119.1 Ontwerp-vaststellingsbesluit-Gaswinning-Groningen-Vaststellingsbesluit-2023-2024

Kamerstukken II 2022/23, 33529, nr. 1151. Kamerstukken II 2022/23, 33529, nr. 1152. Pagina 44 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

Groningen nog steeds bijdragen aan het robuuster m aken van het gassysteem voor de (nabije) toekomst.

PDGGO / 26885468

Advies provincie Drenthe 26 mei 2023, gemeente Aa en Hunze 30 mei 2023, gemeente Noordenveld 25 mei 2023, gemeente Tynaarlo 30 mei 2023 De provincie en gemeenten adviseren m ij om voor het gasjaar 2023-2024 vast te houden aan een m aximale vulgraad van 4,0 m iljard Nm 3 voor UGS Norg. De provincie en gemeenten adviseren dit om het m aximale drukbereik te voorkomen en daarm ee van – m eer – schade door bodembeweging en mogelijke risico’s op bevingen. Advies gemeente Westerkwartier 30 mei 2023 De gem eente Westerkwartier constateert dat dankzij de opslag van laagcalorisch gas in UGS Grijpskerk het Groningenveld al in 2023 dicht kan. De gem eente geeft aan dat het feit dat er geen einddatum voor UGS Grijpskerk is genoemd voor onbegrip en onzekerheid bij haar inwoners zorgt. De gem eente verzoekt om duidelijkheid te bieden over haar toekomst en te streven naar een spoedige sluiting van UGS Grijpskerk, m et een gedegen plan voor nazorg in de periode na sluiting van de gasopslag. Advies SodM 1 juni 2023 SodM stelt dat het huidige Bescherm- en Herstelplan Gas (hierna: BH-G) uitgaat van de beschikbaarheid van het Groningenveld als buffer. Hierdoor is voorzien in de eerste opvang van een noodsituatie totdat het inwerking getreden BH-G effect heeft. Zonder deze bufferfunctie van het Groningenveld zou het BH-G al in werking m oeten treden als een tekort aan gas dreigt te ontstaan.

Volgens SodM vraagt de aanstaande sluiting van het Groningenveld dus een aanpassing van het BH-G. SodM adviseert m ij om deze aanpassing m ee te nemen bij de evaluatie van het BH-G die dit jaar plaatsvindt. Daarnaast adviseert SodM te onderzoeken of de piek-productiecapaciteit uit andere m iddelen dan het Groningenveld kan worden vergroot. Advies Mijnraad 13 juni 2023 De Mijnraad constateert dat we bij noodsituaties (zoals het uitvallen van UGS Norg tijdens een piekvraag in een koude winter) zijn aangewezen op vraagreductie m et behulp van het BH-G. De Mijnraad betwijfelt of het plan in zijn huidige vorm hierop voldoende toegerust is. De Mijnraad adviseert om het BH-G op de volgende punten aan te passen: • de snelheid waarm ee op een noodsituatie kan worden geanticipeerd; • een aanpak te ontwikkelen voor de verschillende groepen gasgebruikers en daarbij rekening te houden m et de consequenties van afschakelen en hier de relevante partijen bij te betrekken; • gelet op de interactie en samenhang tussen gas en elektriciteit een Bescherm- en Herstelplan Energie te ontwikkelen. De Mijnraad wijst erop dat bij een goed BGH-G een heldere, proactieve com municatiestrategie hoort, zodat verbruikers op voorhand weten wat van hen

Pagina 45 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

wordt verwacht. Ook dienen de betrokken partijen periodiek te oefenen met de m aatregelen uit het plan.

PDGGO / 26885468

Daarnaast concludeert de Mijnraad dat de uitgangspunten die GTS hanteert en waarop de advisering over de inzet van het Groningenveld is gebaseerd omgeven zijn m et een aantal forse onzekerheden van verschillende aard. De Mijnraad adviseert de onzekerheden en daarbij behorende risico’s beter in beeld te brengen. De Mijnraad doet een aantal aanbevelingen hoe dit te doen, onder andere door een gestructureerde aanpak te hanteren en verschillende partijen (zoals NAM en GTS) hun inzichten en ervaringen te laten vertalen naar scenario’s. Volgens de Mijnraad is de afweging tussen het belang van het veiligheid voor de inwoners van Groningen door het sluiten van het Groningenveld enerzijds en het borgen van de leveringszekerheid van gas in noodsituaties voor heel Nederland anderzijds beter te m aken bij een goed beeld van de onzekerheden en de daarbij behorende risico’s. Vergelijkbaar adviseert de Mijnraad om ook voor de afweging hoe de leveringszekerheid na 2024 te borgen als onderdeel van de risicoanalyse een expliciete en gestructureerde omgevingsanalyse te m aken. De Mijnraad adviseert dit te doen voor 1 oktober 2024, zodat als wordt overgegaan tot het onom keerbaar sluiten van het Groningenveld inzichtelijk is wat de risico’s zijn voor de leveringszekerheid en de mogelijke noodzakelijke m aatregelen om die risico’s te m itigeren zonder gebruik te m aken van het Groningenveld.

5.3.6 Beoordeling Ik ben het eens m et de medeoverheden in de provincie Groningen dat de beschikbaarheid van voldoende stikstof voor kwaliteitsconversie van wezenlijk belang is. De voortgang van de bouw van de stikstofinstallatie Zuidbroek II heeft de afgelopen periode m ijn onverminderde aandacht gehad. Er is hoog am btelijk intensief contact geweest met GTS een de hoofdaannemer. Ook heb ik overleg gehad m et leden van de raad van bestuur van beide bedrijven om het belang van de stikstofinstallatie Zuidbroek II voor de sluiting van het Groningenveld te benadrukken. Zoals in paragraaf 5.3.4 aangegeven, heeft GTS m ij op 9 juni 2023 geïnform eerd dat het nog steeds de verwachting is dat Zuidbroek II op 1 oktober 2023 in gebruik kan worden genomen. Ik blijf de ontwikkelingen nauwlettend volgen en kom indien nodig wederom in actie. Ook ben ik het eens m et de provincie Drenthe en de gemeenten Aa en Hunze, Noordenveld en Tynaarlo dat (m eer) schades en aardbevingen bij UGS Norg zo veel als m ogelijk voorkomen m oeten worden. Voor UGS Norg zijn in het instemmingsbesluit gasopslag Norg, m ede op advies van SodM, veilige drukgrenzen vastgelegd. 40 De Europese verordening inzake gasopslag 41 schrijft voor dat lidstaten de gasopslagen voor m inimaal 90% hebben gevuld voor de winter van 2023-2024 (zie ook paragraaf 5.3.3).

Als dit evenredig wordt verdeeld over de gasopslagen wordt UGS Norg m inim aal gevuld m et 5,4 m iljard Nm 3. Ik ga 40

Kamerstuk 2019D34870, Definitief instemmingsbesluit gasopslag Norg. https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2022/06/27/council-adopts-regulation-gasstorage/#:~:text=Volgens%20de%20verordening%20moet%20de,begin%20van%20de%20daaropvolge nde%20winters. 41

Pagina 46 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

daarom niet m ee in het advies van de provincie Drenthe en de gemeenten Aa en Hunze, Noordenveld en Tynaarlo om vast te houden aan een m aximale vulgraad van 4,0 m iljard Nm 3 voor UGS Norg. Dit neemt niet weg dat om wonenden zorgen kunnen hebben over het gebruik van de gasopslag. Deze zorgen worden betrokken in het lopende omgevingstraject over UGS Norg.

PDGGO / 26885468

Ik begrijp goed dat om wonenden zorgen hebben over het toekomstige gebruik van UGS Grijpskerk, zoals aangegeven door de gemeente Westerkwartier. De gem eente Westerkwartier geeft aan dat het ontbreken van een einddatum voor UGS Grijpskerk leidt tot onbegrip en onzekerheid bij haar inwoners. Op dit m om ent is de einddatum nog niet bekend en worden verschillende scenario’s verkend. De einddatum van UGS Grijpskerk is m ede afhankelijk van de geopolitieke situatie, ons toekomstig gasverbruik en de ontwikkelingen rondom andere gasopslagen in Nederland. Om wonenden worden via het lopende om gevingstraject over UGS Grijpskerk bij de planvorm ing geïnformeerd en betrokken. Ik ben het eens m et SodM om nader te onderzoeken of de piekproductiecapaciteit uit m iddelen anders dan het Groningenveld kan worden vergroot. Dit draagt bij aan de robuustheid van het systeem ook bij om standigheden van zeer strenge kou. Voordat ik in ga op de adviespunten van SodM over leveringszekerheid licht ik eerst het BH-G en de relatie tot het Groningenveld nader toe. Het BH-G treedt in werking als er een niveau van gascrisis wordt afgekondigd. Met toenemende mate van ernst zijn drie niveaus te onderscheiden: vroegtijdige waarschuwing, alarm en noodsituatie. Op dit m om ent is er sprake van vroegtijdige waarschuwing.

