03. Programmabegroting 2026
Tekst van het document
Programmabegroting 2026
2
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ............................................................................................................................................. 3 1. Algemeen ................................................................................................................................................... 5 1.1 Begroting in één oogopslag ............................................................................................................. 6 1.2 Samenstelling college en gemeenteraad ....................................................................................... 7 2.1 Programma Dorpen en wijken ........................................................................................................... 12 2.1.1 Het versterken van de sociale cohesie ....................................................................................... 13 2.1.2 Deelname aan het maatschappelijk leven ................................................................................. 15 2.1.3 Sport en bewegen ......................................................................................................................... 19 2.1.4 Veiligheid op het gebied van wonen, werken en leven ...........................................................
22 2.1.5 Fysieke leefbaarheid ..................................................................................................................... 26 2.1.6 Verplichte beleidsindicatoren (BBV) ........................................................................................... 33 2.1.7 Financieel overzicht Dorpen en wijken ...................................................................................... 34 2.2 Programma Sociaal .............................................................................................................................. 39 2.2.1 Gezondheid .................................................................................................................................... 41 2.2.2 Welzijn ............................................................................................................................................. 43 2.2.3 Wmo ................................................................................................................................................ 47 2.2.4 Jeugd, jeugdgezondheidszorg en onderwijs ............................................................................. 52 2.2.5 Participatiewet ...............................................................................................................................
58 2.2.6 Schuldhulpverlening ..................................................................................................................... 66 2.2.7 Sociale teams ................................................................................................................................. 70 2.2.8 Verplichte beleidsindicatoren (BBV) ........................................................................................... 74 2.2.9 Financieel overzicht Sociaal ......................................................................................................... 76 2.3 Programma Fysieke leefomgeving .................................................................................................... 80 2.3.1 Ruimtelijke ontwikkeling en kwaliteit ......................................................................................... 81 2.3.2 Wonen ............................................................................................................................................. 86 2.3.3 Werken ............................................................................................................................................ 90 2.3.4 Energie en duurzaamheid ............................................................................................................
96 2.3.5 Verplichte beleidsindicatoren (BBV) .........................................................................................105 2.3.6 Financieel overzicht Fysieke leefomgeving .............................................................................106 2.4 Programma Dienstverlening ............................................................................................................109 2.4.1 Bestendigen van optimale dienstverlening ............................................................................110 2.4.2 Financieel overzicht Dienstverlening ........................................................................................115 2.5 Programma Gevolgen gas- en zoutwinning en lokaal programma NPG ..................................116 2.5.1 Herstelagenda .............................................................................................................................116 2.5.2 Duurzaamheidsmaatregelen Nij Begun: alle woningen in 2035 geïsoleerd ......................121 2.5.3 Sociale en Economische Agenda ...............................................................................................122
3
2.5.4 Nationaal Programma Groningen (NPG) - lokaal programma Hart voor MiddenGroningen ..............................................................................................................................................123 2.5.5 Financieel overzicht Gevolgen gas- en zoutwinning en lokaal programma NPG .............128 2.6 Programma Bestuur en bedrijfsvoering .........................................................................................131 2.6.1 Bestuur en bedrijfsvoering ........................................................................................................131 2.6.2 Verplichte beleidsindicatoren (BBV) .........................................................................................133 2.6.3 Financieel overzicht Bestuur en bedrijfsvoering ....................................................................134 3.
Paragrafen .............................................................................................................................................137 3.1 Paragraaf bedrijfsvoering .............................................................................................................137 3.2 Paragraaf lokale heffingen............................................................................................................145 3.3 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing .............................................................155 3.4 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................................163 3.5 Paragraaf Financiering ..................................................................................................................169 3.6 Paragraaf Verbonden partijen ......................................................................................................174 3.7 Paragraaf Grondbeleid ..................................................................................................................177 3.8 Paragraaf Bestuur ..........................................................................................................................183 3.9 Paragraaf Wet open overheid (Woo) ...........................................................................................186 4.
Uiteenzetting financiële positie ..........................................................................................................188 4.1 Overzicht baten en lasten per programma ................................................................................188 4.2 Overzicht baten en lasten per taakveld ......................................................................................189 4.3.1 Overzicht incidentele baten en lasten per programma ........................................................191 4.3.2 Overzicht structurele toevoegingen en onttrekkingen reserves .........................................195 4.4 Structureel evenwicht ....................................................................................................................196 4.5 Geprognosticeerde balans 2026-2029 .........................................................................................197 4.6 EMU-saldo ........................................................................................................................................198 4.7 Arbeidskosten gerelateerde verplichting ...................................................................................199 4.8 Overzicht investeringen ................................................................................................................200 4.9 Overzicht reserves en voorzieningen
..........................................................................................203 4.10 Algemene dekkingsmiddelen .....................................................................................................211 4.11 Subsidies ........................................................................................................................................213
4
1. Algemeen Voor u ligt de begroting 2026–2029. Het is de vierde en laatste begroting langs de lijnen van ons collegeakkoord ‘Samen aan de slag’. We werken in een tijd waarin grote transities en lokale vraagstukken elkaar raken: De uitvoering van Nij Begun, de vergrijzing en de druk op zorg en jeugdhulp, de woningbouwopgave, verduurzaming en klimaatadaptatie. Dat vraagt om keuzes die niet alleen voor vandaag, maar ook voor toekomstige generaties houdbaar zijn. Onze koers blijft hetzelfde: investeren in een sterke en leefbare gemeente, waar inwoners invloed hebben op hun leefomgeving en waar iedereen kan meedoen. We versterken het gebiedsgericht werken en betrekken inwoners bij plannen voor hun dorp of wijk. Cultuur, sport en erfgoed dragen bij aan sociale cohesie en identiteit. We zorgen voor toegankelijke ondersteuning voor wie dat nodig heeft en stimuleren eigen regie en samenredzaamheid. We blijven inzetten op goed en betaalbaar wonen, met aandacht voor jongeren, ouderen en kwetsbare groepen. Samen met corporaties en marktpartijen versnellen we woningbouw en verbeteren we bestaande woonwijken. We bereiden ons voor op de energietransitie en ondersteunen inwoners bij verduurzaming en het verlagen van hun energielasten. Ook werken we aan een veilige, schone en toekomstbestendige leefomgeving door te investeren in infrastructuur, openbare ruimte en klimaatmaatregelen.
De economische ontwikkeling van Midden-Groningen blijft een speerpunt. We zorgen voor aantrekkelijke bedrijventerreinen, ondersteunen ondernemers en zetten in op toerisme en recreatie als motor voor levendigheid en werkgelegenheid. Daarbij hebben we oog voor de landbouwtransitie en versterken we samen met partners de verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt. De komende jaren staan daarnaast in het teken van de uitvoering van Nij Begun. Daarmee investeren we in herstel, schadeafhandeling en versterking, maar ook in sociale en economische kansen. Hierdoor wordt een bijdrage geleverd aan het vergroten van de leefbaarheid en brede welvaart. Ondanks financiële en maatschappelijke uitdagingen blijven we samen met uw raad, onze partners en inwoners de handen ineenslaan om Midden-Groningen verder vooruit te brengen: een gemeente waar het fijn is om te wonen, werken en leven – nu en in de toekomst. Financieel beeld in een notendop In deze paragraaf is een beknopte weergave opgenomen van het financieel meerjarenperspectief in deze begroting. Ons financieel beeld is naar aanleiding van de meicirculaire van het Rijk voor 2026 en 2027 sterk gewijzigd. Er is geen bezuinigingsopgave meer in 2026 en voor 2027 is deze gedempt. Hieronder is de ontwikkeling van de saldi in deze begroting weergegeven.
