03. Jaarstukken 2025
Tekst van het document
Opstellen van een visie op de spoorzone In april 2025 werd duidelijk dat het rijk geld ter beschikking stelde voor de realisatie van de Nedersaksenlijn. Parallel aan de MIRT-verkenning die eind 2025 is gestart, zijn we gestart met een visie op de spoorzone. Deze ronden wij af in 2026.
Doelstelling b. Inspelen op ruimtelijke ontwikkelingen Om woningbouwlocaties of nieuwe bedrijventerreinen mogelijk te maken doen wij ontwerpend onderzoek. Wij maken ook visies en toekomstperspectieven voor deelgebieden en kernen, waarbij wij alle ruimtelijke belangen meenemen. Deze documenten onderbouwen nieuwe ontwikkelingen.
Acties Scenariostudie bedrijventerrein Sappemeer-Oost De scenariostudie wordt in 2026 uitgevoerd. Hierdoor is er een koppelkans met het uitvoeringsprogramma van de visie bedrijventerreinen.
Gebiedsvisie Steendam en Tjuchem Voor de ontwikkelingen rondom Steendam en Tjuchem is een kansenkaart opgesteld. In 2026 gaan we verder met een gebiedsvisie waarin de opgaven en kansen op het gebied van o.a. vrijetijdseconomie, natuur, landbouw en water integraal worden meegenomen.
Doelstelling c. Samenwerking Omgevingsdienst Groningen We werken samen met de Omgevingsdienst Groningen op het gebied van milieu: vergunningen, toezicht en handhaving. Voor de taken die de Omgevingsdienst voor ons uitvoert wordt jaarlijks een gerichte opdracht gegeven.
Doelstelling d. Werken onder de Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. Deze wet voegt meerdere regels voor de leefomgeving samen in één wet. Het gaat dan om regels voor bouwen, milieu, water, natuur en ruimtelijke ordening. De wet moet zorgen voor snellere en betere besluitvorming. 73
Acties Opstellen transitieplan omgevingsplan Eén gemeente dekkend omgevingsplan vervangt uiterlijk 2032 het tijdelijke omgevingsplan. Onze Omgevingsvisie biedt houvast en uitgangspunten voor het op te stellen omgevingsplan. Wij hebben in 2025 een transitieplan opgesteld waarmee we stapsgewijs, tot 2032, toewerken naar uniformering en integrale opname in het omgevingsplan. Het transitieplan wordt in Q1 2026 vastgesteld. Tijdens de transitie blijven wij initiatieven en gebiedsontwikkeling mogelijk maken.
Doelstelling e. Verdere verbetering van de mobiliteit Op 28 november 2024 is het mobiliteitsplan vastgesteld door de gemeenteraad. Hier in staat beschreven hoe de gemeente de komende jaren werkt aan een verdere verbetering van de mobiliteit in onze gemeente. Als aanvulling op het mobiliteitsplan is voor de zomer 2025 het uitvoeringsprogramma vastgesteld door het college. Vanuit dit plan deze plannen zetten we in 2025 specifiek in op het terugdringen van het aantal verkeerslachtoffers in onze gemeente en betere doorstroming van het verkeer in Hoogezand en Sappemeer.
Acties Opstellen van een visie op de spoorzone In april 2025 werd duidelijk dat het rijk geld ter beschikking stelde voor de realisatie van de Nedersaksenlijn. Parallel aan de MIRT-verkenning die eind 2025 is gestart, zijn we gestart met een visie op de spoorzone. Deze ronden wij af in 2026.
Opstellen uitvoeringsprogramma SPV 2020 Het Rijk heeft met het SPV 2030 (Strategisch plan verkeersveiligheid) het verkeersveiligheidsbeleid aangescherpt. Op basis van een risico gestuurde aanpak wordt onderzocht of ongevallen voorkomen kunnen worden. Rijkssubsidies voor verkeersveiligheid worden gekoppeld aan de maatregelen in het uitvoeringsprogramma dat in 2025 is vastgesteld door het college.
Opwaarderen treinstation Hoogezand-Sappemeer In 2025 is NS Stations gestart met de voorbereiding voor de renovatie van het treinstation. We verwachten dat in 2026 het station is gerenoveerd en het omliggende terrein heringericht.
Doelstelling f. Behartigen van onze belangen in plan- en beleidsvorming van derden Het is belangrijk om aangesloten te zijn bij planvorming van derden. Hierdoor worden de belangen van onze gemeente naar voren gebracht en bewaakt. Tegelijkertijd is het een kans om te zien of er meerwaarde gecreëerd kan worden.
74
Indicatoren De gemeente heeft de ambitie om een aantrekkelijke en leefbare gemeente te zijn. Deze ambitie volgen wij aan de hand van de Leefbaarometer op wijkniveau. De Leefbaarometer is een monitor- en signaleringsinstrument van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties waarmee een inschatting wordt gegeven van de leefbaarheid in Nederland. Dat is gedaan aan de hand van een groot aantal kenmerken van de woonomgeving, zoals type voorzieningen, lokale geluidsbelasting en onveiligheid. De Leefbaarometer geeft een indruk van waar het naar verwachting goed of slecht is gesteld met de leefbaarheid (signalering) en hoe die leefbaarheid zich ontwikkelt (monitoring). De Leefbaarometer wordt iedere twee jaar geactualiseerd. Ten opzichte van 2022 is de leefbaarheidssituatie in 2024 in enkele wijken of dorpen licht gewijzigd. Dit is het gevolg van kleine verschuivingen in de onderliggende kenmerken van de woonomgeving. Wijk
Leefbaarheidssituatie 2002 2008 2012 2014 2016 2018 2020 2022 2024
Foxham en Hoogezand-Noord
6
6
6
6
6
6
6
5
6
Hoogezand-Zuid
4
4
4
4
4
4
4
5
5
Kalkwijk
7
7
8
8
8
8
8
8
8
Sappemeer
6
6
6
6
6
6
6
7
6
Kiel-Windeweer
9
9
9
9
9
8
8
8
8
Kropswolde
8
8
8
9
9
9
9
8
8
Foxhol
4
6
6
6
6
6
6
5
5
Westerbroek en Waterhuizen
7
7
7
7
8
7
7
8
8
Harkstede, Scharmer en Woudbloem
7
7
7
8
8
8
8
8
8
Kolham
7
7
7
8
8
8
7
7
7
Froombosch
6
6
6
7
8
7
7
7
7
Slochteren
6
6
6
7
7
7
6
7
6
Schildwolde
6
6
6
7
7
7
7
7
7
Hellum
7
7
7
8
8
8
8
8
7
Siddeburen
6
6
6
7
7
7
7
7
6
Eemskanaal-Zuid
7
6
6
7
7
7
7
6
6
Tjuchem en Steendam
7
7
7
8
8
8
8
8
7
Muntendam
6
6
6
6
6
6
6
6
6
Noordbroek
6
6
6
7
6
7
7
7
6
Zuidbroek
7
7
7
7
7
8
8
7
7
Meeden
6
6
6
7
7
7
7
7
7
Legenda: 4 = Zwak, 5 = Voldoende, 6 = Ruim voldoende, 7 = Goed, 8 = Zeer goed, 9 = Uitstekend
2.3.2 Wonen Algemeen Er is in Nederland een tekort aan betaalbare en passende woningen. Met de Wet versterking regie volkshuisvesting wil de landelijke overheid dit tekort terugdringen. Voor gemeenten en provincies verandert er veel door deze wet. Er zijn nieuwe verplichtingen, zoals het volkshuisvestingsprogramma. De wet is nog niet in werking getreden. Toch zijn de Groninger gemeenten en de provincie al aan de slag gegaan met de voorbereiding van het volkshuisvestingsprogramma. Zo wordt een provinciaal woningbehoefteonderzoek uitgevoerd. 75
In 2026 werken wij aan het lokale volkshuisvestingsprogramma. Wij maken daarbij gebruik van de uitkomsten van het woningbehoefteonderzoek. In het volkshuisvestingsprogramma geven wij aan hoeveel, waar en voor wie wij bouwen en welke maatregelen wij daarvoor nemen. De 'Woonvisie Midden-Groningen 2024-2030, Met focus vooruit' en de Woonzorgwelzijnsvisie Midden-Groningen 2025-2030, Voor iedereen een thuis!' zijn hiervoor een belangrijke basis.
