03. Programmabegroting 2026
Tekst van het document
28
Speelbeleid actualiseren In 2025 zijn we gestart met het opstellen van het nieuwe speelbeleid. Dit om onze inwoners goede faciliteiten te bieden die aansluiten bij de wens en behoefte m.b.t. het spelen en de daarbij behorende voorzieningen. Het opstellen van speelbeleid vraagt om brede participatie. De verwachting is dat het nieuwe beleidsplan eind 2026 kan worden voorgelegd aan uw raad. Starten opstellen 'Nota Gemeentelijke Bomen' Bomen zijn bepalend voor ons landschap, dragen bij aan opgaves aangaande klimaatadaptatie. Bladeren van bomen zuiveren lucht en bomen halen CO2 uit de lucht en zetten dit om naar bruikbare zuurstof en leggen koolstof vast. In 2025 zijn we begonnen met het inzichtelijk krijgen van de bomen binnen ons areaal. Hieruit volgt een 'Nota Gemeentelijke Bomen'. Deze nota legt beleidsmatig vast hoe wordt omgegaan met bestaande bomen en houtopstanden, en biedt richtlijnen voor het beheer en de ontwikkeling van nieuwe beplantingen. Daarbij staat zowel de bescherming en het regulier beheer van het huidige boombestand als de begeleiding van jonge bomen naar de volwassenfase centraal. Daarnaast biedt de nota handvatten voor verantwoorde keuzes bij nieuwe aanplant, zoals het zorgvuldig bepalen van locaties om rekening te houden met onder andere zonnepanelen en leefomgeving.
Het document vormt de basis voor een planmatig beheer van het gemeentelijk boombestand voor de komende tien jaar. Naar verwachting wordt deze nota in 2026 aan uw raad voorgelegd. Vastleggen "contouren" houtopstanden De nieuwe contouren houtkap worden in 2026 voorgelegd aan uw raad.
Doelstelling f. We beheren en onderhouden onze wegen volgens de beleidsplannen Wegen en Gladheidsbestrijding We zorgen dat wegen veilig zijn. Wij gaan in 2026 verder met de uitvoering van het beleidsplan wegen 2024–2027. Daarin staat welk type onderhoud we doen: groot, klein of investeringen. Daarnaast geven we uitvoering aan het vastgestelde beleidsplan gladheidsbestrijding. De gladheidsbestrijding is uitgevoerd volgens de vastgestelde richtlijnen en het beleid, waarbij de in het uitvoeringsplan opgenomen wegen en fietspaden, zijn ‘gestrooid’. Alle routes worden conform afspraak binnen het gereserveerde tijdsbestek voltooid.
29
Acties Een diversiteit aan beheer- en onderhoudswerkzaamheden aan wegen, fiets- en voetpaden
Evalueren huidig gladheidsbestrijdingplan De verwachting is, doordat we de afgelopen jaren meer areaal te beheren hebben gekregen, de routes voor de gladheidsbestrijding uitgebreid moeten worden. Een evaluatie zal moeten aantonen of we met de huidige bezetting van mens en materieel kunnen blijven voldoen aan de wettelijke verplichting om tijdig de routes te kunnen rijden.
Doelstelling g. We beheren en onderhouden het riolenstelsel volgens het vastgestelde afvalwaterbeleidsplan We voeren een diversiteit aan rioolwerkzaamheden (optimalisaties, renovatie) uit volgens het vastgestelde afvalwaterbeleidsplan. In 2025 zijn diverse rioleringsprojecten opgestart die voor een groot deel in het teken staan van duurzaamheid, klimaatadaptatie en het oplossen van knelpunten in het rioolstelsel. Deze werkzaamheden worden in 2026 afgerond. Daarnaast starten in 2026 diverse rioolwerkzaamheden waarbij naast het bovenstaande, ook integraal wordt samengewerkt met o.a. nutspartijen en telecombedrijven.
30
Acties Afronden van projecten in 2026 In 2026 worden enkele werkzaamheden afgerond die eerder zijn opgestart. Dit betreft o.a. riooloptimalisatieprojecten rond de Jacob van Ruysdaelstraat en rond de Bartholomeus van der Helststraat te Hoogezand, de Kerspellaan te Muntendam, rondom de Patrijs in Siddeburen en de Talingstraat in Foxhol. Hier wordt, vanuit de duurzaamheidsgedachte, schoon regenwater afgekoppeld van het vuilwaterriool. Op deze wijze wordt overbodig transport van afvalwater naar de rioolwaterzuivering voorkomen. Waarmee voorkomen wordt dat relatief schoon afvalwater wordt aangeboden bij de RWZI (rioolwaterzuivering). Het schone regenwater wordt zo veel als mogelijk naar omliggende watergangen afgevoerd. Opstarten / realiseren van projecten in 2026 Er worden enkele Integrale projecten opgestart, waarbij de domeinen wegen, groen en riolering, in afstemming met nutsbedrijven gezamenlijk aanpassingen doen in de openbare ruimte. Enkele voorbeelden daarvan vinden plaats in en rondom de Zuiderlaan - Kerslaan te Hoogezand, de K. Nieboerweg en Krulweg te Foxhol en de Kleine Venne te Muntendam. In Zuidbroek worden riooloptimalisaties doorgevoerd, om met name invulling te geven aan de Stedelijke Wateropgave. De optimalisatie van het rioolstelsel heeft als doel om de capaciteit van de riolering te vergroten zodat bij hevige regenval, wateroverlast op straat wordt beperkt.
Doelstelling h. We beheren en onderhouden de openbare verlichting volgens het vastgestelde beleidsplan De gemeente Midden-Groningen gaat de komende jaren “bewust” verlichten (en in sommige gevallen “bewust niet” verlichten). Doel is extra verduurzaming van de openbare verlichting en het tegengaan van negatieve gevolgen van lichthinder en lichtvervuiling, waarbij veiligheid voorop blijft staan.
Acties Minder verlichting binnen en buiten de bebouwde kom In 2026 wordt ingezet op "minder verlichten" in de avond en ’s nachts. Dit kan door Openbare Verlichting uit te schakelen of weg te halen, maar ook door minder felle verlichting toe te passen, op plaatsen waar verlichting wel gewenst en / of noodzakelijk is. Het aanpassen van de verlichting gebeurt in stappen en combineren we als dat kan met andere werkzaamheden zoals bijvoorbeeld onderhoud aan wegen.
Doelstelling i. We beheren en onderhouden de kunstwerken, het water en de beschoeiingen In 2025 is het beleidsplan Kunstwerken vastgesteld. Hiermee is de basis gelegd voor het structureel onderhoud van o.a. de beweegbare en vaste bruggen van onze gemeente, alsmede ook de financiële onderbouwing voor het inlopen van achterstallig onderhoud en het uitvoeren van regulier onderhoud. N.a.v. de vaststelling in 2025 zijn er twee Europese aanbestedingen doorlopen waaruit twee raamcontracten (één voor beweegbare bruggen en één voor vaste kunstwerken) zijn gesloten, die een looptijd van maximaal 6 jaar kennen.
31
Acties Een diversiteit aan beheer- en onderhoudswerkzaamheden op het gebied van civieltechnische kunstwerken, watergangen en beschoeiingen voorbereiden, uitvoeren en opleveren • In 2026 gaan de gecontracteerde aannemers, samen met ons, een plan van aanpak (uitvoeringsagenda) opstellen. •
In de winterperiode 2025/2026 wordt er een start gemaakt met achterstallige baggerwerkzaamheden bij ca. 20 waterpartijen (ca. 6200 m3 slib) verspreid over Tjuchem, Siddeburen, Slochteren, Noordbroek en Hoogezand. Voor beschoeiingenwerkzaamheden staat in 2025/2026 de damwandvervanging bij Waterhuizen op het programma.
•
In 2026 worden de renovatie van de loopbrug over de N387 in Slochteren en de Rijksmonumentale ophaalbrug alsmede de vernieuwing van de kademuur in de Slochterhaven afgerond. Voor grotere werkzaamheden aan de beweegbare bruggen staan voorlopig de volledige installatievervangingen van brug De Groeve in Overschild en de Blinkbrug in KielWindeweer in de planning. (e.e.a. is afhankelijk van leveranties van onderdelen indien deze vervangen moeten worden.)
•
In 2026 worden de brug in de Koopmanslaan te Tjuchem en enkele betonbruggen in Kiel-Windeweer vervangen. Daarnaast wordt er een uitvoeringsplanning van de vervanging van de houten bruggen in onze gemeente opgesteld.
