Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Regio Groningen-Assen

•

bouwen rond OV

...de woningbouwopgave door meer mogelijkheden voor lokale energieproductie te creëren en de energiekosten voor wonen te verlagen. Energietransitie kan aanleiding zijn voor collectieve wijkorganisatie. werken

Thema: Groen Vergroening helpt...

samen leven en werken

•

Groenblauw: bij slechte inpassing kan nieuwe energie-infrastructuur leiden tot landschapsvervuiling. De energietransitie concurreert in ruimtebeslag met andere doelen, met name met groenblauw.

energie

collectieve wijkorganisatie nieuwe werkvormen

wonen

werken

De verschillende thema’s elkaar, dat biedt kansen.

schone mobiliteit

minder hittestress

mobiliteit

groen

energie

RGA 038

Uitwerking per Gemeente De thematische opgaven komen bij elkaar op verschillende plekken binnen de regio. Ieder gebied heeft een eigen rol en specifieke inzet binnen de Ontwikkelperspectief.

De verstedelijkingsstrategie bestaat uit ruimtelijke bouwstenen, die op verschillende manieren te ordenen zijn. In dit hoofdstuk per deelgebied:

Thema’s

Schaal

Principe

Wonen

1

Werk

2

XL

Gemeente

Type Project Programma

3

Mobiliteit 4

Groen L

Energie

5

6 7

Integratie per gemeente

RGA 039

Landschap van wierden en zeeklei

Integratie per gemeente Diversiteit aan landschappen Alle opgaven komen samen in de zeven gemeenten in de RGA. De kansen en schuurpunten die deze gemeenten zien staan per gemeente uitgewerkt. Daar waar kansen en schuurpunten bij meerdere gemeenten zijn gesignaleerd, zijn deze verwerkt in het voorgaande hoofdstuk “Wisselwerking tussen de thema’s”. In de Uitvoeringsagenda werken Rijk en Regio integraal de opgaven verder uit, waarin kansen en schuurpunten een plek krijgen.

Leefkwaliteit centraal

Vernieuwing en transformatie van het stedelijk gebied

(Proef-)Tuin van de stad

Groene long tussen beide steden

Vijf thematische kaartlagen gecombineerd De kaart op deze pagina is een samengesteld beeld van de vijf thematische kaarten in het hoofdstuk hiervoor:

1. 2. 3. 4. 5.

Wonen Werken Mobiliteit Groen Energiesysteem Intensiveren hart van de groene stad

Gemeente Assen Intensiveren hart van de groene stad

Assen is de tweede gemeente van de regio met een belangrijke woonfunctie en relatief veel werkgelegenheid. Assen heeft een regiofunctie met een groot verzorgingsgebied; vooral ook buiten de regio Groningen Assen. Assen heeft een groen karakter met ontspannen woonmilieus en uitstekende voorzieningen. Assen heeft na Groningen de grootste nieuwbouwopgave, die voor een deel is geconcentreerd in de binnenstad en bedrijventerrein het Havenkwartier nabij het NS-intercity station. Assen heeft meer dan voldoende woningbouwruimte om het verwachte programma tot 2040 te kunnen realiseren. Door een afgewogen combinatie van verdichting, maar ook vergroening en verduurzaming ontstaat er ruimte voor ontspannen stedelijk wonen. In de Ambitie Agenda koppelt Assen de ruimte voor woningen nadrukkelijk aan de beschikbaarheid van banen. De nadruk ligt daarbij op datgene waar we al goed in zijn. Zoals het veiligheidscluster inclusief opleidingen en Rijksdiensten. En werkgelegenheid in energie- en zorgsector, waarbij er bijvoorbeeld voor de al aanwezige biotech bedrijven volop mogelijkheden zijn om hoog boven zeeniveau veilig en duurzaam te groeien. Met deze focus in de Ambitie Agenda geeft Assen uitvoering aan de aanbevelingen van Elke Regio Telt. De Omgevingsvisie van heeft als leidend principe: Ontspannen stedelijkheid. De stad verenigt het beste van twee werelden – het is de perfecte tussenmaat.

Een bruisende stad met alle voorzieningen die je mag verwachten, zonder de nadelen die zich voordoen als het te groot. De afgelopen decennia is Assen met de FlorijnAs beter ontsloten en aantrekkelijker geworden. De realisatie van het nieuwe station en de Stadsboulevard zijn hier mooie voorbeelden van. En door de projecten Blauwe As en Assen aan de Aa zijn de groene en blauwe kwaliteiten nog beter de stad in getrokken. Assen gaat op dit spoor verder. Assen wordt nog mooier. Om invulling te geven aan de ambitie van Ontspannen stedelijkheid, zijn er drie richtinggevende principes geformuleerd: Groene stad van het Noorden, Dynamische hoofdstad en Verbonden stad.

Hoofdopgave Wonen Met de focus op vernieuwing en verdichting in het hart van de stad zet Assen als groene stad van het noorden zich steeds steviger op de kaart. De verstedelijkingsopgave draagt bij aan het versterken van de binnenstad als regionaal voorzieningencentrum, maar ook aan het versterken van de ruimtelijke kwaliteit en het creëren van meer verbinding. In het hart van de stad wordt gewerkt aan een transformatie van het winkelgebied met leegstand naar een compact, aantrekkelijk en groen woon-winkelgebied. In het Havenkwartier wordt een verouderd bedrijventerrein getransformeerd naar een duurzaam en groen woonwerkgebied. Nieuwe woningen in deze twee gebieden en de schil rondom de binnenstad voegen een kwalitatief gemengd woon-werkmilieu toe aan de stad. Een ander groot deel van de woningen wordt toegevoegd in de wijk Kloosterveen. Die woningen vallen onder het geliefde woonmilieu ‘stadsrand’ (Parkachtig en ruim wonen). De doorontwikkeling van de wijk kan relatief snel gebeuren. De bestaande wijken worden van binnenuit vernieuwd. Op de vrijkomende plekken zien we kans om met een ander aanbod te komen. Daarbij gaat het zowel om verdichten bij de voorzieningen/wijkcentra, als verdunnen en meer grondgebonden wonen aan de randen. Hoofdopgave Werken Qua werkgelegenheid profileert Assen zich als stad in de gezondheids-economie en dan met name de technische kant daarvan.

In het gebied Assen Zuid-Oost ontstaat een nieuwe dynamiek met potentie tot een nieuwe werkgelegenheid nabij het station in een groen landschappelijke setting. Ook de vrijkomende ruimte bij de kazerne biedt kansen. Naast de grote zorgclusters in de stad verbindt de Tech Hub bij het Havenkwartier bedrijven op het gebied van innovatie in de zorg en bindt ze aan de stad. Er liggen nog interessante transformatiekansen in Assen. Er is ook sprake van ontwikkelingen in de onderwijssector inclusief een beweeg en beleefpark met sportonderwijs. Assen ontwikkelt zich steeds meer tot een HBO stad. Werklocaties moeten bijdragen aan de kwaliteiten van Assen zoals gedefinieerd in Ontspannen Stedelijkheid. Veel werklocaties voldoen daar al aan, ze liggen er prima bij en hebben een groen karakter. Helaas geldt het niet voor alle werklocaties. Daar wordt vooral ingezet op het

RGA 040

Gemeente Assen

RGA

Intensiveren hart van de groene stad

toekomstbestendig maken en verduurzamen van de terreinen met ruimte voor klimaatadaptatie. Het realiseren van aanvullende grootschalige bedrijvigheid, ook op de schaal van de regio, zal een uitdaging met zich meebrengen. Zowel binnen- als buitenstedelijk heeft Assen hiervoor ruimte. Vrijkomende kantoorruimte biedt o.a. kansen.

landschap meer nabij ervaren. Er wordt stevig ingezet op groenblauwe netwerken, het toevoegen van groen en versterken van de biodiversiteit, zodat overal in Assen de groene ervaring al bij de voordeur begint. Het doel is om de ambitie van Groene Stad van het Noorden verder te versterken. Bijzondere aandacht is er voor het vergroenen van de binnenstedelijke pleinen en winkelstraten. De nieuwe (concept) Groenvisie geeft hier richting aan.