Doelstelling a. Versnellen woningbouw Tot 2030 moeten in de gemeente ongeveer 1.250 woningen toegevoegd worden. Dit betekent een grote nieuwbouwopgave. De gemeente bouwt zelf geen woningen. Wij maken nieuwbouw mogelijk en willen versnellen. Wij doen dit door zelf locaties (plekken) te ontwikkelen, marktpartijen uit te nodigen en door mee te werken aan goede plannen. Wij houden goed in de gaten of de landelijke overheid en de provincie geld hebben om ons te helpen bij het sneller bouwen van woningen. In Hoogezand en Sappemeer (stedelijk gebied) moeten 500-675 woningen worden toegevoegd. In de dorpen moeten 525-750 woningen extra worden gebouwd tot 2030. Er is behoefte aan allerlei woningen. Er moeten meer woningen komen voor kleine huishoudens, vooral sociale huurwoningen, Dit zijn woningen voor jongeren (starters), maar vooral voor ouderen. In Hoogezand en Sappemeer kan dit een mix van appartementen en woningen met een tuintje zijn. In de dorpen is er meer vraag naar kleine woningen met een tuin. Overal in de gemeente is vraag naar koopwoningen voor gezinnen. De meeste vraag is naar betaalbare (tot € 320.000) en middeldure (€ 320.000 - € 500.000) koopwoningen.
Acties Benutten van hulpmiddelen We houden goed in de gaten of er subsidies komen om nieuwbouw te versnellen. In 2025 hebben wij een aanvraag voor de subsidie Woningbouw op Korte Termijn (WoKT) gedaan. Deze aanvraag voldeed aan de voorwaarden, maar is niet succesvol geweest. Er waren meer aanvragen dan waarvoor geld beschikbaar was. We hebben de wens dat er alsnog middelen beschikbaar komen.
Versterken samenwerking met marktpartijen Wij werken samen met marktpartijen. Met de corporaties en hun huurderorganisaties maken wij in 2025 nieuwe langjarige prestatieafspraken. Wij overleggen regelmatig met makelaars. Wij geven marktpartijen snel duidelijkheid met ons afwegingskader voor initiatieven, met bouwenveloppes (voorwaarden voor ontwikkeling van woningen) en goed overleg. Wij hebben in 2025 twee keer overleg gehad met makelaars. Wij zijn bezig met het maken van nieuwe langjarige prestatieafspraken met corporaties en huurderorganisaties. In maart 2026 worden de afspraken vastgesteld. Bij de uitvoering van projecten en het programma vrijkomende schoollocaties werken wij samen met ontwikkelaars. Het afwegingskader voor initiatieven is nog in ontwikkeling.
Snelle afweging van nieuwe woningbouwinitiatieven Wij hebben in 2025 plannen voor woningbouw in onze initiatievenloketten besproken. Veel initiatieven zijn afgehandeld in het 'kleine loket'. Grotere en ingewikkelder plannen zijn besproken in het 'grote loket'. We toetsen initiatieven aan de uitgangspunten van de woonvisie en brengen ons advies in als onderdeel van een bredere integrale afweging. 76
Doelstelling b. Goed wonen in de dorpen Er zijn veel dorpen in de gemeente. Ieder dorp heeft een eigen karakter. Er zijn woondorpen en dorpen met voorzieningen. Ook het landschap waarin de dorpen liggen verschilt. Wij bieden ruimte voor nieuwbouw in alle dorpen. Ook werken wij samen met eigenaren aan woningverbetering. Het gaat dan onder andere om energiezuinig maken.
Acties Verdere uitwerking centrumplan Muntendam In 2025 zijn de plannen voor het dorpshuis en de omringende openbare ruimte samen met bewoners en gebruikers van het dorpshuis verder uitgewerkt. Nieuw element in de plannen is de huisvesting van het Sociaal Programma, dat bestaat uit het sociaal team oost en de GGD. Het woningbouwprogramma bestaat nu uit 18 grondgebonden woningen en een aantal (ca. 15) sociale huurappartementen in het voormalige gemeentehuis. Op 30 oktober 2025 heeft de gemeenteraad ingestemd met de plannen waarbij nadrukkelijk is gekozen voor realisatie van het uitgebreide ontwerp van het dorpshuis (scenario 3) en zijn middelen beschikbaar gesteld.
Doorgaan met de gebiedsgerichte aanpak Muntendam De gebiedsgerichte aanpak (GGA) Muntendam voor het verduurzamen van woningen is in 2025 verder uitgerold. De afronding van de Regio Deal Oost-Groningen (2020-2025) is van invloed geweest op de uitvoering in 2025. Na de zomervakantie was duidelijk dat de gebiedsgerichte aanpak tot 1 januari 2027 voortgezet kan worden. Er is een aanbelactie geweest en die heeft geleid tot ruim 100 afspraken voor het maken van een plan van aanpak. Met hulp van de bespaarcoach wordt een plan gemaakt voor verduurzaming van de woning en de financiering daarvan. Met de GGA-subsidie kan een deel van de kosten van isoleren worden betaald. De subsidie is aanvullend op andere subsidies zoals die van maatregel 29 van Nij Begun. De GGA Muntendam richt zich op eigenaren van de goedkoopste koopwoningen die ook zelf in hun woning wonen.
In de markt zetten vrijkomende schoollocaties in de dorpen In 2025 is voortgang geboekt bij het maken van plannen voor de vrijkomende schoollocaties in de dorpen. Voor de locaties in Siddeburen wordt gewerkt aan een overeenkomst. In Kolham zijn opties op de drie beschikbare kavels voor eigenbouw. De kavels in Slochteren zijn in de verkoop. Voor Westerbroek loopt een tender. In Zuidbroek is een tender afgerond en heeft de winnaar de plannen op 1 december 2025 gepresenteerd op een bewonersavond. De raad heeft op 18 december 2025 ingestemd met de kaders voor de gebiedsontwikkeling Hereweg 196-216 in Meeden. De voormalige schoollocatie Hereweg 210 in Meeden is onderdeel van deze gebiedsontwikkeling, een samenwerking tussen de gemeente en de eigenaren van de boomkwekerij.
Aandacht voor lokale woonvraagstukken Op verzoek van de makers van dorpsplannen is een bijdrage geleverd voor het onderdeel wonen. Ook is verder gewerkt aan verduurzamen van woningen in de gebiedsgerichte aanpak in Muntendam. Het centrumplan Muntendam is een voorbeeld van lokaal maatwerk. Groninger Huis is hierbij betrokken. Er zijn concrete stappen gezet voor het initiatief Lang Leve Kolham (seniorenwoningen en een gemeenschapshuis). Lefier is een belangrijke partner in dit project.
77
Doelstelling c. Zorgen dat de kwaliteitsslag in het stedelijk gebied zichtbaar wordt. Wij werken aan goed wonen en leven in Hoogezand en Sappemeer, die samen het stedelijk gebied vormen. Werken aan wonen in het bestaand stedelijk gebied draagt bij aan een betere kwaliteit van het stedelijk gebied. We bieden ruimte voor nieuwbouw en we werken aan verbetering van de bestaande woningvoorraad.
Acties We starten met de nieuwbouw van woningen in de Vosholen fase 2 In 2025 is fase 2 van Vosholen 2 bouwrijp gemaakt, in 2026 worden deze werkzaamheden afgerond. De kavels worden verkocht aan en ontwikkeld door een projectontwikkelaar. Ook worden 28 sociale huurwoningen gebouwd.
Verdere uitwerking plannen Hoogezand-Noord (Zeeheldenbuurt-West) Voor Zeeheldenbuurt West is in 2025 een samenwerkingsovereenkomst gesloten met de woningbouwcorporaties Lefier en Groninger Huis waarin afspraken gemaakt worden over het aanwenden van het gemeenschappelijk bezit van partijen ten behoeve van de realisatie van een gemengd woningbouwprogramma van 164 sociale huurwoningen en 106-156 vrijesectorwoningen. In 2025 is een tenderprocedure gestart voor deze woningbouw (gunning verwacht in april 2026). Ook is in 2025 een voorontwerp wijziging omgevingsplan ter inzage gelegd. Vanaf 2e helft 2027 wordt de eerste kaveluitgifte verwacht. Groninger Huis heeft appartementen opgeleverd: 18 woningen aan de Van Linschotenstraat en 33 appartementen aan de Winkelhoek/Hoofdstraat.
Verdere uitwerking plannen Stadshart Hoogezand De gemeente zet zich al jaren in voor de ontwikkeling van het Stadshart in Hoogezand. Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw zijn percelen en panden aangekocht, is bestaande bebouwing gesloopt en zijn deelgebieden herontwikkeld. Doelstelling van de gebiedsontwikkeling is het afronden van het stadscentrum met een zorgvuldige aansluiting op en overgang naar het aangrenzende dorp. Het vooropgestelde plan omvatte ongeveer 300 nieuwe grondgebonden woningen en appartementen voor verschillende doelgroepen, verdeeld over meerdere vlekken. Hierbij wordt gedacht aan (sociale) huurwoningen voor gezinnen, tweepersoonshuishoudens en senioren, evenals koopwoningen en koopappartementen. Er is geen ander programma dan woningbouw voorzien. De planning was om de gemeenteraad na de zomer van 2025 een geactualiseerde grondexploitatie aan te bieden. Dit is helaas (nog) niet gelukt. Zodra er meer duidelijkheid ontstaat over de toekomst van het Stadshart wordt hierover een besluit voorgelegd aan de gemeenteraad. Tot dat moment blijven uitsluitend de noodzakelijke plankosten opgenomen, in afwachting van een definitief besluit over de verdere ontwikkeling van dit stadsdeel.