42 Het BH-G voorziet voor ieder niveau van gascrisis in een beschrijving van m aatregelen die kunnen worden getroffen ter bestrijding van de gascrisis. 43 In het BH-G is inzet van het Groningenveld niet opgenomen als m aatregel. Zoals hiervoor beschreven in paragraaf 4.4 en 5.3.3 kan het Groningenveld in bepaalde uitzonderlijke situaties als back-up worden ingezet. Deze situaties zijn vastgelegd in het vaststellingsbesluit. Het BH-G voorziet hier niet in. Ook de Mijnraad doet een aantal aanbevelingen ter verbetering van het BH-G. Ik neem deze ter harte en zal deze sam en met de Minister voor Klim aat en Energie betrekken bij de verdere ontwikkeling en uitwerking van het BH-G. De Mijnraad benadrukt het belang van goede risicoanalyses en scenariostudies rondom leveringszekerheid en dat deze noodzakelijk zijn om een goede afweging te kunnen m aken tussen het brede veiligheidsbelang van Groningen en de leveringszekerheid voor heel Nederland. De gevolgen van verschillende scenario’s van Groningse gaswinning heeft GTS als onderdeel van haar wettelijk taak en aanvullend daarop in kaart gebracht. Die zijn in de paragrafen 5.3.2 en 5.7 beschreven. Ondanks dat hierin niet precieze scenario’s zijn uitgewerkt, zijn de daadwerkelijk effecten van verschillende scenario’s, nam elijk een verandering in 42 43

Kamerstukken II 2021/22, 29023, nr. 312. Kamerstukken II 2021/22, 29023, nr. 342 en 2022/23, 29023, nr. 418. Pagina 47 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

de vraag naar of het aanbod van gas, m eegenomen in de analyse van GTS. Verder is de ram ing gevalideerd door DNV en zijn er analyses beschikbaar van het Internationaal Energieagentschap en Europees netwerk van transm issiesysteembeheerders voor gas. Hierdoor ben ik van m ening dat ik voldoende informatie heb over de gevolgen voor de leveringszekerheid om een gedegen belangenafweging te kunnen m aken.

PDGGO / 26885468

5.3.7 Conclusie Ik concludeer dat m et de operationele strategie zoals beschreven in hoofdstuk 4, die uitgaat van een volum e van 0 Nm 3 en een capaciteit van m axim aal 4,4 m iljoen Nm 3/uur die binnen korte termijn in bepaalde uitzonderlijke situaties beschikbaar is, de leveringszekerheid van de verschillende categorieën van eindafnemers voldoende wordt geborgd voor het gasjaar 2023-2024. Door uit te gaan van een volum e van 0 Nm 3 doe ik recht aan het leed dat de Groningers is aangedaan. De actuele ontwikkelingen in de vraag naar laagcalorisch gas en de actuele vulgraad van de gasopslagen voor laagcalorisch gas blijf ik m onitoren.

Pagina 48 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

5.4.

Tempo van de afbouw van de vraag (criterium c) PDGGO / 26885468

5.4.1 Inleiding In dit hoofdstuk ga ik in op de m aatregelen die zijn getroffen om de vraag naar Groningengas zo veel als m ogelijk te beperken. De genoemde maatregelen zijn m eegenomen door GTS in haar ram ing voor het benodigde volume en de capaciteit uit het Groningenveld voor komend gasjaar en de doorkijk voor de jaren daarna. De genomen m aatregelen gaan nam elijk door, ook na de definitieve sluiting van het Groningenveld, om de robuustheid van het energiesysteem te bevorderen. De m aatregelen kunnen verdeeld worden in twee categorieën, nam elijk het vervangen van Groningengas door pseudo-Groningengas (hoogcalorisch gas gemengd m et stikstof) en het beperken van de vraag naar laagcalorisch in het binnen- en buitenland. 5.4.2 Maatregelen met betrekking tot pseudo-Groningengas Door de inzet van de stikstofinstallaties van GTS kan hoogcalorisch gas omgezet worden in laagcalorisch gas (pseudo-Groningengas), waarm ee afnemers van laagcalorisch gas kunnen worden beleverd. Om zoveel m ogelijk pseudoGroningengas te produceren heb ik een aantal m aatregelen genomen, die ik hieronder toelicht. Uitbreiding van de stikstofcapaciteit GTS heeft de stikstofcapaciteit sinds eind december 2019 uitgebreid door de additionele inkoop van stikstof. Het m engstation Wieringermeer is uitgebreid om deze additionele stikstof te kunnen mengen m et hoogcalorisch gas.

GTS is daarnaast begonnen met de bouw van de stikstofinstallatie Zuidbroek II. In de ram ing gaat GTS uit van een volledige beschikbaarheid van de stikstofinstallatie per 1 oktober 2023. Op 9 juni 2023 heeft GTS m ij laten weten dat het nog steeds de verwachting is dat de stikstofinstallatie op 1 oktober 2023 in gebruik kan worden genomen. 44 Ik volg de voortgang van de werkzaam heden nauwlettend. Stikstofinzet Om zoveel m ogelijk gebruik te m aken van de beschikbare stikstofinstallaties werd in de gasjaren 2019-2020, 2020-2021, 2021-2022 en 2022-2023 uitgegaan van een stikstofinzet van 100%. In 2023-2024 wordt er ook uitgegaan van een stikstofinzet van m axim aal 100%. Hierbij is het van belang om te benadrukken dat GTS niet kan bepalen hoeveel stikstof er daadwerkelijk wordt ingezet, m aar dat het gedrag van m arktpartijen de inzet van de stikstofinstallaties bepaalt. In het kort kom t het erop neer dat GTS de stikstofinstallaties gebruikt op het m om ent dat m arktpartijen een overschot aan hoogcalorisch gas aanbieden. Dit kan doordat de gashandel in Nederland kwaliteitsneutraal is en niet plaatsvindt in hoog- of laagcalorisch gas, m aar gestandaardiseerd naar energie-inhoud. Als gevolg hiervan kan de situatie ontstaan dat m arktpartijen hoogcalorisch gas aanbieden, terwijl er vooral vraag is naar laagcalorisch gas.

GTS heeft de wettelijke taak om dit te corrigeren door inzet van de stikstofinstallaties.

44

Kamerstukken II 2022/23, 33529, nr. 1112. Pagina 49 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

UGS Norg en UGS Grijpskerk Vanwege grote seizoenvariaties in de vraag naar (laagcalorisch) gas m oet er in de PDGGO / 26885468 winter m eer gas beschikbaar zijn dan in de zom er. Het Groningenveld kon voorheen in deze flexibiliteit voorzien. Met de afbouw van de inzet van het Groningenveld en de aanstaande sluiting wordt deze flexibiliteit gecreëerd door de inzet van gasopslagen. UGS Norg speelt hierin een belangrijke rol en zorgt ervoor dat stikstofinstallaties optim aal kunnen worden ingezet. In de zom er wordt de gasopslag zoveel m ogelijk gevuld m et pseudo-Groningengas, zodat dit gas in de winter benut kan worden. Op 10 september 2019 heeft de toenmalige m inister van EZK ingestemd met het gewijzigde opslagplan voor UGS Norg 45, waarm ee effectief het werkvolume van de laagcalorische gasopslag is verruim d van 5 naar 6 m iljard Nm 3. UGS Norg zal net als in de gasjaren 2019-2020, 2020-2021 en 2021-2022 worden gevuld m et pseudo-Groningengas in plaats van m et Groningengas. Op 9 m aart 2021 heeft de toenmalige minister van EZK de Tweede Kam er geïnformeerd dat er een afspraak is gem aakt m et Shell en ExxonMobil over de inzet van UGS Norg tot en m et gasjaar 2026-2027.