Zoals hierboven te zien is er sprake van autonome en nieuwe ontwikkelingen. De autonome ontwikkelingen zijn toegelicht in bijlage 3 en de nieuwe ontwikkelingen in bijlage 4 van het raadsvoorstel bij deze begroting. Tot slot worden er ook maatregelen in het kader van de afvalstoffenheffing voorgesteld. Deze maatregelen hebben geen invloed op het exploitatiesaldo van deze begroting, maar verlagen het vastrecht voor onze inwoners. In bijlage 5 van het raadsvoorstel zijn deze maatregelen toegelicht.
5
De tekorten in 2027 en verder Conform het VNG-advies hebben we besloten stappen te zetten richting het sluiten van de begroting 2026 en 2027. In de primaire begroting is er al sprake van een positief saldo in 2026 en nemen we geen maatregelen. Wanneer uw raad instemt met het aangeboden pakket aan bezuinigingsmaatregelen voor 2027 dan leidt dit tot een relatief beperkt tekort van afgerond € 100.000. De bezuinigingsmaatregelen worden separaat, maar parallel aangeboden bij de begroting. NB. De septembercirculaire 2025 is verwerkt in de begroting. Volgende circulaires kunnen in aanloop naar 2027 nog invloed hebben op het saldo.
1.1 Begroting in één oogopslag
6
1.2 Samenstelling college en gemeenteraad Samenstelling College
Portefeuilleverdeling Burgemeester Erica van Lente
•
Openbare orde en veiligheid
•
NPG (inclusief coördinatie dorpsplannen)
•
Dienstverlening
•
Participatie
•
Gebiedsgericht werken
7
•
Bedrijfsvoering
•
Regionale samenwerking
•
Discriminatiebeleid
•
Interbestuurlijk Toezicht
Wethouder Markus Ploeger (GemeenteBelangen Midden-Groningen)
•
Zonneparken
•
Financiën
•
Belastingen
•
Beheer Openbare Ruimte
•
Grondbedrijf
•
Vastgoed
•
Projectwethouder: Havengebied Slochteren
•
Wethouder voor: Slochteren, Schildwolde, Hellum, Overschild, Siddeburen, Steendam, Tjuchem
Wethouder Annemiek Hoesen-Spithorst (Boer & Burger Partij Midden-Groningen)
8
•
Economie (inclusief landbouw)
•
Vrijetijdseconomie
•
Cultuur
•
Erfgoed
•
Sport en sportaccommodaties
•
Dorpen en wijken (inclusief dorpshuizen)
•
Archeologie
•
Natuur en landschap
•
Snel internet
•
LEADER+
•
Projectwethouder: Visie A7/N33
•
Wethouder voor: Meerwijck, Kropswolde, Kielwindeweer, Foxhol, Kolham, Foxham, Froombosch, Meeden en Noordbroek
Wethouder Erianne van der Burg-Versteeg (CDA)
•
Ruimtelijke ordening
•
Wonen
•
Verkeer en Vervoer
•
Taakstelling huisvesting statushouders
•
Projectwethouder: Hoogezand Noord, Stadshart, Hart van Muntendam en Harkstede/Meerstad
•
Wethouder voor: Woudbloem, Lageland, Westerbroek, Waterhuizen, Harkstede, Scharmer, Zuidbroek en Muntendam
9
Wethouder Evert Offereins (VVD)
•
Sociaal Domein
•
Jeugdzorg
•
Ouderenbeleid
•
WMO / Gezondheid / Welzijn
•
Participatie en inkomen (inclusief BWRI en Sociaal Werkbedrijf)
•
Arbeidsmarkt
•
Gevolgen gas- en zoutwinning
•
Wethouder voor: Martenshoek, Spoorstraat-Kieldiep, Woldwijck, De Dreven, het Centrum, Gorecht, Vosholen, Kalkwijksterlint, Borgercompagnie en Tripscompagnie
Wethouder Jur Mellies (GemeenteBelangen Midden-Groningen)
•
Energietransitie
•
Duurzaamheid
•
Milieu
•
Vergunningverlening, toezicht en handhaving
10
•
Onderwijs, inclusief huisvesting
•
Opvang asielzoekers en ontheemden
•
Dierenwelzijn
•
Wethouder voor: Noorderpark, Westerpark, Oosterpark, Zuiderpark, Margrietpark, Boswijk, Sappemeer Noordoost, Compagniesterwijk
Samenstelling Gemeenteraad Partij
Aantal zetels
GemeenteBelangen
7
Boer & Burger Partij
5
PvdA
4
SP
3
CDA
3
ChristenUnie
3
GroenLinks
2
VVD
2
D66
2
BBB-LMG
1
Lijst Jan Hulzebos
1
Totaal
33
11
2.1 Programma Dorpen en wijken Visie We willen 'groots zijn in kleinschaligheid'. Onze gemeente bestaat uit vitale, lokale gemeenschappen, gevormd door de inwoners van dorpen, kernen en wijken. Onze inwoners ontmoeten elkaar op het sportveld, in de kerk, het dorpshuis en bij vrijwilligerswerk. Al deze gemeenschappen hebben hun eigen identiteit. In het ene dorp zijn de inwoners bijvoorbeeld zeer maatschappelijk actief. In het andere dorp leven inwoners meer hun eigen leven. Overal kennen mensen elkaar en voelen zij zich verantwoordelijk voor elkaar en voor de leefbaarheid in hun directe omgeving. Wij zijn bondgenoot van inwoners in het vergroten van de leefbaarheid. Leefbare dorpen en kernen dragen direct bij aan het welbevinden van onze inwoners en de sociale veerkracht van de diverse lokale gemeenschappen. Doelstelling Binnen het programma Dorpen en Wijken zetten we in op zelfredzame en leefbare dorpen en kernen. Dit betekent dorpen en wijken waarin volop mogelijkheden zijn voor onze inwoners om elkaar te ontmoeten en initiatieven te ontplooien. De inwoners ervaren de omgeving als schoon, heel en veilig. We werken nauw samen met inwoners en organisaties om de leefbaarheid te vergroten. Dit kan op iedere plek anders vorm krijgen. Geen dorp, wijk of buurt is hetzelfde. De aanpak is dat we de zeggenschap en het eigenaarschap van onze inwoners stimuleren en ondersteunen.
Activiteiten op het gebied van sport, cultuur, educatie en activiteiten voor specifieke doelgroepen, zoals jongeren en ouderen, dragen wezenlijk bij aan leefbaarheid in de dorpen en wijken. Ze geven kleur en identiteit en stimuleren ontmoeting en samen bezig zijn. Ontmoeting vindt vaak plaats in maatschappelijke accommodaties. We willen dan ook dat ieder dorp beschikt over een gelegenheid of voorziening om elkaar te kunnen ontmoeten. Ons streven is om de voorzieningen die van belang zijn voor het dagelijks leven, zo dicht mogelijk bij mensen te brengen of te zorgen dat deze goed bereikbaar zijn. Ook de openbare ruimte is van belang voor de identiteit van een dorp of wijk en het woonplezier van onze inwoners. We vergroten de leefbaarheid door inwoners meer zeggenschap en zelfbeheer te geven over bijvoorbeeld het groen in de wijk. We zijn verantwoordelijk voor het afgesproken kwaliteitsniveau.
12
Opbouw programma Dorpen en Wijken Het programma Dorpen en Wijken bestaat uit de volgende beleidsonderwerpen: •
Het versterken van de sociale cohesie;
•
Huisvesting voor sociaal maatschappelijke activiteiten;
•
Deelname aan het maatschappelijk leven;
•
Sport en Bewegen;
•
Veiligheid op het gebied van wonen, werken en leven;
•
Fysieke leefbaarheid.