Mobiliteit

Energie

De demografische en economische groei van Assen leiden tot intensivering van het grondgebruik en een toenemende mobiliteitsvraag. In deze ontwikkelingen blijft het een prioriteit de bereikbaarheid van Assen op niveau te houden – en tegelijkertijd de uitstoot van broeikasgassen te reduceren. Dat geldt voor de regionale bereikbaarheid, maar ook voor de interne bereikbaarheid. Bij alle kwaliteitsverbeteringen die de gemeente Assen de komende jaren wil realiseren op het vlak van mobiliteit zal het op orde houden en verbeteren van de leefbaarheid een voorwaarde zijn. Dit zien we zowel terug in de maatregelen voor het verbeteren van de verkeersveiligheid voor alle verkeersdeelnemers en voor het verder versterken van de gezonde leefomgeving.

Innovaties in de energiesector kunnen worden versneld door de verstedelijkingsopgave hiervoor in te zetten (als experimenteerruimte), zowel in woningbouw als in het creëren van circulaire en duurzame werklandschappen. Op grote werklocaties worden zonnedaken toegepast.

Een belangrijk project wordt gevormd door de derde hoofdontsluiting van Kloosterveen. Hier wordt een nieuwe OV hub gesitueerd, die het westelijk deel van Assen nog beter zal verbinden met de stad en regio. Daarnaast zal het Havenkwartier autoluw worden ingericht en worden ontsloten met een fietsverbinding over het spoor.

De energietransitie wordt opgepakt in combinatie met de herstructureringsopgave (bijvoorbeeld bij de proeftuin in de wijk De Lariks) of bij de plannen om de zogenaamde bloemkoolwijken een impuls te geven. Het gaat dan om het verbeteren van de woningkwaliteit en –uitstraling en de openbare ruimte, het behoud van voorzieningen en het versnellen van de doorstroming. Het verduurzamen van woningen vormt een belangrijke schakel in deze bredere verbeteraanpak voor deze wijken. Uitdagingen

•

Groen

Voor alle wijken geldt dat verbindingen voor langzaam verkeer binnen de stad beter kunnen, waardoor lopen en de fiets aan aandeel wint en inwoners het rijke omringende

•

Bereidheid ontwikkelaars om iets extra’s te doen / geen onvoldoende dekking voor extra’s/ borging kwaliteit: Als regio en Assen hebben we hoge ambities. Dit wordt niet altijd gedeeld door de ontwikkelaars die de investeringen moeten doen.

•

Eigendomsposities: Als gemeente hebben geen eigendommen op een aantal sleutellocaties waardoor we afhankelijk zijn van marktpartijen.

•

Implementatie Omgevingswet: Te midden van alle transities zitten we met de invoering van de Omgevingswet en het maken van een omgevingsplan. Dit kan onduidelijkheid geven.

•

Hoge onrendabele top: In Assen hebben we bij de binnenstedelijke projecten te maken met een onrendabele top. Deze kosten hiervan kunnen we als gemeente niet alleen dragen en is steun van het Rijk nodig. Ook voorinvesteringen in de gebiedsontwikkeling vraagt om Rijksmiddelen.

•

Onvoldoende capaciteit: De ambities zijn hoog, maar de capaciteit om deze ambities uit te voeren is er onvoldoende. Dit geldt zowel voor de overheid als voor de marktpartijen.

•

Puzzel om alles (incl. groen en klimaatadaptatie) te realiseren in bestaand stedelijk gebied: We willen groen toevoegen in bestaande stedelijk gebied en ook de stad klimaat adaptief maken. Dit is vaak complex en duur, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van ondergrondse infrastructuur. Waar het gaat om klimaatadaptatie moeten we ook investeringen doen in nog niet afgeschreven infrastructuur zoals wegen en rioleringen.

•

Waar gaan we alle nieuwe bedrijvigheid een plek geven?: Voor de woningbouw is er een zorgvuldig proces geweest om te bepalen op welke locaties gebouwd kan worden. Gaan we dit ook doen voor de realisatie van nieuwe bedrijvigheid? Willen we binnenstedelijke ruimte creëren dan vraagt dit forse investeringen.

Bij de realisatie van de Asser opgave is er een aantal uitdagingen:

Het verbeteren van de OV bereikbaarheid van bedrijventerreinen is nog een opgave.

In het landschap rondom Assen wordt onderzoek gedaan hoe landschapsontwikkeling (verbeteren ecologische structuur/ groen blauwe dooradering) kan samengaan met benodigde ruimte voor energietransitie, transitie van de landbouw, bosaanplant, sport en ontspanning. Het aantrekkelijke landschap is in Assen altijd nabij, ook in 2040. Het Drents Programma Landelijk Gebied biedt hier ook kansen.

041

•

Stikstof: Rond Assen liggen drie voor verzuringgevoelige Natura 2000 gebieden. Dit levert beperkingen op bij de realisatie van woningen, bedrijven en infrastructuur. Een deel van beperkingen kan worden opgevangen door intern salderen. Het is zaak dat deze mogelijkheid blijft bestaan. Proces DPLG met onduidelijkheid en traagheid: Het creëren van stikstofruimte zal voor een grootdeel moeten worden gevonden in beperking van de uitstoot in de landbouw. De processen om hiertoe te komen, hebben hun tijd nodiggaan traag. Diteze traagheid kan ook vertraging betekenen van de gemeentelijke groene ambities in het buitengebied.

Gemeente Assen

RGA

Intensiveren hart van de groene stad

042

Sleutelproject Havenkwartier

Sleutelproject Binnenstad

Door de uitbreidingen met nieuwe wijken rondom de kern van Assen, is het Havenkwartier steeds meer in het centrum van de stad komen te liggen. Het Havenkwartier heeft als bedrijventerrein zijn beste tijd gehad. Juist deze plek tegen de binnenstad aan, naast het water en op loopafstand van voorzieningen en het openbaar vervoer, is uitermate geschikt voor het realiseren van een nieuwe wijk in een groene en aantrekkelijke openbare ruimte.

De binnenstad van Assen is volop in ontwikkeling. In 2016 was de leegstand van winkelruimte opgelopen tot 22%, ver boven de acceptabele leegstand. Sindsdien hebben ondernemers, vastgoedeigenaren, culturele organisaties en de gemeente de handen ineen geslagen om de binnenstad een positieve impuls te geven. Dat doen we door het centrum compacter te maken, winkelruimtes te transformeren en woningen toe te voegen.

We zetten in op de bouw van ongeveer 650 voornamelijk betaalbare huur- en koopwoningen met voorzieningen voor werken, ontmoeten en verblijf en bijpassende infrastructuur. Het unieke, stoere en industriële karakter door de kade en de aanwezigheid van bijzondere graansilo’s zijn kansen voor een levendig, ontspannen en tegelijk ook stedelijk woonmilieu. We voegen een nieuw en eigen stukje stad toe waardoor Assen nog aantrekkelijker wordt voor een brede doelgroep. En we verbinden deze nieuwe wijk met de rest van de stad en het Drentsche Aa gebied.

We hebben een keuze gemaakt waar het publiekshart van Assen zich in de toekomst concentreert. Namelijk rond de Brink, het Koopmansplein en De Nieuwe Kolk. Dit betekent dat de straten in het noordoostelijke deel van de binnenstad in aanmerking komen voor transformatie. Het belangrijkste alternatief voor de winkels is wonen. We denken circa 600 woningen aan de binnenstad toe te voegen. Daarmee voorzien we in de behoefte aan hoogstedelijk wonen in Assen.

Naast de transformatie van het vastgoed investeren we ook in de kwaliteit van de openbare ruimte. Het nieuwe Koopmansplein is in 2021 opgeleverd. De volgende stap is de herinrichting van de winkelstraten daaromheen. En zo blijven we de komende jaren investeren in een aantrekkelijke en goed functionerende binnenstad, waar het goed ondernemen, verblijven en wonen is.

Gemeente Groningen Leefkwaliteit centraal

Groningen is verreweg de grootste gemeente in de regio. Groningen is de motor van de noordelijke economie met bijna 240.000 inwoners en 150.000 banen. De stad heeft een grote regiofunctie: dagelijks reizen circa 180.000 mensen naar Groningen voor werk, onderwijs, winkelbezoek, recreatie of andere doeleinden. Groningen groeit al jaren hard. Om de groeiopgave in goede banen te geleiden heeft de gemeente in 2022 de geactualiseerde omgevingsvisie “Levende Ruimte, het vervolg op de Next City” vastgesteld. Groningen kiest ervoor de groei op te vangen in de bestaande stad en de groene ruimte tussen de stad en de omliggende dorpen open te houden. Met de visie wordt ontwikkeling mogelijk gemaakt, maar ook het verleden gekoesterd. Groningen blijft een compacte stad in een rijk cultuurlandschap. Een aantal speerpunten: •

de gemeente gereed maken voor een groei naar 250.000 inwoners via onze grote ontwikkellocaties Suikerzijde, Stadshavens, Meerstad, Reitdiepzone en Oosterhamrikzone.