46 Deze afspraak gaat over de inzet van UGS Norg om verm indering van de winning uit het Groningenveld te realiseren en niet op de inzet van UGS Norg ten behoeve van de leveringszekerheid bij een tekort aan hoogcalorisch gas. Zoals aangegeven in paragraaf 5.3.2 is de technische verwachting dat de opslag gedurende het vulseizoen van het gasjaar 2022-2023 volledig m et pseudo-Groningengas gevuld kan worden tot minimaal 90%. De m inister voor Klim aat en Energie en ik bekijken of en welke afspraken er nodig zijn om de gasopslagen ook komende zomer voldoende te kunnen vullen. Daarbij betrek ik ook het advies van GTS. Uit advies van GTS in 2021 bleek dat een succesvolle conversie van UGS Grijpskerk de sluiting van het Groningenveld m et drie jaar kan vervroegen van een sluiting van 2025 tot 2028 naar een sluiting in m edio 2023 of m edio 2024. 47 Dit advies van GTS is opgesteld voor de inval van Rusland in Oekraïne en past daardoor andere uitgangspunten toe dan nu actueel zijn. Na dit advies is op 14 februari 2021 een instemmingsbesluit ter inzage gelegd door m ijn am btsvoorganger m et een nieuw opslagplan voor UGS Grijpskerk waarin de kwaliteit van het opgeslagen gas van hoogcalorisch gas naar Groningengas gewijzigd wordt.

48 Vervolgens heeft dit kabinet besloten om UGS Grijpskerk inderdaad in te gaan zetten voor de opslag van laagcalorisch gas ten einde de sluiting van het Groningenveld dichterbij te brengen en heb ik de Tweede Kam er hierover geïnformeerd op 14 februari 2022 49. Op basis van de eerste injectie- en productiecyclus verwacht NAM dat per 1 oktober 2023 er een laagcalorisch werkvolum e van ongeveer 1,2 m iljard Nm 3 en een capaciteit van ongeveer 60 m iljoen Nm 3/uur beschikbaar is. Dit is voldoende om de back-up-rol van het Groningenveld over te nemen. Hierm ee is de om zetting van de gasopslag sneller Bijlage bij Kamerstukken II 2018/19, 33528, nr. 678. Kamerstuk II 2021/22, 33529, nr. 850 47 Kamerstukken II 2020/21, 33529, nr. 873. 48 Kamerstukken II 2022/23, 33529, nr. 983. 49 Kamerstuk 2021/22, 33529, nr. 983 45 46

Pagina 50 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

verlopen dan aanvankelijk gedacht en dit betekent dat er een extra laagcalorisch capaciteitsmiddel beschikbaar zal zijn. 50

PDGGO / 26885468

5.4.3 Vermindering van de vraag naar laagcalorisch gas Afbouw van de export naar België, Duitsland en Frankrijk Delen van België, Duitsland en Noord-Frankrijk zijn aangesloten op een laagcalorisch gasnetwerk. Deze huishoudens en bedrijven zijn afhankelijk van laagcalorisch gas uit Nederland. De netbeheerders van deze landen hebben afspraken gem aakt over de afbouw van de gaslevering vanuit Nederland: tot uiterlijk in het gasjaar 2029-2030 vindt een volledige afbouw plaats van de export van laagcalorisch gas. Inm iddels worden in al deze landen enkele jaren om vangrijke ombouwoperaties uitgevoerd waarbij honderdduizenden afnemers per jaar worden om gezet naar een andere vorm van energie, waaronder hoogcalorisch gas. Dit betekent dat de totale export van laagcalorisch gas in de periode 2019-2030 gemiddeld met ongeveer 10% per jaar zal afnem en. Gezien het belang van de reductie van de laagcalorische gasvraag in het buitenland, teneinde de productie uit het Groningenveld te m inimaliseren en zo snel m ogelijk te kunnen beëindigen, is door m ijn m inisterie en de betrokken collega’s van de Belgische, Duitse en Franse overheden afgesproken de coördinatie van de om bouw van de laagcalorische m arkt te intensiveren.

In dit kader is een Task Force opgericht waarbij vertegenwoordigers van de overheden, netbeheerders en energietoezichthouders van de vier landen regelm atig bij elkaar kom en om de activiteiten op het gebied van de om bouw beter te m onitoren, te blijven zoeken naar m ogelijke versnellingen en tevens best practices te identificeren en uit te wisselen. De afspraak is om hierover twee keer per jaar een rapportage op te stellen die vervolgens onder m eer gebruikt wordt om de Tweede Kam er te inform eren. Op 6 m aart 2023 heb ik een briefing van de Task Force gedeeld met de Tweede Kam er, waaruit bleek dat de afbouw van de export op schema ligt 51. Hierin gaf ik ook aan dat er afgelopen jaar in de gehele laagcalorische gasmarkt 19% m inder laagcalorisch gas werd afgenomen. Naast de inspanningen van België, Duitsland en Frankrijk in de om bouw van laagcalorische gasafnemers is de vraag in het laagcalorische gasgebied ook om andere redenen afgenomen; nam elijk door het m ilde weer en de prijseffecten. In de vorige rapportages is ook steeds duidelijk naar voren gekom en dat de afbouw op schema ligt. Op basis van de ervaring die de afgelopen jaren is opgedaan, wordt de ombouw in België versneld. De export van laagcalorisch gas naar België zal hierdoor waarschijnlijk in september 2024 al worden beëindigd, in plaats van halverwege 2029.

Afgelopen jaar gebeurde de eerste significante versnelling. In 2024 kunnen hopelijk de dan nog resterende afnemers worden om geschakeld. Hierover is de Tweede Kam er op 16 april 2021 geïnformeerd 52. Kamerstukken II 2022/23, 33529, nr. 1088. Kamerstukken II 2022/2023, 29023, nr. 397. 52 Kamerstukken II 2020/21, 33529, nr. 868. 50 51

Pagina 51 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

Ook Duitsland heeft al in eerdere jaren een versnelling aangebracht in haar om bouw en ziet verdere versnellingsmogelijkheden vanaf 2026, waardoor de export in 2029 in plaats van 2030 beëindigd kan worden. De kom ende jaren blijft het om bouwtempo hoog en de verwachting is dat de export van laagcalorisch gas in 2029 volledig kan zijn afgebouwd.

PDGGO / 26885468

Andere maatregelen Duitsland De Duitse netbeheerder GTG Nord werkte, naast de hiervoor genoemde m aatregelen, aan de bouw van een m engstation, waarm ee laagcalorisch gas verrijkt kan worden m et hoogcalorisch gas binnen de Duitse vereisten voor laagcalorisch gas. Hierm ee kon de export van laagcalorisch gas naar Duitsland verder beperkt worden tot wel 30% van de vraag aan de Duitse grens. Het m engstation is sinds april 2021 operationeel. In 2018 is daarnaast een elektriciteitscentrale in Duitsland versneld overgestapt van laagcalorisch naar hoogcalorisch gas. Daarnaast zal net als in eerdere gasjaren via het exportpunt Oude Statenzijl pseudo-Groningengas worden geëxporteerd naar Duitsland. Voorheen was het alleen m ogelijk om Groningengas te exporteren via Oude Statenzijl. Door aanleg van een verbinding tussen twee leidingen van GTS is het sinds het tweede kwartaal van 2020 m ogelijk om Oude Statenzijl te beleveren m et pseudoGroningengas. Ombouw industriële grootverbruikers in Nederland Een andere m aatregel die bijdraagt aan de reductie van de vraag naar laagcalorisch gas is de om bouw van de grootste negen afnemers van laagcalorisch gas, die sam en ten tijde van het aanpassen van de Gaswet omstreeks 50% van de industriële laagcalorische gasvraag omvatten.