•
Verder spelen er nog twee integrale projecten (die starten) in 2026. Het betreft in dit geval de vervanging van de beschoeiing. In Zuidbroek wordt er gewerkt aan een integraal plan voor de haven en aansluitend gebied bij De Broeckhof en zijn er verschillende opgaves gedefinieerd in het Gorechtpark. Door de integrale aanpak vergt dit nauwkeurige voorbereiding.
32
2.1.6 Verplichte beleidsindicatoren (BBV) Naam indicator
Eenheid
Verwijzingen Halt
Aantal per 1.000 jongeren
Winkeldiefstallen
Geweldsmisdrijven
Diefstallen uit woning
Vernielingen en beschadigingen in de openbare ruimte
Niet-sporters
Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit
Nieuw gebouwde woningen
Aantal per 1.000 inwoners
Aantal per 1.000 inwoners
Aantal per 1.000 inwoners
Aantal per 1.000 inwoners
%
Kg/inwoner %
Aantal per 1.000 woningen
Peiljaar
M-G
Nederland
2024
10,0
9,0
2023
8,0
9,0
2022
8,0
8,0
2021
8,0
8,0
2024
0,7
2,2
2023
1,2
2,5
2022
0,9
2,3
2021
0,7
1,8
2024
3,2
4,3
2023
2,8
4,2
2022
3,3
4,5
2021
3,2
4,4
2024
0,8
1,2
2023
1,4
1,3
2022
1,6
1,4
2021
1,8
1,4
2024
4,8
5,7
2023
4,5
5,8
2022
5,5
6,0
2021
5,8
6,1
2024
51,0%
42,5%
2022
58,0%
46,4%
2020
59,7%
49,2%
2016
57,9%
48,7%
2021
136
164
2020
137
171
2022
96,1%
32,5%
2021
83,4%
24,9%
2020
47,3%
22,1%
2019
9,7%
16,8%
2023
3,4
9,1
2022
13,2
9,3
2021
5,4
8,9
2020
9,9
8,9
De gegevens kunnen onderhevig zijn aan verandering en zijn overgenomen van waarstaatjegemeente.nl op peildatum 30-72025
33
2.1.7 Financieel overzicht Dorpen en wijken Financieel overzicht Bedragen x €1.000 Omschrijving
Realisatie 2024
Begroting na wijziging 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Lasten Openbare ruimte
12.711
13.206
14.162
14.964
15.717
15.893
Cultuur
6.975
7.161
7.763
7.650
7.598
7.819
Sport
5.405
5.458
5.586
5.465
5.477
5.551
Openbaar groen
7.345
7.794
8.242
8.418
8.571
8.733
Riolering
4.731
4.537
4.784
4.889
5.567
5.748
Afval
8.558
8.232
8.891
9.178
9.386
9.672
Milieu
4.927
4.512
4.716
4.601
4.702
4.807
687
783
797
800
823
823
51.340
51.683
54.941
55.964
57.841
59.045
992
521
748
669
684
699
Begraafplaatsen Totaal Lasten Baten Openbare ruimte Cultuur
678
710
937
635
652
670
Sport
1.640
1.442
1.418
1.142
1.142
1.142
Openbaar groen
221
141
124
126
129
110
Riolering
5.992
6.594
7.109
7.112
7.074
7.299
Afval
10.096
9.754
11.763
12.114
12.422
12.819
Milieu
1.791
1.206
1.569
1.524
1.564
1.605
Begraafplaatsen
482
546
565
585
606
616
Totaal Baten
21.891
20.915
24.234
23.907
24.272
24.960
Saldo voor bestemming
-29.448
-30.768
-30.707
-32.057
-33.569
-34.085
1.029
0
0
0
0
250
24
0
0
0
0
0
Stortingen Openbare ruimte Sport Milieu Totaal Stortingen
593
0
0
0
0
0
1.646
0
0
0
0
250
1.285
359
839
186
141
140
Onttrekkingen Openbare ruimte Cultuur
75
0
0
0
0
0
Sport
141
69
69
69
69
69
Openbaar groen
63
51
25
3
3
3
Afval
0
1.284
0
0
0
0
Milieu
88
0
125
225
125
25
Totaal Onttrekkingen
1.651
1.763
1.058
483
337
237
Totaal mutatie reserves
5
1.763
1.058
483
337
-13
-29.444
-29.005
-29.649
-31.574
-33.232
-34.098
Saldo na bestemming
34
Toelichting In de financiële toelichting wordt de afwijking verklaard tussen de begroting 2026 en de begroting 2025 na wijziging. Het nadelig saldo voor bestemming op het programma dorpen en wijken 2026 is afgenomen met € 61.000 ten opzichte van begroting 2025. Het nadelig saldo na bestemming is toegenomen met € 644.000. We lichten per product de belangrijkste wijzigingen toe. Openbare ruimte Het saldo bij het product Openbare ruimte na reservemutaties is ten opzichte van 2025 met € 249.000 verslechterd. De lasten zijn met € 956.000 gestegen, de baten zijn met € 227.000 toegenomen, de onttrekkingen aan de reserve zijn met € 480.000 toegenomen. Lasten (€ 956.000 nadelig): In 2025 heeft uw raad het beleidsplan openbare verlichting 20252029 vastgesteld. Het uitvoeren van het beleidsplan voor 2026 resulteert in een toename van de energiekosten en kapitaallasten (rente- en afschrijvingskosten) investeringen openbare verlichting en een afname in het budget voor beheer, regulier- en periodiek onderhoud. Dit leidt tot een lastentoename van € 111.000. Verder verwachten we hogere kapitaallasten (rente- en afschrijvingskosten) op investeringen wegen en gebiedsontwikkeling Slochterhaven. Dit leidt tot een lastentoename van € 480.000. Dekking hiervoor komt uit reserves. Daarnaast heeft uw raad in 2025 de voorjaarsnota 2025 vastgesteld.
Onderdeel hiervan is het uitvoeringsprogramma Mobiliteitsplan. Voor het uitvoeren van dit plan heeft u voor 2026 en meerjarig gelden beschikbaar gesteld. Dit leidt tot een lastentoename van € 145.000. Verder leidt de toerekening van de inzet personeel voor het uitvoeren van werkzaamheden voor de openbare ruimte tot een nadeel van € 134.000. Tot slot voorzien we een hogere toerekening van tractie materieel en vastgoed huisvesting. Dit komt met name door hogere kapitaallasten (rente- en afschrijvingskosten) op investeringen tractie materieel en vastgoed huisvesting ten behoeve van de openbare ruimte. Dit leidt tot een lastentoename van € 44.000. Overige afwijkingen in de lasten tellen op tot een nadeel van € 42.000. Hetgeen met name komt door het toepassen van de vastgestelde indexatie voor prijsontwikkelingen op uitvoeringsbudgetten. Baten (€ 227.000 voordelig): Voor 2026 verwachten we meer legesinkomsten inclusief indexatie van de tarieven uit vergunningverlening Telecommunicatie en kabels en leidingen van € 75.000. Verder kunnen we meer baten uit vergoedingen degeneratiekosten kabels en leidingen ontvangen. Deze is als bezuinigingsmaatregel opgenomen. Dit leidt tot een voordeel van € 100.000. Tot slot voorzien we € 49.000 meer inkomsten uit schadevergoedingen openbare verlichting te ontvangen. Overige afwijkingen in de baten tellen op tot een voordeel van € 3.000.
Mutaties reserves (€ 480.000 voordelig): Voor de dekking van de afschrijvingskosten investeringen uit het beleidsplan wegen wordt ten opzichte van de begroting 2025 meer gelden uit de reserve onttrokken. Het gaat om € 453.000 uit de afschrijvingsreserve wegen. Dit leidt tot een voordeel. Dit geldt ook voor de dekking van de afschrijvingskosten investeringen gebiedsontwikkeling Slochterhaven. Het gaat om € 27.000 uit de afschrijvingsreserve gebiedsontwikkeling Slochterhaven. Cultuur Het saldo bij het product Cultuur na reservemutaties is ten opzichte van 2025 met € 375.000 verslechterd. De lasten zijn met € 602.000 toegenomen en de baten met € 227.000 toegenomen.