•

Campus Groningen en de mbo-campussen op Suikerzijde en Kardinge als dragers van gemengde gebiedsontwikkeling;

•

investeren in de kwaliteit van de binnenstad, meer ruimte voor de voetganger en fietser en zero-emissie in 2025;

•

openbare ruimte verbeteren door terugdringen van de autodominantie in de stad via het concept van de ‘doorwaadbare stad’;

•

ongelijkvloers maken van de Westelijke Ringweg in navolging van de Ring-Zuid en ontwikkelen van een nieuw Station Suikerzijde.

•

Uitvoering van het groenplan Vitamine G, klimaatadaptief maken van de gemeente door toevoegen van meer groen en water.

•

goede woningen, een prettige leefomgeving en sterke voorzieningen als belangrijke randvoorwaarden voor de sociale opgave in de wijken en dorpen.

•

versnellen van de energietransitie door zelf de regie te nemen via een gemeentelijk energieontwikkelbedrijf.

RGA 043

Hoofdopgave Wonen Het grootste deel van de regionale opgave zal in de gemeente Groningen landen. Groningen kiest ervoor om 2/3 van de opgave binnenstedelijk te realiseren en 1/3 groenstedelijk. De belangrijkste binnenstedelijke ontwikkelzones zijn de grootschalige NOVEX-woningbouwlocaties Suikerzijde (5.000 woningen), Stadshavens (3.400 woningen). Waar Suikerzijde een gemengd programma krijgt als volwaardige stadswijk, zal Stadshavens een hoogstedelijke dichtheid kennen. Naast deze locaties maken we de Reitdiepzone en de Oosterhamrikzone af en ontwikkelen we het Stationsgebiedzuidzijde en later ook de noordzijde. De belangrijkste groenstedelijke locaties zijn Meerstad (8.000-10.000 woningen) en De Held 3 (1.800 woningen). Deze locaties zijn ook nodig om de gewenste vraag naar een groenstedelijk woonmilieu te kunnen voorzien. Om voldoende woningen voor iedereen te realiseren hanteren we voor nieuwbouw een doelstelling van 30-40-30: 30% sociale woningbouw, 40% middensegment en 30% duur. Dit betekent overigens niet een harde doelstelling voor elke wijk of bouwplan. We maken onderscheid in de wijk waarin het bouwplan ligt. Zo willen we in het zuiden van de stad meer sociale huur en in het noorden van de stad juist relatief meer andere segmenten toevoegen.

Ook zijn de financiële mogelijkheden in de grondexploitaties van met name de grote ontwikkellocaties Suikerzijde, Stadshavens en Meerstad beperkt. Naast het wonen in de uitbreidingslocaties vindt er wijkvernieuwing in de noordelijke stadswijken plaats. In de wijken wordt extra programma toegevoegd en verdicht, wordt een warmtenet aangelegd en worden woningen verduurzaamd en van het aardgas gehaald. Groningen biedt ook ruimte aan het wonen in de dorpen, passend bij de schaal en maat van het betreffende dorp. Dit doen we niet vanwege de aantallen maar om de leefbaarheid van de kleine kernen in de gemeente te stimuleren. In het kader van de NOVEX Lelylijn wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn om na 2040 extra programma binnen de gemeente toe te voegen.

Gemeente Groningen

RGA

Leefkwaliteit centraal

Hoofdopgave Werken Als banenmotor van het Noorden is het noodzakelijk dat werk meegroeit met de bevolkingsgroei. Om de kenniseconomie verder te ontwikkelen zetten we nadrukkelijk in op campussen in de stad als onderdeel van de gebiedsontwikkelingen: Zernike Campus, de Healthy Ageing Campus, de MBO-Campus op Suikerzijde en de vitaliteitscampus Kardinge. Daarnaast is een belangrijke opgave om onze werklocaties toekomstbestendig te maken. Dat gaat dan onder andere over Westpoort, Driebond, Roodehaan, Corpus den Hoorn, Hoendiep, Peizerweg. Tegelijkertijd zien we op verouderde locaties, zoals langs het Eemskanaal, transformatie naar gemengde woonwerkgebieden. Niet elk bedrijf leent zich voor een dergelijk gemengd gebied. We onderzoeken de mogelijkheden om langs de A7 ter hoogte van Meerstad een nieuw bedrijventerrein aan te leggen. Onze grootste werklocatie is de binnenstad. Om de binnenstad toekomstbestendig te maken richten we de openbare ruimte opnieuw in en werken we aan de zogenaamde ‘functiemix’ van wonen, werken en recreatie. We onderzoeken de mogelijkheid voor een gemeentelijk ontwikkelbedrijf. Mobiliteit Met onze mobiliteitsvisie ‘Groningen Goed op Weg’ zetten we de volgende stap in ons mobiliteitsbeleid. Van oudsher is Groningen een gemeente waar de fiets de slimste, snelste en meest gezonde manier is om je te verplaatsen. Nu geven we ook de voetganger ruim baan.

Fietsers én voetgangers krijgen letterlijk en figuurlijk veel meer ruimte. Dat gaat ten koste van de ruimte die de auto nu inneemt. We nemen op steeds meer wegen afscheid van de ´autologica´. Zo noemen we het denken waarbij de auto als vanzelfsprekend centraal staat. In onze binnenstad en het centrum van Haren hebben we deze omslag in denken al een tijd geleden met succes gemaakt. Het loslaten van de autologica omarmen we vanaf nu op nog meer plekken in onze gemeente. Onze wijken en dorpen worden voor de auto ‘doorwaadbaar’. We brengen de maximumsnelheid voor autoverkeer terug naar 30 kilometer per uur op bijna elke weg binnen de bebouwde kom. Langzaam verkeer krijgt meer prioriteit. Verder gaan we verkeersstromen vaker mengen. We verminderen het aantal geparkeerde auto’s op straat. Zo creëren we de ruimte om onze straten opnieuw in te richten en verhogen we de verkeersveiligheid.

044

Tegelijkertijd willen we een bereikbare gemeente zijn en blijven. Onze stad trekt dagelijks bijna evenveel bezoekers als dat er mensen wonen. We zetten alles op alles om iedereen een ruime keuze aan mobiliteit te bieden. Onze focus ligt daarbij op vervoer dat weinig ruimte inneemt, schoon is en ook gezond is. Binnen de stad en onze dorpen staan voetgangers en fietsers daarom bovenaan; bij de verbindingen met de regio zetten we fietsers en het openbaar vervoer voorop. Deelmobiliteit speelt daarbij een steeds belangrijkere rol. We zetten in op slimme vormen van vervoer die weinig ruimte in nemen en uitstootvrij zijn, zoals deelfietsen. De ring zal nog meer dan nu als verdeelring werken. Om onze verstedelijkingsambities te kunnen waarmaken is het noodzakelijk dat de Ring West ongelijkvloers en verdiept wordt aangelegd. Ook zetten we in op een nieuw station Suikerzijde. Daarnaast werken we aan een OV Toekomstbeeld 2040 waarin we de toekomstige structuur van het OV willen vastleggen. Met de Lelylijn verbinden we Groningen beter met de Randstad en later ook met Duitsland. We zien volop potentie voor aanvullend woon- en economisch programma in aanvulling op de opgave uit de verstedelijkingsstrategie. Groen Groningen is een gemeente die sinds de herindeling voor 2/3 uit landelijk gebied bestaat. Dit brengt nieuwe kansen en uitdagingen met zich mee.