2.1.1 Het versterken van de sociale cohesie Inleiding Het is prettig wonen en leven in onze dorpen en wijken. Inwoners zijn mede verantwoordelijk voor hun eigen leefomgeving en daarom hebben onze inwoners "een stem" bij ontwikkelingen en herinrichting van de openbare ruimte en andere ontwikkelingen. Wij zorgen ervoor dat inwoners invloed hebben op hun leefomgeving en samen met ons kunnen werken aan het verbeteren van hun wijk of dorp. Gebiedsgericht werken Gebiedsgericht werken is een reeds ingezette lijn binnen onze gemeente, zoals dit al gebeurde bij ontwikkelingen centrum Muntendam of diverse integrale projecten in de openbare ruimte als Onderhoud Margrietpark. Dit betekent dat we meer denken vanuit de leefwereld van onze inwoners, dat we samenwerken met onze inwoners en maatschappelijke partners aan problemen, kansen, ideeën, én opgaven in een gebied in samenhang oppakken. Daarnaast moeten inwoners regie kunnen nemen over zaken die zij zelf willen aanpakken. Uiteindelijk moet dit leiden tot plannen en beleid dat beter aansluit bij de behoeften van onze inwoners en die effectiever zijn. Samenwerking met onze inwoners is onmisbaar. Onze inwoners houden ons scherp, geven inkleuring aan onze samenleving en zorgen voor draagvlak en invulling van beleid.
Daarnaast kunnen ze een drijvende kracht zijn achter maatschappelijke vernieuwingen door allerlei ideeën en initiatieven aan te dragen. We hebben elkaar nodig en moeten elkaar kunnen vertrouwen om gemeenschappelijke doelen te kunnen realiseren. Ambities Inwoners hebben en ervaren invloed op en zeggenschap over hun dorp of wijk. Wij denken vanuit de leefwereld van onze inwoners en werken samen met onze inwoners aan problemen, kansen, ideeën, en opgaven in een gebied. Inwoners nemen regie over zaken die zij zelf willen aanpakken en hebben een aanspreekpunt om ideeën en zorgen over hun leefomgeving mee te bespreken. Dit leidt tot beleid en plannen die aansluiten bij de behoeften van onze inwoners en effectiever zijn.
13
Trends en ontwikkeling Veel dorpen en wijken hebben inmiddels een dorps- of wijkplan kunnen maken vanuit het NPGproject dorps- en wijkplannen maken. Met dit project krijgen al onze 37 dorpen en wijken de mogelijkheid om zelf een dorps- / wijkplan te maken. Met de gemeente wordt vervolgens in gezamenlijkheid een uitvoeringsagenda gemaakt met daarin de ideeën en projecten die uit het dorps- of wijkplan voortkomen. In de dorpen en wijken is men over het algemeen positief kritisch over de gemeente geboden mogelijkheid om zelf na te denken over hun toekomst. Bewonersorganisaties zijn bereid tijd en energie te steken in het maken van een plan en om te proberen om zoveel als mogelijk inwoners hierbij te betrekken. Met het maken van de uitvoeringsagenda geven we ook uitvoering aan een nieuwe manier van samenwerken tussen bewonersorganisaties en onze gemeente. Dit wordt erg op prijs gesteld. Nij Begun Het kabinetsplan ‘Nij Begun’ bestaat uit 50 maatregelen die gericht zijn op het oplossen van de problemen die het gevolg zijn van de aardgaswinning. Diverse maatregelen zullen ook invloed hebben op het verbeteren van de leefomgeving en de sociale cohesie voor de inwoners van onze gemeente. Voor nadere informatie verwijzen wij u naar programma vijf in deze begroting.
Doelstelling Inwoners hebben meer invloed op hun leefomgeving en voelen zich betrokken bij maatschappelijke vraagstukken Wij denken vanuit de leefwereld van onze inwoners en werken samen met onze inwoners aan problemen, kansen, ideeën, en opgaven in een gebied. Inwoners nemen regie over zaken die zij zelf willen aanpakken en hebben een aanspreekpunt om ideeën en zorgen over hun leefomgeving mee te bespreken. Dit leidt tot beleid en plannen die aansluiten bij de behoeften van onze inwoners en effectiever zijn.
Acties Door een diversiteit aan acties de betrokkenheid van onze inwoners stimuleren bij ontwikkelingen in hun leefomgeving, dorp, wijk, buurt, straat We stimuleren de betrokkenheid die inwoners voelen bij hun wijk of omgeving en hun bereidheid om zich daar vrijwillig voor in te zetten. Het gaat ook om het stimuleren van ontmoeting tussen inwoners. Er wordt beleid ontwikkeld voor dorps- en wijkcentra waarbij ontmoeten centraal staat om op die manier de sociale cohesie te versterken en te behouden. We hebben speciale aandacht voor inwoners die moeilijk te bereiken zijn en die niet op eigen kracht volwaardig mee kunnen doen aan de maatschappij. •
We werken samen met inwoners en helpen hen op weg met plannen en ideeën die zij hebben voor hun leefomgeving en gemeenschap.
•
We ondersteunen met subsidies activiteiten die de leefbaarheid verbeteren in een dorp, buurt of straat.
•
We geven met de dorps- en wijkbudgetten vanuit het NPG-project Dorps- en wijkplannen inwonersgroepen directe invloed en zeggenschap over hun leefomgeving.
•
We ontwikkelen een helder beleid voor dorps- en wijkcentra en voeren dit uit.
•
We zorgen dat de maatregelen vanuit Nij Begun ingepast worden in onze werkwijze.
14
2.1.2 Deelname aan het maatschappelijk leven Inleiding Cultuur en kunst, archeologie, erfgoed en monumentenzorg dragen samen bij aan de identiteit en eigenheid van Midden-Groningen. Onze gemeente kent vele gezichten, gevormd door de geschiedenis van de streek én door de bijdragen van nieuwe inwoners en culturen. Cultuur en erfgoed bieden herkenning en trots, terwijl nieuwe verhalen en tradities ons heden verrijken. Zo ontstaat een gemeenschap waarin verleden en heden elkaar versterken. Dit vergroot verbondenheid en sociale veerkracht. Ambities Erfgoed, archeologie en cultuur vertellen het verhaal van wie we zijn en waar we vandaan komen. Ze laten zien hoe onze gemeente door de jaren heen is gegroeid en veranderd. Dat geeft ons een gevoel van identiteit en trots. We vinden het belangrijk om dit verleden te bewaren en door te geven, maar ook om ruimte te maken voor nieuwe verhalen en culturen die onze gemeente vandaag rijker maken. Daarom zorgen we voor behoud, bescherming en het delen van erfgoed en cultuur. Kinderen op basis- en middelbare scholen krijgen lessen hierover. Zo leren ze niet alleen de geschiedenis van hun eigen omgeving kennen, maar ook hoe deze zich verbindt met de mensen die er nu wonen, uit allerlei culturen. Dit helpt om elkaar beter te begrijpen en samen een gemeenschap te vormen.
Cultuuronderwijs tijdens en na schooltijd maakt kinderen creatiever en geeft plezier en ontspanning. In het programma Tijd voor Toekomst is cultuur een belangrijk onderdeel van de verrijkte schooldag. Zo bouwen we samen, jong en oud, verder aan een gemeente waarin het verleden en het heden elkaar versterken. We willen dat iedereen in alle dorpen en wijken hiervan profiteert. Trends en ontwikkelingen •
Met de inwerkingtreding van de nieuwe Bibliotheekwet in 2027 wordt de zorgplicht wettelijk vastgelegd; de gemeente moet eventuele drempels wegnemen zodat de bibliotheek ‘van iedereen is’ en hiermee verschillende maatschappelijke functies vervuld kunnen worden. Dit wordt onder andere gerealiseerd door het opzetten van een Informatieplein dat bewust is ingericht als centrale ontmoetingsplek met inloopspreekuren waarin professionals van verschillende organisaties samenkomen.
•
In 2026 wordt een nieuw kunstwerk gemaakt bij Midwerk.
•
Er wordt uitvoering gegeven aan het amendement op de cultuurvisie waarin gevraagd wordt om een nieuwe structurele subsidieregeling voor kleinere culturele partijen en de uitvoeringsagenda cultuur.