35
Lasten (€ 602.000 nadelig): Voor cultuurcentra, bibliotheek en de Fraeylemaborg worden de lasten verhoogd met het accres dit heeft ten opzichte van begroting 2025 een nadelig effect van € 270.000. De lasten voor de verbouwing van de bibliotheek in Harkstede zijn in 2026 voor € 207.000 in de begroting opgenomen. Dit leidt tot een lastentoename. Deze lastentoename wordt gedekt uit de baten van de specifieke uitkering lokale bibliotheekvoorzieningen. Verder voorzien we een hogere toerekening van vastgoed huisvesting voor het product cultuur ten aanzien van de culturele instellingen. Dit komt met name door een toename in de lasten onderhoud en energie. Dit leidt tot een lastentoename van € 23.000. Tot slot leidt met name de toerekening van inzet personeel voor het uitvoeren van werkzaamheden voor archeologie en cultureel erfgoed tot een lastentoename. Het gaat om € 97.000. Overige afwijkingen in de lasten tellen op tot een nadeel van € 5.000. Baten (€ 227.000 voordelig): Voor het uitvoeren van de werkzaamheden verbouwing bibliotheek in Harkstede verwachten we in 2026 een specifieke uitkering lokale bibliotheekvoorzieningen van € 207.000. Dit leidt tot een toename in de baten. Verder verwachten we in 2026 € 23.000 meer huurinkomsten en vergoedingen servicekosten voor onroerende zaken vastgoed huisvesting culturele instellingen te ontvangen. Dit leidt tot een toename in de baten.
Overige afwijkingen in de baten tellen op tot een nadeel van € 3.000. Sport Het saldo bij het product Sport na reservemutaties is ten opzichte van 2025 met € 152.000 verslechterd. De lasten zijn met € 128.000 toegenomen en de baten met € 24.000 afgenomen. Lasten (€ 128.000 nadelig): In de 2026 verwachten we een hogere toerekening van vastgoed huisvesting voor het product sport ten aanzien van de sportaccommodaties. Dit komt met name door een toename in de lasten voor onderhoud en gebruik energie van de sportaccommodaties. Dit leidt tot een lastentoename van € 46.000. Verder voorzien we een toename in de toerekening inzet personeel en onderhoud voor het uitvoeren van werkzaamheden ten behoeve van het product sport. Dit komt met name door loon- en prijsontwikkelingen. Dit leidt tot een lastentoename van € 80.000. Baten (€ 24.000 nadelig): Voor GALA combifuncties sport en lokaal sportakkoord verwachten we in 2026 minder baten uit specifieke uitkeringen te ontvangen. Dit leidt tot een nadelig effect op de baten van € 24.000. Openbaar groen Het saldo bij het product Openbaar groen na reservemutaties is ten opzichte van 2025 met € 491.000 verslechterd. De lasten zijn met € 448.000 toegenomen, de baten met € 17.000 afgenomen, de onttrekkingen aan de reserve zijn met € 26.000 afgenomen.
Lasten (€ 448.000 nadelig): De toerekening van personele lasten voor het uitvoeren van werkzaamheden ten behoeve van het product openbaar groen leidt tot een lasten toename van € 195.000. Dit komt met name door indexatie gestegen loonkosten. Verder voorzien we een lastentoename van € 76.000 door hogere toerekening van tractie materieel en vastgoed huisvestingskosten vanwege hogere kapitaallasten (rente- en afschrijvingskosten) op investeringen tractie materieel en vastgoed huisvesting. Daarnaast heeft uw raad het beleidsplan water en oevers vastgesteld. Onderdelen van het beleidsplan hebben betrekking op het openbaar groen en moeten conform wet- en regelgeving ook aan het taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie worden toegerekend. Het gaat om € 138.000 aan lasten. Deze zijn in de begroting 2026 in het product openbaar groen begroot. Dit leidt tot een lastentoename in het product openbaar groen. Dekking voor het uitvoeren van de watertaken groen zijn in product Toerisme en Openbare ruimte (€ 138.000) begroot. In deze begroting zijn de lasten van genoemde producten verlaagd. Verder is in 2026 voor een kunstopdracht nieuwbouw BWRI incidenteel € 22.000 in de begroting opgenomen. In 2025 is incidenteel € 48.000 begroot. Hetgeen uit een reserve wordt gedekt. Ten opzichte van de begroting 2025 36
leidt dit tot een lastendaling van € 26.000. Overige afwijkingen in de lasten tellen op tot een nadeel van € 65.000. Hetgeen met name komt door het toepassen van de vastgestelde indexatie voor prijsontwikkelingen op uitvoeringsbudgetten onderhoud groen. Baten (€ 17.000 nadelig): In 2025 hebben we voor het laatst een instandhoudingssubsidie voor onderhoud uit het restauratiefonds voor het Oosterpark ontvangen en begroot. Dit leidt tot een nadeel van € 20.000. Overige afwijkingen in de baten tellen op tot een voordeel van € 3.000. Mutaties reserves (€ 26.000 nadelig): Ten opzichte van de begroting 2025 gaan we incidenteel € 26.000 minder aan de bestemmingsreserve beeldende kunst voor de kunstopdracht nieuwbouw BWRI onttrekken. Dit leidt tot een nadeel van € 26.000. Zie ook de toelichting op de lasten. Riolering Het saldo bij het product Riolering na reservemutaties is ten opzichte van 2025 met € 268.000 verbeterd. De lasten zijn met € 247.000 toegenomen en de baten zijn met € 515.000 toegenomen. Lasten (€ 247.000 nadelig): In 2026 verwachten we een toename van de toegerekende lasten aan de rioolheffing. Conform het vastgestelde beleidsplan water en oevers en het water- en rioolprogramma rekenen voor 2026 gedeeltelijk watertaken aan de rioolheffing toe. Het gaat in 2026 om € 140.000 aan lasten. Dit leidt tot een lastentoename van € 140.000.
Verder voorzien we een lastentoename van € 26.000 op rioolgemalen. Dit komt door het toepassen van de vastgestelde indexatie voor prijsontwikkelingen op uitvoeringsbudgetten en gestegen energiekosten. Daarnaast leidt de toerekening van personele lasten voor het uitvoeren van werkzaamheden voor het product riolering tot een lasten toename van € 61.000. Dit komt met name door indexatie gestegen loonkosten. Tot slot voorzien we een hogere toerekening van tractie materieel aan het product riolering. Dit komt met name door hogere verzekeringskosten. Dit leidt tot een lastentoename van € 25.000. Overige afwijkingen in de lasten tellen op tot een voordeel van € 5.000. Bovengenoemde betreft de directe kosten van het taakveld riolering. In de paragraaf lokale heffingen wordt de kostendekkendheid van het tarief weergegeven. Daarin staan ook de toe te rekenen kosten die niet op het taakveld riolering staan. Baten (€ 515.000 voordelig): De baten voor de rioolheffing zijn in 2026 € 287.000 hoger. We verwachten een toename in het aantal objecten groter en kleiner dan 50m2 en grootverbruik. En de tarieven worden conform het door uw raad vastgestelde Water- en rioolprogramma Gemeente Midden-Groningen 2024-2028 bijgesteld. Verder voorzien we in 2026 € 225.000 meer uit de uit de egalisatievoorziening te moeten onttrekken. Dit leidt tot een voordeel van € 225.000.
Overige afwijkingen in de baten tellen op tot een voordeel van € 3.000. Afval Het saldo bij het product Afval na reservemutaties is ten opzichte van 2025 met € 66.000 verbeterd. De lasten zijn met € 659.000 toegenomen, de baten met € 2.009.000 toegenomen, de onttrekkingen aan de reserve zijn met € 1.284.000 afgenomen. Lasten (€ 659.000 nadelig): Ten opzichte van de begroting 2025 verwachten we een toename van de toegerekende kosten aan het product afval. We voorzien een toename in de toerekening inzet personeel voor het inzamelen van afval. Dit komt met name door toepassen van indexatie voor loonontwikkelingen en extra inzet handhaving afval. Dit leidt tot een lastentoename van € 201.000. Verder verwachten we hogere verwerkingskosten op het inzamelen van grofvuil en restafval. Dit komt door een verwachte toename in het aanbod afval en een verhoging van de Wbm (Wet belastingen op milieugrondslag). Dit resulteert in een lastentoename van € 124.000. Daarnaast verwachten we hogere toerekening van tractie materieel en vastgoed huisvesting. Dit komt met name door hogere kapitaallasten (rente- en afschrijvingskosten) op investeringen tractie materieel 37
inzamelvoertuigen en vastgoed huisvesting. Dit leidt tot een lastentoename van € 98.000. Ook voorzien we door garantievergoedingen op het inzamelen van oud papier door verenigingen een lastentoename van € 58.000. Dit geldt ook voor het inzamelen van overige afvalstromen zoals klein gevaarlijk afval, groente-, fruit- en tuinafval (gft), glas, gruis/accu’s, matrassen en overig afval. Dit komt door een toename in het aanbod afval en indexatie prijsontwikkelingen. Dit leidt tot een lastentoename van € 143.000. Overige afwijkingen in de lasten tellen op tot een nadeel van € 35.000. Bovengenoemde betreft de directe kosten van het taakveld afval. In de paragraaf lokale heffingen wordt de kostendekkendheid van het tarief weergegeven. Daarin staan ook de toe te rekenen kosten die niet op het taakveld afval staan. Baten (€ 2.009.000 voordelig): De baten voor de afvalstoffenheffing zijn in 2026 € 1.832.000 hoger. Dit komt met name door het voorstel om het vast tarief afvalstoffenheffing in 2026 te verhogen en een toename van het aantal huishoudens en ledigingen. Bovengenoemde om te komen tot een kostendekking van 100% in 2026. Verder voorzien we een voordeel op het inzamelen van overige afvalstromen zoals gruis/accu’s, PMD (Plastic verpakkingen, Metalen verpakkingen en Drankkartons), matrassen van € 127.000 door een hogere vergoeding en een toename aanbod afval.