In de markt zetten van vrijkomende schoollocaties Er zijn tenders uitgezet voor een aantal locaties: Multatulistraat, Mars en Aalbersestraat in Hoogezand. Voor de Multatulistraat is een koop-en ontwikkelovereenkomst getekend en zijn de plannen gepresenteerd op een inloopavond. Op deze locatie komen 36 woningen. De tender voor de Aalbersestraat is ook afgerond. Hier komen 16 woningen. De tender voor de Mars loopt nog. Voor de locatie aan de Troelstralaan is een bewonersavond georganiseerd. 78
Doelstelling d. Goed en betaalbaar wonen. Wij werken aan een goede woning in een prettige omgeving voor al onze inwoners. Er moet een goede mix zijn. Er moeten woningen zijn voor starters en voor ouderen, voor grote en kleine huishoudens, voor huishoudens met en zonder kinderen. Er moeten koop- en huurwoningen zijn met verschillende prijzen. In ieder geval moeten er voldoende betaalbare woningen zijn. Er is behoefte aan ongeveer 360 extra sociale huurwoningen tot 2030.
Acties We stellen nieuwe meerjarige afspraken met Lefier, Groninger Huis, Woonzorg Nederland en hun huurdersorganisaties vast We hebben in 2025 gewerkt aan nieuwe meerjarige afspraken met Lefier, Groninger Huis, Woonzorg Nederland en hun huurderorganisaties. Het is niet gelukt om de afspraken in 2025 af te ronden. Ondertekening van de afspraken staat gepland in het voorjaar 2026.
We maken concrete prestatieafspraken voor het jaar 2026 De prestatieafspraken voor 2026 zijn vastgesteld en ondertekend.
Doorgaan met leningen SVn In 2025 is er goed gebruik gemaakt van de mogelijkheid om tegen een lage rente te lenen. We hebben 46 startersleningen, 26 stimuleringsleningen en 10 verzilverleningen verstrekt. Dit betekent dat 46 huishoudens hun eerste koopwoning hebben kunnen kopen. In totaal hebben 26 huishoudens hun woning kunnen verduurzamen en/of levensloopbestendig kunnen maken met behulp van de stimuleringslening. In totaal is voor een bedrag van € 3.354.026 aan leningen verstrekt.
Doelstelling e. Speciale aandacht voor groepen die dat nodig hebben. Wij willen dat iedereen goed kan wonen in de gemeente. Daarom hebben wij speciale aandacht voor een aantal groepen. Dit zijn jongeren/starters en ouderen. Dit zijn mensen met een zorgvraag. Dit zijn ook mensen die begeleiding nodig hebben bij het wonen.
Acties We stellen een woonzorgvisie vast Op 25 september 2025 heeft de gemeenteraad de 'Woonzorgwelzijnsvisie Midden-Groningen 2025-2030, Voor iedereen een thuis!' vastgesteld.
We onderzoeken de mogelijkheden voor goede huisvesting voor arbeidsmigranten In 2025 zijn twee bijeenkomsten geweest over arbeidsmigranten. Deze bijeenkomsten zijn begeleid door experts van de VNG. Niet alleen huisvesting, maar ook andere relevante onderwerpen zijn belicht: registratie; zorg en welzijn; toezicht en handhaving; economie. Dit heeft nog niet geleid tot concreet resultaat voor de huisvesting. Er is een start gemaakt.
79
We voeren kamerverhuurbeleid in Het ontwerp wijzigingsbesluit omgevingsplan Kamerverhuur en hospitaverhuur is in 2025 afgerond. Vanwege de kerstperiode is de ter inzage legging uitgesteld naar 2026. Vaststelling en invoering staan gepland voor 2026.
Indicatoren Om onze woningbouwambities te monitoren gebruiken wij onderstaande indicator. woningvoorraad (bron: CBS) beginstand woningvoorraad per 1 januari
2022
2023
2030
28.313
28.587
> 29.663
2.3.3 Werken Algemeen Wij vinden het belangrijk dat iedereen mee kan doen, goed kan wonen en werken. Wij willen een economie waar zoveel mogelijk mensen aan het werk zijn. Want met een baan kunnen mensen hun rekeningen betalen en krijgen ze geen geldproblemen. Als je werk hebt, heb je ook meer sociale contacten. En daarmee krijgen mensen een positieve eigenwaarde. Om te zorgen voor voldoende banen in onze gemeente, moeten we goed voor onze bedrijven zorgen. We willen voldoende ruimte voor bedrijven om te zorgen dat bedrijven door kunnen ontwikkelen in onze gemeente. Onze werklocaties moeten aantrekkelijk zijn voor ondernemers, zodat ze in onze gemeente willen blijven. Aantrekkelijke werklocaties voor bedrijven trekt bovendien ook nieuwe bedrijven naar onze gemeente. Met de volgende doelen willen we dat bereiken: •
Wij willen een uitstekende service bieden voor ondernemers en instellingen;
•
Wij willen een duurzaam perspectief voor de landbouwsector;
•
Wij willen aantrekkelijke winkelgebieden;
•
Wij willen een groeiende en vitale vrijetijdssector.
Doelstelling a. Wij willen een uitstekende service bieden voor ondernemers en instellingen Wij denken mee met bedrijven die in onze gemeente willen starten of bedrijven uit onze gemeente die willen groeien. Dit doen wij ook bij bedrijven die willen samenwerken met elkaar of met het onderwijs. Zo helpen wij mee met ideeën van bedrijven om te vernieuwen en te ontwikkelen.
Acties Lokale economische agenda De lokale economische agenda is in 2025 vastgesteld door de gemeenteraad.
Aanspreekpunt voor ondernemers In 2025 hadden we veel contact met bedrijven. We bezochten wekelijks 1 of 2 bedrijven. We hielpen bijvoorbeeld bij aanvragen van vergunningen of bij de aankoop van bedrijventerreinen. Door dit persoonlijke contact weten bedrijven ons goed te vinden.
80
Uitvoeringsagenda bedrijventerreinenvisie In 2025 heeft het college een uitvoeringsagenda bedrijventerreinenvisie vastgesteld.
Informatie geven Belangrijke ontwikkelingen voor bedrijven worden actief door ons gedeeld met het netwerk van ondernemers en ondernemersverenigingen. In 2025 zijn 6 nieuwsbrieven voor ondernemend Midden-Groningen uitgebracht. Het delen van ontwikkeling vindt ook plaats via mail. En via de structurele overleggen met onder andere het platform detailhandel, de landbouw (het landbouwoverleg), met de recreatiebedrijven en ondernemersverenigingen. Onze regelingen zijn ook via de lokale kranten en andere nieuwskanalen gedeeld.
Werk en onderwijs op elkaar afstemmen Tijdens de Innovatieweek 2025 bezochten basisschoolleerlingen lokale bedrijven. Ze leerden over techniek en werkten in het technieklokaal van het Aletta Jacobs College. Ook was de Innovatiewerkplaats (IWP) in Hellum actief. Studenten van Hanzehogeschool en Terra MBO werkten daar aan maatschappelijke vraagstukken van ondernemers en inwoners.
Doelstelling b. Wij willen een duurzaam perspectief voor de landbouwsector De landbouw is voor onze gemeente belangrijk. Met een duurzaam perspectief bedoelen we dat er voor boeren duidelijkheid voor de langere termijn moet zijn, met een goede toekomst. Net als in de rest van Nederland krijgt de landbouw in onze gemeente te maken met grote veranderingen. Samen met landbouwers, maatschappelijke organisaties en inwoners is een agenda opgesteld.
Acties Agenda voor de Veenkoloniën In 2025 is een uitvoeringsplan opgesteld voor Agenda voor de Veenkoloniën. De samenwerking in Agenda voor de Veenkoloniën is verlengd tot 2030. Een belangrijk punt uit het uitvoeringsplan is een samenwerking met Innovatie Veenkoloniën. Samen met Innovatie Veenkoloniën wordt vanaf 2026 gewerkt aan een gebiedsprogramma. Ketenpartijen zoals Agrifirm, Avebe, Cosun, maatschappelijke organisaties en onderwijs werken in Innovatie Veenkoloniën samen. In het gebiedsprogramma wordt gewerkt aan landelijke en Europese doelstellingen voor natuur, water, stikstof en klimaat. Dit hangt nauw samen met het gebiedsprogramma zoals dit door provincie Groningen voor 'Toekomst Landelijk Gebied' is opgesteld. De partijen gaan gezamenlijk op zoek naar financiering voor dit programma, door het aanvragen van subsidies bij verschillende Europese en landelijke programma's.