Om de kwaliteiten van het landschap om de stad te behouden kiezen we nadrukkelijk voor inbreiding. De groene gebieden tussen Groningen en Haren, Zuidhorn en Ten Boer blijven open. In ons ruimtelijk beleid kiezen we daarom voor versterking van het groen in en om de stad. Zowel op de Grote Markt als in de wijken en in de dorpen. Nieuwe gebieden leggen we direct groen en klimaatadaptief aan. In de leidraad Nieuwe Ruimte hebben we de kaders voor aanpak van onze openbare ruimte vastgelegd. Groningen heeft geen grote stikstofproblematiek. De gemeente is wel kwetsbaar voor wateroverlast omdat al het water van het Drents plateau via de stad wordt afgevoerd naar zee. Ook ligt een deel van de gemeente beneden zeeniveau. Naast het versterken van het groen, zoals vastgelegd in het Groenplan Vitamine G, werken we daarom, samen met onze partners, aan herstel van het watersysteem van de Hunze. Met de Onlanden is een grootschalig

waterbergingsgebied aan de zuidkant van de stad aangelegd. We voeren onze klimaatagenda uit: wateroverlast voorkomen, hittestress voorkomen en verminderen, ruimtelijke kwaliteit verbeteren en kwetsbare groepen extra beschermen.

niet afgemaakt worden en kan er niet gestart worden met de ontwikkeling van de noordzijde van het Van Starkenborghkanaal. •

Voorzieningen: groei van de stad vraagt ook meegroeien van publieke/maatschappelijke voorzieningen: scholen, sportvelden, parken, recreatiemogelijkheden. Dit vraagt ruimte en een strategie.

•

Capaciteit in de markt en bij de overheid: de ambities zoals neergelegd in de woondeals en de verstedelijkingsstrategie zijn hoger dan de markt en de overheid op dit moment aankunnen door een gebrek aan capaciteit en hoge bouwkosten.

•

Klimaatadaptatie in de bestaande stad is duur maar ook complex. Soms betekent een straat klimaatadaptief maken dat er ontijdig moet worden geïnvesteerd. Ook zijn er beperkingen ondergronds: kabels en leidingen, archeologie waar we rekening mee moeten houden.

•

Voldoende ruimte voor werk: door binnenstedelijke transformatie en autonome groei wordt de druk op bestaande bedrijventerreinen groter. De vraag is of hier voldoende ruimte voor is, dat aspect is in de verstedelijkingsstrategie nog onvoldoende uitgewerkt.

•

Draagvlak voor energietransitie: de gemeente heeft hoge ambities op het gebied van de energietransitie, maar ziet tegelijk een vermindering van het draagvlak, met name in het landelijk gebied.

Energie Met de Routekaart Groningen Energieneutraal 2035 in de hand werken we op diverse fronten hard aan het versnellen van de energietransitie, zowel in de opwek van energie als in het terugdringen van het energiegebruik bij gebruikers. Groningen is ook één van de 100 Europese klimaatneutrale en slimme steden in 2030. We werken aan windpark Roodehaan. Voor zonne-energie kijken we eerst naar woningen, bedrijven en parkeerterreinen en onder voorwaarden naar nieuwe zonneparken, mits landschappelijk goed ingepast. Het beleid is er op gericht de opbrengsten van zon- en windparken ten goede te laten komen van de lokale gemeenschap. We onderzoeken de mogelijkheid om een gemeentelijk ontwikkelbedrijf voor energie op te richten. In de noordwestelijke stadswijken wordt een warmtenet gerealiseerd door Warmtestad. Voor de andere wijken en gebieden in de gemeente zal een mix worden ingezet van duurzame energiebronnen om van het aardgas af te komen. We gebruiken de energietransitie om de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad te verbeteren (groot onderhoud) en als accelerator voor de wijkvernieuwing. Voor hulp bij verduurzaming van woningen zetten we energiecoaches in. Uitdagingen Groningen heeft een aantal grote uitdagingen: •

Financiering: het realiseren van een betaalbaar programma heeft negatieve effecten op de grondexploitaties. Wij zijn als gemeente niet in staat om deze effecten alleen te dragen, hiervoor blijft rijkssteun noodzakelijk. Hetzelfde geldt voor voorinvesteringen die noodzakelijk zijn om gebieden tot ontwikkeling te brengen.

•

Infrastructuur: ondanks de toekenning van middelen uit de WoMo-middelen verwachten wij dat de infrastructuur de groei van het aantal inwoners op lange termijn niet aankan. Een voorbeeld daarvan is de Ring West, waar bovendien geluidsproblematiek speelt. Een ander voorbeeld is de Busbaanbrug. Zonder een nieuwe multimodale busbaanbrug kan de Oosterhamrikzone

Gemeente Groningen

RGA

Leefkwaliteit centraal

045

Westflank

Oostflank

De westflank van Groningen biedt ruimte voor een sprong in verstedelijking. Als de flanken zich ontwikkelen als subcentra in de stad ontstaat er meer evenwicht qua verdichting, voorzieningen, vervoersbewegingen, maar ook qua nieuwe impuls voor bestaande wijken.

In de oostflank groeit de stad langs het Eemskanaal van de binnenstad tot en met Meerstad. In dit gebied ligt een aantal grote gebiedsontwikkelingen. In de grootschalige woningbouwlocatie Stadshavens wordt een verouderd bedrijventerrein aan het water getransformeerd tot een binnenstedelijke woonwijk. Verderop ligt de grote gebiedsontwikkeling Meerstad waar rond een groot meer duizenden nieuwe woningen gebouwd worden. Om Meerstad aan de stad te verbinden wordt de ontwikkeling van het tussenliggende gebied (Eemskanaalzone/ Meerstad-Zuid) versneld ontwikkeld. Daarbij wordt rekening gehouden met cultuurhistorisch waardevolle elementen zoals de lintdorpen en het verkavelingspatroon. Ook het terugbrengen van de loop van de Hunze en herstel van het watersysteem maakt onderdeel uit van de ontwikkeling van de oostflank.

Belangrijke projecten in de Westflank zijn de ontwikkeling van de grootschalige woningbouwlocatie Suikerzijde als gemengd woon-werkgebied, een nieuw station Suikerzijde, de noordelijke stadswijken (oa herstructurering Selwerd) en de uitbreiding van De Held 3. Rijk en Regio voeren een gezamenlijk MIRT-onderzoek uit naar de integrale gebiedsgerichte bereikbaarheidsopgave van de Westflank van Groningen die voortvloeit uit de realisatie van de Verstedelijkingstrategie NOVEX-gebied Regio GroningenAssen, zowel op de Ring West, het onderliggend wegennet als duurzame mobiliteitsmaatregelen die voortvloeien uit de woningbouwopgave.

Gemeente Het Hogeland Landschap van wierden en zeeklei

Het Hogeland is een grote gemeente van Stad tot aan het Wad. De dynamiek varieert en daarmee ook de opgaven en kansen. Een deel van de gemeente ligt in het aardbevingsgebied. In het noordelijke deel liggen - vanuit het perspectief van het NOVEX-gebied Groningen- de kansen vooral binnen het gebied van de zeehavens. Het zuidelijke deel is onlosmakelijk verbonden met de Regio GroningenAssen en kent een grote interactie met de stad Groningen. In dit ontwikkelperspectief ligt de focus vooral (maar niet uitsluitend) op dat deel van de gemeente. Zo zijn Bedum en Winsum niet alleen de werk- en voorzieningencentra voor een groot omliggend gebied, maar ook geliefde woonplaatsen voor mensen die in Groningen en de rest van RGA werken. Hoofdopgave Wonen Het Hogeland kenmerkt zich vooral door compacte vitale kernen met dorpse woonmilieus, die ruimte bieden aan de vraag naar ruim wonen. Getalsmatig is de opgave in Winsum (368 woningen) en Bedum (369 woningen) het grootst. Sleutelprojecten hierbij zijn onder meer Munster in Winsum en Folkerda in Bedum, deze worden waar mogelijk versneld tot uitvoering gebracht. Deze projecten betreffen uitbreidingsplannen. De woonopgave wordt daarom waar mogelijk ook aangewend om de ruimtelijke kwaliteit en brede welvaart te verbeteren, waarbij aandacht is voor het historische landschap.

Naast deze uitbreidingen zijn er veel kansen voor inbreiding bijvoorbeeld door het vrijkomen van (maatschappelijk) vastgoed dat haar functie heeft verloren. Zo komen er in diverse dorpen schoolgebouwen vrij die een nieuwe functie moeten krijgen. Hier liggen goede kansen om woningen toe te voegen.