Daarnaast verwachten we ten opzichte van 2025 € 42.000 meer inkomsten voor het inzamelen van grofvuil. Overige afwijkingen in de baten tellen op tot een voordeel van € 8.000. Mutaties reserves (€ 1.284.000 nadelig): Voor het verbeteren van de kostendekking in 2025 zijn incidenteel gelden uit diverse reserves onttrokken en incidenteel in de begroting verwerkt. Deze onttrekking hebben we in de begroting 2026 niet meer meegenomen. Dit leidt tot een nadeel van € 1.284.000. Milieu Het saldo bij het product Milieu na reservemutaties is ten opzichte van 2025 met € 97.000 verbeterd. De lasten zijn met € 204.000 toegenomen, de baten met € 176.000 toegenomen, de onttrekkingen aan de reserve zijn met € 125.000 toegenomen. Lasten (€ 204.000 nadelig): In 2025 zijn er voor € 336.000 meer lasten opgenomen in de begroting voor de tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). Het aanpassen van de begroting van de Omgevingsdienst Groningen (ODG) leidt tot een voordeel van € 163.000. Overige afwijkingen in de lasten tellen op tot een nadeel van € 31.000. Baten (€ 363.000 voordelig): In 2025 zijn er voor € 328.000 meer baten in de begroting opgenomen voor de tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) wat leidt tot een voordeel ten opzichte van de begroting 2025.
Voor duurzaamheid aanpak energiearmoede leidt dit tot een voordeel van afgerond € 35.000. Mutaties reserves (€ 125.000 voordelig): In 2025 wordt € 125.000 aan de reserve onttrokken, waarbij deze wordt ingezet voor de bezuinigingsopgave in 2026. Wat per saldo tot een voordeling resultaat leidt. Begraafplaatsen Het saldo bij het product Begraafplaatsen na reservemutaties is ten opzichte van 2025 met € 5.000 verbeterd. Vanwege de geringe afwijking wordt dit product niet toegelicht.
38
2.2 Programma Sociaal Visie Sociale veerkracht Ieder mens telt en iedereen mag er zijn. Iedereen heeft betekenis voor zichzelf en zijn omgeving. Hier staan wij voor. Dit dragen we uit in onze visie Sociale veerkracht (2019). Deze visie gaat uit van eigenaarschap en zeggenschap van mensen over hun eigen leven en het groter maken van de kring rondom mensen. We besteden aandacht aan de veerkracht en levenslust van mensen: we richten ons op wat wél goed gaat, wat mensen zelf kunnen en wat zij samen met de mensen om hen heen kunnen doen om problemen en moeilijkheden aan te pakken. Zo ontstaan betere oplossingen. En voelen mensen zich beter en gezonder. Het samenleven met anderen in dorp of wijk lukt daardoor ook beter. Doelstelling Sociale veerkracht Inwoners staan centraal. Het is belangrijk dat alle inwoners kunnen meedoen. Meedoen door betaald werk, vrijwilligerswerk of zinvolle dagbesteding. We willen ongelijk investeren om gelijke kansen te creëren. Opbouw programma Sociaal In dit programma beschrijven we hoe we in de komende jaren werken aan de opgaven voor de gezondheid, het welzijn, het opgroeien, onderwijs en meedoen van alle inwoners. Samen met inwoners en onze maatschappelijke partners, vanuit de visie Sociale veerkracht. Daarvoor brengen we de verschillende beleidstaken in samenhang en verbinding en stellen we doelen vanuit sociale veerkracht.
Als eerste willen we het eigenaarschap van inwoners stimuleren. Onze inwoners krijgen meer zeggenschap, ook in situaties waar deze onder druk staat. Denk bijvoorbeeld aan jeugdbescherming en uithuiszetting. We willen de brede kring om mensen heen aanspreken. We versterken de zelf- en samenredzaamheid, zodat we hulp en ondersteuning kunnen inzetten waar deze echt noodzakelijk is. We houden ons aan de wetten die daarvoor zijn gemaakt: de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet. We brengen sociale veerkracht in de praktijk met de projecten van ons lokaal programma NPG. Met deze projecten investeren we in de grote verandering die we willen maken. Zo zetten we in op gelijke kansen en talentontwikkeling van alle kinderen met Tijd voor Toekomst en Jongerenwerk plus. We zetten met de projecten Ervaringsdeskundigen in armoede en uitsluiting en Jongeren met Toekomst in op de aanpak van armoede en schulden. Met volle aandacht voor eigenaarschap en zeggenschap. Het sociaal werkbedrijf (vanaf 2026 Midwerk) geeft inwoners weer perspectief op werk en hun talentontwikkeling. Ontwikkelingen in 2026-2028 Hervormingsagenda Jeugd De financiële uitdagingen van de jeugdhulp hadden hun weerslag op de gehele gemeentelijke begroting. Het rijk, gemeenten en zorgaanbieders zijn bezig met een hervorming van de jeugdhulp.
Leidraad zijn onder andere de Hervormingsagenda jeugd en Toekomstscenario jeugd en gezin uit 2023. Daarmee committeren het rijk, gemeenten en zorgaanbieders zich aan het verbeteren van de kwaliteit van de jeugdzorg en de begrenzing van de kosten. Voor de komende jaren blijft dit een belangrijke en tegelijkertijd moeilijke opgave. Begin 2025 heeft de commissie van Ark in een evaluatie gewezen op de knelpunten in het financiële kader van de Hervormingsagenda en het rijk geadviseerd gemeenten te compenseren. Daaraan is door het kabinet deels tegemoet gekomen. Een groot deel van de maatregelen in de Hervormingsagenda moet nog verder inhoudelijk uitgewerkt worden. Dat doen we in regionaal en lokaal verband: we werken aan een andere manier van inkopen, die de transformatiedoelstellingen beter ondersteunt, en aan verbetering van onze toegang. De verwachte besparingseffecten van deze transformatie zijn deels al mee gerekend in de begrotingen vanaf 2026.
39
Ontwikkeling Lokale toegang jeugd We zagen in de afgelopen jaren nog steeds een groei in het gebruik van de jeugdzorg. Dit is een landelijke trend. Die groei is bij ons vooral terug te zien in de kosten, waar het cliëntenaantal zich stabiliseert of licht daalt. Tot nu toe probeerden we vooral met beheersmaatregelen, die gericht zijn op verbeteringen binnen de huidige kaders, de kosten te beheersen. Waar we daarmee doorgaan, verleggen we tegelijkertijd het accent naar een andere manier van werken. Leidraad zijn de hierboven genoemde landelijke agenda's en regionale ontwikkelingen. In samenhang daarmee werken we aan de transformatie van onze toegang, samen met onze uitvoeringspartner Kwartier. In het 1e kwartaal 2026 legt het college de raad een voorgenomen besluit voor hoe het college deze uitvoering van de sociale teams uiterlijk januari 2028 vorm wil gaan geven. Participatiewet in Balans Met de komst van de Participatiewet in Balans, met een beoogde invoeringsdatum van 1 januari 2026, zal de focus veel meer komen te liggen op (individuele) toepassing van de menselijke maat in plaats van werken vanuit regelgeving. Vanuit vertrouwen en de samenwerking met onze inwoners wordt de persoonlijke situatie centraal gesteld. Deze nieuwe werkwijze past goed past bij onze visie Sociale Veerkracht en het werken met de doorbraak methode.