Landbouwagenda De gemeenteraad heeft in 2025 de Landbouwagenda Midden-Groningen vastgesteld. Thema's in de landbouwagenda zijn: het buitengebied in beeld, oog voor elkaar, groenblauwe dooradering, en vernieuwing en verduurzaming.
81
Transitie Landelijk Gebied Groningen Provincie Groningen spreekt nu over Toekomst Landelijk Gebied. Het gebiedsprogramma is in 2024 vastgesteld door Provinciale Staten. Er zijn nog niet voldoende middelen beschikbaar vanuit de Rijksoverheid om alles wat in het Provinciale gebiedsprogramma is opgenomen uit te voeren. De provincie heeft nu een aantal trajecten aangewezen die prioriteit krijgen. Het laagveengebied in Midden-Groningen is ook één van de trajecten. Dat zal verder gaan onder de noemer Veenweidestrategie. Het vervolg moet nog van start. Er zijn nog geen concrete maatregelen genomen.
Verbindingen leggen Er zijn verschillende bedrijfsbezoeken afgelegd bij agrariërs. Tijdens de landelijke campagne 'de week van ons eten' werd samen met marketing Midden-Groningen het evenement 'De Boer Op Midden-Groningen' georganiseerd. Een dag waarop bedrijven de deuren konden openen voor bezoekers. Verspreid door de hele gemeente deden bedrijven mee, er was een route die gevolgd kon worden. Het college heeft Nadere regels vastgesteld waarmee subsidie kan worden verstrekt om verbinding tussen sector en maatschappij te realiseren. In 2026 is de subsidie ook nog beschikbaar.
Landbouwoverleg In 2025 is halfjaarlijks het landbouwoverleg Midden-Groningen georganiseerd. Bij dit overleg was vertegenwoordiging van de landbouwverenigingen en LTO aanwezig.
Doelstelling c. Wij willen aantrekkelijke winkelgebieden Winkelgebieden hebben verschillende functies. Aantrekkelijke winkelgebieden zijn belangrijk voor de economie en de werkgelegenheid. Daarnaast hebben zij een sociale functie: het zijn plekken waar mensen elkaar ontmoeten. Ook dragen goede winkelgebieden bij aan het woongenot. In Midden-Groningen is meer winkelruimte dan er winkels zijn. Daardoor staan sommige winkelpanden leeg. Leegstand is niet goed voor de uitstraling en de sfeer van een winkelgebied. Ook kunnen lege panden in slechte staat raken. Leegstand in winkelgebieden hangt samen met veel factoren, zoals economische ontwikkelingen en het veranderende winkelgedrag van consumenten. Niet alle factoren zijn direct door de gemeente te beïnvloeden. Onze inzet richt zich daarom vooral op het sturen op de structuur van de detailhandel. Wij beperken het aantal locaties waar winkels zijn toegestaan, met name buiten de bestaande winkelgebieden. Zo voorkomen we versnippering en blijven onze winkelgebieden compact, aantrekkelijk en levendig.
Acties Wij geven aan in welke gebieden winkels mogen zitten In Midden-Groningen staan wij nieuwe winkels alleen toe in bestaande winkelgebieden. Dit draagt bij aan levendige en aantrekkelijke winkelgebieden. In 2025 zijn er geen nieuwe winkels buiten de aangewezen gebieden toegevoegd.
82
Wij maken het platform detailhandel mogelijk Binnen het platform detailhandel komen winkeliersverenigingen samen om ontwikkelingen te bespreken en informatie te delen. In 2025 is het platform vier keer bijeengekomen.
Wij werken zoveel mogelijk mee aan verandering van gebruik van een winkelpand In 2025 zijn verzoeken ontvangen voor ander gebruik van winkelpanden. Waar dit paste binnen het beleid en de regels, is hieraan medewerking verleend. Dit betekent niet automatisch dat aanvragers dan ook overgaan tot realisatie van hun plannen.
Doelstelling d. Wij willen een groeiende en vitale vrijetijdssector Wij zetten ons in voor een volwaardige en vitale vrijetijdssector, zoals verwoord in de in december 2022 vastgestelde visie op de vrijetijdseconomie en de daarbij behorende uitvoeringsagenda. Wij willen een vrijetijdssector met gezonde en aantrekkelijke bedrijven, waar veel toeristen hun vakantie willen doorbrengen. De vrijetijdssector draagt bij aan de brede welvaart in onze gemeente. We doen het ook niet alleen, maar samen met de inwoners en met een groot aantal samenwerkingspartners. Deze partners dragen daarmee bij aan de doelstellingen en de acties.
Acties Afronding uitvoeringsagenda 2023-2026 Vanuit de uitvoeringsagenda worden de laatste projecten afgerond. De haven Zuidbroek is in een voorbereidingsfase. De faciliteiten van de haven worden waar mogelijk voor het komende vaarseizoen met voorrang verbeterd. Vanuit het Ontwikkelprogramma Ruimte voor Vrijetijd (onderdeel Nij Begun) worden gedeelde programma’s opgetuigd waarin ook onderdelen van de uitvoeringsagenda een plek hebben gekregen.
Uitvoeringsagenda 2027-2030 In 2026 zal met de Economische Agenda Nij Begun en het Ontwikkelprogramma Ruimte voor Vrijetijd een aantal projecten binnen onze gemeente en ook een aantal provinciaal brede projecten worden opgestart. Daarmee wordt ook richting gegeven aan het opstellen van een nieuwe uitvoeringsagenda. Bestemmingsontwikkeling rondom het Roegwold en het Zuidlaardermeergebied staan hierin centraal.
Informatievoorziening en samenwerking rond het Zuidlaardermeer De uitvoering van deze informatievoorziening in Visit Groningen stijl is voorbereid en wordt in 2026 gerealiseerd.
Meerdere fietspaden worden opgeknapt. Afgelopen jaar zijn verschillende routes opgeknapt.
83
Het onderzoek naar onze zwemstranden wordt uitgewerkt in een plan van aanpak. Het plan van aanpak is uitgewerkt en sinds begin 2026 in uitvoering. Bij Meerwijck, Schildmeer en Botjes Zandgat worden de ballenlijnen, stranden en waar mogelijk paden en voorzieningen vernieuwd of hersteld. Aan het Schildmeer is een speelelement toegevoegd. De werkzaamheden in Meerwijck worden gecombineerd met de verschillende werkzaamheden in het gebied. Ook een betere toegankelijkheid van het surfstrand voor mindervaliden toegankelijkheid komen daarbij aanbod.
Het onderzoek naar kanosteigers wordt uitgewerkt in een plan van aanpak. Bij de realisatie van het surfstrand is ook gebruik met een kano in het ontwerp meegenomen. Veder zal in het nieuwe ontwerp van de passantenhaven in Zuidbroek ook een kanosteiger worden meegenomen. In het Zuidlaardermeer en daarmee verbonden van Turf naar Toervaart vaarverbinding is het kanovaren onderdeel van de opgave in de waterrecreatie.
Ontwerp voor het Beleefpark Meerwijck Het ontwerp van het beleefpark is gereed. Hierover vindt momenteel participatie plaats met de inwoners en bedrijven uit Meerwijck en Kropswolde. Er dient nog budget voor de uitvoering beschikbaar te worden gesteld.