•
Cultuur als middel: cultuur wordt meer ingezet als middel bij maatschappelijke thema's.
•
Er wordt gewerkt aan een museumvisie. Voor het grote aantal ludieke verzamelingen binnen de gemeente wordt gezocht naar de samenwerking met Marketing MiddenGroningen en de beleidsmedewerker vrijetijdseconomie.
•
De overlap in de visies vrijetijdseconomie en de cultuurvisie wordt verder uitgewerkt in concrete acties.
15
Doelstellingen a. Cultuurvisie verder uitvoeren de komende beleidsperiode Voor de periode 2025-2028 is de Cultuurvisie opgesteld. Deze is in november 2024 aangenomen door de Raad met een amendement, waarin verzocht wordt om de uitwerking van een nieuwe subsidievoorziening en het opstellen van de uitvoeringsagenda voor cultuur. Hier is in 2025 een start mee gemaakt; de nieuwe regeling is aangeboden aan de Raad en er is een informerende bijeenkomst geweest over de Uitvoeringsagenda Cultuur.
Acties Uitvoeringsprogramma & nieuwe subsidieregeling cultuur In 2026 wordt de Uitvoeringsagenda Cultuur aan uw raad voorgelegd inclusief de nieuwe subsidieregeling.
Doelstellingen b. Cultuur in Kielzog Theater, Muziekschool en Kunstwerkplaats Kielzog ontvangt jaarlijks structurele subsidie en is, naast Biblionet en de Fraeylemaborg onderdeel van de culturele infrastructuur van de gemeente Midden-Groningen. Kielzog biedt een compleet professioneel en gevarieerd cultuuraanbod. Het is het lokale podium voor professioneel theater. Het is ook de plek om zelf kunst te maken bij de Muziekschool en de Kunstwerkplaats. Kielzog biedt als partner een zalencomplex met professionele begeleiding voor amateurbespelers. Hier wordt aan talent gewerkt op alle niveaus. Dat gebeurt ook in de projecten en evenementen die Kielzog organiseert. Met Kielzog is de afspraak gemaakt dat deze activiteiten steeds meer buiten de hoofdvestiging in dorpen en wijken gebeuren. Om die inwoners cultureel te bereiken. De cultuurcoaches zijn bij Kielzog ondergebracht. Zij vormen met raad en daad de schakel in het culturele veld tussen idee en uitvoering. Op deze manier komt cultuur dicht bij de mensen. Dat geldt ook voor inwoners die minder bekend zijn met cultuur. Voor hen kan kunst en cultuur het verschil maken. Meer sociale contacten, plezier met anderen, zelfontplooiing en zelfvertrouwen groeien door cultuurdeelname.
Kielzog organiseert per seizoen ongeveer 65.000 ‘cultuurbezoeken' met: 70 professionele voorstellingen, 60 culturele verhuringen, wekelijks 1.000 cursisten (muziek, beeldend, dans, theater) en 8.600 leerlingen op meer dan 30 scholen (BO en VO) in de hele gemeente. Kielzog zet zich extra in om ook buiten de hoofdvestiging in Hoogezand kunst en cultuur aan te bieden. Dat geldt voor personen, maar ook voor amateurverenigingen voor zang, toneel en muziek en culturele evenementen die professioneel worden bijgestaan.
16
Doelstellingen c. Bibliotheek ontwikkelt taal, cultuur, lezen en digitale vaardigheden Samen met Biblionet werken we aan een Bibliotheek die dichtbij en toegankelijk is. Het uitgangspunt van de toekomstige ontwikkeling is de bibliotheek als een sociale omgeving waar mensen naartoe gaan naast thuis, werk of school. Door drempels weg te nemen kan de bibliotheek daadwerkelijk van ‘iedereen zijn’. Zo kunnen we ook mensen bereiken die nu nog niet meedoen waardoor iedereen welkom is om te ontdekken, leren en ontmoeten. Biblionet ontvangt jaarlijks een subsidie voor bibliotheekactiviteiten. Vanuit de Producten en Diensten Catalogus (PDC) worden op basis van onderlinge afspraken producten en diensten afgenomen die bijdragen aan het uitvoeren van onze doelstellingen. Hiermee zorgen we voor een volwaardige openbare bibliotheekvoorziening waarbij alle inwoners van onze gemeente toegang hebben tot een bibliotheek met een breed aanbod aan diensten.
Acties Taalbevordering en ontwikkelen leesplezier van kinderen van 0 t/m 18 jaar Leren begint bij lezen, een taalrijke omgeving is voor kinderen letterlijk van levensbelang. We leggen hiermee de focus steeds meer op het gezin en op preventie. De programmalijn ‘Taal als basis’ biedt een doorlopende (voor)lees- en mediawijsheidslijn voor kinderen van 0 tot 18. De onderdelen zijn op elkaar afgestemd; aanvullend en versterkend. Deze doorgaande lijst gaat uit van ondersteunende en bij het taalonderwijs aansluitende activiteiten. Werken aan geletterdheid van volwassenen Met lokale en regionale partners investeren we in stevige samenwerkingen die van essentieel belang zijn om laaggeletterdheid terug te dringen. In het Taalhuis wordt een plek aangeboden om informeel te leren en ontmoeten. Door het vergroten van basisvaardigheden zijn de deelnemers zelfredzamer waardoor participatie in de samenleving wordt verhoogd. Meedoen in de samenleving door het ontwikkelen van digitale vaardigheden van inwoners We ontwikkelen een informatieplein waarbij een herkenbare, structurele plek voor inwoners wordt gecreëerd om informatie en advies in te winnen. Inwoners komen zo ook in aanraking met ondersteuning en mogelijkheden die ze niet kennen of waar ze uit zichzelf niet op af zouden stappen. Vanuit een Informatieplein kunnen inwoners worden gekoppeld aan passend leeraanbod als daar behoefte aan is.
Inwoners worden uitgenodigd om deel te nemen aan activiteiten die aansluiten op hun persoonlijke situatie, ook als ze daar niet direct naar op zoek zijn. Informatiepunt Digitale Overheid (IDO), het Taalhuis en het digivaardigheidsaanbod wordt gecombineerd met inloopspreekuren en lesactiviteiten van diverse partners.
Doelstellingen d. Het historisch erfgoed Fraeylemaborg openstellen De Fraeylemaborg is, naast Biblionet en Kielzog, onderdeel van de culturele infrastructuur van de gemeente Midden-Groningen. Jaarlijks komen zo'n 40.000 bezoekers naar de borg en 60.000 in de monumentale Engelse landschapstuin. De borg heeft een bovenlokale functie, bezoekers en toeristen komen van heinde en verre. De monumentale borg toont het lokale verleden, maar organiseert ook kunstexposities en evenementen. Door variatie en vernieuwing blijft de borg boeiend voor bewoners en bezoekers. De Fraeylemaborg is voor kleine, niet professionele musea in de gemeente een professionele vraagbaak. Fraeylemaborg biedt ruimte aan een cultuurcoach om activiteiten te organiseren op het gebied van erfgoed en geschiedenis. Dat gebeurt op scholen, maar ook voor groepen als nieuwkomers en ouderen. 17
Doelstellingen e. Beeldende kunst en gedenktekens/monumenten onderhouden en realiseren Beeldende kunst markeert plekken in de openbare ruimte. Het draagt bij aan de herkenbaarheid en lokale identiteit van onze dorpen en wijken. Het helpt je te weten waar je bent en past bij waar je bent. Gedenktekens en oorlogsmonumenten doen dit ook en zijn ook plaatsen van herdenking, bezinning en troost. We hebben zo'n 100 beeldende kunstwerken, gedenktekens en oorlogsmonumenten in de openbare ruimte staan. De afgelopen jaren hebben we veel kunstwerken, gedenktekens en oorlogsmonumenten opgeknapt. In 2026 gaan we nog een aantal kunstwerken opknappen en ook gewoon onderhoud uitvoeren. Hiermee verbeteren we de kwaliteit van de gebouwde omgeving. In tijden van bezuinigingen wordt de 'Verordening percentageregeling kunstopdrachten Midden-Groningen' niet meer toegepast. Wel is er in de 'Reserve beeldende kunstopdrachten' al een budget beschikbaar voor het maken van een kunstwerk bij de nieuwbouw van Midwerk. Eind 2026 wordt dit kunstwerk onthuld.