Nij begun met de Sociale en Economische agenda In 2025 zijn de Sociale en Economische agenda vastgesteld door rijk en regio. Beide agenda's maken onderdeel uit van de kabinetsreactie Nij begun met 50 maatregelen, gericht op de verbetering van schadeherstel en versterking en op een beter toekomstperspectief voor Groningen en Noord-Drenthe. De Sociale agenda bevat 10 doelen met een groot aantal maatregelen die bijdragen aan het vergroten van kansengelijkheid voor kinderen en jongeren in de regio, het verbeteren van de gezondheid van alle inwoners in de regio, het versterken van de leefbaarheid en sociale samenhang, het verbeteren van het arbeidsperspectief van jongeren en inwoners met een achterstand op de arbeidsmarkt en het verminderen van armoede en schulden. De doelstellingen en de maatregelen van de Sociale agenda sluiten goed aan op bestaand beleid en bestaande programma's in de regio en in onze gemeente, zoals Tijd voor Toekomst, Kansen voor kinderen, Nij begunbanen en meer. Op basis van een convenant is de tijdelijke governance voor de Sociale agenda geregeld tot en met 2026. Binnen dit convenant wordt in 2026 verder gewerkt aan de uitwerking en uitvoering van de maatregelen in de regio.
40
2.2.1 Gezondheid Inleiding De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet Publieke gezondheid (WPG). Onze visie Sociale veerkracht vormt de basis voor ons lokale gezondheidsbeleid. Met ons lokale Gezondheidsbeleid werken we samen aan een gezonde basis voor alle inwoners. Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte. we geven dit vorm vanuit onze visie sociale veerkracht en het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Ervaren gezondheid heeft veel raakvlakken met verschillende levensgebieden, zoals mentaal welbevinden, het ervaren van zingeving, sociale verbinding, mee kunnen doen in de samenleving, voldoende bewegen en een gezonde leefomgeving. We hebben aandacht voor het individu én de hele sociale en fysieke omgeving. Binnen ons gezondheidsbeleid werken we zo integraal mogelijk. Regionaal werken we met alle Groninger gemeenten aan het inhoud geven aan ons gezamenlijk Regioplan. De Groninger gemeenten werken tevens samen met ruim 70 partners binnen de netwerkorganisatie Gezond Groningen aan de transformatie van zorg naar gezondheid. Ambities Inwoners voelen zich gezond en veerkrachtig. Het lukt hen om tot eigen keuzes en oplossingen te komen voor een gezond leven. Als gemeente willen wij samen met de inwoner inzetten op preventie, facilitering en het benutten van kansen en mogelijkheden. Waar nodig bieden we passende steun, zorg en voorzieningen.
Trends en ontwikkelingen Gedeelde regionale opgaven De Groninger gemeenten werken steeds meer samen. Zij geven vanuit een regionaal kader invulling aan gedeelde opgaven. Het regioplan laat vier uitdagingen zien: grote gezondheidsverschillen, veel mentale gezondheidsproblemen, een stijgende zorgvraag en toenemende schaarste in het zorgaanbod. Aangevuld met de impact van armoede en de aardbevingsproblematiek zijn dit de opgaven voor onze gemeente. De samenwerking versterkt ook onze positie als regio. Van zorg naar gezondheid De transformatie van zorg naar gezondheid krijgt regionaal en lokaal meer vorm vanuit de doelen van de Hervormingsagenda en de opdracht en noodzaak om een sterke sociale basis binnen de gemeenten te realiseren. In de transitie van ons aanbod in welzijn en de toegang tot zorg geven we hier vorm aan. Gezondheidsmonitor GGD De GGD voert elke 4 jaar de Gezondheidsmonitor uit op verschillende momenten voor jeugd en volwassenen. Deze gegevens geven ons inzicht in de fysieke en mentale gezondheid die onze inwoners ervaren. We kunnen deze informatie vergelijken met voorgaande jaren en met andere gemeenten. Deze cijfers zijn waardevol bij het maken van beleidskeuzes. In 2025 verscheen de gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen. De meest actuele gezondheidsmonitor voor jeugd is in 2024 gepubliceerd.
41
Vanuit de Gezondheidsmonitor van de GGD vallen een aantal zaken op. Rond roken, middelengebruik en overgewicht stagneert de stijgende lijn bij volwassenen en lopen sommige percentages licht terug. Tegelijkertijd zien we dat het aantal volwassenen dat met stress kampt groeit. Bij jongeren is het beeld dat het stressniveau snel stijgt bij jongens en extreem stijgt bij meisjes. Vanuit onze visie sociale veerkracht werken we aan normalisering en het versterken van de sociale omgeving van al onze inwoners. Voor inwoners die extra ondersteuning nodig hebben faciliteren we snelle toegang tot laagdrempelige ondersteuning in de buurt, het liefst in groepsverband.
Doelstelling a. Alle betrokkenen werken intensief samen Het gezondheidsbeleid vergt zowel intern als extern samenwerking en afstemming. Onze inwoners hebben zelf invloed op hun eigen gezondheid. Dit vraagt om een bewustwording en gedragsverandering die alleen via intensieve samenwerking tot stand kan komen. Intern werken we vanuit diverse beleidsdisciplines samen aan de gezondheid van onze inwoners via Health in all policies (HIAP). Daarnaast werken we met andere gemeenten samen aan goed opdrachtgeverschap richting de GGD, binnen het Integraal zorgakkoord (IZA) aan ons regioplan en via de netwerkorganisatie Gezond Groningen aan de transformatie van zorg naar gezondheid.
Acties Bevorderen van integraal samenwerken Ons gezondheidsbeleid is afgestemd met diverse andere beleidsterreinen, zoals openbare orde, veiligheid, jeugd, ouderen, sport, welzijn en groen. De samenwerking met partners (welzijnswerk, sportverenigingen, culturele verenigingen) wordt versterkt door gebiedsgericht overleg te voeren. Preventie wordt vormgegeven binnen samenwerkingsverbanden met fysiotherapeuten, de welzijnsorganisatie en sport & bewegen. Regionaal sluiten we aan binnen diverse samenwerkingsverbanden om provinciaal en landelijk een sterk beleid neer te kunnen zetten en onze inwoners breed te kunnen faciliteren. Door de kennis van alle betrokken disciplines te bundelen wordt meerwaarde gecreëerd.
Doelstelling b. Stimuleren van gezonde leefstijl Het stimuleren van een gezonde leefstijl is integraal verweven in de beleidsterreinen binnen het sociaal domein. We richten ons daarbij op alle inwoners en kwetsbare inwoners in het bijzonder. We investeren ongelijk om gelijke kansen mogelijk te maken. Door middel van activiteiten willen wij het bewustwording vergroten, kennis overdragen en inwoners handvatten geven omtrent gezonde leefstijl. Daarbij richten wij ons niet alleen op roken, drinken en middelengebruik maar ook op gezonde voeding, voldoende beweging en ontspanning.