Hoofdopgave Werken De werkgelegenheid groeit waarschijnlijk het meest in Groningen en de Eemshaven (incl. uitbreiding Oostpolder). Waar nodig wordt op gepaste schaal nieuwe ruimte gecreëerd voor bedrijven, met name lokaal MKB, om te groeien en/of ruimte te maken voor transformatie van de vrijkomende locatie naar wonen. In Winsum wordt binnenkort een uitbreiding van het bedrijventerrein Het Aanleg opgeleverd. In Bedum is de verkenningsfase naar een potentiële uitbreidingslocatie voor bedrijventerreinen gestart. Omdat de meeste werklocaties geconcentreerd worden in de grotere kernen, kan een knelpunt ontstaan doordat er te weinig planologische speelruimte is voor werklocaties voor bedrijven uit de eigen kernen. Die zijn lokaal gebonden en dragen bij aan nabijheid. Mobiliteit In een plattelandsgemeente als Het Hogeland, met veel kleine kernen verspreid over een groot gebied, is de autoafhankelijkheid groot en nabijheid niet vanzelfsprekend. Er zijn zorgen over behoud van de bereikbaarheid van de kleine kernen, zeker met OV. Dit geldt met name voor het westelijke deel van de gemeente. Met de concentratie van woningbouw in de kernen Bedum en Winsum wordt ingezet op het benutten en intensiveren van de stationsdorpen/gebieden. Verder liggen er kansen met betrekking tot versterken fietsnetwerk en het versterken van de tangentiële verbindingen (in Het Hogeland vooral oost-west).

Met de doorfietsroutes voor het woonwerkverkeer vanaf Winsum en Bedum, maar ook voor recreatieve ommetjes van en naar Stad Groen

Naast toevoeging van nieuwe woningen is herstructurering een belangrijke opgave, waarbij de doelen breder zijn (brede welvaart, leefbaarheid) en soms gerelateerd aan de versterkingsopgave. De programmering na 2025 is een aandachtspunt, hier gaat de gemeente mee aan de slag, waarbij we vooral kansen zien op het gebied van herontwikkeling van binnenstedelijke locaties, gerelateerd aan de centrumplannen, waarbij er gewerkt wordt aan compacte (winkel)centra. Dit betreft vaak plannen met relatief weinig woningen, maar deze kunnen kwalitatief gezien wel veel waarde toevoegen aan de dorpen.

Er liggen kansen om de groene kwaliteiten van Het Hogeland te benutten voor recreatieve doeleinden voor de inwoners van stad Groningen. De sleutel zit in goede verbindingen voor fietsers, wandelaars en waterrecreanten. Daarnaast denken we natuur- en klimaat inclusief: we kiezen voor buurten die zo zijn opgezet dat ze bijdragen aan de ontwikkeling van natuurwaarden en biodiversiteit, bijvoorbeeld met nestkasten of specifieke bermmengsels, dat

RGA 046

Gemeente Het Hogeland

RGA

Landschap van wierden en zeeklei

ze voldoende groen zijn om hittestress te voorkomen en dat ze een watersysteem hebben dat is berekend op perioden van veel regen of grote droogte. Het dorpse woonmilieu vraagt echter ook meer m2 per gebouwde woning.

047

Uitdagingen •

Ambtelijke capaciteit; Een algemeen probleem is om vacatures gevuld te krijgen, waardoor niet alle ambities uitgevoerd kunnen worden.

•

Complexiteit vele lopende trajecten: NOVEX-puzzel, meerdere NOVEX-gebiedsaanpakken, TLG, pMIEK, woondeal, versterkingsopgave en de ereschuld etc.). Dit vraagt veel afstemming en ook vooral een nieuwe werkwijze. Wat ook weer gevolgen heeft voor de ambtelijke capaciteit.

•

Voor de knelpunten rondom de woningbouwopgave is al uitgebreid aandacht gevraagd in de woondeal.

Transitie landbouw Naast de landelijke opgaven voor landbouw heeft Het Hogeland met verzilting te maken. Op lange termijn zal dat betekenen dat er andere producten moeten gaan verbouwen . De transitie zal verder uitgewerkt worden in het PPLG. In de kernen en op de bedrijventerreinen zijn klimaatveranderingen merkbaar door hitte, wateroverlast en droogte. Het toevoegen van groen moet deze overlast dempen. Energie In Zuidwolde draait een proeftuin aardgasvrije wijken. Rondom een mogelijke transportleiding met restwarmte vanuit de Eemshaven naar gemeente Groningen wordt bekeken of de woningbouwopgave in een aantal dorpen die aan dat tracé liggen ook kan worden aangehaakt. Het gaat bv. om Winsum, Bedum, Uithuizen, Uithuizermeeden, Roodeschool. Ook dorpen die iets verder weg liggen (zoals Warffum) kunnen mogelijk nog gekoppeld worden. Schuurpunten: De ambities op het gebied van de energietransitie zullen een grote ruimtelijke impact hebben. Zo zal er ruimte nodig zijn voor windparken, (die ruimte ligt in principe al vast in de zoekgebieden voor grootschalige wind) , aanlanding van wind op zee, batterijopslag, productie van waterstof en kleinschalige projecten voor duurzame energieopwek van energiecoöperaties samen met commerciële ontwikkelaars. In de pMIEK wordt onder meer de aanlanding van de 380k-verbinding in de Eemshaven en de verbinding met Vierverlaten verder uitgewerkt.

Plan Munster- Winsum

Winsum West

De nieuwbouwwijk Munster aan de oostkant van Winsum is een aansprekend voorbeeld van hoe een uitbreidingsplan klimaatadaptief en watergevoelig kan zijn. Deze gasloze wijk is gelegen aan het Winsumerdiep en aan een prachtig park, het Munsterveld. Hier ligt de focus op energiezuinigheid en comfortabel wonen in een waterrijke groene omgeving.

Aan de oostzijde van Winsum, één van de mooiste dorpen van Nederland, wordt het voormalige terrein van de oude steenfabriek Lombok omgetoverd tot een uniek en prachtig nieuwbouwplan genaamd “W.est”. Het plan is heerlijk gelegen aan het Winsumerdiep, met aan de ene kant de uitgestrekte Groninger landerijen, en aan de andere kant het charmante dorpshart van Winsum.

Munster is een volledig duurzame wijk. Met aardbevingsbestendige woningen en woningen die geschikt zijn voor ouderen. Zonder gasaansluitingen. De eerste woningen zijn “all-electric” uitgevoerd. Dat betekent dat de energievraag met elektrische apparaten wordt opgelost. De nog te bouwen woningen moeten bijna energieneutraal worden gebouwd.

Plan W.est met zijn duurzame en gasloze woningen komt direct naast de nieuwe wijk Munster te liggen. Een toekomstig loopbruggetje zorgt voor een directe verbinding tussen het plan en de wijk Munster.

Het Winsumerdiep is daarnaast een KRW (kaderrichtlijn water) opgave waar ook met de realisatie van woningen mogelijk een kans ontstaat om deze opgaven met elkaar te integreren. Kan er bijvoorbeeld meer ruimte ontstaan om water te bergen of kan er water gezuiverd worden uit naastgelegen wijken? *Dit is een inspiratie/referentieafbeelding en niet indicatief voor het daadwerkelijke ontwerp.

Herontwikkeling schoollocaties In verschillende dorpen komen locaties beschikbaar omdat de huidige functies komen te vervallen. Meestal zal dit herontwikkeling zijn naar woningbouw. Zoals in onderstaande school in Zoutkamp waarin 3 betaalbare jongerenappartementen zijn gerealiseerd.

Gemeente Midden-Groningen Vernieuwing en transformatie van het stedelijk gebied

Hoogezand-Sappemeer is als werkkern binnen de maakindustrie een echte verbinder van de stad Groningen met de stedelijke kernen en dorpen aan de oostkant tot aan Duitsland. Ook op de noordzuidas is Hoogezand-Sappemeer een goede verbinder tussen werklocaties als Veendam, Delfzijl en ook de Eemshaven. De A7 en het uitgebreide busen treinnetwerk dragen bij aan de goede bereikbaarheid van Hoogezand-Sappemeer. Door de strategische ligging tussen Groningen en Winschoten en de goede bereikbaarheid (spoor, weg, water, fiets) is er grote keuze uit aanbod banen en voorzieningen binnen een straal van 20 minuten. Door het toevoegen van woningen op strategische plekken wordt deze nabijheid en keuzevrijheid (voor iedereen) versterkt. Bedrijventerreinen (bestaand en nieuw) worden getransformeerd tot circulaire en duurzame werklandschappen.

