met een vaarwegbreedte van 15m, een
je zoveel mogelijk dóór natuur en fraai landschap kan varen, in
waterdiepte van 1,5m en een doorvaarthoogte van 2,75m
combinatie met andere vormen recreatie;
(doorvaarthoogte is de Europese norm die op advies van het
leiden tot een kwaliteitsimpuls voor de directe omgeving:
watersportverbond wordt aangehouden);
Aangehouden standaardprofiel 38
De minimale vaarklasse waarvoor de verbinding moet worden
onderdeel worden van een divers en fijnmazig vaarnetwerk, waar
•
•
•
Het tracé moet qua vorm passend zijn bij de structuur van het
Afhankelijk van de keuzes ontstaat een vaarverbinding tussen het
huidige slotenpatroon en de verkavelingspatronen, en waar
Zuidlaardermeer en het Woldmeer met een afstand van minimaal 12
mogelijk huidige en historische waterlopen benutten (niet
kilometer (opties Westerboek-Borgmeren Noord) tot maximaal 22
meanderen waar geen meanders waren, maar zoveel mogelijk
kilometer (opties Roodehaan-Woudbloem). Dit met een bijbehorende
rechte lijnen);
vaartijd van 3 respectievelijk 5,5 uur. De vaarverbinding tussen
Een vaarverbinding voor de vaarrecreant over het Winschoterdiep
het Zuidlaardermeer en het Schildmeer wordt 22 kilometer (opties
en het Eemskanaal is om veiligheids- en verkeerstechnische
Westerboek-Woudbloem) met een bijbehorende vaartijd van 5,5 uur.
redenen (aanwezigheid beroepsvaart) uitgesloten;
De investering voor de realisatie van het nieuwe tracé, en daarmee
Een vaarverbinding vanuit het Drentse Diep via het
het tot stand komen van de gewenste vaarverbinding tussen het
Foxholstermeer naar het Winschoterdiep is uitgesloten vanwege
Zuidlaardermeer, het Woldmeer, Borgmeren en het Schildmeer,
de aanwezigheid van een lage spoorbrug en diverse kunstwerken
bedraagt tussen de € 40.000.000,- en € 63.000.000,- (exclusief BTW).
die moeten worden aangepast en ook vanwege het industriële • •
•
• • •
karakter;
Voorkeurstracé
De aanleg van bruggen in het gebied moet passend zijn bij de
Op de kaart op de volgende pagina is het voorkeursscenario te
lintbebouwing;
zien dat ook is opgenomen in de inspiratiekaart (hoofdstuk 8). De
De ecologische verbindingszone Westerbroek moet zoveel
hoofdvaarroute is de meest voor de hand liggende route die tot stand
mogelijk worden vermeden. Daar waar samenloop optreedt moet
is gekomen door af te wegen op: afstand, aantrekkelijkheid van en
een inrichting gekozen worden die een plus geeft op deze zone;
impact op de omgeving, financiële consequenties en technische
Het tracé kan niet dwars door het Hesselinksbos lopen. Langs de
uitvoerbaarheid. Het is een combinatie van de route Westerbroek en
randen hiervan is wel mogelijk om een plus te zijn op de natuur in
route Borgmeren-zuid. Voor de onderdoorgang van de A7 zien wij de
het gebied;
grootste meerwaarde bij optie 3: het verbreden van de huidige tunnel
De reductie van landbouwareaal wordt zoveel mogelijk beperkt en
naast de bestaande weg. Dit, vanwege de toegevoegde waarde voor de
de landbouwkavels dienen efficiënt bewerkbaar te blijven;
natuur (extra faunapassage bij A7), afgezet tegen de grote impact op
Het aantal particulieren (met name woonkavels) waar grond van
de omgeving die de opties 1 en 2 met zich meebrengen.
dient te worden aangekocht wordt beperkt;
Dit voorkeursscenario biedt bovendien voldoende aanknopingspunten
Zo weinig mogelijk doorgaande wegen worden doorkruist;
voor de verdere ontwikkelingen van Meerstad en specifiek MeerstadZuid waardoor er allerlei kansen ontstaan voor nieuwe kano- en
Voor de aan te leggen tracés is op dit moment uitgegaan van
sloepenroutes en mogelijkheden voor wonen aan (vaar)water. Wij
een standaardprofiel die in het figuur op de volgende pagina
adviseren om bij de verdere uitwerking van het aan te leggen tracé
is weergegeven: een hoofdwatergang met aan weerszijden een
voor de vaarverbinding de vaarrecreatie in dit gebied mee te nemen in
natuurvriendelijke oever, en waar nodig kwelsloten aan beide zijdes.
een integraal inrichtingsplan.
Conclusies
Aangevuld op de hoofdroute zijn ook stippellijnen op de kaart
Uit het onderzoek komt naar voren dat het technisch haalbaar is om
opgenomen die wij – op korte termijn –als kansrijk zien voor een
een nieuwe (directe) vaarverbinding tussen het Zuidlaardermeer en
kanoroute. Kanoërs hebben minder ruimte nodig, en kunnen
het Woldmeer, de Borgmeren en het Schildmeer te realiseren. De
makkelijk even hun kano over het droge verplaatsen om aan de andere
opties voor dit nieuwe tracé zijn in de bijlage opgenomen waarbij
kant van de weg verder te varen. Deze routes zijn daarom ook op korte
ook de geraamde kosten zijn vermeld. Om het definitieve tracé te
termijn makkelijker te realiseren. Op lange termijn kunnen enkele
bepalen moet een keuze worden gemaakt tussen deze verschillende
worden geüpgraded naar een bredere vaarroute.
opties. Uitgebreide uitwerkingen en kaartbeelden van de verschillende tracéopties zijn opgenomen in de bijlage.
39
Een verbindend recreatief vaarnetwerk
Legenda Bestaande vaarverbinding Voorstel vaarverbinding Voorstel kano/sub verbinding Rondje Groningen Bestaande bestemming Voorstel nieuwe bestemming Meer
40
1km
41
Bouwstenen voor een aantrekkelijke vaarverbinding
Optie voor de onderdoorgang van de A7 voor fiets, auto, voetganger, boot, en dier
42
Referenties voor opvaarten en voorzieningen langs de vaarroute
Water systeem - Haventjes in Middelbert en Engelbert?
Haventje in Noordlaren
Aanlegplek voor huizen aan vaarroute
Opvaart tot aan het dorpscentrum
Haventje in Slochteren
Restaurant aan vaarroute
Restaurant aan vaarroute in Delfstrahuizen 43
6
Handreiking werklocaties
In dit hoofdstuk wordt de lijn uitgezet naar een aanpak voor toekomstbestendige werklocaties in het studiegebied. Binnen dit deel van de A7 corridor is een nieuwe ruimtelijk economische koers wenselijk om gericht te kunnen investeren en de juiste
A
(toekomstbestendige) randvoorwaarden op te stellen, zodat (a) de ruimte en locatiekwaliteiten goed worden gebruikt, (b) ondernemers hier op lange termijn goed kunnen ondernemen en groeien en (c) de economisch- en sociaal-maatschappelijke meerwaarde van de gebieden voor de regio wordt gemaximeerd.
B
Het hoofdstuk behandelt in eerste instantie de voorgestelde inhoudelijke visie op hoofdlijnen, waarna een leidraad volgt voor verdere verfijning. Het kan gelezen worden als een handreiking voor een ruimtelijke economische aanpak die de gemeentelijke
C
grenzen overstijgt. Hierbij worden drie schaalniveaus gehanteerd die hieronder als eerste worden geïntroduceerd. Daarop volgt een set van leidende ruimtelijk-economische principes. Vervolgens wordt een instrument nader toegelicht voor een gebiedsgerichte aanpak: het profileringskompas. Tot slot wordt per gemeente een toelichting gegeven op de visie met betrekking tot de desbetreffende afzonderlijke werklocaties. Drie schaalniveaus Voor de strategie ruimtelijke economie zijn drie schaalniveaus van belang, te weten: A. het studiegebied A7 corridor B. de gebieden binnen het studiegebied behorend tot de twee afzonderlijke gemeenten C. de verschillende werklocaties (en evt. uitbreidingslocaties).