Deze m aatregel vorm t een belangrijk onderdeel in de transitie naar een gassysteem dat voldoende robuust kan functioneren zonder het Groningenveld. Door de afnam e van de vraag wordt de druk op de stikstofinstallaties minder groot, waardoor deze flexibeler kunnen worden ingezet. Dit m aakt het gassysteem beter bestand tegen onvoorziene ontwikkelingen en tegenvallers. De groep van negen afnemers is vastgesteld op basis van een objectieve afnam egrens waarbij de haalbaarheid van om bouw binnen afzienbare tijd en het effect op de afnam e van de vraag zijn m eegewogen. Op grond van de Wet tot wijziging van de Gaswet betreffende het beperken van de vraag naar laagcalorisch gas van grote afnem ers, die op 20 juni 2020 in werking is getreden, is het de grootste negen afnemers m et ingang van 1 oktober 2022 verboden om laagcalorisch gas aan het gastransportnet te onttrekken 53. Zij m oeten ofwel overstappen naar een alternatieve (duurzam e) energiebron, ofwel om schakelen naar hoogcalorisch gas. Deze omschakeling wordt verzorgd door GTS. De eerste vijf van de negen grootste afnemers nemen geen Groningengas m eer af, waarvan vier voor de ingangsdatum op 1 oktober 2022. De om schakeling van de overige afnem ers wordt door GTS voorbereid, m aar GTS geeft in haar ram ing 53

Stb. 2020, 169. Pagina 52 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

aan dat de om schakeling van deze vier bedrijven vertraging oploopt ten opzichte van de ingangsdatum op 1 oktober 2022 door de complexere aard van deze PDGGO / 26885468 om bouwtrajecten. Ik heb deze vier bedrijven daar waar nodig de kortste ontheffing m ogelijk gegeven en zie toe op deze trajecten, en help GTS daar waar nodig. In haar validatie van de ram ing van GTS geeft DNV ook aan dat er prioriteit gegeven m oet worden aan de binnenlandse ombouw. Voor andere grote afnemers van laagcalorisch gas geldt op grond van dezelfde wet een verbruiksplafond. Daarnaast geldt dat deze bedrijven met het oog op het Klim aatakkoord hun CO2-uitstoot m oeten reduceren, onder andere m et behulp van verduurzam ing. Energiebesparing Het kabinet heeft op 22 april 2022 aangekondigd voor het einde van het jaar onafhankelijk te willen worden van Russische fossiele brandstoffen vanwege de oorlog in Oekraïne 54. Sinds februari 2023 is Nederland niet m eer afhankelijk van Russische energie 55. Voor een betaalbaar, betrouwbaar en duurzaam energiesysteem zet het kabinet onder m eer in op energiebesparing. Hiertoe is en wordt aan een breed pakket aan m aatregelen gewerkt en hier zal uitvoer aan worden gegeven binnen het Nationale Programma Energiebesparing. De Europese Unie heeft in de hernieuwde Energy Efficiency Directive een aangescherpt doel voor energiebesparing vastgesteld 56.

Dit doel wordt in Nederland naar sectorale streefwaardes vertaald. Ook in de afgelopen periode zijn stappen gezet op energiebesparing, waaronder via de energiebesparingscampagne ‘Zet ook de knop om ’ 57. Deze cam pagne geeft bedrijven, instellingen en huishoudens handvatten om energie te besparen. In de loop van de tijd heeft de cam pagne zich ontwikkeld naar langere termijnbesparingen. Ook de verschillende overheden hebben bijgedragen aan het terugbrengen van de gasvraag, door zelf energiebesparende m aatregelen te treffen en anderen hierbij te helpen. Voor bedrijven zijn daarnaast m eerdere subsidies verhoogd, zoals de Stim ulering Duurzam e Energieproductie. Ook wordt de energiebesparingsplicht en de bijbehorende informatieplicht vanaf 1 juli 2023 aangescherpt. Er staan m eer m aatregelen op de Erkende Maatregelen Lijst en ook het aantal bedrijven dat onder deze plicht valt is uitgebreid 58. Zeer grootverbruikers, m et een gebruik vanaf 10 m ln. KWh of 170.000 m ³ aardgas (equivalent), worden verplicht om een onderzoek uit te voeren naar alle energiebesparende m aatregelen 59. De m aatregelen m et een terugverdientijd van vijf jaar of m inder m oeten worden uitgevoerd. Vanaf 2027 wordt deze terugverdientijd opgehoogd naar zeven jaar.

Verduurzaming gebouwde omgeving en glastuinbouw In de Kam erbrief van 29 m aart 2018 zijn verduurzam ing in de gebouwde om geving en de glastuinbouw gepositioneerd als m aatregelen om de vraag naar Kamerstukken II 2021/22, 29023, nr. 302. Kamerstukken II 2022/23, 30821, nr. 181. 56 Kamerstukken II 2022/23, 22112, nr. 3647. 57 Kamerstukken II 2022/23, 31209, nr. 241. 58 Kamerstukken II 2022/23, 30196, nr. 801. 59 Kamerstukken II 2022/23, 30196, nr. 793. 54 55

Pagina 53 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

Groningengas te verminderen 60. De glastuinbouw valt vanaf 1 juli 2023 onder de Energiebesparingsplicht. Midden tot grootverbruikers zullen de Erkende m aatregelen m oeten uitvoeren. De zeer grootverbruikers zullen onder de onderzoeksplicht vallen.

PDGGO / 26885468

Sam en m et het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is het nationaal isolatieprogramma opgezet. Dit program ma heeft als doel voor 2030 2,5 m iljoen huishoudens te isoleren. Hierbij ligt de focus op de slechtste labels (E, F en G). In het kader van het Klim aatakkoord wordt ook gewerkt aan de overstap naar duurzam e warm tebronnen in de gebouwde omgeving. Dit is echter beleid dat pas op de langere term ijn effect zal hebben en zal op korte term ijn dus geen concrete bijdrage leveren aan het terugbrengen van de Groningenproductie. In de Kam erbrieven van 14 m aart, 22 april, 20 juni en 21 juli 2022 zijn aanvullende m aatregelen aangekondigd ten behoeve van de vraagreductie in de gebouwde om geving en bij bedrijven. 61 6263 64 5.4.4 Adviezen Advies SodM 1 juni 2023 SodM adviseert extra druk uit te oefenen ter realisatie van de reeds ingezette m aatregelen op het gebied van verduurzaming, energiebesparing, verlaging van de gasvraag en de ontwikkeling van nieuw aanbod zoals LNG, zodat deze zo spoedig mogelijk effect sorteren. Advies Mijnraad 13 juni 2023 Het advies van de Mijnraad noem t drie punten die van belang zijn voor dit criterium . De Mijnraad adviseert de versnellingsaanpak voor winning van gas op de Noordzee snel te ontwikkelen. De m otivatie is de bijdrage daarvan aan de volum ebehoefte en daarm ee aan leveringszekerheid.

Ook de relatief lage CO2voetafdruk van lokale gasproductie en de m ogelijke inzet van (lege) velden voor andere vorm en van ondergrondse opslag in de toekomst zijn relevante argum enten. De beschikbaarheid van de LNG-im portcapaciteit m oet in lijn gebracht worden met de behoefte die noodzakelijk is voor het borgen van de leveringszekerheid op term ijn. De Mijnraad adviseert om zo snel als m ogelijk te verkennen wat die behoefte zou kunnen zijn en hoe daar in voorzien kan worden. De beschikbaarheid van UGS Norg, en ook die van de UGS Grijpskerk, m oet in lijn gebracht worden m et behoefte aan opslagcapaciteit, noodzakelijk voor het borgen van de leveringszekerheid op termijn. De Mijnraad adviseert om zo snel als m ogelijk onderhandelingen te starten tussen de Staat, Shell, ExxonMobil en NAM om tot een verantwoorde lange termijn aanpak te kom en. Daarbij is het van Kamerstukken II 2017/2018, 33529, nr. 457. Kamerstukken II 2021/22, 29023, nr. 283. 62 Kamerstukken II 2021/22, 29023, nr. 302. 63 Kamerstukken II 2021/22, 29023, nr. 312. 64 Kamerstukken II, 2021/22, 29023, nr. 337. 60 61

Pagina 54 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

belang om de omwonenden tegemoet te komen m et betrekking tot de regeling van schadevergoedingen.

