03. Jaarrekening 2022

c. Fysieke NPG-projecten faciliteren Voor projecten die met geld van het NPG worden uitgevoerd verwijzen we naar paragraaf 2.5.2.

70

d. Kaders opstellen voor ruimtelijke ontwikkelingen Acties Actualiseren woonvisie We hebben in 2022 een woningmarktonderzoek uitgevoerd met Lefier, Groninger Huis, Woonzorg Nederland, Huurdersraad HS, SBS en HAG. We gebruiken het onderzoek om de woonvisie in 2023 aan te passen. In het raadswerkprogramma van uw raad is wonen een belangrijk onderwerp. Uw raad wil voldoende en betaalbare woningen die passen bij de behoeften. De woonvisie komt in samenwerking met de werkgroep wonen vanuit het raadswerkprogramma tot stand. Opstellen van een visie voor Martenshoek Deze visie is in 2022 nog niet opgesteld. We onderzoeken of we het project onder kunnen brengen bij het project Masterplan Regiocentra, omdat het onderdeel is van een grotere ontwikkeling. Dit masterplan is onderdeel van de Strategische Toekomstagenda Groningen (STAG). De Groninger gemeenten, de provincie en het Rijk werken samen aan woningbouw, energietransitie en regionale economie. In de STAG is dit vastgelegd. De STAG is gericht op investeringen in de economische en duurzame ontwikkeling van Groningen. Opstellen van een visie voor Meerstad-Harkstede Uw raad heeft op 27 oktober 2022 de Agenda voor de Toekomst Meerstad 2050 vastgesteld. Dit is het begin van de herziening van de structuurvisie Harkstede 2022. Eind 2022 zijn we gestart met het proces met een visie voor Harkstede en omgeving als uiteindelijk resultaat.

We worden hierbij geholpen door het bureau West8. Opstellen verordening nadeelcompensatie De verordening Nadeelcompensatie is opgesteld. In 2023 bieden we uw raad de verordening aan. Vervolg geven op de ruimtelijk-economische visies voor de A7-corridor Inwoners hebben hun reactie kunnen geven en aan de hand daarvan zijn de plannen aangepast. In 2022 is het 'Ruimtelijk economisch perspectief A7/N33' vastgesteld door de gemeenten Oldambt, Veendam, Midden-Groningen en provincie Groningen. In het rapport worden gebieden benoemd die mogelijk geschikt zijn voor nieuwe bedrijventerreinen en worden kansen voor de huidige bedrijventerreinen aangegeven.

e. Juridisch-planologische knelpunten oplossen Acties Opkoopbescherming We zijn gestart om regels te maken voor de opkoopbescherming. We verwachten dat deze in 2023 aan uw raad worden aangeboden. Opstellen partiële herziening bestemmingplan Woongebieden Hoogezand-Sappemeer We zijn gestart met de voorbereidingen om het bestemmingsplan Woongebieden HoogezandSappemeer te herzien. Het resultaat hiervan is een startnotitie.

f. Samenwerking Omgevingsdienst Groningen We werken samen met de Omgevingsdienst Groningen (ODG) aan vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). Wanneer nodig, maken we hier afspraken over met de andere Groninger gemeenten en de provincie Groningen. We streven naar een gezonde en veilige woonomgeving. We kijken ook naar de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). De invoering van de Omgevingswet en de Wkb zijn opnieuw uitgesteld tot 1 januari 2024. In 2022 is besloten om de VTH-taken bouw weer binnen onze eigen gemeente te organiseren. We zien een toename van aanvragen, klachten, verzoeken om handhaving en bezwaarschriften vanuit de samenleving. Samen met de Omgevingsdienst zijn er afspraken gemaakt om dit goed op te lossen met de beschikbare middelen. Samen met de ODG hebben we gewerkt aan de voorbereiding voor de invoering van de Omgevingswet. Concreet betekent dit dat de nieuwe wetsartikelen zijn vertaald in werkprocessen en naar concrete tijdsbesteding. Verder is gewerkt aan een regionaal netwerk voor proefprojecten Wkb. Met een proefproject wordt alvast conform de Wkb gewerkt, zodat we ervaring opdoen als de wet in werking treedt. Ook hebben we gezamenlijk met de ODG gewerkt om de werkprocessen en inzet van de ODG slimmer te maken. 71

g. Volkshuisvestingsfonds Wij hebben een aanvraag gedaan voor het Volkshuisvestingsfonds. Onze aanvraag is goedgekeurd en wij ontvangen een bedrag van € 11 miljoen van het Rijk voor verbetering en verduurzaming van koopwoningen in de buurten met de postcodes 9601 en 9602 in Hoogezand. We moeten zelf ook 30% meebetalen. Op dit moment zoeken we nog naar geld hiervoor. Voor de uitvoering gaan we ook samenwerken met bijvoorbeeld andere projecten en andere gemeentes. Deze samenwerking richt zich vooral op financieringsvormen en aanbestedingen. In 2023 wordt een plan van aanpak aan uw raad gepresenteerd.

2.3.3 Economie Algemeen Onze gemeente heeft zowel een industrieel als landelijk karakter. We willen voor ondernemers aantrekkelijk zijn om te ondernemen. Voor inwoners willen we zorgen dat het hier prettig wonen, werken en recreëren is. In 2022 werd bekend dat we in heel Nederland aan de slag moeten met het landelijk gebied. De provincie moet hiervoor een plan maken. We zijn bestuurlijk en ambtelijk betrokken in het proces. We voerden verschillende gesprekken met de landbouw en informeerden hen waar mogelijk over het proces.

Doelstellingen a. We willen een excellente dienstverlener zijn voor ondernemers en instellingen De vraag naar bedrijfskavels blijft groot. Ook stellen ondernemers veel vragen over mogelijkheden om het bedrijf uit te breiden. Er is een tekort aan bedrijfskavels is in onze gemeente. Daarom werken we aan een bedrijventerreinenvisie die we in het voorjaar van 2024 aan uw raad aanbieden. Hierover is uw raad eind 2022 geïnformeerd.

Acties Vervolg geven op de ruimtelijk-economische visies voor de A7-corridor Inwoners hebben hun reactie kunnen geven en aan de hand daarvan zijn de plannen aangepast. In 2022 is het 'Ruimtelijk economisch perspectief A7/N33' vastgesteld door de gemeenten Oldambt, Veendam, Midden-Groningen en provincie Groningen. In het rapport worden gebieden benoemd die mogelijk geschikt zijn voor nieuwe bedrijventerreinen en worden kansen voor de huidige bedrijventerreinen aangegeven. We bieden een aanspreekpunt en onderhouden contacten met het bedrijfsleven Er zijn veel contacten met het bedrijfsleven geweest. Ook worden wekelijks één of twee bedrijfsbezoeken afgelegd. Bedrijven zijn begeleid bij ruimtelijke procedures, zoals een ingewikkelde aanvraag voor een omgevingsvergunning of bij de aankoop van bedrijventerreinen. Deze contacten zorgen ervoor dat bedrijven geholpen worden en dat ze een aanspreekpunt hebben bij de gemeente. We communiceren actief over ontwikkelingen en regelingen Er is contact geweest met ondernemers en ondernemersverenigingen over zaken die spelen in de regio. We hebben belangrijke ontwikkelingen voor bedrijven actief gedeeld. Onze regelingen voor ondernemers werden ook via de lokale kranten en andere nieuwskanalen gedeeld. Het gaat bijvoorbeeld om de subsidie voor het controleren op het coronatoegangsbewijs in het begin van 2022.

Tot slot zijn er regelmatig overleggen georganiseerd met landbouwverenigingen, recreatieondernemers en ondernemersverenigingen. We zetten in op een duurzame aansluiting tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt van met name industrie, bouw en zorg In 2022 is een 'Innovatieweek' georganiseerd. Tijdens deze week gingen basisscholen op bezoek bij lokale bedrijven en leerden de leerlingen over techniek en innovatie. Ze gingen aan de slag in het technieklokaal van het dr. Aletta Jacobs College en in het eLAB van de bibliotheek. We hebben dit traject ondersteund.