Hoofdopgave Wonen In Hoogezand-Sappemeer ligt het brandpunt van ontwikkelingen op herstructurering, vernieuwing, transitie en verdichting op verschillende delen van het stedelijk gebied. Met daarbij speciale aandacht voor de historisch ontstane verweving van wonen en werken, die de kwaliteit van de leefomgeving aantast. De verstedelijkingsopgave draagt bij aan versterking van de ruimtelijke kwaliteit en verbinding, maar ook aan het versterken van Hoogezand-Sappemeer als regiocentrum met diverse voorzieningen en werklocaties. Regionaal staat de kern bekend als een betaalbaar woonalternatief met uitstekende spoorverbindingen. Rondom de spoorzone van Martenshoek zijn kansen voor vernieuwing en inbreiding door uitplaatsing van bedrijvigheid met een hoge milieucontour. Hierdoor wordt er ruimte gecreëerd voor nieuwe woningbouwlocaties in het centrum van het stedelijk gebied. In combinatie met een verbeterde toegankelijkheid van het spoorstation en betaalbare woningen voor meerdere doelgroepen wordt het gebied interessant voor forenzen. De transformatie van het lint van Hoogezand-Sappemeer van een ruwe kwaliteitsarme verkeersader naar een verkeersluw woon- en verblijfsmilieu met veel aandacht voor historie, vergroening en klimaatadaptatie herstelt de kwaliteit én de plaatselijk trots op het lint van weleer.

In de wederopbouwwijk in Hoogezand Noord wordt een bedrijvenstrook langs het Winschoterdiep getransformeerd naar een aantrekkelijk woonmilieu voor diverse doelgroepen. Door de gehele wijk in beweging te brengen voor revitalisatie, nieuwbouw, verduurzaming en vergroening, vindt herstructurering en transformatie van het gebied plaats. In de breedte van het stedelijk gebied wordt er gewerkt aan een gezonde mix van de woningvoorraad met aandacht voor betaalbare huur- en koopwoningen en koopwoningen in het hogere segment, zoals woningbouw langs het Winschoterdiep, maar ook bij de uitbreiding van nieuwbouwwijk De Vosholen aan de zuidkant van Sappemeer. Onder het motto ‘Klein, maar fijn én talrijk’ wordt er in Midden-Groningen ook ruimte geboden aan verdichting en incidentele uitbreiding in de dorpen en de historische bewoningslinten (Harkstede-Slochteren-Siddeburen, Noordbroek-Zuidbroek of Muntendam-Meeden). Hoewel misschien per locatie niet kenmerkend als grootschalig is de optelsom van het totaal evenwel talrijk. Hoofdopgave Werken Hoogezand-Sappemeer streeft naar toekomstbestendige werkgebieden, waarin het huidig onderscheidend economisch profiel in de regio met (van oudsher) watergebonden bedrijvigheid en ruimte voor hogere milieucontouren blijft bestaan. Met daaraan gekoppeld, innovatieve, vooruitstrevend in vergroening, klimaatadaptieve en energieneutrale bedrijventerreinen.

De weg daarnaar toe is ingewikkeld, maar haalbaar. Hoogezand-Sappemeer is nog steeds de plaats waar maakindustrie haar plek heeft, maar dat is niet zonder gevolgen. Wonen en werken zitten elkaar in de weg op bepaalde locaties. Uitplaatsen van bedrijven met een hoge milieucontour is nodig om ruimte te creëren voor ontwikkelingen waarmee de leefomgeving verbetert. Voor de uitplaatsing van bedrijven is schuifruimte nodig, die nu maar beperkt aanwezig is. De vraag naar bedrijventerreinen overstijgt het aanbod, maar in Hoogezand-Sappemeer is daar weinig tot geen ruimte meer voor. De speurtocht naar oplossingsruimte is volop aan de gang.

RGA 048

Gemeente Midden-Groningen

RGA

Vernieuwing en transformatie van het stedelijk gebied

Profileren van de maakindustrie is van belang. Deze staat onder druk door aan de ene kant fysiek ruimtegebrek en beperkte vergunningsruimte en ander andere kant een laag aanbod op de arbeidsmarkt. Het gat daarvan wordt gevuld door arbeidsmigranten. Die leggen extra druk op de bestaande woningvoorraad. Passende huisvesting is noodzakelijk. De goede bereikbaarheid aan de T-structuur kan beter benut worden. De nabijheid van OV met drie stations en de ligging langs de A7 heeft een onbenut potentieel voor de werkgelegenheid. Mobiliteit Hoewel goed verbonden via het spoor en de A7 zijn er in de tijd diverse verkeersopgaven ontstaan die nu tot problemen leiden. Gedurende de 20e eeuw is rondom de oorspronkelijke lintstructuren een stedelijk gebied ontstaan, waar de oorspronkelijke verkeersstructuur niet op is toegerust. Regelmatig ontstaat er verkeerscongestie op bepaalde knelpunten. Hoogezand-Sappemeer kent twee grote barrières in de vorm van het steeds drukker bereden spoor en het Winschoterdiep met veel en steeds frequenter voorkomende brugopeningen. Mede dankzij de ontwikkeling van de Wünderline en de Nedersaksenlijn zal de spoorfrequentie richting het Oosten sterk gaan toenemen. Dit in combinatie met de diverse herstructurerings- en transitieprojecten vraagt om structuuraanpassing.

Ingrepen zijn nodig zoals; de versterking van een bestaande randweg ter ontlasting van het centrale verkeerskruis, meer ongelijkvloerse verbindingen op de nieuwe hoofdroute, betere ontsluiting van de drie stations, stimuleren fiets en OV en doorfietsroutes naar Groningen. Groen In het stedelijk gebied van Hoogezand-Sappemeer staat vergroening en klimaatadaptatie centraal bij de ontwikkelingen op herstructurering, vernieuwing, transitie en verdichting. Het landschap rondom Hoogezand-Sappemeer is zeer divers. De energietransitie heeft een deel ervan al veranderd en de landbouwtransitie staat nog maar aan het begin. In de omgeving van het stedelijk gebied bevinden zich

natuurgebieden als het Zuidlaardermeer en het Roegwold, maar ook de natuuromgeving rond Westerbroek en het historische lint van Harkstede-Slochteren-Siddeburen liggen op fietsafstand. In de wijken wordt het buitengebied als zeer waardevol ervaren en er wordt veel gebruik gemaakt van bestaande routes om het gebied te betreden. Het potentieel voor recreatief medegebruik en toeristisch routes voor wandelaars, fietsers en watergebruikers aan de westkant van Hoogezand-Sappemeer en aan de oostkant van de stad Groningen is voor beide kernen groot. In 2040 is heeft dit potentieel zich ontwikkeld tot een gebied waarin de aanwezigheid van adaptieve landbouw, water en natte natuur is vergroot en verblijfsrecreatie zich heeft gevestigd. Een gebied van lokale, regionale, landelijke en internationale betekenis. Energie Energie is integraal onderdeel van de ontwikkelingen op herstructurering, vernieuwing, transitie en verdichting. Met voor de particuliere woningbouw speciale aandacht voor het onderste segment van de koopmarkt. Daarnaast vindt er innovatie met het bedrijfsleven plaats. Onderzocht worden de kansen van een warmtenet met overtollige warmte van kartonproducent Eska als bron daarvoor. Een deel van de wijk Gorecht zou daarmee kunnen worden voorzien van warmte.

Hiermee ontstaan energiehubs ten behoeve van de verduurzamingsopgave van bedrijven met een mee-koppelkans voor omliggende Woonwijken. Uitdagingen Bij de realisatie van de opgave in het stedelijk gebied van Hoogezand-Sappemeer is er een aantal uitdagingen: •

De realisatie van de diverse woningbouwplannen zal ook moeten voorzien in de te behalen stikstofnormen. Dit in combinatie met een nog hogere rente en momenteel remmende woningmarkt, maakt dat de wil om te bouwen en de bereidheid van ontwikkelaars om iets extra’s te doen laag is. Er is er geen tot onvoldoende dekking voor extra’s, terwijl juist de borging van (ruimtelijke) kwaliteit nodig is om het gebied vooruit te laten komen.

049

•

Daarnaast is er voor de herstructureringsopgave op diverse locaties in het gebied, sprake van een hoge onrendabele top voor de woningcorporaties. Ook daar is de huidige investeringsruimte beperkt.

•

De zoektocht naar nieuwe bedrijfslocaties, nodig voor de uitplaatsing van bestaande bedrijven en om de vraag aan nieuwe vestigingsbehoefte te kunnen voldoen is ingewikkeld wegens ruimte gebrek. Dat, terwijl de noodzakelijke revitalisatie en herstructurering van de huidige locaties een langjarige inspanning zal vergen, waar beperkte middelen voor beschikbaar zijn.

•

De plannen om de huidige verkeerstructuur aan te passen worden belemmerd door de toekomstige frequentie toename op het spoor. Dit leidt tot extra ongelijkvloerse infra maatregelen waar de financiering voor ontbreekt.