Indicatoren De effecten van het uitvoeren van de uitvoeringsagenda zijn meer bezoekers, meer toeristische overnachtingen en een verhoging van de bestedingen. Uiteindelijk draagt dit bij aan een groei van bedrijven en werkgelegenheid. Onderstaande tabel laat de ontwikkeling in de afgelopen jaren zien. Werkgelegenheid in de vrijetijdssector Aandeel toeristische banen in onze gemeenten t.o.v. totaal aantal banen
Bedrijvigheid in de vrijetijdssector Aantal bedrijven in vrijetijdssector Overnachtingen Aantal toeristische overnachtingen
84
2020 4,4%
2020 360 2020
2021 4,1%
2021 30 2021
2022 5,1%
2022 360 2022
2023 5,0%
2023 370 2023
2024 5,2%
2024 430 2024
201.000 222.000 207.000 215.000 248.000
2030 5,5%
2030 450 2030 > 250.000
2.3.4 Energie en duurzaamheid Algemeen In 2019 heeft uw raad een duurzaamheidsvisie vastgesteld. Sinds die tijd werken wij aan de uitvoering van deze visie. De visie is ambitieus, en we willen die ambitie ook echt waarmaken. Sinds 2021 zijn we een Global Goals-gemeente. De Global goals zijn 17 doelen die alle bijdragen aan één opdracht: duurzame ontwikkeling. Dat wil zeggen zo ontwikkelen dat het goed is voor alle mensen van nu zonder dat we de generaties na ons opzadelen met problemen. Ieder jaar kiezen we een aantal thema’s waar we extra op inzetten. We besteden veel aandacht aan de sociale kant van duurzaamheid. Armoede is een groot probleem in onze gemeente en wordt groter. Veel mensen kunnen hun woning niet verduurzamen, bijvoorbeeld door gebrek aan geld. Vooral in wijken met goedkope huizen zijn de energiekosten vaak hoog. Gelukkig zijn er steeds meer regelingen en subsidies voor energiebesparing, verduurzaming en isolatie. Relevante subsidies voor het Programma Energie en Duurzaamheid zijn: SPUK Energiearmoede, SPUK Lokale Aanpak Isolatie (ook wel het Nationaal Isolatieprogramma of NIP), Volkshuisvestingsfonds (VHF), en Maatregel 29 vanuit Nij Begun. De overgang naar duurzame energievormen vraagt om veel inspanningen van onze gemeente? De elektriciteit die geproduceerd wordt, moet duurzaam zijn. Dat kan bijvoorbeeld op basis van zon of wind.
En de warmte die we gebruiken moet ook op een duurzame manier worden geproduceerd. De plannen die we hiervoor maken, maken we vaak samen met onze buurgemeenten/ in regionaal verband. In 2021 is de Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 vastgesteld. De RES focust op ‘de duurzame energieproductie op land’ en op ‘het duurzaam en aardgasvrij verwarmen van warmtevraag van de gebouwde omgeving’. In 2023 is de RES 2.0 opgeleverd. In 2021 is ook de Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld. De TVW beschrijft per wijk welke mogelijkheden er zijn om hier van het aardgas af te gaan. Wij maken sinds de vaststelling van de TVW in diverse wijken plannen om van het aardgas af te gaan, zogenaamde wijkuitvoeringsplannen. Dit doen wij samen met de inwoners. Belangrijk onderwerp in de energietransitie is het overvolle elektriciteitsnet. Het maken van plannen hoe hiermee om te gaan is een spannend proces waar wij samen met andere gemeenten aan werken. Wij verzamelen gegevens over nieuwe plannen en de gevolgen voor de vraag naar elektriciteit en aanbod van elektriciteit en overleggen met Enexis. Dit doen alle Groninger gemeenten samen, onder aansturing van de provincie, in het Provinciale Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (PMIEK). Het PMIEK is bedoeld om keuzes op het gebied van ruimte en energie samen te brengen en af te stemmen.
Hierbij zitten de gemeenten, de provincie en de netbeheerders aan tafel. De RES en de PMIEK worden om de?2 jaar vernieuwd, de TVW om de 4 jaar. Dit is een wettelijke verplichting. In 2024 is op provinciaal niveau ‘de Groninger Energie Board’ geïnstalleerd. Op de agenda van deze Energy Board staan alle energieonderwerpen die op regionaal schaal worden opgepakt: 1) de RES, 2) de PMIEK, 3) de CES (Cluster Energie Strategieën); de energietransitie van de industrie en 4) de Warmtevraag regionaal. Een thema dat meer in de belangstelling is gekomen sinds het moment dat de duurzaamheidsvisie is vastgesteld is klimaatadaptatie. Hoe passen wij ons aan, aan het veranderend klimaat? Samen met de werkregio Groningen - Noord Drenthe hebben wij de Regionale Adaptatiestrategie (RAS) opgesteld en vastgesteld. In het verlengde van de RAS is de Regionaal Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (RUA) uitgewerkt. Op basis van deze RUA hebben wij aanspraak gemaakt op de Tijdelijke Impulsregeling Klimaatadaptatie van het Rijk. Input voor de RUA is onze Lokale Adaptatie Strategie. Deze bevat onder meer een lijst met projecten waarmee wij de droogte, de hitte, en wateroverlast bestrijden.? 85
Tot slot is er aandacht voor de voorbeeldrol van de gemeente. Wij willen extra stappen maken om verder te verduurzamen. Belangrijke onderwerpen zijn Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI), het verduurzamen van onze gebouwen en het verduurzamen van het wagenpark van de gemeente.
Doelstelling a. Bieden van ondersteuning aan individuele inwoners om te verduurzamen Wij helpen onze inwoners bij het vinden van de juiste informatie en middelen. Ook maken wij het mogelijk dat onze inwoners duurzaam kunnen handelen.
Acties Beleid elektrische laadpalen In september 2025 heeft de raad de laadvisie Midden-Groningen 2025 vastgesteld. Deze visie is een herijking van de in 2022 vastgestelde eerste gemeentelijke laadvisie. Waar de eerste laadvisie zich vooral richtte op de rol van de gemeente bij het realiseren van een dekkend laadnetwerk voor personenvervoer, wordt in de laadvisie uit 2025 ook ingezet op het realiseren van een dekkend laadnetwerk binnen onze gemeente voor lichte en zware logistieke voertuigen.
Energieloket, energiecoaches en bespaarcoach Inwoners kunnen gratis informatie krijgen via het energieloket. In 2025 is het energieloket opnieuw aanbesteed en gegund aan het Regionaal Energieloket. Ongeveer 1500 inwoners bezochten de website. Mensen zochten voornamelijk informatie over subsidies, vakspecialisten in de regio of isolatiemogelijkheden. De tevredenheid blijft hoog met een score van 90%, hoewel de bezoekerscijfers terug zijn gelopen. Dit is te verklaren doordat er in 2025 communicatief veel meer aandacht is geweest voor de openstelling van de Nij Begun isolatiesubsidie. Als vraagbaak en databank blijft het energieloket een goed gewaardeerde basis.
SPUK Energiearmoede en Nationaal Isolatie Programma Wij voeren de SPUK-regeling Energiearmoede uit. Met deze SPUK helpen wij huishoudens met het nemen van energiebesparende maatregelen. En wij voeren ze voor hen uit door bijvoorbeeld het inzetten van energiecoaches, een bespaarcoach, een klusbus en een cv-dokter. Zo zijn er bijna 600 klusbusbezoeken geweest en er zijn bijna 300 cv-ketels energiezuiniger ingesteld door de cv-dokter. De bespaarcoaches hebben ruim 450 huiseigenaren in de gemeente geholpen. Ook hebben we in 2025 samen met Lefier en Groninger Huis bijna 200 slimme energiedisplays geïnstalleerd bij huurders. Aanvullend voeren we de SPUK Lokale Aanpak Isolatie uit, ook wel het Nationaal Isolatieprogramma genoemd (NIP). 1.605 huiseigenaren in onze gemeente kunnen uit deze regeling € 1.000 subsidie ontvangen voor het isoleren van hun eigen woning. In 2025 is hier door ca. 50 inwoners gebruik van gemaakt. Dit zijn er minder dan gehoopt, wat samenhangt met de onduidelijke en onzekere ontwikkelingen rondom de Nij Begun isolatiesubsidie.
Maatregel 29 en Volkshuisvestingsfonds Voor bewoners van Noorderpark, Spoorstraat-Kieldiep en Gorecht is een subsidieregeling ingericht op basis van Maatregel 29 en het Volkshuisvestingsfonds. Inmiddels hebben ongeveer 200 huishoudens gebruikgemaakt van deze regeling voor verduurzaming en het aanpakken van achterstallig onderhoud. (Dit is ongeveer 25% van de huishoudens waarvoor de regeling tot op heden is opengesteld.) Begin 2026 wordt de regeling opengesteld voor de resterende circa 900 86
adressen (fase 5) en voortgezet in samenwerking met uitvoerende partijen. Daarnaast wordt ingezet op het bereiken van meer bewoners uit fase 1 tot en met 4.
Doelstelling b. Productie en gebruik van duurzame energie In 2023 is het zonneparkenbeleid van onze gemeente herijkt. In de vastgestelde visie is aangegeven waar zonneparken worden toegestaan en onder welke voorwaarden. Participatie is één van deze voorwaarden. Productie op land concurreert met het gebruik van dezelfde grond voor bijvoorbeeld wonen en landbouw. En ook elektriciteit moet worden vervoerd van de producent naar de afnemer. Dit vraagt om uitbreiding en een betere benutting van het elektriciteitsnet, en om efficiënt ruimtegebruik. In de omgevingsvisie zijn voor deze onderwerpen kaders meegegeven. In het omgevingsplan worden deze nader uitgewerkt. De gemeente heeft een rol bij het maken van keuzes bij de ruimtelijke inrichting. Nieuwe afspraken en beleid maakt zij samen met haar inwoners. Maar ook samen met belangenorganisaties als de Natuur- en Milieufederatie, de energiecoöperaties, bewoners vertegenwoordigende organisaties en andere belanghebbenden.