72

In Hellum is nu een innovatiewerkplaats van de Hanzehogeschool Groningen. Op deze plekken gaan studenten van het hoger onderwijs uit Groningen aan de slag met vraagstukken van ondernemers en inwoners uit onze gemeente. Samen met de Hanzehogeschool zetten we in op twee innovatiewerkplaatsen. Naast Hellum gaat het ook om de innovatiewerkplaats WIJS (sociale vraagstukken) in Hoogezand. We vinden breed draagvlak voor de innovatiewerkplaatsen belangrijk.

b. We willen meer regionale waarde voor de landbouwsector Acties We participeren in de regionale samenwerking Agenda voor de Veenkoloniën We doen mee in de samenwerking tussen gemeenten, provincies en waterschappen in het gebied De Veenkoloniën. Deze samenwerking voert projecten uit voor Regiodeal Natuurinclusieve landbouw. De Regiodeal houdt in dat er afspraken zijn gemaakt met het Rijk en de drie Noordelijke provincies over natuurinclusieve landbouw. Dit betekent dat de projecten gaan over het verbeteren van het landschap voor planten en dieren, maar wel zo dat het verbouwen van voedsel mogelijk blijft.

c. We concentreren de detailhandel tot compacte centra De detailhandel is veel in beweging. Door de coronacrisis kopen mensen steeds meer via internet. Ook hebben ondernemers te maken met de gevolgen van prijsstijgingen van bijvoorbeeld energie.

Acties We begrenzen de winkelgebieden in de gemeente Ondernemers die een nieuwe winkel in onze gemeente willen starten, mogen dit alleen doen binnen de grenzen van een winkelgebied of in een gebouw waar al een winkel zit. We letten hierop bij nieuwe aanvragen. We faciliteren het platform detailhandel Het platform detailhandel is een netwerk van verschillende winkeliersverenigingen in onze gemeente. In 2022 is het platform detailhandel vijf keer bij elkaar geweest om te praten over verschillende onderwerpen die te maken hebben met detailhandel. We faciliteren winkeleigenaren om de detailhandelsfunctie te veranderen naar een andere passende bestemming In 2022 zijn verschillende aanvragen en informatievragen van eigenaren behandeld die de winkelfunctie van hun gebouw willen wijzigen. We hebben deze vragen op een positieve manier bekeken. We beoordeelden of het plan binnen de wetgeving en in de omgeving past. Wanneer we positief reageren op de aanvraag of informatievraag, dan is het aan de eigenaar om te besluiten of hij zijn plannen gaat uitvoeren. Door verandering van gebruik hebben we minder leegstand van winkelpanden. We inventariseren de detailhandel buiten de winkelgebieden Eén van de actiepunten uit de uitvoeringsagenda detailhandelsvisie is het onderzoeken hoeveel gebouwen de bestemming winkel hebben en waar de winkels echt zitten.

Een adviesbureau heeft de opdracht gekregen dit onderzoek uit te voeren. Dit onderzoek is in 2022 begonnen en verwachten dat dit in 2023 afgerond wordt.

d. We positioneren Midden-Groningen als een recreatiebestemming waar het voor iedereen goed toeven is Eind 2022 heeft uw raad de visie vrijetijdseconomie vastgesteld. Onze ambitie is: "We gaan voor een groeiende en vitale vrijetijdseconomie". De komende jaren zetten we in op een volwaardige vrijetijdssector. In 2030 dragen toerisme en recreatie bij aan de brede welvaart in onze gemeente. Voor de uitvoering hebben we vijf ontwikkelpunten benoemd, waar we de komende jaren mee aan de slag gaan: 1. Buitenruimte op orde; 2. Aantrekkelijk en beleefbaar aanbod; 73

3. Toekomstbestendige vrijetijdssector; 4. Profilering DNA en informatievoorziening; 5. Samenwerken aan de toekomst.

Acties We ontwikkelen een visie vrijetijdseconomie Op 22 december 2022 heeft uw raad de visie vrijetijdseconomie 2030 en de uitvoeringsagenda 20232026 vastgesteld. We stimuleren dag - en verblijfrecreatie door het project 'Midden-Groningen op de kaart' in het lokale programma Nationaal Programma Groningen Voor de NPG-projecten verwijzen we naar paragraaf 2.5.2.

2.3.4 Verkeer Algemeen In de Programmabegroting 2022 is de ambitie uitgesproken om het Mobiliteitsplan door uw raad te laten vaststellen. Dit is niet gelukt. Het maken van dit plan heeft helaas een tijd stilgelegen. Dit heeft te maken met de beperkte capaciteit en het niet ingevuld krijgen van een verkeerskundige vacature. Ondertussen zijn er nieuwe inzichten en ontwikkelingen die effect hebben op het gebruik van ons wegennetwerk. Hier willen we met het Mobiliteitsplan op aansluiten.

Doelstellingen a. Verkeersveilig bewegen Om de verkeersveiligheid te verbeteren zijn we op zoek naar financiële mogelijkheden om knelpunten aan te pakken. Dit doen we door subsidies aan te vragen. Daarnaast worden activiteiten uitgevoerd waarmee we het verkeersgedrag van weggebruikers willen beïnvloeden. Tot slot monitoren we de verkeersveiligheid.

Acties Financiering We hebben in 2022 van provincie Groningen € 458.000 subsidie ontvangen voor het aanpassen van de Troelstralaan en het aanpassen van de kruising van de Gorechtlaan en de Troelstralaan in Hoogezand. Voor andere verkeersveiligheidsmaatregelen hebben we € 316.000 subsidie van het Rijk ontvangen. Onze eigen bijdrage (circa € 350.000) moet nog geregeld worden. Monitoring Er zijn geen ontwikkelingen. Permanente verkeerseducatie Dertig basisscholen hebben deelgenomen aan één of meerdere activiteiten van verkeerswijzergroningen.nl. In totaal hebben 4898 leerlingen deelgenomen aan een activiteit. Daarnaast hebben we in 2022 de schoolzones: Jan Huitzingstraat en de Mars in Hoogezand, Hoofdweg in Siddeburen en de Kerkstraat in Zuidbroek ingericht of aangepast.

b. Sociaal inclusief Door ervoor te zorgen dat inwoners voldoende mobiel blijven, kunnen ze blijven deelnemen aan het maatschappelijk leven.

74

Acties We doen mee aan het landelijke fietsproject ‘Doortrappen’ Doortrappen Groningen helpt senioren vanaf 60+ om veel en veilig te blijven fietsen. Het stimuleren van fietsplezier en fietsveiligheid staan voorop. Daarnaast zijn er cursussen gegeven. Deze worden gegeven door de Fietsersbond in samenwerking met het Huis voor de Sport Groningen, wijk- en dorpsraden, lokale fietsenzaken en de buurtsportcoaches. In 2022 zijn er drie cursussen gegeven in Hoogezand, Muntendam en Noordbroek. Gemiddelde deelname was twaalf personen. De bedoeling is om het aantal deelnemers te laten groeien.

c. Duurzaam verplaatsen Vanuit het mobiliteitsbeleid dragen we bij aan duurzaamheidsambities. Dit doen we vooral door het stimuleren van alternatieven voor de auto. We proberen subsidies binnen te halen om fietsen te stimuleren. Daarnaast staan we open voor initiatieven van derden. Zo zijn we in 2022 mee gaan doen met een tweejarige proef voor deelauto's met een bedrijf dat dit soort diensten aanbiedt. In december 2022 is bij het Huis van Cultuur en Bestuur de eerste elektrische deelauto geplaatst.

Acties We proberen subsidies binnen te halen om het fietsnetwerk te verbeteren We hebben € 87.000 subsidie van het Rijk ontvangen om de fietsstructuur in het centrum van Hoogezand te verbeteren. Met de provincie Groningen zijn we in gesprek over een aanvullende subsidie. Onze eigen bijdrage nemen we op in de programmabegroting.

d. Bereikbaar platteland Wij willen de voorzieningen bereikbaar houden. Goed openbaar vervoer draagt daaraan bij.

Acties We ondersteunen het uitbreiden en verbeteren van de voorzieningen bij de treinstations en de Hub’s In 2022 heeft ProRail de fietsenstalling bij station Hoogezand-Sappemeer uitgebreid. Ook zijn er plannen gemaakt voor het vervallen stationsgebouw. De financiering hiervoor is rond. Naar verwachting wordt het stationsgebouw in 2024 vernieuwd. We overleggen met Provincie Groningen, Regio Groningen-Assen en OV-Bureau over ontwikkelingen op het terrein van openbaar vervoer Het OV-Bureau moet bezuinigen omdat er minder busreizigers zijn door de coronapandemie. In 2022 hebben we met een brief gereageerd op de voorstellen van het OV-Bureau over de hoofdlijnen van de dienstregeling 2023. Wij vinden dat de opdrachtgevers van het OV-Bureau er alles aan moeten doen om verschraling van de kwaliteit van het openbaar vervoer op het platteland te voorkomen.

e. Economische dynamiek Wij willen dat de werklocaties en de economische centra goed bereikbaar zijn. Daarom participeren we in een aantal grote infrastructuur projecten zoals project Knijpsbrug en omgeving en het project N33.