Acties In 2026 wordt een aantal kunstwerken en gedenktekens opgeknapt en onderhouden Hiermee verbeteren we de kwaliteit van de gebouwde omgeving. In 2026 wordt er een kunstwerk voor de nieuwbouw van Midwerk gemaakt en onthuld De kunstopdracht is openbaar gepubliceerd met een oproep aan professionele kunstenaars bij de opdracht passende documentatie van bestaand werk in te zenden. Kernbegrippen in de kunstopdracht; beeldentuin, fabelachtig, fantasierijk, figuratief. Meerwaarde directe of indirecte verbinding met Midwerk. Uit de 87 inzendingen werden na een voorselectie van 10 kunstenaars uiteindelijk drie kunstenaarsduo’s geselecteerd voor het maken van een schetsontwerp. Het ontwerp van kunstenaarsduo Mainkunstenaars is unaniem door de kunstcommissie gekozen voor realisatie. Het productieproces, de plaatsing, oplevering en feestelijke onthulling zal in 2026 gebeuren.
Doelstellingen f. Uitvoering geven aan het Erfgoedprogramma We hebben in 2020 samen met Rijk, provincie, NCG en de andere Groninger gemeenten het Erfgoedprogramma vastgesteld. In dit Erfgoedprogramma hebben we aangegeven hoe we ons Groninger erfgoed willen behouden, beschermen en ontwikkelen. De beleidsmatige gezamenlijke aanpak in het Erfgoedprogramma is een succes. Het Erfgoedprogramma wordt daarom geactualiseerd en verlengd t/m 2028. Eén van de thema’s die ook in 2026 veel aandacht zal krijgen is het op een zorgvuldige wijze versterken van erfgoedpanden, waarbij gelijktijdig verduurzaamd wordt. Naast het Erfgoedprogramma hebben we ook een eigen gemeentelijke Erfgoedcommissie die onder andere adviseert over omgevingsaanvragen van monumenten.
Acties We maken voor monumenten die versterkt moeten worden een voorbereidend advies om zo sneller een erfgoed-gedragen omgevingsvergunning te kunnen verlenen
18
We kijken vanaf de start mee bij de versterking van karakteristieke panden om tot een zorgvuldig versterkingsbesluit te komen We laten de gemeentelijke erfgoedcommissie advies uitbrengen over omgevingsvergunningen monument We maken erfgoedbeleid met als doel deze cultuurhistorisch waardevolle gebouwen te behouden voor de generaties na ons We communiceren over erfgoed via het Erfgoedloket (ondergebracht bij Libau). Het loket ondersteunt en adviseert monumenteneigenaren en eigenaren van karakteristieke panden Organiseren jaarlijks samen met het lokale comité een Open Monumenten Dag
Doelstellingen g. Beschermen archeologische waarden Als je in de grond gaat graven moet vooraf getoetst worden of daarmee archeologische waarden verloren kunnen gaan. Deze verplichting is vastgelegd in de Erfgoedwet. De gemeente is hierbij aangewezen als bevoegd gezag. De gemeente werkt de spelregels verder uit in haar Archeologiebeleid. Op basis hiervan beoordeelt de gemeente of archeologisch onderzoek nodig is en wat de eventuele vervolgstappen zijn. Voor de inhoudelijke beoordelingen van de onderzoeksrapporten laat de gemeente zich adviseren door de archeologen van Libau uit Groningen.
Acties Beoordelen noodzaak archeologisch onderzoek Beoordelen archeologische onderzoeken en het nemen van besluiten hierover Informatie over archeologische waarden in de gemeente actueel houden (onderzoeksresultaten verwerken op de archeologische waardenkaart en in de bijbehorende database) Informatieverstrekking archeologie intern en extern Indicatoren •
Aantal bij de gemeente ingediende archeologische onderzoeken
•
Aantal bestuurlijke besluiten op archeologische onderzoeken die aan de gemeente worden voorgelegd.
2.1.3 Sport en bewegen Inleiding Iedere week zijn duizenden mensen in de gemeente actief betrokken bij sport- en beweegactiviteiten, als beoefenaar, vrijwilliger of professional. Wij bouwen aan een gemeente waarin sporten en bewegen voor iedereen leuk en mogelijk is. We willen er zijn voor alle inwoners en in het bijzonder voor de mensen die kwetsbaar zijn, zodat ook zij zich optimaal kunnen ontwikkelen en een betekenisvol en gelukkig leven kunnen leiden. Sport en bewegen is onmisbaar in het werken aan de gezondheid en vitaliteit, en draagt in grote mate bij aan het geluk van onze inwoners.
19
Ambities Iedere inwoner in onze gemeente kan laagdrempelig een leven lang op zijn of haar eigen niveau sporten en bewegen in de leefomgeving. Trends en ontwikkelingen De stijgende gemiddelde leeftijd heeft invloed op de sportdeelname in onze gemeente. In onze gemeente ligt het percentage inwoners dat één keer per week of vaker sport onder het landelijk gemiddelde. Er is groeiende aandacht voor integrale samenwerking tussen sport, bewegen, gezondheid, leefbaarheid en preventie. Binnen het lokale plan Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) worden deze verbindingen gelegd (zie voor meer informatie 2.2.1 Gezondheid). De uitvoeringsagenda Lokaal Sportakkoord II maakt integraal onderdeel uit van het GALA (AZWA). Ook inhoudelijk willen we vanuit Sport en bewegen inzetten op nieuwe trends en ontwikkelingen om inwoners meer keuze te bieden in vernieuwend sportaanbod.
Doelstelling a. Het vergroten van het aandeel bewoners dat regelmatig sport en beweegt Alle inwoners, met of zonder beperking, kunnen op een laagdrempelige manier aan sport en bewegen doen. We willen dat het sport- en beweegaanbod aansluit bij de huidige vraag van de inwoners. Daarnaast proberen we zoveel mogelijk financiële drempels weg te nemen om deel te kunnen nemen aan sport- en beweegactiviteiten.
Acties In 2026 vinden verbeteringen plaats op het vlak van fysieke en sociale toegankelijkheid van speel- en beweegplekken in de openbare ruimte We werken aan verbetering van de fysieke en sociale toegankelijkheid van speel- en beweegplekken in de openbare ruimte. Daarbij zetten we in op het aanmoedigen van voldoende beweging bij de jeugd, bij ouderen en bij kwetsbare groepen.
Doelstelling b. Het bevorderen van vitale en toekomstbestendige sportverenigingen Een belangrijk aandachtspunt de komende jaren is het investeren in kwalitatief sterke sportaanbieders die voor iedereen toegankelijk en veilig zijn. Meer inwoners voelen zich aangesproken en uitgenodigd om te gaan sporten bij sportverenigingen, ondernemende sportaanbieders of via anders georganiseerd aanbod. In het stimuleren van beweging zijn toekomstbestendige sportverenigingen cruciaal. De gemeente kijkt graag samen met sportverenigingen hoe meer inwoners, jong en oud, (structureel) in beweging kunnen komen en betrekt daarbij ook de inwoners zelf om het aanbod goed aan te laten sluiten bij de huidige behoefte.