44
Drie schaalniveaus. A. het studiegebied A7 corridor B. de gebieden binnen het studiegebied behorend tot de twee afzonderlijke gemeenten C. de verschillende werklocaties (en evt. uitbreidingslocaties).
Waterhuizen aan het Winschoterdiep 45
Kaart ruimtelijke economie
Legenda Stedelijk gemengd werkmilieu Dorps gemengd werkmilieu Toekomstbestendig hoogwaardig (intensief) werkmilieu Toekomstbestendig functioneel (extensief) werkmilieu
Potentiele uitbreidings locatie voor een toekomstbestendig hoogwaardig (intensief) werkmilieu* Potentiele uitbreidings locatie voor een toekomstbestendig hoogwaardig (extensief) werkmilieu*
46
*Uitbreiden enkel waar nodig.
47
Leidende ruimtelijk-economische principes
Zij worden hier behandeld in volgorde van het schaalniveau waarop
1. Verbind de economische opgaven van beide gemeenten binnen één ruimtelijk kader
zij van toepassing zijn. Beginnend vanuit een overkoepelende blik
Hoewel de beide gemeenten in het visiegebied voor wat betreft
wordt steeds verder ingezoomd.
historische ontwikkeling en opgaven van elkaar verschillen, kunnen
Er worden vijf leidende ruimtelijk-economische principes gehanteerd.
en moeten zij mede de oplossing worden van elkaars opgaven. De toekomstige ruimtelijk-economische dynamiek beperkt zich niet tot de gemeentegrenzen, maar overstijgt deze in het gebied van de A7 corridor. Zo kunnen bijvoorbeeld op het vlak van watergebonden
Leidend principe
Schaal
Verbind de economische opgaven van beide gemeenten binnen één ruimtelijk kader
A
Stem werklocatie en ruimtelijke condities af binnen robuust en adaptief ruimtelijk raamwerk
A+B
Verdichten waar mogelijk, uitbreiden waar nodig
A+B
van zorgvuldig ruimtegebruik en landschappelijke waarden. De
Industrie x Ruimte x Ecosysteem = Innovatie + Spin-off
A+B+C
gebieden wordt als kwaliteit omarmd. Er wordt voorkomen dat er een
Profileer en segmenteer per werklocatie
C
bedrijvigheid, bedrijven met een grotere logistieke component en zwaardere industrie, gemeente overstijgende oplossingen bieden die kansrijk zijn. Bovendien faciliteert de corridor nu vooral arbeidspendel, maar slechts beperkt bedrijvendynamiek. De reeds aanwezige spoorverbinding kan een leidende as worden in het verzilveren van de economische ambities met inachtneming onbebouwde en landschappelijke openheid tussen de verstedelijkte aaneengesloten bandstad ontstaat, waarbij verstedelijkte gebieden naar elkaar toegroeien. 2. Stem werklocatie en ruimtelijke condities af binnen robuust en adaptief ruimtelijk raamwerk Geconstateerd is al dat er momenteel geen optimale samenhang is tussen werklocaties en ruimtelijke condities. Zowel vanuit het oogpunt van ruimtelijke druk, als vanuit het economisch potentieel van locaties, is het essentieel dat bestaande kwaliteiten en potentiele kansen op ruimtelijk en economisch vlak worden samengebracht. Dat bevordert zorgvuldig ruimtegebruik en draagt bij aan een onderscheidend vestigingsklimaat. Om hierop te kunnen gaan sturen, is het advies om een robuust en adaptief ruimtelijk raamwerk te gaan hanteren. De beide gemeenten kunnen dit in belangrijke mate binnen hun eigen gemeentegrenzen opstellen en als sturingsinstrument gaan toepassen, waarbij inhoudelijke intergemeentelijke afstemming het proces en de resultaten ten goede zal komen.
Doel is de optimalisering van de onderlinge relaties tussen ‘de aard van de plek’ en ‘de aard van de (economische) activiteiten’. Enerzijds gaat dit over het zorgvuldig opstellen van voorwaarden voor de gewenste karakteristieke ruimtelijke en economische kenmerken van een plek – mede op basis van een analyse van de huidige kwaliteiten
48
VAN:
.
en doelgroepen Anderzijds opent het de mogelijkheid voor een contextuele (her)oriëntatie in de relatie tussen een werklocatie en .
aangrenzende dragende ruimtelijke structuren in het raamwerk Zoals de meerwaarde die de Hunze-zone kan bieden als groen doorwaadbare omgeving voor ontspanning en recreatie aan
werknemers, of het verdichtingspotentieel dat de transformatie van
Functionele ontsluiting
de Europaweg biedt wanneer de invalsweg tot een stadsstraat kan
Gelijkaardige terreinen
NAAR:
worden omgevormd met gemengd programma dat zich in plaats van .
‘van de weg af ’ juist ‘naar de straat toe’ kan gaan oriënteren Tevens .
volgt hieruit een argumentatie voor een sterkere sturing op modaliteit
Alleen watergebonden bedrijvigheid aan het water en alleen bedrijven waarvoor dit een levensvoorwaarde is, op multimodaal ontsloten .
locaties, aangezien die schaars zijn
Ruimtelijk raamwerk
Onderscheidende milieus
Levendig eco systeem
Schema van functionele onsluiting en gelijkaardige terreinen naar ruimtelijk raamwerk met onderscheidende milieus en levendig ecosysteem.
Structuur van het raamwerk 49
3. Verdichten waar mogelijk, uitbreiden enkel waar nodig
Oog voor slim en dubbel ruimtegebruik is hierbij nodig. In het
Het uitgangspunt is het zo efficiënt mogelijk gebruik maken van de bestaande ruimte.
kader van toekomstbestendigheid valt de denken aan daken met
In uitvoering is er een verschil tussen bestaande en nieuwe
Daarnaast kan met scherpe analyses nieuwe inzichten worden
gebieden. Bij bestaande gebieden is het van belang om de juiste
verworven welke doelgroepen welke faciliteiten kunnen en willen
randvoorwaarden te scheppen, te regulieren en zullen privaat-
delen, of ruimtes die voor meerdere doeleinden gebruikt kunnen
publieke coalities moeten worden gesmeed; bij nieuwe gebieden kun
worden. Denk aan overleg- en bijeenkomstenruimtes, ruimtes
je aan de voorkant eisen stellen. NB. Voor dat laatste geven we in deze
waar gedeeld materiaal en/of materieel kan worden gesitueerd,
visie de nodige kaders mee.
slimme parkeeroplossingen, eet-, drink en kantinegelegenheden,
meervoudige functie, zoals groen, wateropvang en energieopwekking.
etc. Hiermee kan zowel efficiënt met ruimte worden omgegaan, We wijzen in deze visie verschillende potentiële ontwikkellocaties aan
als ontmoeting en interactie worden gestimuleerd. Daarmee
voor uitbreiding, waarbij het belangrijk is om focus aan te brengen.
wordt tevens het economische ecosysteem versterkt met potentiele
Richt je pijlen op één of maximaal twee plekken tegelijkertijd, waar
samenwerkingsverbanden en kennisoverdracht.
wordt ingezet op ontwikkeling. Werk in ieder geval niet op meerdere plekken tegelijkertijd die zich op dezelfde doelgroep richten. Zelf
Waar dat om kwantitatieve en kwalitatieve redenen aanvullend nodig
gecreëerde concurrentie doet af aan het realiseren van de gestelde
is, wordt het ontwikkelen van nieuwe werklocaties een mogelijkheid,
ambities.
maar altijd op een duurzame manier, die de lange termijnwaarde van het terrein waarborgt. Door de drempel voor nieuwbouw en
Op relatief extensief bebouwde bedrijventerreinen is potentieel veel
uitbreiding hoog (doch realistisch) te leggen, blijft investeren in
winst te behalen door middel van ruimtelijke verdichtingsstrategieën.
bestaande bedrijventerreinen relatief aantrekkelijker en wordt er
Uiteraard is het daarbij belangrijk om oog te hebben voor de
zorgvuldig omgegaan met de ruimte.
doelgroep. Een terrein voor grotere logistiek zal bijvoorbeeld altijd
Dit aan de hand van de landschappelijke visie wat hierbij dient als
extensiever zijn dan een locatie voor stedelijke economie, maar
‘kader’. Het gaat daarbij enerzijds over geschikte locatiekeuze in relatie
het gaat er juist om dat binnen deze kaders de intensiteit van het
tot de impact op het landschap, en anderzijds over het opstellen
ruimtegebruik wordt geoptimaliseerd.
van randvoorwaarden voor ontwikkeling, inclusief vormgeving aan landschappelijke inbedding van werklocaties.