Acties De plannen voor het project Knijpsbrug worden in 2022 uitgevoerd Binnen het project 'Knijpsbrug en omgeving' zijn onlangs bomen verplaatst om deze ontwikkeling mogelijk te maken en zijn er voor drie locaties concrete plannen gemaakt: 1. In 2022 is de fietsoversteek ter hoogte van de Zwedenbrug aangelegd. 2. De plannen voor het ombouwen van beide rotondes tot meerstrooks-rotondes zijn in 2022 verder ontwikkeld. De planning is dat de werkzaamheden in 2023 worden uitgevoerd (schep in de grond).

75

3. Er is een onderzoek opgestart over andere mogelijkheden voor het linksafvak in de Kerkstraat richting de Barentszstraat. Dit linksafvak gaat ten koste van het groene karakter van de Kerkstraat (bomenkap). Ook blijft hierdoor het sluipverkeer door de wijk rijden. Dit is ongewenst. Dit onderzoek loopt door in 2023. We participeren actief in het project N33, dat is gericht op het verbeteren van de doorstroming De noordelijke regio wil dat het Rijk meebetaalt aan de N33 Midden. Wij ondersteunen dit lobbyproces.

2.3.5 Duurzaamheid Doelstellingen a. De gemeente biedt individuele inwoners die duurzaam willen handelen hier de mogelijkheden voor Acties Beleid elektrische laadpalen In april 2022 heeft uw raad de laadvisie vastgesteld. Vanaf juli 2022 kunnen inwoners een laadpaal in de openbare ruimte aanvragen als het niet mogelijk is om op eigen terrein te laden. De voorbereidingen om een laadpaal te plaatsen vergen de nodige tijd als gevolg van bijvoorbeeld locatiekeuze en beoordeling, verkeersbesluit, en levertijden van de palen. Er zijn in 2022 nog geen palen geplaatst. In 2023 zullen er een groot aantal palen worden geplaatst. We denken aan zo'n 100 palen. Duurzaamheidslening Wij bieden onze inwoners een duurzaamheidslening aan, de zogenaamde stimuleringsregeling. In 2022 hebben 53 huishoudens hier gebruik van gemaakt. Het beschikbare budget is bijna op, maar er is nog ruimte voor toekomstige aanvulling. Energieloket We hebben een energieloket waar inwoners gratis terecht kunnen voor onafhankelijke en transparante informatie. Het energieloket heeft een uitgebreide website, biedt een huisscan aan en organiseert online bijeenkomsten. Per chat en per e-mail kan een persoonlijk advies worden gevraagd. Het afgelopen jaar hebben bijna 6000 van onze inwoners de website van het bezocht. Meer dan 90% van de inwoners die gebruik maken van het energieloket is hier tevreden over.

Bij een collectieve warmtepompactie hebben 331 mensen deelgenomen aan de informatieavond. Hiervan hebben 287 een persoonlijk advies/ offerte opgevraagd. Ondersteunen individuele burgers Wij helpen onze inwoners bij het vinden van de juiste informatie en de beschikbare middelen. Hiervoor hebben we onder andere het energieloket ingezet. Bij de zoektocht naar subsidies en regelingen proberen we inwoners zo concreet mogelijk te helpen. We helpen inwoners bij het invullen van de aanvragen/ formulieren. Dit doen wij bijvoorbeeld door de inzet van onze bespaarcoach. Daarnaast hebben wij, om onze inwoners te ondersteunen bij de energietransitie energiecoaches opgeleid. Afgelopen november 2022 zijn vier vrijwillige energiecoaches begonnen. Er zijn ook nog twee energiecoaches in opleiding. De energiecoaches zijn er om bewoners een eerste indruk te geven over hoe ze minder energie kunnen gebruiken in hun huis. Er is veel vraag naar hun deskundigheid. In de eerste twee weken waren er al ruim 30 aanvragen voor gesprekken met een energiecoach. Eind 2022 was er een wachtlijst van drie weken. RREW en SPUK Vanuit de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW) hebben we energiebespaarpakketten uitgedeeld bij huiseigenaren en huurders. In 2022 waren dit ongeveer 2130 pakketten verspreid in de hele gemeente. Hiervoor hebben we samengewerkt met het Regionaal Woon en Leefbaarheids Plan (RWLP).

Voor huurders werkten we daarnaast samen met de woningbouwverenigingen Lefier, Groninger Huis, Woonzorg en de Reensche Compagnie. Voor de huiseigenaren werkten we samen met de lokale initiatieven en projecten Gasvrij Gorecht, Collectief Duurzaam Lageland en de Kielster Energie Coöperatie. Daarnaast hebben we een Plan van Aanpak opgesteld voor de specifieke uitkering 'Energiebesparende maatregelen'. In dit plan van aanpak is een samenhangende en

76

effectieve aanpak beschreven om energiearmoede in onze gemeente te bestrijden. Het plan is in november 2022 door uw raad vastgesteld.

b. Inwoners van de gemeente Midden-Groningen zijn betrokken bij en profiteren van de ontwikkeling van duurzame energieprojecten In het klimaatakkoord is het streven naar 50% lokaal eigendom van hernieuwbare energieprojecten opgenomen. De Regionale Energie Strategie (RES)-Groningen, waar wij deel van uitmaken, onderschrijft het belang van lokaal eigendom en participatie. Aan de ene kant gaat dit om meepraten (procesparticipatie), waardoor meer rekening gehouden kan worden met wensen van omwonenden en anderen in de omgeving over bijvoorbeeld inpassing in het landschap. Daarnaast kunnen inwoners financieel voordeel genieten (financiële participatie) doordat bij lokaal eigendom de winsten ook ten goede komen aan lokale partijen en de directe leefomgeving. In onze gemeente zijn verschillende zonneparken vergund. Andere zonneparken zijn in ontwikkeling. In een aantal gevallen is er sprake van 50% lokaal eigendom. Dat loopt dan via een coöperatie. In andere gevallen is er sprake van een bijdrage aan een gebiedsfonds omdat er bijvoorbeeld geen coöperatie actief is of omdat lokaal eigendom niet haalbaar bleek.

Acties Afstemmen bij profiteren ontwikkeling duurzame energie projecten Bij de oprichten van een zonnepark zijn we met de ontwikkelaar in gesprek gegaan om ervoor te zorgen dat de omwonenden meeprofiteren. We zetten in op lokaal eigendom. Waar dit niet lukt, richten we een gebiedsfonds in. Beleid Midden-Groningen In 2022 zijn we naar aanleiding van het nieuwe collegeprogramma gestart met het opstellen van aangepast zonneparkenbeleid. Dit beleid wordt in 2023 aan uw raad voorgelegd. Taken binnen de RES Er zijn in RES-verband geen nadere afspraken gemaakt over lokaal eigendom en participatie. Wel zijn lokaal eigendom en participatie een belangrijk aandachtspunt bij het nieuwe beleid dat we aan uw raad voorleggen.

c. De gemeente Midden-Groningen maakt het mogelijk dat duurzame energieprojecten worden gerealiseerd Onze gemeente heeft te allen tijde een vastgestelde visie over waar en op welke wijze we voor duurzame energieprojecten in het landschap ruimte bieden. In het kader van de energietransitie zal in de toekomst meer duurzame energie op land worden geproduceerd. Dit betekent dat er bijvoorbeeld zonneparken worden aangelegd. Daarbij willen we ons landschap niet (te zeer) aantasten. Bij de keuze voor locaties spelen ook mogelijke effecten van duurzame energieprojecten zoals bijvoorbeeld geluid op de omgeving een rol. Uiteraard moeten we bij de keuze voor locaties ook mogelijk ander gebruik voor woningen, bedrijven, landbouw en natuur laten meewegen.