Gemeente Midden-Groningen

RGA

Vernieuwing en transformatie van het stedelijk gebied

Sleutelproject ‘Historisch lint in ere hersteld’ Het historisch lint van Hoogezand-Sappemeer is de centrale as van waaruit de ontwikkelingen in het gebied zijn ontstaan. Het is dan ook passend dat het de centrale as wordt van waaruit revitaliserende ontwikkelingen in Hoogezand-Sappemeer starten.

050

Opstarten: 110w

Verstevigen: 440w

Naast de ontwikkeling van Stadsentree Noord worden milieubelastende bedrijven in de kanaalzone verplaatst buiten de stadskern. Hierdoor ontstaat ruimte voor een nieuwe gemengde ontwikkeling langs het kanaal met hergebruik van karakteristieke gebouwen en aantrekkelijke groene openbare ruimten langs het water.

Losse woningbouwprojecten langs de oude ribben worden aaneengeschakeld tot een aantrekkelijke gemengde stadsboulevard. Het profiel van het oude lint wordt verbeterd, vergroend en klimaatadaptief gemaakt (wadi’s, waterberging, minder hittestress).

Consolideren: 770w

Vitaal stadshart: 900w

Verplaatsing milieubelastende bedrijven rond het station Martenshoek om een dichte, levendige stationsomgeving te creëren met programma’s voor wonen, werken en onderwijs. Uitwisseling creëren tussen onderwijs, innovatie, maakindustrieën in de nabijheid van het station.

Op deze wijze ontstaat een kwaliteitsverandering voor Hoogezand als geheel door strategische verdichting en functiemenging. De invloed van stadsontwikkeling en het overbruggen van barrières (snelweg, spoorlijn, rondweg) zorgen ook voor kwaliteitsimpuls van bestaande wijken en de verbindingen met het omringende landschap verbeteren.

Het gevoel van de grandeur van het lint vroeger is weg, dankzij de huidige wegstructuur, ongedefinieerde bouwstijlen en verpaupering en leegstand. De transformatie van het lint naar een verkeersluw woonen verblijfsmilieu met veel aandacht voor historische woontypologieën, omzetten van winkels/bedrijvigheid naar een woonfunctie, passende groenstructuren en klimaatadaptatie is meer dan alleen een ruimtelijke kwaliteitsslag. Het geeft een belangrijke impuls aan herstel van de plaatselijk trots op het lint van weleer. Langs het gehele lint kunnen, door revitalisering en herstructurering, 320 woningen voor diverse doelgroepen worden gebouwd.

Gemeente Noordenveld (Proef-)Tuin van de stad

Noordenveld is een uitgestrekte gemeente bestaande uit 26 dorpskernen met een gevarieerd en aantrekkelijk landschap. Waar het aantrekkelijk is om te wonen en te werken. Inwoners en ondernemers kennen elkaar en er is een hoge mate van naoberschap. De gemeente Noordenveld is zuinig en trots op haar landschap. Kenmerken zoals de esdorpen, beekdalen, veenkoloniën en laagveenontginningen willen we behouden voor toekomstige generaties. Tegelijkertijd staan er forse kernopgaven gepland. Deze moeten hand in hand gaan met het behoud en versterken van de gebiedskarakterstieken. De kwantitatieve realisatie van de kernopgaven zal voornamelijk gericht zijn op de dorpen Roden, Peize, Norg en Veenhuizen. De uitdagingen om de kwaliteit van wonen en werken en de voorzieningen op peil te houden ligt in alle kernen. Hoofdopgave Wonen

051

cruciaal gezien voor de ontwikkeling van Veenhuizen als werelderfgoed en behoud van het vastgoed ‘ensemble’. Mobiliteit Autoafhankelijkheid is groot en de beschikbaarheid van openbaar vervoer staat sterk onder druk. Doordat ook het voorzieningen niveau in de kernen onder druk staan is bereikbaarheid cruciaal. Naast het versterken van fietsroutes zijn investeringen in openbaar vervoer noodzakelijk om wonen en werken in de kernen aantrekkelijk te houden. Het behouden en versterken van goede (tangentiële) verbindingen met Leek, Groningen en Assen zijn noodzakelijk om aantrekkelijk te zijn als woon- of werkdorp. Een goede busverbinding Leek-Roden-Assen zou daar een goede aanvulling op zijn. Groen

Hoogste prioriteit ligt bij het ontwikkelen van (sleutel) locaties in Roden Zuid (min. 250), Maatlanden/ Zulthe (100), Vrijetijdsboulevard (80), Peize Zuid (150) en Norg Oosterveld (100). Deze worden waar mogelijk versneld tot uitvoering gebracht.

Bodem- en watersturend – op de grens van Drenthe en Friesland ligt het grootste restant hoogveen van Nederland, het Fochteloërveen. Natuurmonumenten gaat aan de slag met het toekomstbestendig maken van dit Natura2000 gebied. Een optimale waterhuishouding is nodig om het hoogveengebied te behouden en de bijzondere flora en fauna voldoende ruimte te bieden.

Naast toevoeging wonen is herstructurering een belangrijke opgave, waarbij de doelen als verduurzaming en het klimaat adaptief maken van wijken meewegen. Daarnaast biedt dit kansen voor inbreiding.

Hoogveen is kwetsbare natuur. Stikstof, klimaatverandering en verdroging zetten de natuur in dit hoogveengebied onder druk. Er is nu actie nodig om te voorkomen dat deze kwetsbare natuur verdwijnt.

Hoofdopgave Werken

Daarnaast spelen er in Noordenveld diverse andere water en natuur gerelateerde opgaven. Zoals bij de Onlanden. De Onlanden heeft als functie om water te bergen, maar het betreft ook een waardevol Natura 2000 gebied. Om de Onlanden klimaatrobuust en toekomstbestendig te houden dient het waterbergend vermogen vergroot te worden zondar dat dit een onevenredige afbreuk doet van de natuurwaarden.

De bedrijvigheid zal zich in de toekomst met name rondom Roden en Peize worden geconcentreerd. Waarbij de sterke relaties Leek-Roden, Groningen-Peize-Roden en AssenRoden-Leek centraal staan. In Roden wordt volop ingezet om het gezondheidscluster, rondom onder andere de Health Hub Roden en Lifelines, te versterken met voorzieningen en nieuwe en groeiende bedrijvigheid. Om het aantal banen te realiseren wordt rekening gehouden met een groei van circa 6 tot 8 ha. Daarnaast zorgen de gevangenissen in Veenhuizen en het munitiedepot voor belangrijke directe en indirecte werkgelegenheid in de zuidzijde van de gemeente. Behoud en uitbreiding van deze werkgelegenheid wordt als

RGA

Tussen het Fochteloërveen en de Onlanden ligt ingeklemd het watersysteem van het Eelder- en Peizerdiep. Ook voor dit watersysteem gelden deze water en natuur gerelateerde opgaven. Deze opgaven raken veel belanghebbenden op korte- en lange termijn. Denk aan klimaat, veenoxidatie, landbouwtransitie, kwaliteit, kwantiteit, water vasthouden bij langdurige droogte, water afvoeren bij hoosbuien,

Gemeente Noordenveld

RGA

(Proef-)Tuin van de stad

052

biodiversiteit en beheer. Naast alle andere belangen die er ook spelen zoals energie, wonen, woningbouw en recreatie. Het zijn diverse opgaven en belangen die samenkomen in een beperkt gebied met water en natuur als gemeenschappelijk vertrekpunt. Daarnaast willen we in bestaande en nieuwe wijken en bedrijventerreinen meer groen realiseren. Voor de bedrijventerreinen wordt aansluiting gezocht bij het programma ‘Werklandschappen voor de toekomst’ (IVN/ groeifonds). Energie Een goede energieinfrastructuur is een randvoorwaarde om onze duurzaamheidsambities en groeiambities te realiseren. De knelpunten op de hoogspanningsstations Vierverlaten en Zeijerveen zijn hinderlijk en kunnen de ambities in de weg staan. Ook op het lokale net zijn er capaciteit issues die ambities kunnen beperken. De UGS Norg biedt mogelijk kansen voor energietransitie en waterstofeconomie.

VrijeTijdsBoulevard Op de VrijeTijdsBoulevard (VTB) te Roden gaat Nijhuis 36 ruime grondgebonden woningen/appartementen bouwen genaamd ‘De Boterlinie’. Er wordt stedenbouwkundig aangesloten bij het ‘dorpsindustriële front’ van de naastgelegen Oude Melkfabriek waarin tegenwoordig een sportschool gevestigd is.