Acties Optimaliseren gebruik van het elektriciteitsnet Samen met de netbeheerders, onze buurgemeenten en energiecoöperaties werken wij aan plannen om het elektriciteitsnet beter te benutten. De rol die de opslag van energie in batterijen hierbij kan spelen, wordt meegenomen bij deze plannen. Met Enexis hebben wij in 2025 afgestemd hoe wij in de toekomst intensiever en beter kunnen afstemmen over onze plannen en projecten en de elektriciteitsvraag die hier het gevolg van is. Hiertoe hebben Enexis en de gemeente in de zomer van 2025 een ‘Samenwerkingsovereenkomst (SOK)’ getekend. Op basis hiervan gaan we gezamenlijk aan de slag en zal als uitvloeisel hiervan een ‘Nadere overeenkomst (NOK)’ worden gesloten. In deze samenwerking en afstemming moeten wij nog leren en groeien. Onder de vlag van de PMIEK worden wij op de hoogte gehouden van de voortgang van energie-infrastructuur projecten.
Doelstelling c. Aardgasvrije wijken Wij hebben in 2021 de Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld. De visie beschrijft welke techniek om van het aardgas af te gaan voor de diverse wijken het meest logisch is. Nu de visie is vastgesteld worden wijkuitvoeringsplannen (WUP’s) gemaakt. Het opstellen van de TVW en WUP’s is een wettelijke verplichting. Wij hebben al een aantal lopende projecten waarbij wijken van het aardgas af gaan (Gorecht-noord, Steendam-Tjuchem). En we zijn in een aantal andere dorpen/wijken samen met de inwoners aan de slag met het maken van plannen, bijvoorbeeld in Lageland, de wijken het Zuiderpark en Vosholen in Hoogezand, en de Schildmeerdorpen. Van het aardgas af, raakt iedere inwoner van onze gemeente achter de voordeur. Wij betrekken bij het maken van de plannen de inwoners, maar ook woningcorporaties, bewonersorganisaties, huurdersorganisaties, de GrEK (Groninger Energiekoepel) en energiecoöperaties. Deze laatsten worden steeds belangrijker omdat zij voor de gemeente vaak een goede ingang zijn naar onze inwoners; zij hebben immers goede contacten in de wijk. In 2025 hebben wij elke 6 weken afgestemd met de Regiotafel, waaraan de energiecoöperaties ook deelnemen. 87
Acties Gasvrij Gorecht In Gorecht-noord wordt gewerkt aan de realisatie van een warmtenet: 900 woningen gaan verwarmd worden met restwarmte van ESKA. Dit project is eén van de NPG-projecten 2025. Toelichting op de voortgang van dit project wordt beschreven in paragraaf 2.5.
Aardgasvrij Steendam Tjuchem In de dorpen Steendam en Tjuchem wordt een project uitgevoerd waarbij de woningen en gebouwen in de dorpen naast versterkt, ook verduurzaamd worden. Alle inwoners van de beide dorpen kunnen gebruikmaken van een verduurzamingssubsidie en een stimuleringslening aanvragen. Omdat er weinig gebruik gemaakt wordt van de stimuleringslening is er in 2025 in afstemming met de inwoners voorgesteld om maximaal 30 leningen beschikbaar te stellen. De raad heeft hiermee in januari 2025 ingestemd, waarmee er circa €900.000 aan financiële middelen is vrijgevallen binnen het project. In september 2025 heeft het college besloten deze middelen in te zetten in de vorm van incidentele subsidies aan de energiecoöperatie Steendam en de dorpshuisstichtingen in beide dorpen. Deze incidentele subsidies kunnen worden aangevraagd voor maatregelen gericht op de verduurzaming van de dorpshuizen en voor activiteiten die bijdragen aan het realiseren van een Smart Grid, met een rol voor energie managementsystemen en thuisbatterijen, en het ontzorgen van bewoners hierbij.
Overige wijkinitiatieven De gemeente levert mensen en kennis voor een onderzoek van het dorp Kiel-Windeweer om in 2035 van het aardgas af te zijn en 90% minder olieproducten (benzine en diesel) te gebruiken. Via een dorpsenquête en een dorpsbijeenkomst is opgehaald wat inwoners van Kiel-Windeweer willen en nodig hebben rond de plannen van de Kielster Energie Coöperatie (KEC). Bureauonderzoek heeft uitgewezen dat om in de lokale energiebehoefte van het dorp te voorzien, de huidige regels en het huidige beleid niet genoeg ruimte bieden. Bij dit onderzoek zijn stakeholders betrokken (zoals lokale ondernemers en partijen uit de windsector) om mogelijke scenario’s en investeringen in beeld te krijgen. Doel daarvan was ook om bewoners te laten zien wat lokale duurzame energie kan opleveren en hoe zij kunnen meedoen (participeren). Er is extra onderzoek nodig, zowel om draagvlak te krijgen als om technisch uit te werken wat de beste oplossingen zijn; de KEC pakt dit initiatief op. In Hoogezand-Noord is gekeken naar koppeling tussen het aanbod vanuit het Volkshuisvestingsfonds voor de minima met de rest van de eigenaar-bewoners en de verhuurders in deze buurt. Dit wordt vervolgd in 2026.
Versnellingsaanpakken In 2025 zijn we gestart met het inrichten van versnellingsaanpakken, die gericht zijn op het aanbieden van kant en klare verduurzamingspakketten aan bepaalde buurten en op bepaalde momenten. Heel concreet zijn we bijvoorbeeld met 10 lokale ondernemers gestart met ‘Nieuw huis? Nij Begun!’. Dit is een project waarbij we tijdens de verkoop van huizen de Isolatiesubsidie van Nij Begin ‘mee verkopen’, zodat er meteen rond de sleuteloverdracht geïsoleerd kan worden. Ook is een start gemaakt met de contingentenaanpak die gebaseerd is op het aanbieden van ‘standaard maatregel pakketten’ in stratenbuurten met vergelijkbare bouw. De resultaten van de eerste pilots met nieuwe aanpakken zijn nog niet duidelijk. Wij willen met het ontwikkelen van verschillende aanpakken inzicht verkrijgen in de (kosten)effectiviteit van de verschillende aanpakken. 88
In het kader van het doel ‘woningen van het aardgas af’ stelden wij als doel eind 2025 'in 15 wijken/ dorpen aan de slag te zijn met een wijkuitvoeringsplan (WUP) waarbinnen alle type wijken 1 tot en met 6 (uit de Transitievisie Warmte) vertegenwoordigd zijn'. Er zijn inmiddels in buurten uit alle categorieën plannen gemaakt. •
Het project Gasvrij Gorecht valt onder de (categorie ‘stadskern dicht’);
•
PAW-buurt Steendam-Tjuchem onder categorie buurt met ‘vrijliggende woningen;
•
Vosholen, de meest recente nieuwbouwbuurt van Midden-Groningen, valt onder categorie ‘overwegend nieuwbouw’;
•
In Foxhol, uit de categorie ‘significant aandeel oude woningen’ en groot aandeel sociale minima, is geprobeerd om duurzaamheid een plek te geven in hun dorpsplan;
•
Het plan van KEC in Kiel-Windeweer om gasloos te worden valt onder de categorie ‘ruime buurten en dorpen’. In dit plan worden zowel woningen als verduurzaming van het bedrijfsleven meegenomen;
•
In het Zuiderpark (categorie ‘stadskern ruim’) ligt de nadruk nog vooral op isolatie.
Er is, aanvullend aan de plannen die hierboven zijn genoemd, een onderzoek geweest naar de mogelijkheid voor toepassing van een warmtenet in 15 buurten. 5 buurten blijken een groot potentieel te hebben: Noorderpark, Margrietpark, Woldwijck-Midden en GorechtWest en Spoorstraat/Kieldiep. Van Spoorstraat/Kieldiep is een deel van de woningen meegenomen in de planontwikkeling van Gasvrij Gorecht. Voor de andere 4 buurten worden de resultaten meegenomen in het Warmteprogramma dat in 2026 wordt opgesteld. Ons doel was 'voor minimaal 5 wijken/ dorpen een ‘totaalplan’ te presenteren; dit betreft een strategie inclusief planning om met de wijk/ het dorp van het aardgas af te gaan'. Alleen bij de PAW-projecten Gasvrij Gorecht en Steendam en Tjuchem is sprake van een totaalplan met planning. Ervaringen hiermee zijn meegenomen in de plannen voor Lageland en de 6 Schildmeerdorpen, Steendam, Tjuchem, Schildwolde, Siddeburen, Overschild, Hellum waar door de bewoners inmiddels een eerste aanzet voor zo’n totaalplan is uitgewerkt. De focus in dit plan lag in 2025 op de verduurzaming van de woningen. Hiervoor is aansluiting gezocht bij de isolatieaanpak van Nij Begun en door samen te werken met de ontzorgende partijen van Nij Begun. De rol van de gemeente Midden-Groningen in het plan is deels faciliterend en deels coördinerend.