Acties Beleid Duurzame Energie Midden-Groningen In het zonneparkenbeleid is een doelstelling van 600 ha in 2025 opgenomen. De gerealiseerde en lopende initiatieven tellen eind 2022 op tot tegen de 450 ha. Netwerkcapaciteit Enexis heeft de plannen en ontwikkelingen in kaart gebracht. Hierdoor is een beter inzicht gekregen in de knelpunten in de netwerkcapaciteit. We overleggen regelmatig met Enexis; hiermee proberen we de netwerkcapaciteit zo goed mogelijk te sturen en problemen het hoofd te bieden. RES-uitgangspunten Er zijn in RES-verband geen gezamenlijke uitgangspunten voor een ruimtelijke visie vastgesteld.

77

Zon-op-dak Zon-op-dak heeft de voorkeur boven andere manieren van zonne-energie opwekken. In RES-verband is in 2022 een handreiking Zon-op-dak geschreven. In 2023 kunnen we op basis van deze handreiking, al dan niet samen met de RES-partners, een plan van aanpak opstellen hoe Zon-op-dak te stimuleren.

d. Een aantal wijken in de gemeente Midden-Groningen is in 2030 van het aardgas af De transitievisie Warmte (TVW) is in 2021 vastgesteld. In de visie is beschreven welke technieken om van het aardgas af te gaan het meest logisch zijn voor de diverse wijken. Dit hangt af van de locatie en het type woningen. Nadat de visie is vastgesteld stellen wij wijkuitvoeringsplannen (WUPs) op. Het opstellen van de TVW en de WUPs is een wettelijke verplichting. Er zijn al een aantal lopende projecten waarbij wijken van het aardgas afgaan. Daarnaast worden er plannen ontwikkeld om op een aantal plaatsen van het aardgas af te gaan. Wanneer woningen van het aardgas gaan zijn er veel gevolgen voor de bewoners; de huizen worden fors aangepakt en de vraag is wie de aanpassingen betaalt. Van het aardgas af kan alleen met draagvlak van de bewoners.

Acties Aardgasvrij Steendam-Tjuchem Wij voeren, samen met een grote groep samenwerkingspartners, het project Aardgasvrij SteendamTjuchem uit. In Steendam-Tjuchem worden veel woningen versterkt. Tegelijkertijd worden de woningen zo aangepast dat voor het verwarmen en het koken geen aardgas meer gebruikt wordt. In 2022 konden bewoners van de huizen € 8.000 subsidie aanvragen voor duurzame investeringen. Hier is tot op heden door ongeveer 60 huishoudens gebruik van gemaakt. Ook is in 2022 gewerkt aan het uitwerken van een renteloze lening voor, eveneens, duurzame investeringen. Deze lening kan vanaf het tweede kwartaal 2024 worden aangevraagd. Belanghebbenden TVW WUPs Bij het opstellen van de TVW en in het bijzonder de WUPs betrekken wij veel belanghebbenden. Denk bij belanghebbenden aan woningcorporaties, bewonersvertegenwoordigende organisaties, energiecoöperaties, het waterbedrijf, en uiteraard, de bewoners van de huizen. Deze werkwijze 'Samen aan de slag van onderop' passen wij toe bij alle lopende initiatieven (Aardgasvrij SteendamTjuchem, Gasvrij Gorecht, Lageland en Kiel-Windeweer) en dit werkt goed. Gasvrij Gorecht Voor de NPG-projecten verwijzen we naar paragraaf 2.5.2. Kosten Wij hebben ons in 2022 ingespannen om onze inwoners op weg te helpen bij hun zoektocht naar subsidies en regelingen, onder andere via ons energieloket.

We realiseren ons dat er nog veel meer nodig is, zoals concrete hulp bij het aanvragen van deze voorzieningen. Nieuwe Aardgasvrije Wijken In 2022 hebben wij geen aanvraag ingediend voor het Programma Aardgasvrije Wijken. Samenwerken van het aardgas af Van het aardgas af, raakt iedere inwoner van onze gemeente achter de voordeur. Wij betrekken bij het maken van de WUPs de bewoners en werken wij samen met bijvoorbeeld bewonersorganisaties, huurdersorganisaties, energiecoöperaties, de GrEK (Groningen Energiekoepel), woningcorporaties en energiecoöperaties. Zij hebben over het algemeen goede contacten in de wijken. Met de energiecoöperaties stemmen wij elke zes weken af aan de Regiotafel. Ook hebben wij in 2022 een aantal partijen financieel ondersteund voor het dekken van de kosten van activiteiten die zij organiseren en om in enkele gevallen deskundig advies te betrekken bij het maken van hun plannen.

Wijkuitvoeringsplannen Vanuit de Transitievisie Warmte zijn we in 2022 begonnen met pilots in twee dorpen om lokale energiecoöperaties actief te ondersteunen bij het ontwikkelen en uitvoeren van activiteiten voor aardgasvrij wonen: in Kiel-Windeweer zetten de Kielster Energie Coöperatie (KEC) en Vereniging Plaatselijke Belangen Kiel-Windeweer en Nieuwe Compagnie (VPBK) zich samen in voor duurzaam wonen, en in Lageland zijn dit Collectief Duurzaam Lageland (CDL) en Vereniging Dorpsbelangen 78

Lageland. In Kiel-Windeweer organiseerden we een viertal voorlichtingsbijeenkomsten, zoals bespaarcafés en energiemarkten. Vanuit deze bijeenkomsten is een nieuwe werkgroep ontstaan die zich het komende jaar buigt over het opzetten van een nieuw collectief en coöperatief zonnedak in het dorp. In Lageland kijken we naar de mogelijkheid om een koppeling te maken tussen de versterkingsopgave in het dorp en het verduurzamen van de woningen. We hebben een enquête uitgezet om te kijken waar de behoefte van mensen ligt en hoe we kunnen helpen om hun huis energiezuiniger te maken. Vanuit de resultaten van de achttien respondenten aan deze enquête wordt er nu meer op maat advies en individuele begeleiding geboden. In 2022 hebben we een Plan Intensivering Buurtaanpak 2023 opgesteld. Hierin zijn zeven buurten, wijken en dorpen opgenomen waar we in 2023 aan de slag willen met het opstellen van wijkuitvoeringsplannen. We hebben verschillende buurten geselecteerd waar we verduurzamingkansen zien op basis van de fysieke- en technische mogelijkheden, bijvoorbeeld vanwege de potentie van een warmtenet, een lokale duurzame (rest)warmtebron en voldoende dichtheid om hier in potentie rendabel een warmtenet te kunnen aanleggen. Voor andere buurten zien we kansen omdat het hier woningen uit dezelfde bouwperiode betreft waarbij vergelijkbare energiebesparingsmogelijkheden mogelijk zijn.

Ook de toe te passen, individuele, duurzame warmte-opties zijn hierbij vergelijkbaar. Draagvlak bij lokale organisaties is ook een belangrijk selectiecriterium om met de energietransitie aan de slag te gaan. Een ander criterium is of er al een organisatie actief is op dit gebied, die hier meer energie in wil steken. Om te bepalen in welke buurten we daadwerkelijk werkelijk starten, gaan we eerst met de lokale organisaties/ buurtbewoners in gesprek. Dit pakken we op in de eerste fase van het project. Het plan wordt in 2023 voorgelegd aan uw raad. Het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen wordt gefinancierd met geld van het Rijk dat beschikbaar is gesteld voor uitvoering van het klimaatakkoord.

e. De gemeente ondersteunt bij initiatieven van inwoners, bewonersorganisaties, energiecoöperaties en andere belanghebbenden in onze gemeente De transitievisie Warmte (TVW) is in 2021 vastgesteld. In de visie is beschreven welke technieken om van het aardgas af te gaan het meest logisch zijn voor de diverse wijken.

Acties Afstemming rollen We stemmen onze ondersteunende rol regelmatig af met externe partners. We kunnen nu nog niet altijd bieden waar de inwoner om vraagt. Wij verwachten in de toekomst meer ondersteuning te kunnen bieden omdat het Rijk in november 2022 structurele financiële toezeggingen heeft gedaan voor de uitvoering van het klimaatakkoord. Betrekken jeugd In maart en april 2022 hebben kinderen uit 33 gezinnen meegedaan aan Junior Energiecoach. Dit is een spel voor kinderen (7-12 jaar) en hun ouders. Er deden ook hele schoolklassen mee met de uitdaging om vijf weken lang te leren over wat gas en elektriciteit te maken hebben met licht, apparaten en temperatuur én om de geleerde lessen te gebruiken om energie te besparen. In deze vijf weken hebben ze per gezin bijna € 200,- bespaard aan energiekosten. Docenten, ouders en ook de kinderen waren enthousiast over het spel, waardoor we in oktober 2023 ook weer meedoen aan de volgende editie. Deelname is gratis voor scholen en kinderen. Fairtrade/ Global goals We hebben bijgedragen en een trekkersrol vervuld in de werkgroep Fairtrade die bestaat uit onze inwoners en medewerkers. In september 2022 hebben wij een aanvraag ingediend om Fairtrade gemeente te worden. Deze aanvraag is helaas niet gehonoreerd omdat we niet aan alle criteria voldeden.