20
Acties Faciliteren en stimuleren van het verenigingsleven binnen de sport Samen met sportverenigingen en maatschappelijke organisaties geven wij vorm aan het Sportakkoord. Daarnaast versterken en ondersteunen we de sportverenigingen. Toekomstbestendige en goed georganiseerde verenigingen vormen de basis van een gedegen sportaanbod. Vanuit het lokaal sportakkoord bestaat een subsidieregeling voor verenigingen. Deze regeling is gericht op samenwerking met andere verenigingen. Daarnaast werken we met een verenigingsondersteuner die de sportaanbieders ondersteunt bij het ontwikkelen van voldoende bestuurlijk en sporttechnisch kader. Het gaat hierbij over beleid, samenwerking en concrete acties. Er is ook veel aandacht voor een veilige sportomgeving.
Doelstelling c. Harmonisatie buitensportverenigingen Door de herindeling bestaan er grote verschillen in de afspraken met, en ondersteuning van, sportverenigingen met betrekking tot de sportaccommodaties. Bij de harmonisatie buitensportverenigingen maken we eerlijke en eenduidige afspraken samen met sportverenigingen. Daarmee werken we toe naar een toekomstbestendige sportinfrastructuur.
Acties Gelijke basis voor sportverenigingen realiseren Eind 2025 neemt uw raad een besluit over de harmonisatie buitensportverenigingen. Op basis van dit besluit zullen we samen met de verenigingen afspraken maken rondom eigendom, beheer en onderhoud van accommodaties. Het vastleggen van die nieuwe afspraken corrigeert ongelijkheden tussen verenigingen. Ook voeren we innovaties door om sportaccommodaties aantrekkelijker te maken. Voorbeeld daarvan zijn interactieve systemen in gymzalen, die mensen op een innovatieve manier uitdagen om in beweging te komen. Kwaliteitsimpuls sportpark 'Onder de Juffer' Uw raad heeft op 10 juli 2025 de motie 'Kwaliteitsimpuls sportpark Onder de Juffer' aangenomen. In deze motie worden we verzocht voorafgaand aan deze begroting te komen met een voorstel voor een passende oplossing voor de problemen van de accommodatie, trainingsruimte en parkeergelegenheid van het sportpark. Sportpark “Onder de Juffer” in Schildwolde viel voor de herindeling onder de voormalige gemeente Slochteren. In voormalig gemeente Slochteren hebben alle buitensportverenigingen al Recht van Opstal. Hierdoor ligt beheer en onderhoud van het sportpark bij de vereniging. Dit geldt niet voor de turnhal en de openbare ruimte.
Op dit moment zijn wij in gesprek met vv SGV over de wensen van de vereniging en de knelpunten op en rond het sportpark en we gaan samen een projectplan opstellen. Hier betrekken we het verduurzamen en het weer op onderhoudsniveau brengen van de turnhal ook bij. Voor de verduurzaming van de turnhal is een subsidie Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed (DUMAVA) aangevraagd en ontvangen. Het gaat om een bedrag van € 226.028. Naast verduurzaming moet er ook aanvullend onderhoud uitgevoerd worden. De gemeentelijke investering voor de turnhal wordt geschat op: € 759.000. Voor de benodigde investeringen in het sportpark kijken we naar mogelijke financiering vanuit het impulsenbudget in maatregel 14 Leefbaarheid, waarbij de planning is in Q3 2026 een uitvoeringsprogramma gereed te hebben. Naast sportpark 'Onder de Juffer' gaan we ook verkennen welke andere sportparken boven de A7 een impuls kunnen gebruiken.
21
Indicatoren Naam indicator
2022
2024
Percentage inwoners dat VOLDOET aan de beweegrichtlijn MG
45%
45%
Percentage inwoners dat VOLDOET aan de beweegrichtlijn Provinciaal
51%
50%
Percentage jongeren dat VOLDOET aan de beweegrichtlijn MG
15%
12%
Percentage jongeren dat VOLDOET aan de beweegrichtlijn Provinciaal
16%
15%
Percentage jongeren dat wekelijks actief sport of beweegt in de vrije tijd MG
84%
85%
Percentage jongeren dat wekelijks actief sport of beweegt in de vrije tijd MG
87%
89%
Gezondheidsmonitor volwassenen https://ggdgroningen.incijfers.nl/dashboard/gezondheidsmonitor-veno-2024
2.1.4 Veiligheid op het gebied van wonen, werken en leven Inleiding We willen onze inwoners een veilige woon- en leefomgeving bieden. Daarbij werken we nauw samen met veiligheidspartners als politie, Openbaar Ministerie, Veiligheidsregio Groningen, RIEC (Regionaal Informatie- en Expertise Centrum), inwoners, (maatschappelijke) instellingen, woningbouwcorporaties en ondernemers. Wat we doen en hoe we dat aanpakken staat vermeld in het in 2024 vastgestelde Integraal Veiligheidsbeleid 2025-2028. Hierin zijn zes prioriteiten opgenomen: 1. Ondermijning; 2. Jeugd en Veiligheid; 3. NPG Verbeteren Veiligheid Midden-Groningen; 4. Mensenhandel; 5. Maatschappelijke onrust; 6. Personen met onbegrepen gedrag. Daarnaast zijn er vier strategische thema’s benoemd: 1. Cybercriminaliteit; 2. Actualisering APV; 3. Crisisbeheersing; 4. Evenementenbeleid. Ondermijnende criminaliteit ontstaat vaak in georganiseerd verband, zoals bij grootschalige drugscriminaliteit, fraude en misbruik in de vastgoedsector, witwassen, financieel-economische delicten en mensenhandel. De voedingsbodem voor dit soort criminaliteit ligt vaak in wijken waar problemen zich opstapelen: armoede, schulden, lage opleiding, slechte woonomstandigheden en (psychische) gezondheidsproblemen. Voor sommige inwoners leidt de uitzichtloosheid tot een grotere kwetsbaarheid voor drugs en drugsgerelateerde criminaliteit.
Ook thuisprostitutie kan dan lijken op een snelle manier om geld te verdienen, zonder dat men de verstrekkende gevolgen overziet. Vooral jongeren lopen het risico in deze ‘fuik’ van criminaliteit terecht te komen. Wie er eenmaal in belandt, komt er moeilijk weer uit. Om deze reden zetten we stevig in op preventie, samenwerking en maatwerk: om inwoners perspectief te bieden, jongeren weerbaar te maken en wijken veiliger en sterker te laten worden. Want veiligheid is niet vanzelfsprekend – die maken we samen.
22
Ambities We willen dat onze inwoners zich veilig voelen in hun eigen woon- en leefomgeving. Dat doen we door criminaliteit, overlast en de gevoelens die daarmee samenhangen te voorkomen en tegen te gaan. We voeren het Integraal Veiligheidsbeleid uit, handhaven de openbare orde en bieden maatwerk voor inwoners die ernstige overlast veroorzaken. Daarnaast werken we aan veilige evenementen, een prettig en veilig winkelklimaat en het vergroten van bewustwording. Trends en ontwikkelingen De veiligheidsopgave verandert en vraagt om blijvende alertheid en samenwerking op het gebied van: •
Aanpak van ondermijning;
•
Verbinding veiligheid en zorg;
•
Kwetsbare jongeren: Criminele netwerken werven steeds vaker jongeren voor riskante klussen zoals drugskoerierswerk, jeugdprostitutie of cybercriminaliteit. Deze “jonge aanwas” loopt de grootste risico’s, terwijl de echte criminelen buiten schot blijven;
•
Kwetsbare wijken: In wijken waar armoede, schulden en gezondheidsproblemen samenkomen, staan leefbaarheid en veiligheid onder druk. Hier is het risico op (ondermijnende) criminaliteit groter;
•
Digitalisering en cybercriminaliteit: De digitale wereld biedt kansen, maar ook risico’s. Inwoners, bedrijven en overheden zijn steeds vaker doelwit van cybercriminelen;
•
Maatschappelijke onrust.
Veiligheid is nooit vanzelfsprekend. Het vraagt om een stevige, integrale aanpak waarin preventie, zorg, handhaving en samenwerking hand in hand gaan.