42
Acties Uitvoering geven aan het Gezond en Actief Leven Akkoord Via GALA/AZWA stimuleren we gezondheid, preventie en integraal werken. Het doel is een gezonde generatie in 2040. Het neerzetten van een gezonde basis en het stimuleren van gezond gedrag binnen een gezonde leefomgeving vormt hiervoor de basis. Ook worden verbindingen met vrijetijdsbesteding, sport en cultuur gelegd. Er wordt blijvend ingezet op minder roken, minder overgewicht en minder alcohol- middelengebruik. Projecten die hieraan bijdragen (zoals kookworkshops en gezonde inrichting van kantines) worden onder regie van de klankbordgroep lokale preventie uitgevoerd. We lichten inwoners preventief voor over roken, voeding, alcohol en middelengebruik om ongezonde keuzes te voorkomen. Meerdere partijen (GGD, VNN, jongerenwerk) geven verschillende doelgroepen (met name jeugd) voorlichting. Indicatoren De cijfers uit de Gezondheidsmonitor geven een beeld van de gezondheid van onze inwoners en ontwikkelingen hierbinnen. Tegelijkertijd hebben we als gemeente maar beperkt invloed op deze indicatoren. In de uitvoering van ons beleid streven we naar bewustwording van onze inwoners. Zo werken we samen aan een verandering in houding en gedrag rondom behoud en stimulering van de eigen gezondheid. Naam indicator
2022
2024
Percentage volwassenen dat rookt MG
19%
18%
Percentage volwassenen dat rookt provinciaal
19%
19%
Percentage volwassenen met overgewicht MG
60%
55%
Percentage volwassenen met overgewicht provinciaal
51%
50%
Percentage overmatig alcoholgebruik MG
13%
11%
Percentage overmatig alcoholgebruik provinciaal
16%
14%
Percentage jongeren met overgewicht in groep 7 MG
19%
22%
Percentage jongeren met overgewicht in groep 7 provinciaal
19%
17%
Percentage jongeren dat in de afgelopen maand had gedronken MG
34%
30%
Percentage jongeren dat in de afgelopen maand had gedronken provinciaal
33%
30%
Percentage inwoners dat VOLDOET aan de beweegrichtlijn MG
45%
45%
Percentage inwoners dat VOLDOET aan de beweegrichtlijn Provinciaal
51%
50%
Percentage jongeren dat zich (zeer) vaak gestrest voelt MG
48,5%
59,7%
Percentage jongeren dat zich (zeer) vaak gestrest voelt Provinciaal
46,6%
55,9%
Percentage jongeren dat rookt MG
6%
13%
Percentage jongeren dat vaped MG
8%
18%
Percentage volwassenen dat zich altijd of meestal gelukkig voelt MG
65%
60%
Percentage volwassenen dat zich altijd of meestal gelukkig voelt Provinciaal
63%
58%
2.2.2 Welzijn Inleiding Welzijn gaat over het ervaren welbevinden van onze inwoners. Hoe kunnen zij volop meedoen in de maatschappij via een sterk sociaal netwerk, door werk, vrijwilligerswerk of zinvolle dagbesteding. Hoe leven onze inwoners samen in dorpen en wijken en voelen ze zich van betekenis? Ambities Alle inwoners kunnen naar eigen kunnen meedoen en betekenis geven aan hun leven en leefomgeving.
43
Trends en ontwikkelingen Welzijn Welzijn gaat over hoe tevreden inwoners zijn over hun leven. Dat hangt af van verschillende factoren. We willen dat inwoners zich fysiek, emotioneel en sociaal sterk voelen. Het gaat vooral om: •
Mee kunnen doen in de samenleving (werk, hobby, activiteiten);
•
Zingeving (van betekenis zijn);
•
Mentaal welbevinden (je goed voelen).
Inwoners moeten, binnen hun mogelijkheden, kunnen meedoen en de leefbaarheid in hun omgeving verbeteren. Met breed welzijnswerk (mantelzorgondersteuning, vrijwilligerswerk, maatschappelijke activering en opbouwwerk) ondersteunen we dit. We werken daarbij samen met vrijwilligers- en eerstelijnszorgorganisaties. Met de doorontwikkeling van Sociale veerkracht realiseren we samen met inwoners betere oplossingen, zoals algemene voorzieningen. Het informele veld krijgt hierin een belangrijkere rol, zodat minder beroep wordt gedaan op schaarse en dure professionele zorg. Onder het informele veld vallen maatschappelijke organisaties zoals Kwartier Zorg en Welzijn, vrijwilligersorganisaties zoals Humanitas, de Kleding- en Voedselbank en inwoners(groepen). Samenwerking welzijn en sociale teams Ondersteuningsvragen pakken we zo laagdrempelig mogelijk op. Via integrale sociale teams bieden we vooral voorliggende ondersteuning, liefst in groepsverband. Daardoor is minder vaak professionele zorg nodig. We werken ook aan het bereiken van inwoners die nog niet goed in beeld zijn, zoals nieuwkomers (Humanitas) en mensen die eenzaam zijn (Kwartier Zorg en Welzijn). GALA, IZA en AZWA In 2026 werken we verder aan het plan van aanpak Midden-Groningen 2023–2026 (Gezond en Actief Leven Akkoord), het Regioplan Gezond Groningen en het Regioplan Mentale Gezond.
We richten ons op mantelzorg en vrijwilligerswerk, welzijn op recept, mentale gezondheid en vitaal ouder worden. We sluiten aan bij het AZWA (Aanvullend Zorg- en Welzijns Akkoord), een vervolg op het Integraal Zorgakkoord, dat inzet op betere toegang tot zorg, minder administratiedruk, meer preventie en extra technologie. Voor Midden-Groningen betekent dit betere afstemming van voorzieningen, versterking van preventie en ondersteuning dichter bij inwoners. Wonen en zorg In 2025 is de Woonzorgwelzijnsvisie 2025–2030 opgesteld om in te spelen op de groei van het aantal ouderen en inwoners met een zorgvraag. De visie richt zich op meer zelf- en samenredzaamheid, voldoende passend en toekomstbestendig wonen, leefbare dorpen en wijken, en innovatie in wonen, welzijn en zorg. In 2026 werken we dit uit in een uitvoeringsprogramma met concrete afspraken samen met partners, mantelzorgers, vrijwilligers en inwoners.
44
Doelstelling a. Het verbeteren van de weerbaarheid van inwoners met psychosociale klachten Gezondheid en welbevinden gaat niet alleen over hoe iemand zich lichamelijk voelt. Een groot aantal inwoners komt regelmatig bij de huisarts met psychosociale problemen. Zeker in het aardbevingsgebied komen psychosociale problemen veel voor. Deze problemen gaan vaak samen met lichamelijke klachten, somberheid, angst, stress en een ongezonde leefstijl. Artsen verwijzen patiënten nog vaak door naar medische of psychologische zorg. Een medische of psychologische behandeling is echter niet altijd nodig. Mensen kunnen in die situaties beter geholpen zijn bij mogelijkheden om zich weer lekkerder in hun vel te voelen en om sociaal actiever te zijn. Wij willen deze inwoners helpen om weer perspectief te krijgen en een betekenisvol leven te kunnen leiden.
Acties Uitvoeren van Welzijn op Recept en Grip en Glans We bieden Welzijn op Recept en Grip en Glans gemeentebreed aan. Via Welzijn op Recept verwijzen huisartsen en andere eerstelijnszorgverleners patiënten met psychosociale problemen naar een Welzijnscoach. Deze bespreekt op basis van positieve gezondheid welke veranderingen de patiënt wil en koppelt hem aan passend (welzijns)aanbod. Grip en Glans is een groepscursus die mensen helpt meer grip én glans aan hun leven te geven. Sociaal-emotionele ondersteuning bieden voor inwoners in het aardbevingsgebied De inwonerondersteuners zijn professionals die laagdrempelig een luisterend oor kunnen bieden aan individuen of groepen inwoners. Zij geven inwoners een zetje in de juiste richting of verwijzen door naar de juiste ondersteuning. Daarnaast kunnen inwoners ook doorgestuurd worden naar de welzijnscoaches.
Doelstelling b. Het bevorderen van het welbevinden van ouderen (65+) waarbij eigen regie en zelfredzaamheid het uitgangspunt is De komende jaren groeit het aantal ouderen (60+) in onze gemeente, terwijl het aantal kinderen daalt. Vooral de groep 75-plussers neemt toe, de zogenoemde dubbele vergrijzing. We willen dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen en actief blijven in de samenleving, met behoud van regie over hun leven. Op basis van het Rekenkameronderzoek (mei 2023) is in 2024 met de doelgroep een uitvoeringsagenda opgesteld. In 2025 volgde, opnieuw samen met de doelgroep, een uitvoeringsagenda voor 2025 en 2026. Deze sluit aan op de Woonzorgwelzijnsvisie 2025–2030 en het aangepaste gezondheidsbeleid.
Acties Bevorderen van de vitaliteit onder ouderen We werken onder meer samen met Kwartier Zorg en Welzijn en de buurtsportcoaches waarbij sportactiviteiten worden georganiseerd voor en door ouderen zoals Doortrappen en Dorpen in Beweging.