PDGGO / 26885468

5.4.5 Beoordeling In de vorige paragrafen heb ik geschetst welke m aatregelen zijn getroffen om de gaswinning uit het Groningenveld zo snel m ogelijk af te bouwen en vervolgens volledig en definitief te beëindigen. Daarbij heb ik aangegeven op welke manier m aatregelen wettelijk zijn verankerd of vastgelegd in afspraken m et betrokken partijen. Ook heb ik toegelicht op welke m anier ik de stand van zaken van de m aatregelen m onitor; daarbij heb ik voor een van de belangrijkste m aatregelen, de afbouw van de export naar het buitenland, de internationale Task Force genoemd. Op de onzekerheid ten aanzien van de ingebruikname van de nieuwe stikstofinstallatie in Zuidbroek en door de oorlog in Oekraïne ga ik op diverse plaatsen in dit besluit nader in. De adviezen van SodM en de Mijnraad op dit criterium worden geborgd door de vergrote inzet op energiebesparing, verduurzam ing van de gebouwde omgeving, de verdubbeling van de LNG-im portcapaciteit in 2022 en lopende projecten voor verdere uitbreiding. 65 Hierbij wil ik benadrukken dat de genoemde maatregelen ook na de definitieve sluiting van het Groningenveld blijven doorlopen: de vraag naar Groningengas en gas in bredere zin loopt verder terug terwijl er nieuwe stikstofcapaciteitsmiddelen en een grotere LNG-im portcapaciteit toegevoegd zijn.

Conform het advies van de Mijnraad ben ik reeds begonnen met verkennende gesprekken over het toekomstig gebruik van UGS Norg en UGS Grijpskerk m et Shell, ExxonMobil en NAM gevolg te geven. Hiernaast geeft de visie op de gasopslagen aan hoe de m inister van Klim aat en Energie en ik verschillende typen gasopslagen, genoeg opslagcapaciteit en voldoende gas in de bergingen wil verwezenlijken. De stikstofconversiecapaciteit, de veranderde rol van UGS Grijpskerk en de LNGim port dragen in de volgende gasjaren bij aan het beleveren van de gasmarkt. Hierm ee loopt de vraag en de capaciteitsbehoefte ieder gasjaar terug door het cum ulatieve effect van de genomen m aatregelen, zowel aan vraag- als aanbodzijde, zoals GTS ook in haar ram ing beschrijft. De m aatregelen die ik genomen heb om het Groningenveld te kunnen sluiten dragen ook bij aan de robuustheid van het energiesysteem na de definitieve sluiting van het Groningenveld. Tot slot werk ik aan de versnellingsaanpak voor winning van gas op de Noordzee, zoals de Mijnraad adviseert. Deze aanpak richt zich op het versnellen van vergunningverlening, het vrijgeven van data, een verbeterd investeringsklimaat en een lange term ijn perspectief voor de sector. Hierdoor beoogt het kabinet de geplande productie naar voren te halen. Dit zal de kom ende gasjaren de leveringszekerheid verbeteren.

65

Kamerstukken II 2022/23, 29023, nr. 417. Pagina 55 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

5.4.6 Conclusie Ik concludeer dat de afbouw van de vraag naar gas uit het Groningenveld, enerzijds door de toename van het aanbod van pseudo-Groningengas door verhoogde stikstofinzet en anderzijds door de afbouw van de vraag naar laagcalorisch gas en gas in het algem een heeft geleid tot een snelle afnam e van de winning waardoor de definitieve sluiting van het Groningenveld aanstaande is.

5.5.

PDGGO / 26885468

Tempo van versterken (criterium d)

5.5.1 Inleiding Zoals eerder is uitgelegd moeten gebouwen die niet aan de veiligheidsnorm voldoen worden opgenomen in de versterkingsopgave, die geldt voor gebouwen in het aardbevingsgebied in Groningen. Deze gebouwen m oeten binnen een redelijke term ijn worden versterkt, om wille van de veiligheid, m aar ook om de bewoners niet te lang in onzekerheid te laten zitten. Gebouwen die zijn versterkt en voldoen aan de veiligheidsnorm hebben een lager veiligheidsrisico door de gaswinning in Groningen. Het ‘tem po van versterken’ is daarom als een specifiek wettelijk criterium opgenomen voor de afweging die voor het vaststellingsbesluit m oet worden gemaakt (artikel 52d, tweede lid, onderdeel d, Mijnbouwwet). In dit onderdeel van dit besluit wordt op dit criterium ingegaan. 5.5.2 Aanpak versterking Om dat het kabinet voortzetting van de gaswinning in Groningen niet toekomstbestendig achtte, is op 29 m aart 2018 besloten de gaswinning uit het Groningenveld zo snel m ogelijk te beëindigen. De Mijnraad en SodM gaven aan dat de seismische dreiging afneemt als gevolg van de ingezette afbouw van de gaswinning, en dat daarm ee ook de omvang van de versterkingsoperatie zou gaan afnem en. Het effect van de afbouw van de gaswinning op de versterkingsopgave is door de Mijnraad, SodM, TNO, NEN, KNMI en een panel van hoogleraren in 2018 bevestigd.

Uit analyse is gebleken dat door de snelle afbouw van de gaswinning in het Groningenveld de afgelopen periode het aantal adressen waarvoor versterkingsmaatregelen nodig zijn om te voldoen aan de veiligheidsnorm, afneem t. Desalniettemin is er wel een groei te zien in de scope van de versterkingsopgave doordat er om andere redenen (o.a. het advies van ACVG dat begin dit jaar is gegeven over verrijking van het risicoprofiel en m aatregelen om verschillen tegen te gaan) is besloten woningen of gebouwen op te nemen. Ondanks het stoppen van de gaswinning in het Groningenveld blijft versterking nodig. Wel volstaan in veel gevallen lichtere versterkingsmaatregelen om te zorgen dat een gebouw voldoet aan de veiligheidsnorm. Daar waar nodig blijft het van groot belang om voortvarend gebouwen te versterken. De m aatregelen die zijn genomen om de versterking te versnellen blijven uiteraard van toepassing. Het is belangrijk om naast de versnelling van de versterking ook de verschillen tussen vergelijkbare situaties en woningen te voorkom en of weg te nemen. De PEGA heeft dat onderstreept. Ik heb de Com m issie Van Geel gevraagd m ij daar over te adviseren.

Pagina 56 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

De rolverdeling tussen de betrokken overheden in het kader van de versterkingsoperatie wordt per 1 juli 2023 vastgelegd in de Tijdelijke wet Groningen (hierna: TwG).

PDGGO / 26885468

De aanpak van de versterkingsoperatie heeft de volgende uitgangspunten: • De staatssecretaris van EZK is integraal verantwoordelijk voor de veiligheid en op grond van een zorgplicht. • De versterkingsoperatie wordt publiekrechtelijk aangepakt. De versterkingsoperatie, vanaf de risicoberekening en beoordeling van gebouwen tot en met uitvoering van versterkingsmaatregelen, valt onder de publieke verantwoordelijkheid van NCG als uitvoeringsorganisatie. Daarbij is het voor eigenaren van een gebouw, m et de wijziging van de TwG per 1 juli 2023, ook m ogelijk gemaakt dat de beoordeling voor versterking in eigen beheer kan plaatsvinden. NCG ziet daarbij nog wel toe op de uitvoering van het versterkingstraject, om te kunnen controleren of het gebouw na versterking voldoet aan de veiligheidsnorm. NAM is en blijft verantwoordelijk voor de kosten die worden gemaakt voor versterking omwille van de veiligheid. Per 1 juli 2023 worden deze kosten via een heffing op grond van de TwG op NAM verhaald. • Eigenaren van woningen hebben zeggenschap over de wijze van versterking. Zij worden nauw betrokken bij de uitwerking van de versterkingsmaatregelen in het ontwerp en kunnen keuzes m aken t.a.v. de uitvoering van m aatregelen binnen de randvoorwaarden van veiligheid.

Ook kunnen eigenaren straks met de inwerkingtreding van de regeling bouwkundige en financiële bijstand onder de TwG kosteloos een bouwkundig en financieel adviseur inschakelen die hun ondersteuning kan bieden, vanaf de beoordeling tot en m et de oplevering van hun gebouw na de uitvoering van de versterkingsmaatregelen. Ook is kosteloze juridische bijstand voor eigenaren van een gebouw mogelijk gem aakt via de Subsidieregeling rechtsbijstand en aanverwante kosten Tijdelijke wet Groningen van de Raad voor Rechtsbijstand onder de TwG en de Wet op rechtsbijstand (Wrb). • De gem eenten zijn verantwoordelijk voor de prioritering van de uitvoering van de versterking. Ook is binnen de randvoorwaarden van veiligheid een koppeling m ogelijk van versterking aan andere ruim telijke ontwikkelingen. • In de plannen van aanpak van de gem eenten wordt prioriteit gegeven aan de opnam e en beoordeling van gebouwen die volgens de HRA/SDRA niet voldoen aan de veiligheidsnorm, conform het advies van de Mijnraad uit 2018. • NCG stuurt de volledige uitvoeringsketen (van de versterkingsopgave) aan op basis van de lokale plannen van aanpak. • SodM beoordeelt de plannen van aanpak en kan gevraagd en ongevraagd adviseren over de uitvoering van versterkingsmaatregelen. De versterking wordt als volgt aangepakt.