50
4. Industrie x Ruimte x Ecosysteem = Innovatie + Spin-off
5. Profileer en segmenteer per werklocatie
Waar industrie is gevestigd, bestaat een belangrijke voedingsbodem
We herdefiniëren de doelgroepen van de werklocaties, zodat
voor innovaties en kennisontwikkeling. De industriële clusters
ieder beschikbaar vestigingsmilieu optimaal benut kan worden.
in Midden-Groningen en Groningen, aangevuld met de
Sterkere profilering van locaties draagt bij aan beter gebruik en
kennisinstellingen en dienstverlening die met name in de stad
het benutten van koppelkansen (bijv. energie, gedeelde faciliteiten,
aanwezig zijn, kunnen in het onderzoeksgebied een vruchtbaar
infrastructuur, functiemenging, etc.). Het belangrijkste advies voor
en toekomstbestendig industrieel ecosysteem tot stand brengen.
slimmer ruimtegebruik luidt: multifunctionaliteit waar dat kan,
Daarvoor is niet alleen fysieke ruimte nodig, maar ook inzet op een
monofunctionaliteit waar dat moet. Beide typen van ruimtelijke
aanvullend (niet-fysiek) programma dat een dergelijke ontwikkeling
milieus zijn belangrijk om een goed ruimtelijk ecosysteem te creëren.
stimuleert en faciliteert. Dit zal bijdragen aan de transitie die
Sommige bedrijven passen qua activiteiten op een gemengde locatie,
bedrijven in de regio moeten maken om de markt bij- en voor te
maar lang niet allemaal. Dat, terwijl dergelijke niet-mengbare
blijven. Daarnaast levert dit een economische impuls en spin-off
bedrijven wel belangrijk zijn voor de regionale economie, een
op. Daarom kiezen we ervoor om industrie te koesteren en op
belangrijke werkgelegenheidsfunctie vervullen en/of bijvoorbeeld
enkele aangewezen locaties te werken aan een toekomstbestendige
centraal staan in de transitie naar de circulaire economie. We zetten
industriële omgeving. Een sterk industrieel ecosysteem met
daarom in op een scherper onderscheid tussen verschillende typen
gerichte geprofileerde locaties voor zware industrie, lichte industrie,
van werklocaties, opdat ze ten opzichte van elkaar een grotere
innovatie en kennisontwikkeling draagt bij aan de economische
onderscheidende kwaliteit en daarmee kwalitatieve meerwaarde
structuurversterking van de regio en kan beide gemeenten meer van
hebben. Door de hogere mate van homogeniteit van gebruikers die
elkaar laten profiteren.
dat op termijn oplevert, wordt het gemakkelijker om collectieve draagkracht te vinden voor functiemenging, intensivering, duurzaamheidsmaatregelen en/of investeringen in bereikbaarheid en openbare ruimte, en worden de kansen op onderlinge synergie tussen bedrijven (innovaties, slimmere logistieke oplossingen, slimmere energieoplossingen, etc.) vergroot.
51
Profileringskompas en vier typen ruimtelijke economische milieus Voortbouwend op de leidende principes ligt er de uitdaging om tot
•
een operationele werkwijze te komen voor beide gemeenten. Met deze handreiking wordt getracht een passende vorm te vinden waarmee
•
tot een gebiedsgerichte aanpak gekomen kan worden. Hier kan voor de gemeente Groningen tevens verwezen worden naar de Strategie Werklocaties.
het economisch profiel: bijv. type bedrijvigheid, doelgroep, type economische activiteiten het ruimtelijk profiel: bijv. ligging, bereikbaarheid, korrelgrootte bebouwing en uitstralingsniveau
•
eisenpakket met betrekking tot het realiseren van een toekomstbestendige werklocatie: denk daarbij aan voorwaarden ten aanzien van bijvoorbeelde digitalisering en klimaatadaptatie.
Zonder op dit moment een volledige uitwerking te maken met uitspraken tot op het uiteindelijke benodigde detailniveau, wordt hier
De vier ruimtelijk economische milieus die we hanteren worden
voorgesteld gebruik te maken van een profileringskompas. Dit is als
hier beknopt toegelicht aan de hand van de onderdelen uit het
methodisch kader opgesteld, maar vereist in de toepassing en praktijk
profileringskompas. De profileringsaspecten zijn in feite niet
uiteraard altijd maatwerk per werklocatie.
limitatief. In de toepassing is het de kunst om een zo goed mogelijk uitgebalanceerd profileringskompas op te stellen voor de (her)
Het hier getoonde profileringskompas berust op vier samenhangende
ontwikkeling van een werklocatie. Bij wijze van inspiratie is hier een
termen die centraal staan in een gebiedsgerichte aanpak voor de
set opgenomen. Het kan tevens beschouwd worden als een aanzet
afzonderlijke werklocaties. Het gaat hierbij om: het overkoepelende
tot een overzicht van de wenselijke en/of mogelijke aspecten op basis
type ruimtelijk economische milieu, het specifieke economische
waarvan bepaalde eisen en randvoorwaarden gesteld kunnen worden
profiel van de werklocatie, het van toepassing zijnde ruimtelijke
voor (her)ontwikkeling van locaties.
profiel van de werklocatie, en tot slot het eisenpakket voor de ontwikkeling van een toekomstbestendige werklocatie. We onderscheiden vier typen ruimtelijk economische milieus, waarmee op hoofdlijnen uiteen kan worden gezet waarin profileringsaspecten van elkaar kunnen verschillen. De vier milieus worden ook gehanteerd in de visiekaart ruimtelijke economie A7 corridor. Per milieu wordt getoond dat op basis van drie niveaus een omschrijving kan worden gehanteerd die sturend is voor de profilering van een werklocatie. Dat is op het vlak van:
52
Profileringskompas naar een ruimtelijk economisch milieu.
voorbeeld stedelijk gemengd werkmilieu
voorbeeld dorps gemengd werkmilieu
Referentieproject Caxton works,Londen
Referentieproject Randstadrail Station Berkel Westpolder
voorbeeld toekomstbestendig hoogwaardig (intensief) werkmilieu
voorbeeld toekomstbestendig functioneel (extensief) werkmilieu
IPKW, Arnhem
Flight Forum, Eindhoven, MVDRV
Tabel met typering Ruimtelijk-Economisch milieu Type ruimtelijk economisch milieu
Stedelijk gemengd werkmilieu
Dorps gemengd werkmilieu Toekomstbestendig hoogwaardig (intensief) werkmilieu
Economisch profiel
Stedelijke economie Doelgroepen: • Zakelijke dienstverlening • Consumentendiensten • Zorgverlening en publieksfuncties • Ondergeschikte horeca (bij enige schaalniveau) • Voorzieningen • Kleinschalige handel • Kleinschalige ‘ambachtelijke’ industrie
Dorpse economie Doelgroepen: • Consumentendiensten • Zorgverlening en publieksfuncties • Voorzieningen • Kleinschalige handel • Woon-werkunits
•
•
Ruimtelijk profiel
• • • •
•
• •
•
nabij stedelijk centrum/of stationslocatie kansrijke locaties voor binnenstedelijke verdichting nadruk op voetganger en fietser, auto te gast bebouwingsdichtheid hoogst op best bereikbare plekken meng functies op zodanige wijze (horizontaal en/of verticaal) ten gunste van synergie en ter voorkoming van hinder hanteer ruimtelijke opzet met aandacht voor karakteristieken op basis van sferen: reuring, ruis en rust sturen op levendigheid op straatniveau en actief programma in de plinten om interactie tussen binnen en buiten te optimaliseren en menselijke ontmoeting te stimuleren beeldkwaliteitseisen opstellen ten behoeve van borging ruimtelijke kwaliteit
• • • •
•
•
nabij dorpskern en/of stationslocatie kansrijke locaties voor binnendorpelijke verdichting nadruk op voetganger en fietser, auto ondergeschikt bebouwingsdichtheid hoogst op best bereikbare plekken meng functies op zodanige wijze (horizontaal en/of verticaal) ten gunste van synergie en ter voorkoming van hinder sturen op levendigheid op straatniveau en actief programma in de plinten om interactie tussen binnen en buiten te optimaliseren en menselijke ontmoeting te stimuleren beeldkwaliteitseisen opstellen ten behoeve van borging ruimtelijke kwaliteit
Toekomstbestendig functioneel (extensief) werkmilieu
Kennis en innovatie (R&D) • Diverse MKBbedrijven (bouw, handel, reparatie, kleinschalige maakindustrie, etc.) • Watergebonden bedrijven binnen bovenstaand profiel (recreatievaart, vrijetijdseconomie)
•
•
•
• •
•
•
goed bereikbaar voor werknemers (fiets/ ov-ontsloten) relatief kleine percelen en bouwkorrels relatief intensief bebouwd, met mogelijkheden voor gestapeld (werk) programma hoogwaardige uitstraling van bebouwing en openbare ruimte (denk ook aan opstellen beeldkwaliteitsplan) goede landschappelijke inpassing, waarbij groen ook als vestigingsvoorwaarde kan worden gezien met mogelijkheid tot recreëren.