Doelstelling a. Aanpak (internationale) georganiseerde en ondermijnende criminaliteit Ondermijnende criminaliteit, waarbij onder- en bovenwereld in elkaar grijpen, vormt een groeiende bedreiging voor de betrouwbaarheid van onze samenleving. De urgentie om dit lokaal én regionaal aan te pakken neemt toe.
Acties Onze gemeente minder aantrekkelijk maken voor (internationale) georganiseerde criminaliteit Inzetten op de bestuursrechtelijke instrumenten zoals handhaven, het opwerpen van barrières en gebruik maken van bestuurlijke maatregelen. Te denken valt aan meer controles en het effectiever inzetten van handhaving als het gaat om vergunningen en naleven van deze vergunning. Een goede barrière aan de voorkant is het vaker toepassen van de Wet BIBOB op vergunningsaanvragen en op transacties in voor ondermijning gevoelige branches (zoals horeca, prostitutie, vastgoed), wanneer er signalen zijn van ondermijning of criminele activiteiten. Het vergroten van het zicht op ondermijning door onze informatiepositie te versterken Gebruik maken van het lokaal informatieoverleg. Dit overleg biedt handvaten voor het oppakken en bespreken van signalen van ondermijning binnen de gemeente.
23
Een gerichte aanpak op brancheniveau Ondermijning is een breed begrip, waaronder veel verschillende branches en fenomenen vallen. Elke branche of fenomeen vraagt om een andere aanpak. Daarin wordt gekeken naar verschillende mogelijkheden in de preventieve aanpak als bewustwording, het herkennen van signalen en waar deze te melden. Vanuit de informatie gestuurde aanpak willen we gerichte integrale controles uitvoeren binnen verschillende branches die kwetsbaar zijn voor ondermijning. Het vergroten van de weerbaarheid van bestuur en organisatie Creëren van bewustwording door informatie- en kennissessies te organiseren voor de gemeentelijke organisaties, inwoners en ondernemers. Dat heeft een preventieve werking en leidt tot meer signalen. Deze samenwerkingen blijven we op inzetten en willen we op thema, branche of casus waar nodig en waar dat kan versterken voor een doelgericht en effectieve aanpak. Interne- en externe samenwerking continueren en waar mogelijk versterken Een succesvolle aanpak van ondermijning is een integrale aanpak vanuit verschillende disciplines. Hierbij is samenwerking van groot belang. Er is afgelopen jaren geïnvesteerd in de samenwerking met verschillende veiligheidspartners.
Doelstelling b. Effectieve verbinding veiligheid en zorg Veel veiligheidsproblemen hangen samen met kwetsbaarheid. Personen met psychische klachten, verslavingen of een verstandelijke beperking kunnen zowel dader als slachtoffer zijn. Dit vraagt om nauwe samenwerking tussen zorg en veiligheid.
Acties Door een diversiteit aan acties werken aan een effectieve verbinding tussen veiligheid en zorg door gezamenlijk te werken aan beleidsontwikkeling, prioriteiten te bepalen, en het uitwisselen van kennis en expertise Binnen casuïstiek kan sprake zijn van een zorgcomponent als een veiligheidscomponent, bijvoorbeeld bij personen met onbegrepen gedrag. Een goede samenwerking is essentieel om kwetsbare personen en gezinnen te ondersteunen. Er is veel overleg tussen de ketens zorg en veiligheid en er zijn korte lijnen binnen casuïstiek. We houden ons momenteel bezig met de verdere implementatie van de ‘Aanpak ter Voorkoming van Escalatie (AVE). Het AVE-model is ontworpen om de ketens van zorg en veiligheid beter met elkaar te laten samenwerken. Het AVE-model maakt helder wie de regie heeft bij (dreigende) escalatie van problemen en wie verantwoordelijk is voor de uitvoering van taken binnen het totale plan van aanpak. Hierdoor kan het overlastgevend of crimineel gedrag van (groepen) jongeren verminderd of bestreden worden. Ook binnen andere thema’s is een effectieve verbinding tussen zorg en veiligheid essentieel, denk aan mensenhandel.
24
Doelstelling c. Veilige woon- en leefomgeving Het bevorderen van de veiligheid en leefbaarheid op specifieke locaties en in wijken blijft een aandachtspunt. Zo wordt in een aantal wijken met stedelijke problematiek het project ‘Verbeteren Veiligheid Midden-Groningen’ uitgevoerd. Dat wordt gefinancierd vanuit het Nationaal Programma Groningen, het is een plus op de reguliere veiligheidsvraagstukken uit het integraal veiligheidsbeleid. De focus ligt op het zicht krijgen op veiligheidsvraagstukken en in verbinding met inwoners en samenwerkingspartners werken aan de leefbaarheid en veiligheid. Om hiermee te voorkomen dat criminaliteit een voet aan de grond krijgt en om deze te bestrijden. Een veilige en leefbare omgeving vereist een goede samenwerking op thema’s als Jeugd en Veiligheid en Veiligheid en Zorg evenals de samenwerking met netwerkpartners.
Acties Door een diversiteit aan acties de veiligheid in dorpen en wijken op peil houden, en waar nodig vergroten. Voor de twee focuswijken wordt een programma opgesteld voor de termijn van twee jaar waarin aandacht wordt besteed aan het verbeteren van de veiligheid en de leefbaarheid. Onderdelen van dit programma kunnen zijn: de stratenaanpak, milieustraten t.b.v. de jaarwisseling en het project Politiekids. Dit wordt aangevuld met onderdelen die specifiek gericht zijn op de problematiek die in de desbetreffende wijken speelt.
Doelstelling d. Maatschappelijke onrust of verdeeldheid bij overheidsbeslissingen Maatschappelijke onrust zoveel als mogelijk voorkomen en verminderen. Discussies over energie, natuur en milieu leiden tot zichtbare spanningen in de samenleving. Desinformatie kan deze polarisatie versterken en de sociale samenhang onder druk zetten.
Acties Door een diversiteit aan acties maatschappelijke onrust zoveel als mogelijk voorkomen en verminderen Vroegtijdig in contact zijn met inwoners en belangengroeperingen die geconfronteerd worden met een overheidsbeslissing met effect op de leefomgeving. Serieus nemen van vragen en bezorgdheid, de aangedragen alternatieven door bewoners en streven naar een eerlijke verdeling van lusten en lasten. Gerichte samenwerking met diverse partijen om onrust en polarisatie vroegtijdig te signaleren, te monitoren en in goede banen te leiden. Om te voorkomen dat mensen overgaan tot radicaal gedrag realiseren we duurzame interventies samen met maatschappelijke organisaties en de veiligheidsketen. De komende jaren wil de gemeente inzetten op het vergroten van de kennis en bewustwording over dit thema onder medewerkers van de gemeente.
25
2.1.5 Fysieke leefbaarheid Inleiding De openbare ruimte is dé plek waar onze bewoners, ondernemers en bezoekers elkaar ontmoeten, naar het werk gaan, spelen, sporten en ontspannen. In deze openbare ruimte bevinden zich onze kapitaalgoederen zoals wegen, bruggen, parken, speelplaatsen, lantaarnpalen en verkeerslichten. Naast het dagelijks beheer en onderhoud in de openbare ruimte, dragen we ook bij aan nieuwe projecten. Het gaat dan bijvoorbeeld om de versterkingsopgave, diverse fases van inrichting in de wijken Gorecht en Vosholen, de particuliere initiatieven voor te ontwikkelen zonneparken. We blijven verbeteren, bijvoorbeeld door te werken aan een meerjarige integrale onderhoudsplanning. We hebben veel kapitaalgoederen in beheer en onderhoud. In 2024 is een begin gemaakt met actualisaties van beleid en beheerniveaus van de kapitaalgoederen en het wegwerken van achterstanden en zijn ook de beleidsnota's vastgesteld voor het beheer en onderhoud van wegen en kunstwerken. 2025 is gebruikt om hier verder invulling aan te geven als opstart. In 2026 komt het meer aan op uitvoeren en wegwerken van de achterstanden. De werkzaamheden lopen nog wel enige jaren door. Ambitie: Een goed onderhouden buitenruimte draagt bij aan leefbaarheid We willen de openbare ruimte beheren en onderhouden zodat deze ‘schoon, heel, veilig en duurzaam’ is.