Isolatieaanpak van Nij Begun: maatregel 29 In 2025 lag veel nadruk op de implementatie van Maatregel 29. Er is veel communicatie geweest met buurtinitiatieven om de vele wijzigingen toe te lichten. Dit heeft veel initiatieven in de wachtstand gezet. Nu de uitvoering van M29 redelijk vastligt kan in 2026 de aanpak in nieuwe buurten, zoals Westbroek, weer worden opgepakt. Indicator aardgasverbruik in woningen In de transitievisie warmte hebben wij ons tot doel gesteld in 2030 het equivalent van het aardgasgebruik van 5600 woningen te hebben bespaard. In relatie tot dit doel monitoren wij het totale gas- en elektriciteitsgebruik van woningen in Midden-Groningen via de klimaatmonitor. Daaruit blijkt dat wij eind 2025 het equivalent van 8700 woningen hebben bespaard sinds 2020. Dit is zo’n 30% besparing. Het percentage woningen dat gasloos is, groeide van 6% in 2021 naar ongeveer 9% in 2024. Dit komt vooral op het conto van nieuwbouwwoningen in Hoogezand (met name Vosholen) en diverse dorpen als Schildwolde en Slochteren.
89
Doelstelling d. De gemeente voert een duurzame bedrijfsvoering Wij helpen onze inwoners bij het vinden van de juiste informatie en middelen. Ook maken wij het mogelijk dat onze inwoners duurzaam kunnen handelen.
Acties Verduurzaming gemeentelijk vastgoed In 2025 is een inventarisatie gemaakt die inzicht geeft in de huidige staat van de gemeentelijke vastgoedportefeuille en de daaruit voortvloeiende duurzaamheidsopgave. Op basis van bouwperiode en energetische kentallen behorende bij een gebouw, zoals energielabel en werkelijk energieverbruik, is de energetische staat van gebouwen in kaart gebracht. Op basis van de inschatting van de noodzakelijke verduurzamingsmaatregelen, zoals isoleren, het aanpassen van installaties (zoals ventilatie), energieopwekking en aardgasvrij maken, en kostenkengetallen van VNG is vervolgens een eerste inschatting gemaakt van de investeringskosten. In het totaal moeten tot 2050 in elk geval 33 gebouwen worden verduurzaamd. Tot en met 2028 worden 5 gebouwen verduurzaamd waarvoor DuMaVasubsidies zijn toegekend; voor deze gebouwen zijn nadere plannen op maatregelniveau uitgewerkt. In 2026 worden plannen voor de resterende gebouwen nader uitgewerkt en vindt een verdere prioritering plaats. Naar verwachting zullen organisatorische capaciteit en netcongestie knelpunten gaan vormen voor de uitvoering van de verduurzamingsopgave.
Verduurzaming wagenpark In december 2023 is de verduurzamingsaanpak wagenpark gemeente Midden-Groningen vastgesteld. In dit plan wordt voorgesteld om scooters, personenauto's en bestelbusjes te vervangen voor batterij-elektrische alternatieven. Sindsdien zijn er 19 voertuigen succesvol vervangen, waarvan 7 in 2025. Daarnaast is gestart met het traject voor de herijking van de verduurzamingsaanpak, dat zich zal richten op de verduurzaming van de overige gemeentelijke voertuigen, zoals vrachtwagens en vuilniswagens. Dit plan zal naar verwachting in het najaar van 2026 aan uw raad worden aangeboden.
Verminderen interne afvalstromen In 2025 is op alle gemeentelijke locaties het restafval, oud papier en karton ingezameld. De huidige inzamelaar rapporteert het ingezamelde tonnage restafval, waardoor gericht kan worden gemonitord of de beoogde afvalreductie daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Alle inzamelmiddelen zijn in 2025 voorzien van een chip, wat het monitoren van de ledigingen en de interne facturatie aanzienlijk vereenvoudigt. Aanvullend hierop is in 2025 op diverse gemeentelijke locaties begonnen met de gescheiden inzameling van GFE (groente-, fruit- en etensresten). Dit draagt bij aan het verder terugdringen van de hoeveelheid restafval. Voor het HVCB geldt dat, naast het ledigen van de GFE-cocon, wekelijks twee containers met 240 liter met koffieresten wordt ingezameld. De sorteeranalyse van 2025 is verschoven naar het eerste kwartaal van 2026. Op basis hiervan wordt in 2026 een plan opgesteld voor verdere reductie van het restafval.
Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) In 2025 is het MVOI-actieplan opgesteld, waarin een ontwikkeltraject richting 2030 is uitgewerkt. Hoewel het plan in januari 2026 formeel door de directie is vastgesteld, zijn de activiteiten in 2025 al gestart, met name op het gebied van bewustwording. Zo hebben we verschillende filmpjes ontwikkeld om medewerkers te inspireren en te stimuleren duurzame en sociale 90
thema’s mee te nemen in hun eigen inkooptrajecten. Bij voorgenomen inkoop kijken wij vanaf het begin actief mee om te beoordelen welke kansen voor duurzaam en sociaal inkopen benut kunnen worden. Zo voorkomen we dat relevante mogelijkheden over het hoofd worden gezien. Waar nodig – en soms ook op eigen initiatief – adviseren wij collega’s over hoe MVOI concreet kan worden toegepast binnen het betreffende inkooptraject. Hiervoor benutten we de expertise die we opdoen in diverse gremia, zoals buurgemeenten, Vereniging Circulair GroningenDrenthe en het Inkoop Platform Noord-Nederland.
Doelstelling e. Bestrijden van droogte, hitte en wateroverlast als gevolg van het veranderd klimaat Hogere temperaturen, langere droge perioden, en zwaardere regenbuien vragen om een andere inrichting van de ruimte dan voorheen. Hiermee moeten we bij de vorming van beleid en de uitvoering van projecten rekening houden.
Acties Uitvoeren klimaatadaptatieplan Midden-Groningen In juni 2023 is het klimaatadaptatieplan Midden-Groningen 2023-2026 vastgesteld. Hier geven we sindsdien uitvoering aan. In 2025 zijn er onder andere wateroverlastlocaties verholpen, zijn er binnen het NK Tegelwippen 42.872 tegels vervangen door groen en zijn er subsidies verstrekt voor regentonnen (171), groene daken (12) en afkoppeling van het hemelwater (1). Ook heeft het college in december het ‘Lokaal hitteplan gemeente Midden-Groningen’ vastgesteld. Dit plan is in samenwerking met een groot aantal (maatschappelijke) organisaties binnen de gemeente tot stand gekomen en beschrijft concrete acties om kwetsbare mensen te beschermen tegen de gevaren van hitte. Gemeente Midden-Groningen is hiermee, na gemeente Groningen, de tweede gemeente in de provincie die een lokaal hitteplan heeft.
Regionale samenwerking Midden-Groningen is aangesloten bij de werkregio Groningen en Noord-Drenthe, en levert hieraan een actieve bijdrage. In het afgelopen jaar is de regio gestart met het opstellen van een regionaal spoorboekje, dat aangesloten organisaties de komende jaren moet ondersteunen bij het actualiseren van hun uitvoeringsagenda’s. In 2025 zijn daarnaast de stuurgroepen van de werkregio Klimaatadaptatie en de Waterketen samengevoegd vanwege inhoudelijke en bestuurlijke overlap. In het kader van drinkwaterbesparing worden in samenwerking met regionale partners waterbespaarkits met een douchetimer aangeboden bij de gemeentelijke receptie. Tevens hebben regionale kennissessies plaatsgevonden over onder andere hittestress en de temperatuur van drinkwaterleidingen. Ook is gewerkt aan een gezamenlijke communicatiestrategie, die in concept is opgeleverd.
91
Doelstelling f. Circulaire economie/ duurzaam ondernemen In 2025 is actief ingezet op het benaderen en stimuleren van ondernemers om te verduurzamen en circulair te ondernemen. Ondernemers zijn gericht geïnformeerd en begeleid bij het benutten van provinciale regelingen, met name het Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen en het Programma Ontzorging MKB. Daarbij is gebruikgemaakt van de expertise en netwerken van Groningen Werkt Slim en Circulair Groningen Drenthe voor advisering en ondersteuning. Om een duidelijke versnelling en kwaliteitsimpuls te realiseren, is een nieuwe medewerker geworven (Bedrijvencontactfunctionaris Duurzaamheid per september). Deze medewerker richt zich de komende jaren specifiek op het aanjagen van verduurzamingsinitiatieven en het verbinden van ondernemers, gemeente, onderwijs en ondersteunende partijen. Hiermee is een structurele basis gelegd voor verdere ondersteuning van ondernemers en het toewerken naar concrete en meetbare verduurzamingsdoelen.