• • •
• •
•
•
Bedrijven met een grotere logistieke component (logistiek, groothandel, grotere bouwbedrijven, etc.) Industrie met een hogere mate van omgevingshinder Bedrijven met een relatief grote individuele omvang Watergebonden bedrijven binnen bovenstaand profiel (recycling, grondstoffen, scheepsbouw/reparatie, etc.) goede logistieke ontsluiting is cruciaal (weg, water en/of spoor), relatief grotere percelen en bouwkorrels relatief extensief bebouwd, maar sturing op efficiënt ruimtegebruik (zoals maximaliseren van footprints en waar mogelijk gestapeld) en kansen voor dubbelruimtegebruik (daken gebruiken voor groen, energieopwek, ontmoeting, etc.) eisen ten aanzien van uitstraling en beeldkwaliteit zijn wenselijk en kunnen bijdragen aan efficiënt ruimtegebruik goede landschappelijke inpassing. Hier ligt nadruk op borgen van ruimtelijke kwaliteit vanuit omgeving gezien, dan vanuit functioneren van de werklocatie zelf
Toekomstbestendige Per werklocatie zijn in meer of mindere mate eisen op te stellen op vlak van: ontwikkeling - Parkmanagement - Digitale ontsluiting om digitalisering van bedrijven te kunnen faciliteren - Duurzame mobiliteit (fietsvoorzieningen, elektrische laadpalen, deelfaciliteiten, etc) - Energie (groen/neutraal/opwekkend) - Circulair materiaalgebruik - Klimaatadaptatie in de openbare ruimte, om hittestress en wateroverlast tegen te gaan - Meervoudig en gedeeld ruimtegebruik - Een gezonde werkomgeving, met ruimte voor een ommetje, recreatief groen en/of logische openingen om gebruik te maken van de recreatieve waarde van het omliggende landschap. 53
Gemeente Groningen en Midden-Groningen Hieronder volgt een toelichting per gemeente, waarbij eerst bestaande terreinen worden behandeld en vervolgens eventuele uitbreidingslocaties worden besproken. Tot slot zijn enkele afsluitende overwegingen opgenomen. Gemeente Groningen Binnen de scope van de A7 corridor wordt binnen de gemeente Groningen gekeken naar het bestaande zuidoostelijke bedrijventerreinen cluster en aan de andere zijde van de A7 naar een mogelijke uitbreidingslocatie in samenhang met de ontwikkeling van
veel sterker stedelijk karakter kan krijgen dan de huidige situatie toont. Wanneer zij in termen van radiale stadsstraten worden beschouwd, die het centrum van Groningen verbinden in de richting van Meerstad, wordt duidelijk dat zij ook goed dienst kunnen doen als fietsroute vanuit nabijgelegen woningen van werknemers. Bovendien lenen de stratenprofielen zich voor een herinrichting die ruimte biedt aan veelzijdig gebruik en verblijf, waarbij (nieuwe) bebouwing adressen aan de straat krijgen. Deze stadsstraten bieden daarmee ook kans voor intensivering. Daarnaast ontstaan hiermee nieuwe toegangsroutes en zichtlocaties voor de achterliggende werklocaties, die daarmee een andere uitstraling krijgen.
Meerstad. Kansen bestaande terreinen:
De groene wiggen en de Hunzeloop bieden groenblauwe kwaliteiten die als kwalitatieve omgevingsfactoren kunnen bijdragen aan
De cluster werklocaties in het zuidoosten van de stad vormt het
de herprofilering van de bestaande werklocaties. Heroriëntatie
grootste aaneengesloten oppervlakte van bedrijventerreinen binnen
van werklocaties op deze ruimtelijke condities is interessant op
de gemeente Groningen. Het cluster strekt zich uit van de binnenstad
verschillende niveaus. Zowel in het kader van een prettige en
tot het buitengebied en wordt ontsloten via spoor, weg en water.
gezonde werkomgeving met de nabijheid van groen en recreatieve
Daarmee liggen er diverse kansen voor een aanpak, waarbij de huidige
mogelijkheden, als qua aard van de werkzaamheden passend en
terreinen optimaler kunnen gaan functioneren, deels geïntensiveerd
aansluitend bij een dergelijke omgeving. Daarmee wordt tevens de
kunnen worden en toekomstbestendig worden gemaakt.
uitstraling van de bebouwing en inrichting van de openbare ruimte een aandachtspunt, waarop sturing wenslijk is.
De voornaamste boodschap is dat er in dit deel van de stad enorm veel potentie ligt voor een efficiënter gebruik van ruimte en sterkere
Voor verschillende werklocaties voorzien we daarmee mogelijkheden
ruimtelijke samenhang tussen de werklocaties onderling. Op basis
om te transformeren naar een werklocatie aangeduid als type
van de bestaande situatie kan een strategie worden ingezet waarbij
ruimtelijk economisch milieu: ‘toekomstbestendig hoogwaardige
op schaal van het cluster kansen kunnen worden verzilverd door
werklocatie’. Tegelijkertijd worden verschillende locaties gezien
ruimtelijke en programmatische vraagstukken met elkaar te verbinden
als ‘toekomstbestendige functionele werklocaties’. Voor de locaties
en daarmee het economische ecosysteem te versterken.
behorend tot deze laatste categorie, geldt dat daar ten opzichte van de huidige situatie ook aandacht nodig is om daadwerkelijk
Wanneer de potentie van de reeds aanwezige ruimtelijke structuren
toekomstbestendig te worden. Het betreft dan met name de locaties
wordt onderkend, kan een robuust en coherent ruimtelijk raamwerk
ten zuiden van de Europaweg langs het Winschoterdiep met
worden geoperationaliseerd. Binnen dit ruimtelijke raamwerk kunnen
watergebonden mogelijkheden en de gedeeltes in de nabijheid van de
bestaande werklocaties worden versterkt door middel van strategische
A7 en N7 met goed logistieke ontsluiting.
profileringsafwegingen. Uitbreidingsvraagstuk: Op de werklocaties die dichter tegen het (centrum)stedelijk gebied
Het vraagstuk met betrekking tot een eventuele uitbreiding kent
gelegen zijn, kan actief worden gestuurd op intensiever gebruik, en op
verschillende aspecten die om afbakening vragen, waaronder de
strategische locaties ook op functiemenging. Dit geldt bijvoorbeeld
locatiekeuze en de doelgroep. Voorop staat dat de afweging om een
voor de Scandinavische havens en tevens voor Europapark, dat
nieuwe werklocatie te gaan ontwikkelen, beschouwd dient te worden
bovendien onderscheidend is vanwege de aanwezigheid van het
in de context van een integrale ruimtelijke economische strategie, die
station.