Alle woningen in Groningen krijgen op basis van de jaarlijkse SDRA en de handm atige verrijking van de SDRAresultaten een risicoprofiel (zie ook paragraaf 5.2.3). Alle gebouwen m et een (licht) verhoogd risicoprofiel (ook uit voorgaande jaren) krijgen een opnam e en een beoordeling. Bij een opname wordt een woning geïnspecteerd en wordt de constructie in kaart gebracht. Daarna volgt een Pagina 57 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

beoordeling. Ieder gebouw wordt beoordeeld m iddels de NPR of de typologieaanpak. Hieruit blijkt of een gebouw aan de veiligheidsnorm PDGGO / 26885468 voldoet. Door de typologieaanpak, onderdeel van een brede set aan versnellingsmaatregelen (zie hieronder), kan het beoordelingsproces van de gebouwen uit de versterkingsopgave versneld worden. Als een gebouw niet aan de norm voldoet volgt versterking. Meer vaart in de versterking NCG heeft in 2022 haar productiedoelstellingen gehaald. Begin 2023 voldeed 30% van de oorspronkelijke werkvoorraad aan de veiligheidsnorm. Het tem po van de versterkingsoperatie zal in de kom ende jaren verder opgevoerd worden om afronding van de versterking in 2028 in beeld te houden. De werkvoorraad van NCG bestaat uit circa 27.000 adressen. Tot en m et 30 april 2023 zijn de bouwwerkzaam heden bij 3.516 adressen voltooid. Daarnaast zijn er 5.101 adressen op norm verklaard, zonder dat er bouwkundige ingrepen nodig waren. Bij 163 adressen was vanwege een andere reden versterking niet nodig. In totaal zijn er daarm ee 8.780 adressen op norm. Net als voorgaande jaren heeft NCG zich ten doel gesteld in 2023 m eer productie te leveren dan voorgaande jaren. Dit is het duidelijkst te zien bij de beoordelingen. NCG verwacht de laatste opnames en beoordelingen in 2023 af te ronden, wat nog een flinke opgave is voor NCG.

Met de afronding van alle beoordelingen ontstaat ook definitief zicht op de totale resterende werkvoorraad van NCG, waarm ee de planningen verbeterd worden. Voor enkele adressen wordt rekening gehouden m et een uitloop in 2024 (bijv. com plexe adressen en woningen waarbij bewoners zelf in de tweede helft van 2023 besluiten tot een herbeoordeling). De huidige inschatting is dat nog circa 12.000 adressen moeten worden versterkt. Dit jaar verwacht NCG bij 1.100 woningen de bouwwerkzaamheden af te ronden. Met deze ondergrens blijft afronding van de versterking in 2028 in beeld. Vanaf 2024 schaalt NCG stapsgewijs op naar m eer dan 2.000 bouwkundig te versterken adressen per jaar. Deze opschaling is m ogelijk door de naar verwachting m inder ingrijpende versterkingen. NCG kan op dit m om ent nog niet inschatten welk effect de elem enten uit de kabinetsreactie op de PEGA hebben op 2028 als streefdatum. Zaken als verduurzam ing, gebiedsgerichte aanpak en ruim telijke kwaliteit kunnen een effect hebben op 2028 als realistische einddatum. NCG en de gem eenten gebruiken het meerjarenversterkingsplan (hierna: MJVP) als sturings- en planningsinstrument voor de uitvoering van de versterkingsoperatie. Voor bewoners is het belangrijk dat zij een voorspelbare en realistische planning krijgen van de versterking van hun huis en van de gehele versterkingsoperatie.

NCG werkt hard aan het verbeteren van het versterkingsproces en de eigen organisatie en wil voorkomen dat er beloften gem aakt worden die niet waargemaakt kunnen worden. Realistische productieverwachtingen voor 2023 en daarna, op basis van het MJVP, dragen hier aan bij.

Pagina 58 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

NCG werkt in 2023 aan de doorlichting en verbetering van de werkwijze. De PEGA – en de kabinetsreactie daarop – heeft onderstreept dat dit nodig is. Daarbij wordt onder andere geanalyseerd waar onnodig tijdverlies optreedt en wat hieraan te doen is. Rode lijn is naast de bewoners staan in de versterkingsoperatie. Bewonersbegeleiders krijgen een ruim er m andaat. Ook worden er andere verbeteringen in gang gezet. Een voorbeeld is het tackle team. Met dit team worden vastgelopen dossiers en schrijnende situaties versneld opgelost en worden de geleerde lessen breed toegepast in de versterking. Het is de verwachting dat deze verbeteringen individueel en als totaalpakket de versterkingsoperatie zullen versnellen.

PDGGO / 26885468

Met de introductie van de typologieaanpak, als nieuwe beoordelingsmethode, is in 2021 al een versnelling ingezet bij het beoordelen of woningen aan de veiligheidsnorm voldoen. Woningen hoeven niet m eer één-voor-één te worden doorgerekend, m aar kunnen op basis van kenm erkende gebouweigenschappen op veiligheid worden beoordeeld. Daardoor krijgen bewoners sneller duidelijkheid. De gem iddelde doorlooptijd voor een regulier opname- en beoordelingsproces is 189 dagen. Bij de typologieaanpak is dit 90 dagen. Met alle nu goedgekeurde typologieën kan in potentie circa 70% van de adressen in de werkvoorraad van NCG worden beoordeeld met de typologieaanpak. Daarbij vindt altijd een opname op locatie plaats: pas na een opnam e blijkt of een woning daadwerkelijk een typologische beoordeling kan krijgen. De typologische beoordeling van adressen zal daarbij naar verwachting in het derde kwartaal van 2023 worden afgerond, zodat bewoners de uitkomst voor einde van dit jaar ontvangen. Versterken met een dorpenaanpak Voor vier dorpen in de kern van het aardbevingsgebied (Garrelsweer, Zeerijp, Wirdum en Leermens) is een dorpsgerichte aanpak gestart. De kern van de dorpenaanpak bestaat eruit dat het dorp in zijn geheel wordt versterkt waar dat voor de veiligheid nodig is, waarbij op een logische wijze een route door het dorp wordt gevolgd.

Dat wil zeggen dat de betrokken bouwers, NCG en de gem eente in overleg m et de bewoners een plan m aken voor het hele dorp. Bewoners kunnen erop vertrouwen dat de versterkingsoperatie in hun dorp ononderbroken doorgaat en dat deze partijen die de versterking uitvoeren niet weggaan totdat het klaar is. Om te helpen bij de dorpenaanpak, om te versnellen, problemen op te lossen, m aar ook om verschillen te voorkomen tussen vergelijkbare woningen, treedt sinds 2023 een ‘opgaveregisseur’ op die nam ens mij opereert. Met de dorpenaanpak wordt kennis en ervaring opgedaan voor de gehele versterkingsoperatie. De verwachting is dat zo ook m eer inzicht ontstaat op wat er m ogelijk is om verdere verbetering van de totale versterkingsoperatie te kunnen realiseren. 5.5.3 Adviezen Advies provincie Groningen 31 mei 2023 De provincie Groningen adviseert om gebouwen die voortkomen uit de laatste uitgevoerde SDRA op te nem en in de versterkingsopgave en deze te beoordelen conform het versterkingsprogramma en niet in LOOV. Ook dienen de gebouwen die m et invoering van de objectgerichte prioritering uit de werkvoorraad zijn gehaald eveneens opgenomen te worden en beoordeeld op veiligheid, ook de Pagina 59 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

gebouwen die buiten scope van NCG zijn en niet aan de veiligheidsnorm voldoen dienen opgenomen te worden in de versterkingsopgave. Dit advies wordt ook gegeven door de andere medeoverheden uit de provincie Groningen.