Het gaat met name om het uitblijven van inwoners en ondernemers die willen deelnemen aan een kernteam Fairtrade. Zonder breder gedragen animo om hiermee door te gaan, bezinnen we ons eerst op andere mogelijkheden om dit thema nieuw leven in te blazen. Tevens zijn wij in 2022 Global goals gemeente geworden. Onze duurzaamheidsvisie is op de global goals gebaseerd en staat voor de brede visie op het begrip duurzaamheid van onze gemeente.

79

f. De gemeente Midden-Groningen voert een duurzame bedrijfsvoering We hebben een voorbeeldrol. Wat we van anderen verwachten moeten we zelf ook doen. Daarnaast moeten we voldoen aan alle wettelijke verplichtingen op het gebied van energie en duurzaamheid.

Acties Duurzaam gemeentelijk vastgoed Kunstmatige intelligentie gaat ons helpen meer energie in het Huis voor Cultuur en Bestuur (HvCB) te besparen (https://www.aimz.nl/). Door middel van alle sensoren die in het gebouw hangen, wordt op basis van alle meetbare omstandigheden, zoals bezetting voorgeschakeld. Daarnaast zijn we gestart met het aanpassen van de binnenverlichting. Het HvCB ligt al voor een groot gedeelte vol met zonnepanelen, net als alle nieuwe kindcentra uit het scholenprogramma. We werken aan de nieuwbouw voor BWRI. Dit wordt een energieneutraal gebouw met zonnepanelen op het dak. Duurzaam meerjaren onderhoudsplan In 2022 is er een strategie ontwikkeld om te komen tot een verduurzamingsplan voor het gemeentelijk vastgoed. Eerder was al bepaald welke richting opgegaan zou worden, afgelopen jaar is vooral gekeken hoe de verduurzaming gefaseerd plaats kan gaan vinden. Dit heeft geleid tot de ontwikkeling van een model in vijf stappen. 1. Het begint met het inzichtelijk maken van de te nemen maatregelen per gebouwensoort: bruto vloeroppervlak, leeftijd en energieverbruik zijn de ingrediënten om tot een grove indicatie te kunnen komen. Daarna kunnen we globaal inzichtelijk maken wat de financiële consequenties ervan zijn en het bepalen welke verduurzamings-ambitie voor ogen hebben. 2. De volgende stap is maatwerk per gebouw.

Dat zal inzicht geven welke maatregelen haalbaar zijn en daarvan uit kan er een uitvoeringsplan worden opgesteld. Hierbij zullen de gegevens vanuit het MJOP ook leidend zijn. 3. Aan de hand van de beleidskeuzes vanuit de verschillende domeinen zal een strategie bepaald kunnen worden voor de uitvoering van welke panden als eerste aangepakt gaan worden en hoe. 4. Middelen om de totale verduurzamingsopgave te realiseren zijn er op dit moment niet. Verwacht wordt dat er vanuit het Rijk middelen beschikbaar worden gesteld voor onderzoek, capaciteit en daadwerkelijke uitvoering. Uiteraard zal er niet worden gestart voordat er duidelijkheid is over de financiering en dekking van de verschillende fases van uitvoering. 5. Tot slot het monitoren. Dit is noodzakelijk om de theoretische energiereductie te kunnen toetsen aan de praktijk én waar in verloop van de tijd zo nodig bijgestuurd kan worden. Ook door beleving en comfort bij de gebruikers te blijven meten wordt er inzicht verkregen in de doelstellingen van de verduurzaming. Duurzaam wagenpark De lease-aanbesteding voor personenauto's is afgerond. De zes personenauto's die wij in 2022 hebben aangeschaft zijn elektrisch. Voor de voertuigen die geen personenwagens zijn, zijn er nog technische belemmeringen zoals actieradius en laadvermogen.

Daarnaast zijn wij in 2022 gestart met een het opstellen van een verduurzamingsaanpak van het gemeentelijk wagenpark. Deze beschrijft de route naar een emissievrij wagenpark in 2030. Interne afvalstromen De aanpak om afval te scheiden zoals toegepast in het Huis van Cultuur en Bestuur is succesvol ingevoerd. Hierbij worden GFT, PMD, papier en karton en restafval afzonderlijk ingezameld en verwerkt. In 2023 zal deze aanpak ook op al onze andere kantoorlocaties worden ingevoerd. Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) Er is een werkgroep opgericht en gestart met het uitwerken van een actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI).

80

2.3.6 Verplichte beleidsindicatoren (BBV) Beleidsindicatoren De verplichte beleidsindicatoren van het programma Economie zijn in de onderstaande tabel opgenomen. Naam Indicator

Eenheid

Functiemenging

%

Vestigingen (van bedrijven)

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

Peiljaar

M-G

Nederland

2021

45,3%

53,3%

2020

44,1%

53,2%

2019

44,4%

53,3%

2018

45,3%

52,9%

2021

129,8

165,1

2020

120,5

158,1

2019

116,3

151,2

2018

111,5

145,2

81

2.3.7 Financieel overzicht Omschrijving

realisatie 2021 Primitief begroot 2022 Begroot na wijziging 2022 realisatie 2022 Verschil 2022

Lasten Brandweer / Openbare Veiligheid

5.824

5.964

6.054

5.842

Economische ontwikkeling

6.679

5.297

8.184

8.190

212 V -6 N

Bedrijventerreinen

6.736

1.205

2.627

1.077

1.550 V

Grondexploitaties

6.601

5.510

6.686

5.291

1.395 V

Toerisme

232

230

306

290

16 V

Openbaar vervoer

47

46

46

41

6V

26.119

18.252

23.903

Totaal lasten

20.731 3.172 V

Baten Brandweer / Openbare Veiligheid

456

195

213

264

51 V

Economische ontwikkeling

2.918

1.414

3.835

4.542

707 V

Bedrijventerreinen

7.837

1.265

3.624

1.236 -2.388 N

Grondexploitaties

5.664

5.480

6.696

4.560 -2.136 N

302

307

366

456

90 V

0

0

0

0

0

Toerisme Openbaar vervoer Totaal baten

17.177

8.661

14.734

11.058 -3.676 N

Saldo voor bestemming

-8.942

-9.591

-9.169

-9.673

-504 N

Mutatie reserves stortingen

0

0

1.790

1.790

0

onttrekkingen

454

13

366

220

-146 N

Totaal mutatie reserves

454

13

-1.424

-1.570

-146 N

Saldo na bestemming

-8.488

-9.577

-10.593

-11.243

-650 N

Toelichting: N = nadelig verschil en V = voordelig verschil bedragen x € 1.000

Toelichting Brandweer / Openbare veiligheid Lasten (€ 212.000 voordelig): Door lagere loon- en huisvestingskosten van onze organisatie is er ook € 205.000 minder toegerekend aan dit product. De overige kleine afwijkingen in de lasten tellen op tot een voordeel van € 7.000. Baten (€ 51.000 voordelig): Door een toename in het aantal verleende Algemene Plaatselijke Verordening (APV)-vergunningen zijn € 34.000 meer inkomsten uit leges gerealiseerd. De overige verwachte afwijkingen in de baten tellen op tot een voordeel van € 17.000. Economische ontwikkeling Baten (€ 707.000 voordelig): In 2022 € 603.000 meer leges uit omgevingsvergunningen, waaronder bouwleges, ontvangen. Er zijn meer aanvragen binnengekomen, waaronder aanvragen voor een aantal grote projecten. Daarnaast is er € 124.000 meer aan leges voor Ruimtelijke Ontwikkeling, incidentele opbrengsten uit grondverkopen en een vergoeding voor recht van opstal ontvangen. Voor de pilot aardgasloze wijk Hoogezand zijn € 42.000 meer baten ontvangen dan begroot. Deze projecten worden volledig uit subsidies betaald. Per saldo zijn de lasten en baten budgetneutraal. Voor omgevingskwaliteit hebben we € 70.000 meer ontvangen uit bijdragen van derden voor het uitvoeren van het woningmarktonderzoek (€ 35.000), inkomsten uit detachering (€ 21.000) en uit opgelegde dwangsommen voor handhaving wonen en bouwen (€ 14.000).