We streven naar een gemeenschap waarin inwoners, ondernemers en bezoekers tevreden zijn over de openbare ruimte en waar zij medeverantwoordelijk zijn voor de leefbaarheid van hun dorp of wijk. Daar waar wij verantwoordelijk zijn voor het basisbeheer en onderhoud, kan in een gebiedsgerichte samenwerking met partners een 'plus' geleverd worden. De openbare ruimte gaan wij voorbereiden op de opgaven die klimaatverandering met zich meebrengt. Dit zal met name gericht zijn op het voorkomen van wateroverlast en hittestress. Trends en indicatoren De kosten voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte nemen, net als vorig jaar het geval was, nog steeds toe vanwege de stijgende prijzen in de markt. De oorzaak daarvan is duurder geworden grondstoffen en krapte op de arbeidsmarkt. De klimaatopgave, energietransitie en de verdere uitrol van glasvezelnetwerken leiden er toe dat bijvoorbeeld onze wegen, voetpaden en groenstroken opengebroken worden. Dat heeft nadelige effecten op de kwaliteit en de levensduur van de openbare ruimte. Daarnaast is er onder de grond steeds minder ruimte, door de aanleg van nieuwe kabels en leidingen, en ook de vervanging van bestaande kabels en leidingen (netverzwaring en verglazing). Hierdoor komt ons eigen beheer en onderhoud aan bijvoorbeeld het riool in gedrang en zullen wij extra maatregelen moeten nemen.
We kunnen daardoor geen separate waterriolen aanleggen om hemelwater af te koppelen van gemengde rioolstelsels. In 2026 zal er nog steeds glasvezelaanleg zijn binnen onze gemeente. We verwachten dat de aanleg van glasvezel in 2026 voor een groot deel afgerond kunnen worden.
Doelstelling a. Voorkomen bijplaatsingen We willen het aantal bijplaatsingen fors verminderen en zoveel mogelijk voorkomen.
26
Acties Voorlichting, communicatie en handhaving voor het voorkomen van bijplaatsingen In 2026 zullen we naast het intensiveren van voorlichting en communicatie, vooral ook inzetten op handhaving. Daartoe organiseren we eind 2025 de benodigde capaciteit met een kleine uitbreiding van de formatie van de BOA’s. De combinatie van voorlichting, frequente en herhaaldelijke communicatie en handhaving moet ertoe leiden dat de zogenaamde hotspots (die we in kaart hebben) beheersbaar worden en dat overall de kosten die we nu maken vanwege het opruimen van de bijplaatsingen zullen afnemen.
Doelstelling b. Verminderen van restafval We willen de hoeveelheid restafval per inwoner fors terugdringen. Daarmee houden we de verbrandingskosten beheersbaar en zetten we een verdere stap richting een circulaire gemeente.
Acties Door inzet van afvalcoaches, educatie en ondersteuning afvalscheiding verbeteren We maken inwoners nog meer bewust van de kosten van restafval. In het restafval bevinden zich nog steeds teveel (68%) scheidbare stromen zoals PMD, glas en textiel die gratis kunnen worden ingeleverd. Restafvalanalyses (wijkgericht) laten zien waar nog veel winst te behalen is en vormen de basis voor gerichte campagnes. Met inzet van afvalcoaches, educatie en ondersteuning bij praktische vragen helpen we inwoners hun afval beter te scheiden. Zo verkleinen we de restafvalstroom, de kosten voor inwoners en vergroten we het aandeel grondstoffen dat opnieuw gebruikt kan worden.
Doelstelling c. Afval: Versterken van bewustwording en gedragsverandering Duurzame resultaten vragen om blijvende gedragsverandering. Inwoners moeten het nut en de noodzaak van afvalscheiding ervaren en daarbij het gevoel hebben dat hun inzet ook daadwerkelijk verschil maakt. Door inzicht in kosten van restafval, advisering en voorlichting over beperken van echt afval en verhogen van de omvang van grondstoffen in combinatie met educatie en betrokkenheid vergroten we het eigenaarschap en de bereidheid om mee te doen.
Acties Investeren in educatieprogramma's op scholen en campagnes in de wijken We investeren in educatieprogramma’s op scholen en campagnes in de wijken, zodat inwoners leren welke voordelen goed scheiden oplevert voor zowel milieu als (persoonlijke) kosten. Met duidelijke terugkoppeling van wijkprestaties laten we inwoners zien hoe hun buurt scoort en waar verbeterkansen liggen. Vrijwilligers en lokale initiatieven worden actief betrokken om samen acties op te zetten en resultaten te vieren.
27
Doelstelling d. Verbeteren van de kwaliteit van grondstoffen Naast méér scheiden richten we ons op schoner scheiden, zodat ingezamelde grondstoffen (PMD, Gft en OPK) daadwerkelijk hergebruikt kunnen worden. Door de kwaliteit van gescheiden stromen te verhogen, kan meer afval worden gerecycled en neemt de milieulast van MiddenGroningen af.
Acties Gerichte communicatie en educatie inzetten voor bewustwording over het belang van schone grondstoffen Door middel van gerichte communicatie en educatie maken we inwoners bewust van het belang van schone grondstoffen. Met gerichte wijkanalyses, campagnes en handhaving werken we aan meer scheiding en schonere grondstoffen. Zo vergroten we de recyclebaarheid, verlagen we de milieulast en bouwen we stap voor stap aan een circulaire gemeente. Afvalcoaches ondersteunen inwoners bij vragen over scheiden en wijzen op veelgemaakte fouten. In wijken waar vervuiling structureel voorkomt maken we gebruik van camera's op de inzamelvoertuigen en zetten we voorlopers (die de inhoud van de containers controleren op juistheid) en handhaving in.
Doelstelling e. Groen en spelen: Onderhoud en beheer uitvoeren conform vastgestelde beleids(beheer)plannen We verwachten dat we u in de loop van 2026 beheerplannen van zowel spelen, als op diverse onderdelen van groen, zullen voorleggen. Deze plannen geven de contouren en richting aan op welk niveau (beheerbeeld) onderhoud zal worden uitgevoerd.
Acties Uitvoering geven aan Beheerplan Groen In 2026 wordt nader invulling gegeven aan de ontwikkeling en in uitvoering nemen van een Beheerplan Groen. Met een Beheerplan Groen zijn we meer in staat om op basis van maatwerk het Groen te onderhouden. Nog niet op alle onderdelen van het domein Groen werd op een eenduidige wijze gewerkt, wat variaties geeft in het beheerbeeld. Bijkomend voordeel van het werken met een vastgesteld Beheerplan is dat er meer duidelijkheid komt t.a.v. toedeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden voor de verschillende functionarissen binnen het domein Groen. Schouw openbare ruimte (in zijn algemeenheid) op basis van CROW-maatlatten Op basis van het reeds genoemde Beheerplan kunnen we ook meer gericht de kwaliteit en beleving van de openbare ruimte van onze gemeente beoordelen. Daar zijn waar het op dat moment nodig is, dat is de insteek. Nog te veel wordt er nu op basis van frequentie onderhouden. Op basis van de vastgestelde CROW normen wordt de beeldkwaliteit beoordeeld op basis van een schouw van de openbare ruimte. De resultaten van de beoordeling, die per kwartaal plaatsvindt door een externe partij, krijgen we een beeld waar de inzet op het onderhoud moet plaatsvinden. Deze werkwijze biedt ons de mogelijkheid om meer op basis van regie onze werkzaamheden uit te voeren.