Gemeente Tynaarlo Groene long tussen beide steden

Tynaarlo is een aantrekkelijke gemeente om in te wonen. De plattelandsgemeente Tynaarlo bestaat uit drie hoofdkernen (Eelde-Paterswolde, Vries en Zuidlaren) en 15 dorpskernen. Al die kernen zijn verschillend en uniek in hun vorm, ligging, bouw, de ontstaansgeschiedenis en dorpstradities, omgangsvormen en gebruiken, hun voorzieningenaanbod, verenigingsleven en festiviteiten. De gemeente Tynaarlo ligt als een groene long tussen de stedelijke centra Groningen en Assen en beschikt over een breed scala aan bijzondere landschappelijke kwaliteiten: veel natuurgebieden, twee grote recreatiemeren, een reeks landgoederen, natuurlijke beekdalen, afgewisseld met hoger gelegen zandruggen en het Hunzedal met haar unieke kwaliteit. Ook qua cultuurhistorie is Tynaarlo een bijzondere gemeente: de hoofdstructuur van essen- en brinkdorpen is nog grotendeels intact. Het landschap zorgt in al zijn verscheidenheid voor aantrekkelijke mogelijkheden om te wonen, leven, recreëren en werken. Het wonen in de gemeente wordt hoog gewaardeerd. De aantrekkelijke woonomgeving en de strategische ligging tussen twee stedelijke gebieden zorgen voor een sterke woningmarkt. Die waardering heeft te maken met het woonklimaat en de sociale gemeenschap, met de kwaliteit van het landschap, de recreatiemogelijkheden en de kwaliteit van de dagelijkse voorzieningen (zoals scholen, winkels e.d.).

Dat alles in combinatie met de nabijheid van hoogwaardige werkgelegenheid en voorzieningen in de steden Groningen en Assen. Zuidlaren ontwikkelt zich verder met het centrumplan en het sleutelproject Laarhove. Inzet van deze ontwikkeling is het versterken van de relatie van het dorp met het steeds mooier wordende Hunzelandschap. Ook in Eelde werkt de gemeente Tynaarlo aan de herontwikkeling van een duurzaam en leefbaar centrum, eind 2023 wordt een masterplan gepresenteerd. In Eelde-Paterswolde is de ruimte voor woningbouw beperkt. Er zijn enkele transformatielocaties, maar daarmee kan niet in alle woningbouwbehoefte worden voorzien. Eelde wordt omringd door waardevolle landgoederen, een luchthaven en beekdalen. Een eventuele uitbreiding van het bestaande stedelijke gebied vraagt daarbij altijd om een zorgvuldig ontwerp waarbij met vele aspecten rekening moet worden gehouden. De ontwikkeling van zowel transformatie- als kleinschalige uitleglocaties is daarmee kostbaar en kent al snel een onrendabele top. In het buitengebied spelen grote opgaven op het gebied van energie, water en landbouw.

Hoofdopgave Wonen De aantrekkelijke woonomgeving en de strategische ligging tussen twee stedelijke gebieden zorgt voor een sterke woningmarkt. Deze bijzondere positie biedt perspectief. Voor particulieren, corporaties en beleggers is het aantrekkelijk om te investeren in woningen. Ook nieuwe woningbouwprojecten zijn kansrijk vanwege de druk op de woningmarkt. Er is veel vraag naar kleinere woningen voor verschillende doelgroepen. Leegstand is beperkt en vrijkomende plekken in de dorpen kunnen (onder strikte ruimtelijke voorwaarden) worden ingevuld. Tynaarlo heeft gemiddeld genomen een laag percentage sociale woningbouw. In nieuwbouw projecten wordt uitgegaan van 30% sociale huur , daardoor laten deze projecten veelal een tekort zien op de grondexploitatie. Ook de gestegen bouwkosten en rente maken de opgaven voor het realiseren van meer betaalbare woningen complex. De nieuwbouwopgave is voornamelijk gericht op de drie hoofdkernen (Eelde-Paterswolde, Vries en Zuidlaren. De gemeente Tynaarlo geeft hierbij prioriteit aan het ontwikkelen van de sleutellocaties in Zuidlaren (Laarhove met 265 woningen), en Vries (Vries Zuid met 75 woningen). Onder het motto ‘Klein, maar fijn én talrijk’ wordt er in de dorpskernen ruimte geboden aan kleinschalige initiatieven.

Ondanks de eerder benoemde sterke woningmarkt kent de gemeentelijke woningmarkt ook zijn zwakke kanten, dat betreft met name de kwaliteit van een deel van de bestaande woningvoorraad. De gemeente telt veel woningen die in de 50-, 60- en 70’er jaren zijn gebouwd. In veel gevallen gaat het om woningen van matige kwaliteit. Het intensief verbeteren van deze woningen, vooral om tegemoet te kunnen komen aan de klimaatdoelstellingen en het tegengaan van energiearmoede, is een forse opgave. Een groot deel van deze matige woningvoorraad is in bezit van de woningbouwcorporaties. Corporaties kiezen voor complexgewijze vernieuwing of voor sloop-nieuwbouw. Bij de particuliere woningvoorraad ligt dat ingewikkelder, door het versnipperde bezit is een complexgewijze aanpak vaak niet mogelijk. Dit vraagt om forse investeringen. Hoofdopgave Werken De economie van Tynaarlo is aanvullend op die van Groningen en Assen en kent als belangrijkste sectoren: zorg, (detail)handel, horeca, zakelijke dienstverlening, onderwijs en bouwnijverheid. Wonen, voorzieningen (zorg, onderwijs, horeca, winkels), recreatie en dienstverlening vormen dan

RGA 053

Gemeente Tynaarlo

RGA

Groene long tussen beide steden

ook de kurkwaarop de economie van Tynaarlo drijft. Voor de economische ontwikkeling van de gemeente Tynaarlo is het daarom belangrijk ruimte te bieden aan deze sectoren. Dat betekent ruimte om te investeren in woningbouw (nieuwbouw, warmtetransitie en renovatie), in voorzieningen voor zorg, onderwijs, detailhandel, sport en recreatie en in ruimte voor zakelijke dienstverlening en bouwnijverheid. Ook de landbouw vormt een speerpunt van beleid, weliswaar is het aantal banen in deze sector beperkt, maar de oppervlakte die deze sector inneemt is substantieel. De strategische ligging van de gemeente Tynaarlo binnen de regio zorgt ervoor dat verschillende bedrijventerreinen een functie hebben voor bedrijven met een(boven) regionaal karakter. De gemeente beschikt, zowel voor het Midden- en Kleinbedrijf als voor grotere bedrijven, over een aantal interessante bedrijfslocaties; zichtlocaties aan de A7 (Businesspark Ter Borch) en A28 (Vriezerbrug), Groningen Airport Eelde, het bedrijventerrein De Punt en nog verschillende kleinere locaties. Mobiliteit Vooral voor het wonen en de economie is een goede bereikbaarheid van cruciaal belang. In de plattelandsgemeente Tynaarlo is de autoafhankelijkheid groot. De ligging langs de A28, de A7 en de N34 en N386 zorgt voor een uitstekende autobereikbaarheid.

De bereikbaarheid per openbaar vervoervervoer in de grotere kernen is goed, maar kan nog worden verbeterd door meer snelle en frequente buslijnen en de aanleg van goede overstapmogelijkheden op vervoerknooppunten langs de A28 of via OV-hubs in de dorpen. De OV bereikbaarheid van de kleinere kernen staat helaas steeds meer onder druk. Goede OV bereikbaarheid is noodzakelijk om wonen en werken in de kernen aantrekkelijk te houden. Ook het verbeteren van de OV bereikbaarheid van bedrijventerrein Vriezerbrug is nog een opgave. De gemeente Tynaarlo beschikt over een uitgebreid fietspadennet, zowel voor dagelijks als voor recreatief gebruik. Versterking van het netwerk kanvindt onder meer plaats door de aanleg van een doorfietsroute tussen Groningen en Assen en tussen Haren, Zuidlaren en Gieten. De dorpenroute N386 verbindt belangrijke kernen en voorzieningen binnen de gemeente Tynaarlo: Zuidlaren, Tynaarlo, Vries, Donderen. Deze route heeft voor de gemeente een belangrijke ruimtelijk structurerende werking.