45
Valpreventie is onderdeel van GALA en wordt regionaal en lokaal via een ketenaanpak uitgevoerd. In 2026 gaan we door met valpreventie in lijn met de invulling van de ketenaanpak in 2025. Het aanbod van een valpreventieprogramma blijft en ouderen worden onder andere via een beweegprogramma van RTV Noord geïnformeerd over fit en gezond ouder worden. Inzetten op een dementievriendelijke gemeente Op basis van het inventarisatieonderzoek Meedoen met dementie zijn we in 2023 gestart met een vervolgproject. Doel is het aanbod van dagactiviteiten voor mensen met dementie te vergroten en dit aanbod beter onder de aandacht te brengen bij hen en hun naasten. Het project is in 2025 afgerond en wordt geborgd binnen het reguliere beleid. Onder andere via de inzet van een ouderenregisseur die signaleert en een verbindingsrol vervult tussen beleid en uitvoering. In 2024 is de dementiescan uitgevoerd. Hieruit blijkt dat extra aandacht nodig is voor wonen. Dit is opgenomen in de Woonzorgwelzijnsvisie 2025–2030. Terugdringen van eenzaamheid onder ouderen Kwartier Zorg en Welzijn geeft invulling aan het project ‘Ouderen en eenzaamheid’ met als doel een integraal, samenwerkend en sluitend netwerk ouderen door o.a. het inzichtelijk maken van het netwerk en de inzet van ouderenadviseurs. Dit project is in 2025 verlengd en we onderzoeken hoe dit verder vorm te geven in 2026.
Uitvoering geven aan de opgave Wonen en zorg We doen mee aan het Koplopersprogramma Thuis voor iedereen/Wonen en Zorg voor Ouderen (WOZO) van het ministerie VWS. In 2025 is de Woonzorgwelzijnsvisie 2025–2030 vastgesteld. De visie richt zich op zelf- en samenredzaamheid, passend wonen, leefbare wijken en innovatie. In 2026 werken we dit uit in een uitvoeringsprogramma met partners en inwoners.
Doelstelling c. Versterken van de informele ondersteuning Inwoners in onze gemeente zetten zich graag in voor anderen, en deze samenredzaamheid vinden wij belangrijk. Vrijwilligerswerk en mantelzorg zijn vormen van informele ondersteuning die we willen versterken. Vanuit Sociale veerkracht zetten we in op het versterken van het sociale netwerk van inwoners. Daarnaast ondersteunen we mantelzorgers, vrijwilligers en hun organisaties door kennis te vergroten, goede informatie en advies te geven, en hen te waarderen met het mantelzorgcompliment en Vrijwilligers Bedankt!. De steunpunten Mantelzorg en de vrijwilligerscentrale van Kwartier Zorg en Welzijn spelen hierin een belangrijke rol.
46
Indicatoren Indicatoren
2022
2023
2024
Welzijn op recept - Aantal toeverwijzingen*
328
335
286
63%
n.n.b.
- Aantal deelnemers**
37
15
- Aantal cursussen
5
3
- Toename gevoel van welzijn Grip en Glans
Vrijwilligers - Aantal inschrijvingen vacaturebank
71
127
115
- Aantal geslaagde bemiddelingen***
98
137
96
- Aantal hulpvragen Vrijwillige Hulpdienst
198
314
Mantelzorgers - Aantal geregistreerde mantelzorgers****
1.021
858
951
- Aantal vrijwilligers Luisterend Oor
13
14
13
- Aantal Respijtvrijwilligers
8
6
2
* afgenomen vanwege verloop in personeel en inwerken nieuwe medewerkers ** BWRI heeft ook aanbod wat lijkt op Grip & Glans, waardoor instroom vanuit BWRI sterk is afgenomen *** aantal vrijwilligers neemt af en nieuwe groep hulpvragers met vaak mentale en/of fysieke beperking zijn moeilijker plaatsbaar **** het bestand is geactualiseerd, dit verklaart de afname van het aantal geregistreerde mantelzorgers in 2023
2.2.3 Wmo Inleiding We voeren de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) uit. Met de Wmo ondersteunen we inwoners met een beperking en/of met chronische, psychische of psychosociale problemen. De problemen kunnen gaan over zelfredzaamheid en meedoen. We helpen zoveel mogelijk in de eigen thuissituatie en leefomgeving. Als dit niet kan, bieden we tijdelijk opvang. Onze Wmomedewerkers beoordelen aanvragen voor ondersteuning. Ze voeren gesprekken met inwoners om hun behoeften en situatie te begrijpen. Ze stellen daarna passende ondersteuning vast. We regelen dat de ondersteuning wordt gestart. We houden de kwaliteit van de geleverde diensten goed in de gaten. We maken gebruik van algemene voorzieningen en bieden ook maatwerkvoorzieningen aan. Bij de uitvoering toetsen we altijd aan de Wet. We houden toezicht op de uitvoerende organisaties. Ambities Alle inwoners kunnen zelfstandig wonen en meedoen aan het dagelijks leven. Trends en ontwikkelingen De komende jaren zullen inwoners vaker een beroep doen op ondersteuning via de Wmo. Dit komt doordat er meer ouderen zijn en omdat het belangrijk is dat mensen zelfstandig wonen, ook als ze ouder worden. De hulp die nodig is, wordt ook zwaarder en ingewikkelder.
47
Wonen en zorg Als gevolg van de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) gaat er veel veranderen. Dit heeft ook gevolgen voor het onderwerp wonen en zorg. Zo wordt het schrijven van een woonzorgvisie verplicht. In de woonzorgwelzijnsvisie staat geschreven hoe we aan kijken tegen wonen en zorg voor de langere termijn. Dit is onder andere belangrijk omdat er te weinig woningen zijn voor verschillende doelgroepen. We maken afspraken over het aantal sociale huurwoningen en wie daarvoor in aanmerking komt. Verder maken we afspraken met zorgpartijen over de zorg van de toekomst. Ook omdat er in de toekomst meer ouderen zijn die zorg nodig hebben. De woonzorgwelzijnsvisie wordt vertaald naar een gezamenlijke uitvoeringsagenda. In de woonzorgwelzijnsvisie staan ambities aan de hand van de volgende vier thema's: (1) Inwoners en het netwerk (2) het huis (3) de wijk en het dorp en (4) organisaties. Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) De afgelopen jaren is gewerkt aan de uitvoering van het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA). Hierbij kan gedacht worden aan het maken van afspraken over de zorg van de toekomst. We vinden het belangrijk dat mensen gezond leven. Op die manier voorkomen we dat mensen zorg nodig hebben. Dat is belangrijk omdat er in de toekomst meer mensen zijn die zorg nodig hebben.
Dat komt omdat mensen steeds ouder worden en de groep mensen van 65 jaar en ouder groter wordt. We maken afspraken met huisartsen en zorgpartijen over wie wat doet in de zorg en op welke manier. Op die manier hopen we dat de zorg niet veel duurder wordt en zijn er ook in de toekomst genoeg mensen die de zorg kunnen geven die nodig is. Om dit beter te doen en te versnellen is het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Op het moment van schrijven weten we nog niet precies wat dit betekent. Hierover volgen afspraken op landelijk niveau, in de regio en bij ons als gemeente. Afschaffing abonnementstarief Het wetsvoorstel om het abonnementstarief voor de Wmo af te schaffen is als gevolg van vervroegde verkiezingen controversieel verklaard. Dat betekent dat dit wetsvoorstel pas in behandeling wordt genomen na de vervroegde Tweede Kamerverkiezing van 29 oktober 2025. Het doel van dit wetsvoorstel is dat er weer een inkomensafhankelijke eigen bijdrage van de inwoner gevraagd wordt. Beschermd Wonen en opvang De invoering van het woonplaatsbeginsel en het objectief verdeelmodel voor Beschermd Wonen is uitgesteld. Dat betekent dat het geld dat van het Rijk komt voorlopig niet op een andere manier verdeeld wordt over de regio's en de gemeenten. Voor de langere termijn kan dat betekenen dat we meer geld kregen dan waar we eerder vanuit gingen.
Dit is mede afhankelijk van wat gebeurt na de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen. We hebben als regio als doel gesteld dat er in 2030 geen mensen meer dakloos zijn. We zorgen er samen met andere partijen voor dat er huizen bij komen. Ook proberen we te voorkomen dat mensen dakloos raken door bijvoorbeeld hulp bij schulden en andere problemen.
Doelstelling a. Inwoners zijn betrokken bij beleid en uitvoering We willen aan inwoners vragen wat ze van ons beleid en de uitvoering vinden. We spelen in op vragen en ontwikkelingen in de samenleving. We betrekken bij voorkeur de inwoners vooraf, zoals bij de uitvoeringsagenda ouderenbeleid of bij de regenboogagenda.