We hebben € 14.000 meer ontvangen door een toename van het aantal verleende vergunningen voor markt- en staanplaatsen. Voor het project PAW Steendam-Tjuchem wordt volledig uit subsidie betaald. Per saldo zijn de baten en lasten neutraal. De baten vallen € 178.000 lager uit. Overige verschillen tellen op tot een voordeel van € 32.000. Toerisme Baten (€ 90.000 voordelig): De toeristenbelasting leggen we na afloop van het jaar op aan de hand 82

van de geregistreerde overnachtingen. De verwachte opbrengst over 2022 van € 310.000 hebben we meegenomen als een nog te ontvangen post in 2023. Dit is €10.000 hoger dan begroot in 2022. Over 2021 hebben we € 71.000 meer ontvangen dan vooraf ingeschat. Dit resulteert in een voordeel in 2022. De hogere opbrengsten over 2021 zijn te verklaren doordat burgers veelal in eigen land zijn gebleven in verband met COVID. Overige verschillen tellen op tot een voordeel van € 9.000. Bedrijventerreinen en grondexploitaties algemeen Dit betreft grondexploitaties. Voor een meer uitgebreide toelichting verwijzen we u naar de Meerjaren Prognose Grondexploitaties (MPG) en paragraaf 3.7. Bedrijventerreinen Lasten (€ 1.550.000 voordelig): Het voordeel komt door een lagere verrekening van grondopbrengsten naar de balans € 1.595.000, het overige verschil van € 45.000 betreft het saldo van hogere uitgaven (ureninzet en OZB) op de grondexploitatie Rengerspark (€ 78.000), niet uitgegeven saneringskosten op Beneden Veensloot (€ 19.000) en diverse overige voordelige verschillen van € 14.000. Baten (€ 2.388.000 nadelig): Dit komt door lagere grondopbrengsten op Rengerspark van € 1.595.000 en hierdoor een lagere winstneming voor 2022 van € 869.000. Overige verschillen tellen op tot € 76.000 voordeel door voornamelijk een hogere verrekening van de lasten op grondexploitatie Rengerspark naar de balans.

Grondexploitaties Lasten (1.395.000 voordelig): Het voordeel komt door lagere verrekening van de grondopbrengsten van de grondexploitaties met de balans van € 641.000 en lagere kosten voor de grondexploitaties van totaal € 1.434.000. Hiertegenover staan hogere stortingen in de verliesvoorzieningen van € 560.000, de afsluiting van de grondexploitatie Burg. Venemastraat van € 118.000 en diverse kleine nadelen van totaal € 2.000. De hogere storting in de verliesvoorzieningen is noodzakelijk omdat het effect van inflatie en hogere bouwkosten doorwerkt in de verwachte eindresultaten van de grondexploitaties. Baten (2.136.000 nadelig): Het nadeel komt door lagere verrekening van de kosten voor de grondexploitaties naar de balans van € 1.434.000, lagere grondopbrengsten op de grondexploitaties van totaal € 641.000 en hiermee een lagere winstneming over 2022 van € 200.000. Hiertegenover staat een niet begrote vrijval van de verliesvoorziening Burg. Venemastraat van € 174.000. Overige verschillen tellen op tot een nadeel van € 34.000. Mutaties reserves Het nadelig saldo van € 146.000 ontstaat door een lagere onttrekking uit de reserve financiële ruimte 2021. Dit heeft betrekking op de implementatie van de Omgevingswet. Er is in 2022 minder uitgegeven. De invoering van de Omgevingswet is uitgesteld naar 1 januari 2024. Het restant blijft voor 2023 beschikbaar in de reserve.

83

2.4 Programma Dienstverlening Voor onze inwoners is op het gebied van dienstverlening een belangrijke verandering zichtbaar geworden: centrale dienstverlening vanuit het nieuwe Huis van Cultuur en Bestuur in Hoogezand. Een locatie die ons de mogelijkheid biedt om de inwoners beter van dienst te kunnen zijn. We kunnen de dienstverlening kwalitatief beter en efficiënter leveren en we zijn fysiek goed bereikbaar met ruimere openingstijden, toegankelijk en klantvriendelijk. Er is ook tijd en ruimte om nog meer van onze producten en diensten digitaal aan te bieden, zodat inwoners daar zo veel mogelijk gebruik van kunnen maken. In 2022 hebben we de eerste ervaringen rondom onze dienstverlening (producten en diensten) en bereikbaarheid (aangepaste openingstijden en gastheerschap) gemonitord en geïnventariseerd. De resultaten en ervaringen worden in 2023 met uw raad gedeeld. Mede door de invloeden van de coronapandemie is het belang van digitale dienstverlening extra benadrukt. Er is meer behoefte aan digitale producten en diensten en we hebben ervaren dat digitale dienstverlening prima werkt. Over het algemeen redden veel inwoners zich er goed mee. Waar mogelijk willen we verder investeren in digitalisering. Tegelijkertijd zijn we er uiteraard voor al onze inwoners. Niet iedereen kan digitaal goed zijn weg vinden.

Die groep willen we, ter plekke, in het Huis van Cultuur en Bestuur begeleiden of helpen. Ook bezoeken we inwoners thuis wanneer zij niet in staat zijn naar het Huis van Cultuur en Bestuur te komen. Op deze manier blijft dienstverlening toegankelijk voor iedereen en sluiten wij aan bij wat het beste past bij onze inwoners.

Verdeling van de lasten Dienstverlening 2% 13%

2%

47%

35%

Burgerzaken

Basisregistratie vastgoed

Bestuurlijke samenwerking

Voorlichting

Lokale omroep

2.4.1 Programmaplan Dienstverlening Algemeen Sinds 2018 heeft het Programma Dienstverlening een bijdrage geleverd aan het implementeren van het dienstverleningsconcept door middel van een viertal deelprojecten: •

Van buiten naar binnen;

•

Van binnen naar binnen;

•

Doorontwikkeling Contactplein; én

•

E-dienstverlening.

84

Hiermee is een basis gelegd voor de verdere doorontwikkeling van onze dienstverlening en is het programma Dienstverlening ten einde gekomen. Vanaf 1 januari 2023 wordt deze doorontwikkeling in de lijnorganisatie verder opgepakt. Voor de centrale regie hierop is het nieuw gevormde adviesteam Dienstverlening verantwoordelijk.

Doelstellingen a. Democratie en dialoog (E-Dienstverlening/E-Democratie) In 2022 zijn de eerste stappen gezet om een online-organisatie in te richten. Dit vergt meer tijd en voorbereiding dan gedacht. E-dienstverlening wordt in deze ontwikkelingen meegenomen en onderdeel van de uitwerking. In samenspraak met de adviseurs wordt nu onderzocht op welke manier de e-dienstverlening goed geborgd kan worden en waar het in de organisatie het beste tot zijn recht komt.

Acties Een onlineorganisatie inrichten binnen de gemeente Dit is niet gerealiseerd. Er is wel een akkoord voor het opstellen van een plan van aanpak, waarin wordt aangegeven op welke wijze dit thema het beste doorontwikkeld kan worden en welke organisatievorm daarbij aansluit. Samen met de (lijn)organisatie promoten we Consul en helpen we met het inrichten van participatievraagstukken Er is gewerkt aan het inrichten van participatievraagstukken. Daarbij is Consul ingezet bij een aantal enquêtes. We zien om ons heen dat meer gemeenten zijn gestart met e-participatie en zij hebben allen gekozen voor Consul. De gemeente Groningen heeft de inzet/intensiteit van het gebruik van Consul in 2022 erg verhoogd, en dit werpt nu zijn vruchten af. De tool is ook beschikbaar voor uw raad. Tot nu toe is hier nog geen gebruik van gemaakt.

b. Gastheerschap in Huis van Cultuur en Bestuur Vanaf juli 2021 is de centrale baliedienstverlening gehuisvest in het Huis van Cultuur en Bestuur. Voor een deel van onze inwoners is dit een nieuwe ontwikkeling waarin onder andere de dienstverlening voor het aanvragen van reisdocumenten, rijbewijzen, uittreksels en de aangifte van verhuizing centraal wordt aangeboden. Aan het besluit tot centrale dienstverlening lag een aantal argumenten ten grondslag, zoals een efficiëntere en betere dienstverlening en meer ruimte voor verdere digitalisering. Om de ervaringen van inwoners en de interne organisatie in beeld te brengen zijn er diverse gesprekken gevoerd en is er eind 2022 een enquête uitgezet onder onze bezoekers. Deze meningen en ervaringen worden momenteel uitgewerkt tot een raadsbrief. De positieve respons is hoog. Hieruit blijkt dat de keuze voor de centrale dienstverlening vanuit het Huis van Cultuur en Bestuur de juiste is geweest.