PDGGO / 26885468

Verder adviseren de m edeoverheden in de provincie Groningen om ervoor te zorgen dat NCG voldoende opname- en beoordelingscapaciteit ter beschikking heeft om het versterkingsprogramma adequaat uit te voeren. Adviezen uit het rapport van de PEGA m et betrekking tot opname- en beoordelingscapaciteit dienen onverkort overgenomen te worden en toegepast. Advies SodM 1 juni 2023 Ook SodM geeft in zijn advies aan dat de adressen m et licht verhoogd risico uit de laatste SDRA nog opgenomen dienen te worden in het versterkingsprogramma. Daarnaast m erkt SodM op dat het TNO onderzoek naar risico’s voor gebouwen op wierden wellicht nog extra adressen oplevert die toegevoegd dienen te worden aan het versterkingsprogramma. SodM levert hiervoor eind juni nog nadere inform atie. 5.5.4 Beoordeling De doelstelling van NCG is om de bewoners in 2023 duidelijkheid te geven over de veiligheid van hun gebouw en daarom opnames en beoordelingen in 2023 af te ronden, onder voorbehoud van enkele complexe panden en herbeoordelingen. NCG heeft richting m ij aangegeven dat deze doelstelling nog steeds haalbaar is. NCG heeft hiervoor een aanpak ontwikkeld gericht op het vergroten van de uitvoeringscapaciteit. Met de m edeoverheden en SodM ben ik het eens dat de gebouwen die voortkomen uit de door TNO uitgevoerde SDRA opgenomen moeten worden in de versterkingsopgave.

Dit zal ik doen m iddels de reguliere aanpak, zoals de m edeoverheden adviseren, en niet via LOOV. Daarnaast zullen de adviezen van ACVG in het rapport over veiligheid van de gebouwen buiten scope van de versterkingsopgave worden geïmplementeerd. Het is m ogelijk dat hierdoor nieuwe gebouwen aan de scope worden toegevoegd. Verder wil ik de uitvoering van de versterkingsopgave verbeteren door naast de bewoner staan centraal te stellen. Daarbij blijven de doelstellingen om in 2023 alle adressen te hebben beoordeeld en in 2028 alles versterkt overeind staan. Ik heb NCG, m et het oog op de uitvoering van de m aatregelen uit de kabinetsreactie op het rapport van de parlem entaire enquêtecommissie, verzocht om m aatregelen te treffen die de versnelling ondersteunen. Aan de andere kant zie ik ook de verbeteringen in de uitvoering. Voorbeelden hiervan zijn de besluiten over sloop en nieuwbouw van de woningen in de Om m elanderstraat in Ten Boer en in de Derk Boeremastraat en Karel Doorm anstraat in Appingedam, waar bewoners na een te lange periode van onzekerheid nu duidelijkheid hebben gekregen en geholpen worden. Goede voorbeelden wil ik zo snel m ogelijk elders toepassen. Voor problem en bij de versterking beschikt NCG over een knelpuntenpot.

Ik heb NCG gevraagd ruim hartig te zijn in de uitvoering van m aatregelen en bewoners m eer en beter te ondersteunen in het versterkingstraject.

Pagina 60 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

5.5.5 Conclusie Door de voorgenomen stopzetting van de gaswinning en de daardoor afnemende PDGGO / 26885468 risico’s wordt het veiliger in Groningen, en ook in Noord-Drenthe. Dit is terug te zien in de resultaten van de veiligheidsbeoordelingen. Het aantal gebouwen op norm neemt toe, en de snelheid van versterking eveneens, doordat de m eest com plexe gebouwen nu zijn versterkt en in nieuwe projecten lichtere m aatregelen volstaan, m aar ook door kennisopbouw en ervaring m et reeds uitgevoerde projecten. Tegelijkertijd blijft de noodzaak voor versterken bestaan, m ede gezien de drukvereffening in de ondergrond. Ik blijf m e m axim aal inspannen om inwoners zo snel m ogelijk duidelijkheid te geven of hun woning versterkt m oet worden, en als dat het geval is, de daadwerkelijke uitvoering daarvan te versnellen. Daarvoor blijf ik de versterking nadrukkelijk m onitoren en zoek ik sam en m et NCG naar oplossingen wanneer er knelpunten zijn, waarm ee ik ook uitvoering geef aan de m aatregelen uit de kabinetsreactie op het rapport van de PEGA.

5.6.

Maatschappelijke ontwrichting door bodembeweging (criterium e) 5.6.1. Inleiding Het criterium m aatschappelijke ontwrichting door bodembeweging m aakt duidelijk dat het veiligheidsbelang niet strikt beperkt is tot het voldoen aan de veiligheidsnorm, zoals beschreven in paragraaf 5.2. Ook veiligheidsbeleving, sociale onveiligheid, negatieve gezondheidseffecten, leefbaarheid en m aatschappelijke onrust dienen in de afweging op basis van artikel 52d, tweede lid, Mijnbouwwet te worden betrokken, voor zover deze factoren leiden tot m aatschappelijke ontwrichting. In dit verband is m aatschappelijke ontwrichting specifiek gericht op het geheel aan negatieve effecten die veroorzaakt worden door de gaswinning uit het Groningenveld, UGS Norg en UGS Grijpskerk. Hierbij gaat het niet alleen om daadwerkelijk opgetreden aardbevingen, m aar ook om de kans hierop in de toekomst. Onderzoek geeft aan dat inwoners van Groningen gezondheidsklachten of stress ervaren als gevolg van de gaswinning. Deze klachten kom en vooral voort uit onzekerheid over de versterkingsopgave, de wachttijden voor schadeafhandelingen en lange, veranderende bureaucratische procedures in het algem een. Ook beschrijven onderzoekers dat sommige bewoners een verminderde sociale cohesie in hun buurt of wijk ervaren.

Daar kom t bij dat zelfs het stoppen van de gaswinning de kans op aardbevingen wel kleiner m aakt, m aar voorlopig niet kan uitsluiten. Dit heeft een effect op de veiligheidsbeleving en de daarm ee samenhangende leefbaarheid, aldus de onderzoekers. Los daarvan zijn bewoners gebaat bij duidelijkheid over de versterking en een soepele en snelle schadeafhandeling. Op 24 februari 2023 heeft de PEGA com missie haar rapport gepubliceerd. Het kabinet heeft in zijn reactie van 25 april 2023 aangegeven alle aanbevelingen van de enquêtecommissie over te nemen en heeft 50 m aatregelen benoemd om dit in gang te zetten. In 2023 zal het m erendeel van deze m aatregelen worden uitgewerkt en in uitvoering worden

Pagina 61 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

gebracht, dan wel geïm plementeerd, wat zal leiden tot verbetering en versnelling van de schadeafhandeling en van de versterkingsoperatie.

PDGGO / 26885468

Hieronder wordt m aatschappelijke ontwrichting door bodembeweging nader belicht. Enerzijds wordt dit gedaan op basis van een schets van de stand van zaken rondom de schadeafhandeling. Zoals hierboven geschetst kunnen wachttijden voor schadeafhandelingen en lange procedures zorgen voor gezondheidsklachten en stress. Anderzijds wordt gekeken naar de gevolgen voor sociale veiligheid en m aatschappelijke onrust die naar voren kom en uit onderzoek. Vervolgens ga ik in op een aantal aanvullende m aatregelen die reeds zijn genomen om m aatschappelijke ontwrichting te verminderen. De wijze waarop ik de risico’s van m aatschappelijke ontwrichting betrek in de afweging waarop dit besluit is gebaseerd komt aan bod in hoofdstuk 6. 5.6.2. Schade en schadeafhandeling Voor bewoners en ondernemers in het aardbevingsgebied die te m aken krijgen m et schade is het belangrijk dat deze snel en ruim hartig wordt vergoed. De schadeafhandeling is in 2018 in publieke handen terechtgekomen. Eerst is hiertoe de Tijdelijke Com m issie Mijnbouwschade Groningen (hierna: TCMG) opgericht. De TCMG is op 1 juli 2020 overgegaan in IMG, toen de TwG in werking trad. IMG handelt alle vorm en van schade als gevolg van de gaswinning in het Groningenveld, UGS Norg en UGS Grijsperk af. Dit betreft fysieke schade, schade door waardedaling en im m ateriële schade.