ook over de grenzen kijkt van de gemeente Groningen. Er wordt hier overigens al rekening gehouden met een ontwikkeling op de locatie
Van belang is om op te merken en te beseffen dat er voor
Eemskanaalzone 4.
ontsluitingswegen als de Europaweg, Sontweg en Sint Petersburgweg
54
een historische kans ligt om de potentie van deze structuren
Met betrekking tot de doelgroep van een eventuele uitbreidingslocatie
te herwaarderen in het licht van een stedelijke economie en
in Meerstad kan de volgende redeneerlijn worden gehanteerd.
toekomstbestendige werklocaties. Vanwege de aanleg van de A7 en
Momenteel zijn op de bedrijventerreinen in de zuidoostelijke cluster
N7, vervullen zij inmiddels een rol in het mobiliteitsnetwerk die
kleinere en grotere bedrijven gevestigd, vaak door elkaar heen.
sterker lokaal van waarde is en waarbij het gebruik en inrichting een
Echter, voor kleinere bedrijven die groeien en voor grotere bedrijven
wordt de ruimte in die gebieden steeds schaarser en zal de druk op
Referenties voor transformeren huidige terreinen in gemeente Groningen
de ruimte toenemen als gevolg van de wens om te intensiveren én als gevolg van de ambities om de Hunzeloop en stadsstraten in het bedrijvenlandschap terug te laten komen (waardoor de gewenste korrelgrootte in het direct aanliggende gebieden kleiner wordt). Tegelijkertijd draagt de ontwikkeling van de bestaande bedrijven bij aan de bredere stedelijke ambities.
Specifiek voor deze doelgroep zou de nieuw te ontwikkelen locatie daarmee een goede oplossing bieden. Hier kan een vestigingsmilieu worden gecreëerd waar deze middelgrote, doorgroeiende bedrijven op lange termijn een goede plek krijgen. Uiteraard is het daarbij van belang dat het terrein op een toekomstbestendige manier wordt ingericht en goed wordt ingepast in het landschap.
KADE 11, Amsterdam
Het gaat om een milieu dat omschreven wordt als ‘toekomstbestendige functionele werklocatie’. Dit zou ruimte moeten bieden aan bedrijven met een perceelomvang van 0,5 tot 2,0 hectare, vaak met een zekere logistieke component en/of hinder, waardoor mengen met wonen geen optie is. Dat is de doelgroep die het steeds moeilijker gaat krijgen op de bestaande, steeds intensiever gebruikte werklocaties. Het realiseren van een terrein voor deze doelgroep, zou daarmee ook kunnen bijdragen aan het realiseren van de beoogde intensivering op de bestaande werklocaties. Voor kleinere bedrijven bieden de bestaande terreinen in de regel voldoende soelaas; voor grotere bedrijven ontwikkelt de gemeente Groningen ruimte aan de westzijde
High Tech Campus, Eindhoven
van de stad en kan een ontwikkeling in Midden-Groningen onderdeel zijn van de oplossing. Met betrekking tot de locatiekeuze wordt het in het geval van uitbreiding van belang dat de situering past binnen de landschappelijke ambities en aansluit op het stelsel van de dragende ruimtelijke structuren. In dit geval wordt daarom gedacht aan een locatie gesitueerd aan beide zijdes van de verlengde Europaweg, gelegen in de nabijheid van de A7, en tegelijkertijd landschappelijk opgenomen in de bebossingsstrategie voor Meerstad. Zodoende wordt de route als uitloper van de geambieerde stadsstraat Europaweg programmatisch geladen, waarbij bedrijvigheid met actieve programma’s zoveel mogelijk richting de straat/weg worden gesitueerd. Logistieke activiteiten (laden/lossen) worden bij voorkeur
Karel Doorman, Rotterdam
uit het zicht opgelost. Bijvoorbeeld aan de achterzijde van de bebouwing gesitueerd of door architectonische oplossingen, denk aan een logistiek hof of achter een doorgang in een façade. Een kaderstelling op vlak van beeldkwaliteit is aan te raden, om daarmee ook op de uitstraling van de bedrijfsbebouwing te kunnen sturen.
Cornelis Douwesweg Amsterdam 55
Tabel met Uitbreidingslocaties in Groningen/Meerstad Uitbreidingslocatie
Groningen/Meerstad
Type ruimtelijk economisch milieu:
Toekomstbestendig functioneel (extensief) werkmilieu
Economisch profiel
• • • • •
Ruimtelijk profiel
• • • • • •
Toekomstbestendige ontwikkeling
• • • • • • • •
56
Kleinere bedrijven die groeien en grotere bedrijven Bedrijven met een grotere logistieke component (logistiek, groothandel, grotere bouwbedrijven, etc.) Industrie met een hogere mate van omgevingshinder Bedrijven met een relatief grote individuele omvang Niet mengen met wonen Perceelomvang van 0,5 tot 2,0 hectare Goed ontsloten via A7 Gelegen aan en oriëntatie/adressering richting verlengde Europaweg (als uitloper van voorgestelde stadsstraat ontwikkeling en verbinding tussen A7 en Meerstad) Hoogwaardige uitstraling van bebouwing en openbare inrichting Hoge mate van duurzaamheid van vastgoed Landschappelijke inpassing: hanteer type harde overgang (grens), of tussenzone (verweven) (zie hiervoor handvatten zoals aangereikt onder ambitie: Aantrekkelijke en toekomstbestendige woon- en/of werkomgeving (pagina 33). Verplicht parkmanagement Goede digitale ontsluiting, teneinde digitalisering van bedrijven te kunnen faciliteren Groene energie neutraal/opwekkend Circulair materiaalgebruik Klimaatadaptatie in de openbare ruimte, om hittestress en wateroverlast tegen te gaan Meervoudig ruimtegebruik, bijvoorbeeld daken te gebruiken voor zonnepanelen en/of het realiseren van groene daken Gezamenlijke faciliteiten (bijv.
vergaderruimte, horeca en parkeerruimte), om ontmoeting te stimuleren en de beschikbare ruimte zo efficiënt mogelijk te benutten Een gezonde werkomgeving, met ruimte voor een ommetje, recreatief groen en/of logische openingen om gebruik te maken van de recreatieve waarde van het omliggende landschap.
Tabel met visie op bedrijventerreinen in Groningen Naam terrein Gemeente Groningen
Type ruimtelijk economisch milieu
Contextuele oriëntatie
Doelgroep bedrijvigheid
Eemskanaal
Toekomstbestendig hoogwaardig (intensief) werkmilieu
Lintgebonden
MKB (met publiekstrekkende functie, bijvoorbeeld een showroom of speciaalzaak), stadslogistiek, commerciële dienstverlening. Hoogwaardige uitstraling
Driebond
Noordzijde stedelijk gemengd werkmilieu. Zuidzijde intensief werkmilieu
Noordzijde lintgebonden, in dit geval stadsstraat gebonden. Zuidzijde snelweg gebonden.
MKB, eventueel ondergeschikte horeca, stadslogistiek. Recreatie (alleen aan de randen van het terrein). Moderne en overzichtelijke uitstraling
Europapark
Stedelijk gemengd werkmilieu
Spoorweggebonden
Grootschalige kantoren en recreatieve functies met een hoogwaardige uitstraling, Gericht op de stad.
Eemspoort
Stedelijk gemengd werkmilieu
Snelweggebonden
MKB, eventueel ondergeschikte horeca. Moderne en overzichtelijke uitstraling
Euvelgunne
Intensief werkmilieu
Landschap gebonden
MKB, eventueel ondergeschikte horeca. Uitstralingsniveau is hoofdzakelijk functioneel.
Winschoterdiep
Noorzijde gemengd toekomstbestendig hoogwaardig en functioneel (intensief en extensief) werkmilieu. Midden hoogwaardig (intensief) en zuidzijde functioneel (extensief)
Watergebonden en lintgebonden (stadsstraat gebonden)
MKB, eventueel ondergeschikte horeca. Uitstralingsniveau is hoofdzakelijk functioneel.
Milieuboulevard
Intensief werkmilieu
Lintgebonden (c.q. stadsstraatgebonden) en watergebonden.