c. Gemeenteraadsverkiezingen 2022 goed, veilig en toegankelijk Op woensdag 16 maart 2022 vonden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Op maandag 14 en dinsdag 15 maart kon in een aantal stemlokalen al worden gestemd (vervroegd stemmen). Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen was de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 (Twv) van kracht. In die wet staan maatregelen om verkiezingen in coronatijd veilig te laten verlopen. Ten opzichte van de verkiezingen in 2021 is het briefstemmen voor kiezers van 70 jaar en ouder komen te vervallen. Kort voor de gemeenteraadsverkiezingen, op 15 februari 2022, werden door het kabinet versoepelingen van de coronamaatregelen aangekondigd. Daardoor gold tijdens de gemeenteraadsverkiezingen nog maar een beperkt aantal maatregelen in verband met covid-19. Het was bijvoorbeeld niet langer nodig om 1,5 meter afstand te houden of een mondkapje te dragen in publieke binnenruimten zoals stemlokalen. De opkomst bij onze gemeenteraadsverkiezingen was 46%, circa 18.000 stemmen. Dit was circa 5% lager dan het landelijke gemiddelde. Van de kiezers die hebben gestemd heeft bijna één op de vijf op maandag of dinsdag gestemd. Ongeveer 11% van de kiezers heeft deze verkiezing per volmacht 85

gestemd. Dit percentage ligt hoger dan bij voorgaande verkiezingen. Uit landelijk onderzoek onder kiezers komt naar voren dat kiezers vooral iemand hebben gemachtigd vanwege coronagerelateerde redenen (29%) of vanwege tijdgebrek (17%). Hoewel ten tijde van de verkiezingen weinig coronamaatregelen van kracht waren, was het coronavirus niet weg. Sommige kiezers en stembureauleden hechtten nog altijd waarde aan het dragen van een mondkapje en het houden van afstand. Om te zorgen dat ook die kiezers en stembureauleden zich veilig voelden om hun stem uit te brengen of onderdeel te zijn van een stembureau, heeft onze gemeente de stemlokalen volledig coronaproof ingericht zodat het houden van 1,5 meter afstand mogelijk was en waren alle beschermingsmiddelen ruimschoots aanwezig.

d. Open Data Door de nieuwe Wet open overheid (Woo) is toegang tot publieke informatie een recht van burgers. De Woo is in 2022 in werking getreden. Op het gebied van actieve openbaarmaking van Open Data is er nog veel werk te verrichten. Meer informatie is te vinden in paragraaf 3.1.

e. Strategie online Vanuit de gedachte 'Werken aan Digitale Dienstverlening 2.0’ is een project opgestart om gedurende een periode van zes maanden te werken aan de verbetering van onlinedienstverlening en het bepalen van een goede kanalenstrategie. Vanuit diverse teams zal er aansluiting worden gezocht om gezamenlijk tot een inrichting te komen. De eerste contouren zijn eind 2022 vastgesteld en in 2023 wordt hier een vervolg aan gegeven.

Acties Deelname aan het project Digitale Aanvraag Rijbewijs waardoor het rijbewijs rechtstreeks digitaal bij de RDW kan worden aangevraagd Vanaf maandag 1 augustus 2022 kunnen inwoners hun rijbewijs ook online bij de RDW aanvragen. Via onze sociale mediakanalen en een persbericht is hiervoor de nodige aandacht gevraagd. Op onze website staat alle informatie over het aanvraagproces en de voorwaarden. Online aanvragen bij de RDW kunnen alleen voor vernieuwingen en categorie uitbreidingen. De aanvraag voor het eerste rijbewijs moet altijd via de gemeente. Er zijn drie deelnemende fotografen in onze gemeente waar de inwoner terecht kan voor een digitale gezichtsopname die nodig is voor een online aanvraag. De aanvragen die bij de RDW worden gedaan, kunnen na twee werkdagen worden opgehaald bij ons aan de balie. De uitreiking verzorgen wij omdat er een goede identificatie moet plaatsvinden. De eerste maanden werd ongeveer 10 procent van alle rijbewijzen online aangevraagd, met in december een stijging naar 19 procent. Het digitaal aanvragen van een rijbewijs is een mooie aanvulling op onze dienstverlening. Dienstverlening verbeteren door Word- en PDF-formulieren om te zetten naar digitale aanvraagformulieren Alle processen van het Contactplein, waarvoor in het verleden Word en PDF-formulieren, nodig waren zijn gedigitaliseerd.

Via DigiD kan de inwoner bijvoorbeeld zijn verhuizing volledig digitaal doorgeven. Veel inwoners hebben de voorkeur om hun aangifte aan de balie te regelen. Als zij hiervoor formulieren nodig hebben dan verstrekken wij die aan de balie of sturen die op verzoek per post toe zodat ze thuis al ingevuld kunnen worden. Het uitwerken van onze digitale communicatiestrategie Wij streven ernaar alle producten van burgerzaken digitaal aan te bieden wanneer wettelijk toegestaan. Voor inwoners is het een fijne oplossing om hun zaken met de gemeente op die manier te regelen. We promoten het gebruik van de digitale dienstverlening zoveel mogelijk. De meerderheid van onze inwoners kiest er voor hun zaken persoonlijk aan de balie te regelen. Dat blijven wij uiteraard goed faciliteren. Verdere implementatie I-Burgerzaken (zoveel mogelijk digitaal werken) We willen zoveel mogelijk digitaal en papierloos werken. Dat doen we door het maximale uit IBurgerzaken te halen. De doorontwikkeling van I-Burgerzaken biedt daarvoor steeds meer mogelijkheden. Elk jaar evalueren we een aantal werkprocessen en kijken we wat we verder kunnen digitaliseren. Op die manier optimaliseren wij onze werkprocessen voortdurend.

86

2.4.2 Financieel overzicht Omschrijving

realisatie 2021

Primitief begroot 2022

Begroot na wijziging 2022

realisatie 2022 Verschil 2022

1.311

1.196

1.278

1.218

60 V

911

889

883

910

-27 N -5 N

Lasten Burgerzaken Basisregistratie vastgoed Lokale omroep

52

52

52

57

1.053

280

333

335

-2 N

Voorlichting

38

74

74

46

28 V

Totaal lasten

3.365

2.491

2.620

2.567

53 V 41 V

Bestuurlijke samenwerking

Baten Burgerzaken

703

706

706

747

Basisregistratie vastgoed

0

0

0

0

0

Lokale omroep

12

9

9

13

4V

Bestuurlijke samenwerking

38

0

0

0

0

Voorlichting

0

0

0

1

1V

Totaal baten

754

715

715

761

46 V

-2.611

-1.776

-1.905

-1.806

99 V

stortingen

0

0

0

0

0

onttrekkingen

0

0

0

0

0

Saldo voor bestemming Mutatie reserves

Totaal mutatie reserves Saldo na bestemming

0

0

0

0

0

-2.611

-1.776

-1.905

-1.806

99 V

Toelichting: N = nadelig verschil en V = voordelig verschil bedragen x € 1.000

Toelichting Op geen van de producten in het programma dienstverlening is er sprake van een afwijking boven € 100.000. De verschillen tellen op tot een voordeel van € 53.000 in de lasten en € 46.000 in de baten.

87

2.5 Programma Gevolgen gas- en zoutwinning en lokaal programma NPG We geven uitvoering aan het programma Gevolgen gas- en zoutwinning en het lokaal programma NPG.