IMG (en zijn voorloper) had op 1 januari 2023 ruim 1,6 m iljard euro aan schadevergoeding toegekend en meer dan 313.000 schades afgehandeld. Zoals ook blijkt uit het PEGA-rapport heeft de wijze waarop de schadeafhandeling nu en in het verleden is ingericht in belangrijke m ate geleid tot langdurige schadeprocessen, veel zorgen en rompslomp en gezondheidsproblemen. In het beleid en in de uitvoering hebben het streven naar juridische precisie, technische juistheid en controle te veel centraal gestaan. Dat heeft ongewild geleid tot juridificering, vertraging en frustratie bij bewoners. Daarom m aakt het kabinet in het beleid nu andere afwegingen dan voorheen. Fysieke schade Ondanks de verm inderde gaswinning, blijft het aantal schademeldingen hoog. In 2022 ontving IMG 45.854 m eldingen van fysieke schade en zijn er 58.879 aanvragen afgehandeld. Gem iddeld worden er sinds 2021 ruim 1.100 schademeldingen per week afgehandeld. In 2022 keerde IMG 268,6 m iljoen euro aan schadevergoeding voor fysieke schade uit. Sinds 1 novem ber 2021 kunnen bewoners die voor het eerst schade melden, kiezen voor een vaste vergoeding van 5.000 euro. In dit geval ontvangt de bewoner binnen enkele weken het besluit van IMG. De regeling is bedoeld voor relatief kleine en eenvoudige schades.

Het kabinet heeft m et zijn reactie van 25 april 2023 op het rapport van de parlem entaire enquêtecommissie een vijftigtal m aatregelen genomen, waarvan acht zien op de schadeafhandeling, die ervoor m oeten zorgen dat de afhandeling van schade zo snel m ogelijk tot m erkbare verbetering leidt voor de bewoners. Eén van de m aatregelen die op korte termijn ingaat heeft te m aken met de aanstaande wijziging van de TwG waarm ee IMG een ruim ere bevoegdheid krijgt Pagina 62 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

om fysieke schade duurzaam te herstellen. Hierm ee ontstaat de m ogelijkheid om ook onderliggende gebreken aan te pakken, bijvoorbeeld een beschadigde fundering, om te voorkomen dat schade door aardbevingen blijft terugkeren of verergert. IMG ontwikkelt een werkwijze voor de uitvoering van deze extra taak.

PDGGO / 26885468

Doorlooptijden fysieke schade De actuele stand van de schadeafhandeling, inclusief de doorlooptijden, houdt IMG bij op zijn website. IMG geeft aan dat de gerealiseerde doorlooptijd voor fysieke schade in 2022 onder de streeftermijn van 182 dagen ligt. De gem iddelde doorlooptijd voor een melding van fysieke schade was eind 2022 152 dagen en lag daarm ee 30 dagen onder de streeftermijn van een halfjaar. Dit is een stevige verbetering ten opzichte van 2021 toen de doorlooptijden nog 20 dagen boven de streeftermijn van een halfjaar lag. Door de vaste eenmalige schadevergoeding (hierna: VES) regeling nam en de doorlooptijden in geheel 2022 af. De gem iddelde doorlooptijd van de VES bedroeg in 2022 34 dagen. De doorlooptijden van de m aatwerk procedure zijn langer, gem iddeld 262 dagen over 2022. Het aanpakken van langlopende dossiers kreeg in 2022 topprioriteit. Daartoe heeft IMG in novem ber 2022 een multidisciplinaire taskforce opgericht die sneller beslist over langlopende dossiers. Schade door waardedaling In 2022 ontving IMG 8.264 aanvragen voor een waardedalingsvergoeding. Dit aantal is sterk afgenomen in vergelijking m et 2021. In 2021 ontving IMG nog 37.373 aanvragen voor de afhandeling van schade door waardedaling en handelde het 52.236 aanvragen af. In 2020 werden er ruim 63.000 waardedalingsaanvragen gedaan.

IMG verklaart dat het gebruik van de regeling afneem t omdat de m eeste eigenaren inmiddels een vergoeding hebben ontvangen. In 2022 heeft IMG voor 38,2 m iljoen euro aan vergoeding waardedaling uitgekeerd. Daarnaast is IMG in 2022 gestart m et het uitkeren van een tegemoetkoming aan bewoners die een lagere schadevergoeding voor waardedaling hebben ontvangen van NAM, dan nu zou zijn toegekend door IMG. Het kabinet heeft hier eenmalig 25 m iljoen euro voor vrijgemaakt. Immateriële schade IMG is in november 2021 gestart m et het vergoeden van im m ateriële schade. De aanvraagprocedure is door IMG zo laagdrem pelig m ogelijk vorm gegeven en houdt zoveel m ogelijk rekening m et de persoonlijke omstandigheden van een aanvrager. Net zoals bij de waardedalingsregeling heeft IMG ervoor gekozen om de regeling gefaseerd per postcodegebied open te stellen om lange wachttijden te voorkomen. Ook m inderjarigen kunnen inm iddels een vergoeding voor im materiële schade aanvragen. In 2022 zijn 51.457 aanvragen gedaan voor de im m ateriële schaderegeling. Er werd In totaal 55,8 m iljoen euro uitgekeerd in het kader van de vergoeding voor im materiële schade in 2022. In april 2023 heeft IMG aangekondigd dat het de regeling wijzigt om verschillen weg te nemen tussen verschillende groepen. AOS-meldingen Pagina 63 van 81

Programma DG Groningen en Ondergrond Directie Schadeherstel en Gaswinning Groningen

Bewoners kunnen 24 uur per dag, zeven dagen in de week bij IMG m elding m aken van een acuut onveilige situatie (hierna: AOS). IMG beoordeelt dan binnen PDGGO / 26885468 24 uur of extra m aatregelen noodzakelijk zijn. In 2022 is er 463 keer m elding gem aakt van een AOS. Daarvan heeft IMG in 79 gevallen besloten extra m aatregelen te nemen. Ten opzichte van voorgaande jaren is er een daling van het aantal AOS-m eldingen. In 2019, 2020 en 2021 lagen deze aantallen op respectievelijk 755 m eldingen (waarvan 127 gegrond), 622 m eldingen (waarvan 109 gegrond), en 515 m eldingen (waarvan 101 gegrond). Tevredenheid IMG richt procedures voor de afhandeling van schade zo laagdrempelig m ogelijk in om bewoners, waar dat kan, te ontlasten. Zaakbegeleiders staan bewoners bij en er zijn steunpunten in gemeenten voor bewoners die vragen hebben over een schademelding. Het jaarverslag laat zien dat IMG kan rekenen op een goed bewonerstevredenheidsniveau. In 2022 gaven bewoners IMG gem iddeld een 7,2 voor de afhandeling van de verschillende schadevormen. Aanvragers geven aan de vriendelijkheid en behulpzaamheid van de m edewerkers van IMG te waarderen. Ook zijn aanvragers positief over de snelheid en eenvoud van de procedure voor de eenmalige vaste vergoeding. Zij waarderen de schadeopname (8,2), de afhandeling van de aanvragen voor waardedaling (7,7) en de vaste vergoeding (8,2) het hoogst.

Hoewel de bewoners IMG gem iddeld een ruim e voldoende geven voor de schadeafhandeling, geldt dit niet voor iedereen. De afhandeling van schades duurt soms nog te lang, m et name voor complexe gevallen, daarnaast is voor bewoners niet altijd duidelijk waarom er verschillen in de schadeafhandeling bestaan, bijvoorbeeld bij de im m ateriële schade regeling. De regeling im materiële schade wordt dan ook relatief laag beoordeeld (5,7). Dit kom t volgens IMG ook door het relatief hoge percentage afwijzingen. Overigens heeft IMG aangegeven de werkwijze bij deze vergoedingen te gaan wijzigen en is in de kabinetsreactie van 25 april 2023 ook aangekondigd dat de vergoedingen im m ateriële schade zullen worden aangepast (m aatregel 8). Samenloop schade en versterking Er zijn bewoners die te m aken hebben m et zowel schade als versterking. Hoewel de schadeafhandeling en de versterking van gebouwen fundamenteel verschillend zijn wat betreft aard van de werkzaam heden, werkwijze en doorlooptijd, hebben IMG en NCG hetzelfde doel voor ogen: de belangen van de gedupeerden centraal stellen en waar m ogelijk en wenselijk, vanuit het perspectief van de bewoner, de schadeafhandeling en de versterking op elkaar aan te laten sluiten.