2.3.5 Verplichte beleidsindicatoren (BBV) De verplichte beleidsindicatoren zijn opgenomen in onderstaande tabel. Naam Indicator
Eenheid
Functiemenging
%
Vestigingen (van bedrijven)
De gegevens kunnen onderhevig zijn aan verandering en zijn overgenomen van waarstaatjemgemeente.nl op peildatum 18-02-2026
92
Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar
Peiljaar MG Nederland 2024
44,7%
54,5%
2023
44,9%
54,3%
2022
44,8%
53,9%
2021
44,4%
53,4%
2024
156,8
191,4
2023
147,1
183,1
2022
140,1
174,4
2021
134,8
165,5
2.3.6 Financieel overzicht Fysieke leefomgeving Bedragen x €1.000 Omschrijving
Realisatie 2024
Primitief begroot 2025
Begroting 2025 na wijzigingen
Realisatie 2025
Verschil 2025
Lasten Brandweer / Openbare veiligheid
6.545
7.146
7.262
6.760
503
Economische ontwikkeling
8.784
13.934
14.251
9.758
4.493
Bedrijventerreinen
206
3.077
1.265
455
810
Grondexploitaties
12.336
16.698
16.151
12.131
4.020
Toerisme
511
721
583
341
242
Openbaar vervoer
23
28
28
23
5
28.405
41.605
39.540
29.467
10.072
Brandweer / Openbare veiligheid
235
287
287
292
-5
Economische ontwikkeling
3.524
5.975
5.672
4.600
1.073
Bedrijventerreinen
97
4.276
1.726
227
1.499
Grondexploitaties
13.477
17.800
16.807
13.003
3.804
472
382
472
604
-132
Totaal Lasten Baten
Toerisme Totaal Baten
17.805
28.720
24.964
18.725
6.239
Saldo van baten en lasten voor bestemming
-10.600
-12.885
-14.575
-10.742
-3.833
7
330
697
697
0
Bedrijventerreinen
0
1.193
455
0
455
Grondexploitaties
1.724
1.360
889
1.736
-847
Totaal Stortingen
1.732
2.883
2.041
2.433
-392
Brandweer / Openbare veiligheid
0
0
13
13
0
Economische ontwikkeling
659
1.274
3.310
2.342
968
Bedrijventerreinen
112
0
0
232
-232
Grondexploitaties
539
193
173
567
-394
Toerisme
38
13
13
13
0
Totaal Onttrekkingen
1.348
1.481
3.509
3.167
342
Totaal mutatie reserves
-384
-1.403
1.467
733
734
-10.984
-14.287
-13.108
-10.009
-3.099
Stortingen Economische ontwikkeling
Onttrekkingen
Saldo van baten en lasten na bestemming
93
Toelichting Het saldo na bestemming op het programma fysieke leefomgeving is € 3.099.000 voordelig. De lasten zijn € 10.072.000 lager en de baten zijn € 6.239.000 lager. De mutatie reserve zorgt voor een nadeel van € 734.000. We lichten hieronder per onderdeel de belangrijkste wijzigingen toe. Brandweer / Openbare veiligheid Lasten (€ 503.000 voordelig): We hebben een incidenteel voordeel van € 477.000 op de personeelslasten door het niet of niet tijdig kunnen invullen van vacatureruimte. Dit komt met name door de krapte op de arbeidsmarkt. Daarnaast is er een voordeel van € 68.000 door vertraging in de inventarisatie en het uitvoeren van het witte-vlekkenplan (aanwezigheid en bereikbaarheid van brandkranen). Verder valt de bijdrage aan het Dierentehuis Ter Marse voor het uitvoeren van de wettelijke verplichting op het gebied van dierennoodhulp en dierenwelzijn € 26.000 hoger uit. Dit geldt ook voor de uitvoeringskosten op het handhaven van de openbare veiligheid. Dit leidt tot een nadeel van € 23.000. Overige verschillen tellen op tot een voordeel van € 7.000. Baten (€ 5.000 voordelig): Deze afwijking wordt niet toegelicht. Economische ontwikkeling Lasten (€ 4.493.000 voordelig): Voor het Volkshuisvestingsfonds zijn de lasten € 3.359.000 lager dan begroot, als gevolg van minder verstrekte subsidies. Hierdoor zijn ook de baten en de onttrekking uit de reserve lager.
De lasten voor vergunningverlening sloop/bouw en VTH zijn € 388.000 lager door toerekening van kosten aan de Omgevingswet en het Programma Gevolgen Gaswinning. De lasten voor de Omgevingswet zijn € 254.000 lager door lagere personeels- en inhuurkosten; hiertegenover staat een lagere onttrekking uit de reserve. Binnen grondzaken is sprake van een nadeel van € 142.000, voornamelijk door hogere kosten voor externe expertise (nota grondbeleid en planeconomie). Op economische ontwikkeling resteert een voordeel van € 130.000 door vertraging in de uitvoering van onder meer de bedrijventerreinenvisie, landbouwagenda en overige uitvoeringsbudgetten. De lasten voor ruimtelijke ordening en stedenbouw zijn € 163.000 lager door minder externe inzet en niet volledig bestede onderzoeks- en visiebudgetten. De toerekening van salariskosten leidt tot een voordeel van € 447.000 door niet ingevulde vacatures en het stilleggen van handhaving bij vakantieparken. Bij het project Gasloos Gorecht is de afwijking ten opzichte van de begroting € 165.000 nadelig. De lasten passen binnen het projectplan, maar de begroting was daar niet op aangepast. Omdat deze lasten volledig gedekt worden uit een Rijksbijdrage heeft dit geen effect op het saldo. Overige verschillen tellen op tot een voordeel van € 59.000.
Baten (€ 1.073.000 nadelig): De baten van het Volkshuisvestingsfonds zijn € 2.559.000 lager door het lagere aantal verstrekte subsidies. De baten voor de bouwleges VTH zijn € 309.000 hoger. De hoogte van de leges is lastig te voorspellen in verband met een sterke afhankelijkheid van de markt en kent daarmee een opwaartse of neerwaartse spiraal. De baten voor dwangsommen VTH zijn € 214.000 hoger, voornamelijk door een ontvangen dwangsom van € 240.000 van Kikkoman wegens overtreding van milieuvoorschriften. Voor de Specifieke Uitkering Realisatiestimulans wordt € 637.000 ontvangen, deze baat was niet begroot. De baten voor wonen zijn € 110.000 hoger door een niet begrote subsidie voor de aanpak van de particuliere woningvoorraad in Muntendam en een subsidie van € 66.000 van de Regio Groningen-Assen voor een gemeentelijke uitvoerings- en investeringsagenda. Bij het project Gasloos Gorecht is de afwijking ten opzichte van de begroting € 165.000 voordelig. De lasten uit het projectplan worden volledig gedekt uit een Rijksbijdrage, maar de begroting was daar niet op aangepast. Overige verschillen tellen op tot een voordeel van € 51.000.
94
Mutatie reserves (€ 968.000 nadelig): Uit de reserve Volkshuisvestingsfonds is € 667.000 minder onttrokken door lagere gerealiseerde kosten. Uit de reserve financiële ruimte 2023 is € 105.000 minder onttrokken doordat kosten voor formatie-uitbreiding van team Projecten & Grondzaken niet zijn gemaakt. Daarnaast is uit de reserve financiële ruimte 2024 € 78.000 minder onttrokken voor de Omgevingswet vanwege lagere kosten. Uit de reserve PAW Steendam-Tjuchem is € 118.000 minder onttrokken om te zorgen dat het budget in de reserve voldoende blijft om de kosten van de regeling in de komende jaren te dekken. Omdat ook voor € 118.000 minder naar de balans geboekt is heeft dit geen effect op het rekeningresultaat. Bedrijventerreinen en grondexploitaties algemeen Dit betreffen grondexploitaties. Voor een meer uitgebreide toelichting verwijzen we u naar de Meerjaren Prognose Grondexploitaties (MPG) en paragraaf 3.7. Bedrijventerreinen Lasten (€ 810.000 voordelig): De lagere lasten worden voor het grootste gedeelte veroorzaakt door lagere kosten woonrijp maken van € 888.000 op Rengerspark doordat werkzaamheden opschuiven naar volgende jaren.