48
Acties Ontwikkelen van nieuwe vorm voor inwonersparticipatie Na het beëindigen van de taken van de Adviesraad Sociaal Domein in 2023 werken we aan een nieuwe invulling van het inwonersperspectief, als onderdeel van het participatiebeleid. In 2024 is het Platform Ouderen Midden-Groningen opgericht als gesprekspartner voor ouderenkwesties, met speciale aandacht voor de niet-gehoorde oudere. Het platform werkt mee aan de uitvoeringsagenda ouderen 2025, is betrokken bij de opvolging van de evaluatie van het minimabeleid en participeert in de Regiegroep Uitvoeringsagenda Ouderen. In mei 2025 organiseerde het platform een startbijeenkomst over gezondheid, wonen, sociale leefomgeving en hun eigen rol. Voor input vanuit jongeren zoeken we aansluiting bij het jongerenwerk. Uitvoeren van een cliëntervaringsonderzoek Elk jaar vragen we inwoners naar hun ervaringen met de Wmo. Dat doet een onafhankelijk bureau voor ons. Met de uitkomsten van dit onderzoek gaan we aan de slag. Daarnaast onderzoeken we of het cliëntervaringsonderzoek op een andere manier uitgevoerd kan worden. Zodat we nog meer en beter inzicht hebben in de ervaringen van inwoners met de Wmo.
Doelstelling b. Inwoners zijn zelfredzaam binnen hun eigen mogelijkheden Inwoners zijn zelfredzaam binnen hun eigen mogelijkheden met hulp van hun netwerk. We ondersteunen inwoners die dit nodig hebben op verschillende manieren. Hierdoor kunnen inwoners langer zelfstandig blijven wonen en meedoen in de samenleving . We zetten toezichthouders in die onderzoeken of de ondersteuning goed genoeg is (kwaliteit) en of het geld op de juiste plek terecht komt (rechtmatigheid).
Acties Het inzetten van ondersteuning in de thuissituatie We vinden het belangrijk dat inwoners regie hebben over hun eigen leven. Daarom ontwikkelen we betere ondersteuning in de thuissituatie. Het initiatief van Housing First en de herontwikkeling van het Postkantoor in Sappemeer zijn hier voorbeelden van. Hierdoor wordt er naar verwachting minder snel een beroep gedaan op Beschermd Wonen en Maatschappelijke opvang. Onderzoek naar en herziening van Wmo-verstrekkingen voor vervoersvoorzieningen We helpen inwoners met verschillende vervoersvoorzieningen: •
Hulpmiddelen, zoals scootmobiels en aangepaste fietsen;
•
Collectief vervoer;
•
Financiële tegemoetkomingen.
De kosten voor dit totale pakket bedragen ongeveer 2 miljoen euro. In 2023 en 2024 is er onderzoek gedaan naar het gebruik van collectief vervoer. We weten nu meer over aantallen en welke mensen welke voorzieningen aanvragen (reizigersprofiel). We kijken of indicaties op een meer efficiënte wijze kunnen worden ingezet.
49
Zo kunnen in 2026 de productcodes voor het standaard reizen met een scootmobiel in de Wmotaxi worden omgezet naar de productcode voor het variabel reizen met een hulpmiddel. Hiermee kunnen kosten worden bespaard en kan er beter worden aangesloten op de vervoersvraag van dat moment. Daarnaast wordt er d.m.v. data-analyse onderzocht of het taxivervoer rechtmatig wordt gebruikt en wordt er gecontroleerd of mensen niet met hun Wmopas reizen naar een dagbestedingslocatie. Ook weten we dat er regelmatig zeer korte taxiritten worden gemaakt. Mogelijk is voor deze inwoners een andere (Wmo-)voorziening passender, dit wordt onderzocht. Ontwikkelen algemene voorzieningen Een algemene voorziening is een dienst of activiteit waar een inwoner naartoe kan zonder indicatie van de gemeente. Een algemene voorziening is gericht op maatschappelijke ondersteuning. Er zijn in de gemeente al een aantal algemene voorzieningen, zoals vrij toegankelijke dagbesteding in Noordbroek, Kolham en Hoogezand. We onderzoeken welke andere maatwerkvoorzieningen kunnen worden omgezet naar algemene voorzieningen. Hierdoor kan het zo zijn dat we minder vaak een indicatie hoeven af te geven voor individuele begeleiding of dagbesteding. Er zijn dan betere alternatieven waar inwoners terecht kunnen zonder indicatie.
De inwoner heeft door het gebruik van een algemene voorziening meer regie en kan sneller de hulp krijgen die hij nodig heeft. Samenwerken met andere zorgdomeinen Samen met inwonersinitiatieven, thuiszorgorganisaties en zorgkantoren werken we aan Domein Overstijgende Samenwerking (DOS). In Noordbroek en Kolham testen we dit. Eén professional regelt de ondersteuning. En we werken samen met vrijwilligers uit dorpen. Daardoor kunnen we veel hulpvragen al oplossen zonder indicatie of efficiënter. Door DOS wordt er beter samengewerkt en kunnen inwoners langer gezond thuis wonen. In 2025 worden de experimenten in Noordbroek en Kolham voortgezet en uitgebreid. Hiervoor onderzoeken we de mogelijkheden om een dorpsondersteuner in te zetten. Ook wordt gekeken naar een uitbreiding van DOS in een ander dorp of wijk. Uitvoering geven aan de opgave Wonen en zorg We doen mee aan het Koplopersprogramma Thuis voor iedereen/Wonen en Zorg voor Ouderen (WOZO) van het ministerie VWS. In 2025 is de Woonzorgwelzijnsvisie 2025–2030 vastgesteld. De visie richt zich op zelf- en samenredzaamheid, passend wonen, leefbare wijken en innovatie. In 2026 werken we dit uit in een uitvoeringsprogramma met partners en inwoners. Continueren aanbesteding Doelgroepenvervoer De gemeente Midden-Groningen heeft een contract met Connexxion voor doelgroepenvervoer. Dit gaat over Wmo-vervoer en leerlingenvervoer.
Het huidige contract loopt op 31 juli 2026 af. De overeenkomst is al tweemaal verlengd. Omdat het contract afloopt moet er opnieuw worden aanbesteed. De aanbesteding doen we samen met 21 andere gemeenten. De uitvoeringsorganisatie Publiek Vervoer Groningen Drenthe helpt ons hierbij. Omdat 22 gemeenten samen een offerteaanvraag en programma van eisen moeten opstellen, hebben we ruim tijd nodig voor de aanbesteding. Daarom zijn we al in 2024 begonnen. Beoogd was een project te starten met als doel om in augustus 2026 opnieuw aanbesteed te hebben. Om diverse redenen heeft het project vertraging opgelopen en is in april 2025 volledig tot stilstand gekomen. Er is voorgesteld om de lopende vervoercontracten met een jaar te verlengen en dit jaar te gebruiken om de aanbesteding goed te regelen.
50
In 2026 werken we samen met de andere gemeenten aan onze eisen ten aanzien van Doelgroepenvervoer. We zullen vooral samen met de gemeenten in ons gebied (Oost) samenwerken. Er wordt afgewogen welke vervoersstromen de aanbesteding dient te omvatten. Hierin is besloten dat voor onze gemeente het Wmo-, leerlingen- en jeugdwetvervoer zal worden aanbesteed. Met het aanbestedingstraject wordt gericht op de start van een nieuwe exploitatie vanaf 1 augustus 2027. Uitvoering geven aan plan van aanpak Bestuursopdracht Integrale aanpak van inwoners met gestapelde problematiek In de ondersteuning van inwoners staat de manier waarop wetten en regels worden uitgelegd soms in de weg van het bieden van de juiste ondersteuning. In 2025 is gestart met de uitvoering van het plan ‘Integrale aanpak van inwoners met gestapelde problematiek’. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de doorbraakmethode van het Instituut voor Publiek Waarden. Dat is een aanpak waarbij een inwoner met complexe problematiek op een betere manier geholpen wordt, door de wetten en regels beter toe te passen. Het project zal einde 2e kwartaal 2026 geëvalueerd worden. Dan wordt gekeken op wat voor manier we de opgedane ervaring in het vervolg kunnen toepassen. Indicatoren Zorg in Natura Betreft
Eenheid van aantal per week
BG Basis BG Plus
2021
2022
2023
2024
Aantal cliënten
Per week
Aantal cliënten
Per week
Aantal cliënten
Per week
Aantal cliënten
Per week
uren
537
1.492
524
1.291
517
1.195
476
1.073
uren
58
212
32
128
21
83
21
109
Dagbesteding Basis
dagdelen
249
1.213
232
1.095
215
990
215
823
Dagbesteding Plus
dagdelen
16
74
12
52
11
45
11
36
HH1
uren
1.751
4.062
1.816
4.137
1.931
4.311
1.931
4.446
HH2
uren
132
341
119
299
102
262
102
224
Aantal cliënten
Per week
Aantal cliënten