Grootschalige industrie en andere functies met een hoge milieucategorie. Uitstralingsniveau is hoofdzakelijk functioneel.
Roode haan
Toekomstbestendig hoogwaardig (intensief) werkmilieu
Landschap gebonden
Grootschalige industrie en andere functies met een hoge milieucategorie. Energie gericht. Regionale oriëntatie en het uitstralingsniveau is hoofdzakelijk functioneel.
Uitbreidingslocatie St. Petersburgweg
Toekomstbestendig hoogwaardig (intensief) werkmilieu
Lintgebonden (stadsstraat gebonden)
MKB, eventueel ondergeschikte horeca. Moderne en overzichtelijke uitstraling
Uitbreidingslocatie Europaweg
Toekomstbestendig functioneel (extensief) werkmilieu
Lintgebonden (stadsstraat gebonden)
Grootschalige industrie en andere functies met een hoge milieucategorie. Regionale oriëntatie en het uitstralingsniveau is hoofdzakelijk functioneel.
57
Gemeente Midden-Groningen
optimale benutting. Hiermee heeft de locatie goede kaarten
Binnen de context van de A7 corridor worden de werklocaties in de
om een voorbeeld te kunnen worden voor een daadwerkelijk
gemeente Midden-Groningen bekeken die gelegen zijn aan en tussen
toekomstbestendig functioneel werkmilieu. En in het verlengde
de A7, het Winschoterdiep en het spoor. Naast herstructurering van
van Westerbroek ligt er voor Foxhol een opgave om de ruimte voor
bestaande terreinen speelt voor Midden-Groningen ook de vraag of
industrie hier ook verder te ontwikkelen met een toekomstbestendig
en waar een uitbreidingslocatie voor economische activiteiten kan
karakter.
plaatsvinden.
Tot slot kan nog worden opgemerkt dat de vrijkomende NAM-locaties en aanwezige infrastructuur kans bieden voor een nieuwe invulling
Kansen bestaande terreinen:
en afhankelijk van hun ligging en ontsluiting voor verschillende typen
Eén van de voornaamste uitdagingen ligt besloten in het verzachten
van gebruik aangewend zouden kunnen worden.
van de harde schaalbotsingen tussen wonen, werken en het landschap, zonder dat daarmee effectief ruimte voor economie verloren zal gaan.
Uitbreidingsvraagstuk:
De voorgestelde visie tracht vanuit die achtergrond mogelijkheden in
Focus en gerichte aandacht zijn, zoals ook al eerder benoemd, cruciaal
beeld te brengen voor een schuifruimteoperatie.
met betrekking tot een eventuele uitbreidingslocatie. Bovendien alleen wanneer het meerwaarde biedt als onderdeel van een bredere strategie
Verschillende bestaande bedrijventerreinen die ‘binnendorpelijk’
en op een duurzame wijze wordt gedaan. Daarbij geldt tevens dat in
gelegen zijn, bieden kansen voor verdichting in het kader van
lijn met de omarmde landschappelijke waarde van de openheid ten
de verstedelijkings-/woningbouwopgave, waarbij tegelijkertijd
noorden van de A7, er binnen deze visie geen mogelijkheid wordt
moet worden gestreefd naar behoud van ruimte voor (lichtere)
gezien om hier een uitbreidingsvraag te laten landen.
economische functies. Dit biedt bijvoorbeeld een nieuw perspectief voor een locatie als Martenshoek en Foxham, gesitueerd in de
Een aantal andere locaties komt mogelijk wel in beeld, waarbij
nabijheid en tussen twee stations: Kropswolde en Martenshoek.
zorgvuldige afweging nodig is om tot de selectie te komen van een
Ook voor de locatie Sappemeer-Oost geldt dat er potentie ligt voor
plek die de beste condities biedt om bij te kunnen dragen aan de
ontwikkelingen. Op het huidige monofunctionele gedeelte is nog veel
gewenste schuifruimteoperatie. Locaties die we hier aanduiden
te winnen, kijkend naar de huidige ruimtelijke opzet. Er is nog uitgifte
als opties voor uitbreiding zullen in dat licht nooit tegelijkertijd in
mogelijk en naast intensivering van werkprogramma, zou menging
ontwikkeling gebracht moeten worden. Zoals hierboven vermeld
met wonen nader onderzocht moeten worden. In dat kader is tevens
worden bovendien ook op bestaande terreinen kansen gezien om (een
heractivering van het station een interessante overweging. Hiermee
deel van) deze operatie te laten plaatsvinden.
ontstaan op de as Winschoten – Groningen diverse stationsknopen met verdichtingspotentieel en onderscheidend vermogen binnen de gemeente Midden-Groningen.
Een mogelijke locatie voor uitbreiding wordt gezien aan de westzijde van het huidige Rengers terrein, waar momenteel nog ruimte voor ontwikkeling en intensivering is. De locatie Rengers West
Voor verplaatsing van bedrijven is een locatie in de relatieve nabijheid
zou goed ontsloten zijn via de A7 en sluit aan op het bestaande
van de huidige situering veelal gewenst. Een aantal bestaande
bedrijventerrein, maar grenst ook aan het lintbebouwing van de
terreinen zou hiervoor ten dele kunnen worden aangewend. Voor
Rengerslaan. Bovendien ligt de locatie in de nabijheid van de linten
de Gouden Driehoek geldt dat er nog ruimte aanwezig is voor
van Borgweg en Westerbroek. Deze omgeving maakt ook deel uit
doorontwikkeling binnen de huidige opzet. En net als voor Rengers
van het landschappelijk kader, waarmee direct wordt gewezen op de
geldt dat er conform huidige invulling ruimte is voor industrie,
noodzakelijkheid van een zorgvuldige aansluiting op de schaal van
logistiek en grote bedrijven. Desalniettemin is er vanuit het oogpunt
de linten (bijvoorbeeld gepaste afstand aanhouden) en kwalitatieve
van toekomstbestendigheid en uitstralingsniveau winst te behalen.
overgang op het landschap. Nader te beschouwen valt op welke wijze
Hoewel dit mogelijk als drempel kan werken, is zowel bij nieuwe
dit ingevuld kan worden: harde overgang, verweven of gradiënt.
vestigingen als bij verplaatsing zorgvuldigheid nodig bij deze thema’s.
Qua doelgroep komen logistieke en grotere bedrijven in beeld
Vooral omdat we nu al weten dat de harde botsingen die we nu al
waarvoor elders geen ruimte blijkt. Potentieel zou deze locatie
kennen op sommige plekken, gevolgen hebben voor de leefbaarheid
daarmee ruimte kunnen bieden aan XL ontwikkelingen tot boven de 2
in het gebied.
hectare per perceel.
Op Westerbroek worden kansen voorzien voor circulaire industrie
Het bestaande bedrijvenpark De Gouden Driehoek is tevens goed
en onderlinge synergie, daar waar de werklocatie ruimte biedt
bereikbaar en heeft nog ruimte om geïntensiveerd te worden met
voor industrie en watergebonden bedrijvigheid. Besef van de
bedrijvigheid. Oostelijk hiervan is er ruimte voor een potentiele
locatiekwaliteiten met de ligging aan het water is essentieel voor
uitbreiding. Randvoorwaardelijk is dat pas bij volledige benutting van het huidige terrein overgegaan zou kunnen worden op nieuwe
58
uitbreiding. Qua profiel en ontsluitingsmogelijkheden ligt het minder
haalbaarheid en wenselijk van vestiging van grote ruimtevragers moet
voor de hand hier in te zetten op XL ontwikkelingen.
plaatsvinden in een gebiedsproces.
Ten zuiden hiervan is er in de Tussenklappenpolder eventueel ruimte
Hiermee wordt duidelijk dat er voor de gemeente Midden-Groningen
voor grote ruimtevragers, bedrijvigheid in de categorieën XL en
meerdere opties zijn en daarmee dat er diverse paden te bewandelen
XXL. Ook hiervoor speelt de ontsluitingskwestie en zal hoog ingezet
zijn, maar er geen makkelijke route is. Het vereist strategische
moeten worden op zorgvuldige aansluiting op het landschap. Zoals
afweging en durf om te kiezen, waarbij dus ook opties komen te
vermeld in het Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33 geldt voor
vervallen om te komen tot een strategie met brede maatschappelijke
de Tussenklappenpolder nadrukkelijk dat een onderzoek naar de
relevantie.
Referenties voor transformeren huidige terreinen voor beide gemeentes
Arbon en Zenith in Rhenen
Diviande in Veenendaal
Grozette in Woerden
ViaVac in Lopik 59
Tabel met Uitbreidingslocaties in Midden-Groningen Uitbreidingslocatie
Rengers West
Type ruimtelijk economisch milieu:
Toekomstbestendig functioneel (extensief) werkmilieu
Economisch profiel
• • •
Ruimtelijk profiel
• • • • • •
Toekomstbestendige ontwikkeling
• • • • • • • •
60
Bedrijven met een grotere logistieke component (logistiek, groothandel, grotere bouwbedrijven, etc.) Industrie met een hogere mate van omgevingshinder Bedrijven met een relatief grote individuele omvang Perceelomvang XL, biedt ook ruimte boven 2 hectare Goed ontsloten via A7 Hoogwaardige uitstraling van bebouwing en openbare inrichting Hoge mate van duurzaamheid van vastgoed Zorgvuldige aansluiting op schaal en maat van nabijgelegen lintbebouwing, bijvoorbeeld door gepaste afstand en kwalitatieve impuls in te behouden open gebied Landschappelijke inpassing: hanteer type tussenzone (verweven) of graduele overgang (overloop) (zie hiervoor handvatten zoals aangereikt onder ambitie: Aantrekkelijke en toekomstbestendige woon- en/of werkomgeving (pagina 33).
Verplicht parkmanagement Goede digitale ontsluiting, teneinde digitalisering van bedrijven te kunnen faciliteren Groene energie neutraal/opwekkend Circulair materiaalgebruik Klimaatadaptatie in de openbare ruimte, om hittestress en wateroverlast tegen te gaan Meervoudig ruimtegebruik, bijvoorbeeld daken te gebruiken voor zonnepanelen en/of het realiseren van groene daken; Gezamenlijke faciliteiten (bijv. vergaderruimte, horeca en parkeerruimte), om ontmoeting te stimuleren en de beschikbare ruimte zo efficiënt mogelijk te benutten Een gezonde werkomgeving, met ruimte voor een ommetje, recreatief groen en/of logische openingen om gebruik te maken van de recreatieve waarde van het omliggende landschap.
Tabel met visie op bedrijventerreinen in Midden-Groningen Naam terrein Gemeente Midden Groningen
Type ruimtelijk economisch milieu
Contextuele oriëntatie
Doelgroep bedrijvigheid
Westerbroek
Toekomstbestendig functioneel (extensief) werkmilieu
Watergebonden
Grootschalige (zware) industrie met een circulaire component. Regionale oriëntatie. Bijvoorbeeld een circulaire hub, asfalt/betoncentrale. Functionele uitstraling.
Foxhol
Toekomstbestendig functioneel (extensief) werkmilieu
Watergebonden
Grootschalige industrie met een circulaire component. Regionale oriëntatie. Bijvoorbeeld een circulaire hub, asfalt/beton centrale. Functionele uitstraling.
Rengers
Toekomstbestendig hoogwaardig (intensief) werkmilieu
Snelweggebonden
Grootschalige logistiek. Regionale oriëntatie. Hoogwaardige uitstraling.
Martenshoek-Zuid
Dorps gemengd werkmilieu
Lintgebonden
MKB met lagere milieuhinder (met publiekstrekkende functie, bijvoorbeeld een showroom of speciaalzaak). Commerciële dienstverlening. Lokale oriëntatie. Moderne en overzichtelijke uitstraling.
MartenshoekFoxham
Dorps gemengd werkmilieu
Lintgebonden
MKB met lagere milieuhinder (met publiekstrekkende functie, bijvoorbeeld een showroom of speciaalzaak). Commerciële dienstverlening. Lokale oriëntatie. Moderne en overzichtelijke uitstraling.
Hoogezand-Noord
Dorps gemengd werkmilieu
Watergebonden
MKB met lagere milieuhinder (met publiekstrekkende functie, bijvoorbeeld een showroom of speciaalzaak). Commerciële dienstverlening. Lokale oriëntatie. Moderne en overzichtelijke uitstraling.
Sappemeer-Oost
Dorps gemengd werkmilieu gemengd met intensief werkmilieu
Spoorgebonden
Grootschalige industrie en andere functies met een hoge milieucategorie. Uitstralingsniveau is hoofdzakelijk functioneel.
Het bedrijvenpark De Gouden Driehoek
Toekomstbestendig functioneel (extensief) werkmilieu
Snelweggebonden
MKB en (grootschalige) logistiek. Moderne en overzichtelijke uitstraling.
IndustriewegZuidbroek
Dorps gemengd werkmilieu gemengd met extensief werkmilieu
Watergebonden
Grootschalige industrie en andere functies met een hoge milieucategorie en een circulaire component. Uitstralingsniveau is hoofdzakelijk functioneel. Er is een goede overgang gewenst tussen dorp en bedrijvigheid ten zuiden van het Winschoterdiep.
Uitbreidingslocatie Rengers West
Toekomstbestendig hoogwaardig (intensief) werkmilieu
Snelweggebonden
Grootschalige logistiek. Regionale oriëntatie. Hoogwaardige uitstraling.
Uitbreidingslocatie Gouden driehoek
Toekomstbestendig functioneel (extensief) werkmilieu
Snelweggebonden
Grootschalige industrie en andere functies met een hoge milieucategorie en een circulaire component. Uitstralingsniveau is hoofdzakelijk functioneel.
Uitbreidingslocatie Tussenklappenpolder
Toekomstbestendig functioneel (extensief) werkmilieu
Snelweggebonden
Grootschalige industrie en andere functies met een hoge milieucategorie en een circulaire component. Uitstralingsniveau is hoofdzakelijk functioneel.
61
Slotoverwegingen Ter afsluiting van het ruimtelijk-economische deel van de visie delen
Ten derde: de locaties waar in deze visie mogelijkheid tot uitbreiding
we hieronder nog enkele overwegingen die voor een goed begrip van
van bedrijventerrein wordt voorzien, hebben allemaal inherent
het document nog expliciet verdienen te worden benoemd.
dezelfde locatiekwaliteiten. De locaties zijn bijvoorbeeld allemaal goed ontsloten aan de A7, nabij de stad Groningen en er is potentieel
Ten eerste: we vinden het nuttig om voor de watergebonden
ruimte voor bedrijven van een grootschaligere omvang. Voor een
bedrijvigheid in te zetten op een gemeente-overstijgende blik.
zorgvuldige ontwikkeling – zowel vanuit perspectief van economie
Watergebonden kavels zijn schaars, maar van groot belang voor het
als vanuit het perspectief van landschap – is het niet wenselijk om
functioneren van de bestaande bedrijvigheid, het kunnen faciliteren
meerdere terreinen met dezelfde propositie in de markt te zetten, ook
van nieuwe, circulaire industrie en voor het realiseren van een
al is er in beide gemeenten een vraag naar bouwgrond. Onderlinge
modal shift van logistieke ladingstromen. Dat tekent het belang van
concurrentie is onnodig en draagt niet bij aan betere harmonie
het zorgvuldig benutten van de kades aan het Winschoterdiep in
tussen economie en landschap. Het is dus wenselijk om de nieuwe
beide gemeenten. Het bedrijventerrein Westerbroek, in de gemeente
terreinen op deze as sterker ten opzichte van elkaar te profileren en/
Midden-Groningen, heeft daarin een bijzondere positie, omdat hier
of zelfs gefaseerd ten opzichte van elkaar te ontwikkelen. Daarbij
bij uitstek ook ruimte is voor extensievere watergebonden functies
zijn verschillende opties denkbaar. Bijvoorbeeld een onderscheid
met een zekere mate van omgevingshinder. Dat zijn kwaliteiten
in grootteklasse: Meerstad leent zich qua omgeving minder voor
die met name voor de nieuwe, circulaire industrie van belang zijn,
XL-bedrijven (> 3 ha) dan Rengers-West en De Gouden Driehoek.
bijvoorbeeld industrie, gericht op het verwerken van bouw- en
Dat geldt in het bijzonder voor het deel dat aan de Driebondsweg is
sloopafval. Daar kunnen beide gemeenten in gezamenlijkheid een
ingetekend. Daarnaast stellen we ons voor dat Rengers-West en ook
sterke propositie in de markt zetten. We adviseren om zuinig te
De Gouden Driehoek zich voor een slag zwaardere bedrijven (in
zijn op deze plekken en bij planvorming of toetsing van initiatieven
mate van omgevingshinder) lenen dan Meerstad en daarmee beter
helder af te wegen waar watergebonden bedrijven wel of niet
geëquipeerd zijn voor grootschalige industrie. De plekken moeten
toekomstbestendig gefaciliteerd kunnen worden.
zich niet van elkaar onderscheiden waar het gaat om ambities voor intensiteit, duurzaamheid, klimaatadaptatie en verblijfsklimaat.
Ten tweede: we voorzien dat de spoorverbinding tussen beide gemeenten een grotere potentie heeft dan dat nu verzilverd wordt. De
Daarvoor moet voor iedere ‘greenfield-ontwikkeling’ een hoog niveau nagestreefd worden.
as heeft een diversiteit aan stationslocaties, waaronder vier stations in Midden-Groningen. In het kader van het huisvesten van economische
Het draagt bij aan het beoogde resultaat – niet onderling concurreren
functies, het faciliteren van arbeidspendel tussen beide gemeenten en
en als gehele regio een sterke propositie in de markt zetten – als
wellicht ook de woning- en verstedelijkingsopgave kan hier potentieel
leads en acquisitie onderling afgestemd worden, bijvoorbeeld in één
meer winst en onderlinge interactie tussen beide gemeenten
gezamenlijk bedrijvenloket. Uiteindelijk kiezen bedrijven, binnen de
gerealiseerd worden. Wees daarbij wel beducht op maakbaarheid: niet
kaders die worden geboden (zie vorige alinea), hun eigen weg. Maar
alle functies en doelgroepen lenen zich hiertoe. De stationsgebieden
aanvullend kunnen de ‘eigen’ terreinen als eerste worden aangeboden
op deze lijn hebben nog weinig plaatswaarde (place-to-be), dus een
aan bedrijven die binnen de gemeente op hun bestaande locatie uit
dergelijke inzet op onderlinge interactie tussen beide gemeenten zal
hun jasje groeien en/of bedrijven die beter op een andere plek passen
altijd gepaard moeten gaan met het creëren hiervan. Bijvoorbeeld
om zo de ambities op bestaande locaties te realiseren.
door een uniek programma te realiseren, dat de initiële perifere ligging van de stations compenseert en als vliegwiel kan dienen voor verdere ontwikkelingen.
62
Boven de Bieleveldslaan kijkend richting de Hoofdweg 63
7
Inspiratiekaart met acht sleutelplekken
5 1 4 2
3
Inspiratiekaart
6
De in de voorgaande hoofdstukken besproken voorstellen en principes op het gebied van economie, vaarverbinding, natuur en .
landschap komen samen op deze kaart Dit is geen blauwdruk, maar een perspectief voor hoe, door integraal naar opgaven te kijken, .
kansen kunnen ontstaan voor een aantrekkelijker landschap Een landschap waar het goed toeven is voor mens en dier, en ruimte is .
voor ecologie en economie Op de volgende pagina’s lichten we de .
inspiratiekaart verder toe aan de hand van acht sleutelplekken
Legenda Bewoond gebied
64
Mogelijkheid voor wonen in bosrijke omgeving
Bedrijventerrein
Zoekgebied wonen/water
Voorstel voor uitleglocaties bedrijventerrein, uitbreiden enkel waar nodig.
NNN en/of N2000 gebied
Zoekgebied vergroting Woldmeer
Stedelijk gemengd werkmilieu
Bebost gebied
Gepland zonneveld
Dorps gemengd werkmilieu
Water
Geplande windmolens
Toekomstbestendig hoogwaardig (intensief)
Zonneveld
Voorstel nieuwe natuur
Toekomstbestendig functioneel (extensief)
Hoofdweg
Voorstel nieuwe bosgebieden
Voorstel stadsstraat: Europaweg en Driebondsweg
A7
Voorstel nieuw bosgebied indicatief
Paarse lijn langs Hunze: bedrijven oriënteren met de Hunze als voorkant
Plannen voor nieuw woongebied
7 8
Behoud en versterking van
Bestaande vaarverbinding
historische woonlinten
Voorstel vaarverbinding Winschoterdiep - Woldmeer
Voorstel stadsentree/groene wig
Voorstel kanoroute en beek/vaartherstel
Bestaand fietsnetwerk
Doorlopende lijn: bestaande delen van de Hunze
Voorstel nieuw fietspad
Voorstel kanoroute, en op lange termijn mogelijk vaarroute
Voorstel hoofdfietsnetwerk
Gemeentegrens Groningen met omliggende gemeenten
Treinverbinding
Voorstel: transformatie NAM-locaties tot groene hoogwaardige ‘landgoederen’ met wisselende functies
Treinstation
1km
65
1
Hunze – Euvelgunne
De groenzone langs de Hunze ligt nog altijd als een prachtig reservaat, .
beschermd tussen de werkterreinen Maar deze bescherming was .
niet overal op tijd Pak de Hunze als projectoverstijgende opgave aan en breng de Hunze weer terug van uitmonding in het Eemskanaal .
tot aan het Winschoterdiep bij Waterhuizen Hiermee ontstaat een hoogwaardige entree van de stad, die de huidige barrière van .
bedrijventerreinen aan de oostkant van de stad volledig doorkruist
Daarnaast wordt de Hunze als vestigingsvoorwaarde nog onvoldoende .
benut Hier liggen kansen! Trek de groensfeer door tot in Euvelgunne en Oosterparkwijk en zorg dat mensen in hun pauze een aangenaam .
rondje kunnen lopen Het is een ontwerpopgave om de kracht van het voor meer verbinding met het omliggende werkterrein te zorgen
.
gebied als oase van historisch landschap te behouden, en tegelijkertijd
In de huidige situatie zijn bedrijven afgekeerd van de Hunze
In de voorgestelde situatie wordt de Hunzezone benut als voorkant
66
Zoom op visiekaart - Hunze – Euvelgunne
Nesciobrug als referentie voor mogelijke fietsbrug over Eemskanaal om via de Hunze direct de stad in/uit te kunnen fietsen
High Tech Campus Eindhoven als voorbeeld van vestigingsvoorwaarde: aantrekkelijke groen blauwe omgeving werkmilieu. 67
2
Stainkoeln en groene entree Euroborg
In de door ons benoemde ‘Euroborgentree’ komen verschillende opgaven bij elkaar: het is een zoekgebied voor windturbines, er zijn bestaande en geplande zonnevelden, bedrijfskavels die in de verkoop staan, en er is de Stainkoeln die ook op termijn een andere invulling .
moet krijgen Door dit als één project en één ontwerpopgave aan te pakken, kan dit een aantrekkelijke groene entree worden voor de stad Groningen waarbinnen alle functies hun plaats krijgen, en waar ook .
plaats is voor natuur en recreatie
Zoom op visiekaart - Stainkoeln en groene entree Euroborg
Strijp-S Eindhoven. Multifunctioneel gebied met bedrijfs-, recreatie-, natuur- en entreefunctie voor de stad. De Euroborgentree staat hier nog ver van, maar heeft ook deze potentie 68
VAM-berg in Drenthe als referentie voor Stainkoeln. De afvalbergen kunnen in de toekomst een recreatieve functie krijgen
Door Strijp S loopt de Groene Corridor die Eindhoven op een aantrekkelijke manier verbindt met Oirschot 69
Vaarverbinding en Hunze rondom Winschoterdiep
3
De kruising met het Winschoterdiep is niet eenvoudig te maken voor de nieuwe vaarverbinding, zoals in hoofdstuk 5 verder wordt .