Verdeling van de lasten Gevolgen gas- en zoutwinning en NPG 1%

37%

62%

Versterking

NPG

NPG provinciale aanvraag

2.5.1 Gevolgen gas- en zoutwinning Algemeen Onze inwoners hebben al decennia lang te maken met de gaswinning en de gevolgen hiervan. Het heeft lang geduurd voordat hiervoor erkenning was bij de overheid en de betrokken instanties. Sinds de zware beving van Huizinge in 2012 is het besef er dat het niet alleen om schade en overlast gaat, maar dat ook de veiligheid van onze inwoners in het geding is. Zij hebben hier niet om gevraagd. Desondanks hebben zij ermee te maken. Soms omdat hun woning moet worden versterkt, of omdat er schade is die verholpen moet worden. Door voortdurend wijzigend beleid en veranderende kaders is het dossier onnavolgbaar geworden. Als eerste overheid staat de gemeente dicht bij onze inwoners. Het perspectief van onze inwoners is de basis van wat we doen. Daar waar wij zelf een directe rol hebben, stellen wij ons in dienst van onze inwoners. Daar waar andere partijen een rol hebben, is het onze taak om het perspectief van de inwoner in te blijven brengen. De rol die de gemeente vanuit de wettelijke kaders heeft is echter beperkt. Inwoners verwachten daarom vaak meer van de gemeente dan dat we daadwerkelijk waar kunnen maken. Hierover zijn we in gesprek met de staatssecretaris. Vanuit het Programma Gevolgen Gaswinning werken we op integrale wijze aan de verschillende onderwerpen en zaken die met elkaar samenhangen.

De ondergrond Op basis van de Mijnbouwwet is de gemeente één van de wettelijke adviseurs van de staatssecretaris. Dit betekent dat er bij de jaarlijkse cyclus van vaststelling van de gaswinning meerdere momenten zijn dat de gemeente invloed probeert uit te oefenen op zowel de hoogte van als op de randvoorwaarden bij de winning. In 2022 nam de staatssecretaris twee keer een wijzigingsbesluit op het vaststellingsbesluit over 2021-2022. Dit had te maken met de ontstane vertragingen van de bouw van de Stikstofinstallatie Zuidbroek II en de gevolgen van de oorlog in Oekraïne. Deze wijzigingsbesluiten hebben we kritisch gevolgd en voorzien van zienswijzen. Ditzelfde geldt ook voor het vaststellingsbesluit over het gasjaar 2022-2023 dat in september 2022 werd vastgesteld. Dit is het eerste besluit dat uitgaat van "minimum flow"; een winningsniveau dat

88

wordt bepaald door het operationeel houden van de installaties op het veld in plaats van de winning vanwege leveringszekerheid. Dit is een belangrijke stap in de daadwerkelijke sluiting van het Groningenveld. We hebben beroep aangetekend bij de Raad van State, omdat de staatssecretaris geen risicoanalyse had opgenomen die hoort bij het vastgestelde winningsniveau. Dit heeft ertoe geleid dat de staatssecretaris alsnog een risicoanalyse heeft laten uitvoeren en toegezegd heeft de extra adressen die op basis hiervan beoordeeld moeten worden, toe te voegen aan de versterkingsopgave. Schade Onze rol in individuele schadetrajecten is beperkt. De afhandeling van schade als gevolg van de gaswinning uit het Groningenveld valt onder Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG). Schade als gevolg van andere gasvelden en andere vormen van mijnbouw (zoals zoutwinning) ligt bij de Commissie Mijnbouwschade. Met IMG wordt periodiek gesproken over voortgang en ontwikkelingen. Daar waar inwoners in de knel raken proberen we te helpen, vaak door te bemiddelen tussen IMG en inwoner. Bij acuut onveilige situaties (AOS) hebben wij een rol vanuit vergunningverlening en soms ook omdat er meer kan spelen dan alleen schade, zoals sociaal-maatschappelijke problemen. Versterking Inwoners van onze gemeente moeten net zo veilig kunnen wonen als inwoners elders in ons land.

Dit is vertaald in een wettelijke veiligheidsnorm van 10-1 (de individuele kans om te overlijden als gevolg van het instorten van een gebouw door een aardbeving mag niet groter zijn dan één op de 100.000). Gebouwen die niet voldoen aan deze norm, moeten worden versterkt. In onze gemeente zijn er ruim 3.200 adressen (grotendeels woningen) die onderzocht moeten worden in het kader van de veiligheidsnorm. Nationaal Coördinator Groningen (NCG) is hiervoor verantwoordelijk. De prioritering is geregeld in het besluit Versterken Gebouwen Groningen en de (nog niet vastgestelde) Tijdelijke wet Groningen, onderdeel versterking geregeld. De gemeente prioriteert op basis van de kaders die door de staatssecretaris zijn vastgesteld. Dit wordt jaarlijks beschreven en vastgesteld in het Lokaal Plan van Aanpak. De gemeente heeft een belangrijke faciliterende rol bij de versterking. Er moeten ruimtelijke procedures worden doorlopen (ook voor de realisatie van tijdelijke huisvesting) en ook de (ondergrondse) infrastructuur en het openbaar gebied moeten worden aangepast als gevolg van de versterking. Dat speelt met name in de gebieden (dorpen) waar de versterking zich concentreert. Voor 89 adressen in Overschild, de zogenoemde batch 1588, zorgt de gemeente ervoor dat de budgetten voor sloop-nieuwbouw of versterken bij de eigenaren komen. Dit gebeurt via een subsidieregeling.

Bij problemen rondom deze budgetten wordt maatwerk toegepast. Ondersteuning inwoners Naast het behartigen van collectieve belangen willen we ook individuele inwoners ondersteunen die vastlopen in schade- en/of versterkingstrajecten. In 2022 hebben we daarom aardbevingsconsulenten aangetrokken die inwoners ondersteunen en adviseren. Daarnaast is er extra inzet vanuit het sociaal team voor sociaal emotionele ondersteuning. Vanuit de regionale Tafel Sociaal en Gezondheid wordt gewerkt aan het verder uitwerken van bewonersondersteuning. Wij werken hierin ook samen met de Commissie Bijzondere Situaties en met het Interventieteam van NCG en IMG. Scholenprogramma Wij geven uitvoering aan het convenant aardbevings- en toekomstbestendige scholenbouw Groningen. In dit convenant wordt de versterking van schoolgebouwen gecombineerd met het toekomstbestendig maken ervan. In onze gemeente gaat dit om dertien nieuwbouwprojecten en zes versterkingsprojecten. Een groot deel van deze projecten is inmiddels opgeleverd en afgerond. Zoutwinning Vanwege de samenhang tussen gaswinning uit het Groningenveld en de winning van zout door Nedmag (gestapelde mijnbouw), zijn de gevolgen van de zoutwinning ook onderdeel van het Programma Gevolgen Gaswinning. In 2022 zijn we, samen met een aantal andere partijen, in beroep gegaan tegen het instemmingsbesluit op het Winningsplan Nedmag 2018.

De uitspraak in deze beroepszaak was in september 2022. De rechter besloot het instemmingsbesluit te vernietigen evenals één van de beide omgevingsvergunningen. Eind 2022 is de bestaande overeenkomst tussen Nedmag en de betrokken overheden vernieuwd. Met deze overeenkomst is de vergoeding van schade geregeld die aan gemeentelijke eigendommen ontstaat als gevolg van de zoutwinning.

89

Doelstellingen a. Alle gebouwen binnen de versterkingsopgave zo snel mogelijk beoordelen De versterkingsopgave in onze gemeente bestaat op dit moment uit ruim 3.200 adressen. Van deze adressen is de kans aanwezig dat ze niet voldoen aan de veiligheidsnorm. Dit wordt beoordeeld door NCG. Vervolgens moeten gebouwen die niet voldoen aan de veiligheidsnorm worden versterkt.

Acties In het Lokaal Plan van Aanpak 2023 staat het programma voor opname en beoordelen voor 2023. Dit is de opdracht aan NCG voor die periode. NCG voert het opnemen en beoordelen van gebouwen uit op basis van het Lokaal Plan van Aanpak dat jaarlijks wordt vastgesteld door uw raad. In 2022 werkte NCG op basis van het Lokaal Plan van Aanpak 2021-2022. De opdracht hieruit was het opnemen en beoordelen van 1.036 adressen. Dit aantal is door NCG gerealiseerd. Het totaal aantal beoordeelde adressen in onze gemeente stond eind 2022 op 2.371 van de totaal 3.291 adressen. Hiermee is een belangrijke stap gezet om de doelstelling te behalen.

b. Gebouwen waar nodig zo snel mogelijk versterken Wanneer een gebouw niet aan de veiligheidsnorm voldoet, is het belangrijk dat deze zo snel mogelijk veilig wordt gemaakt.

Acties Ruimte creëren zodat er meer adressen gelijktijdig kunnen worden versterkt In het Lokaal Plan van Aanpak 2021-2022 heeft NCG opdracht gekregen om 350 adressen tot uitvoering te brengen (dus uitvoering van de versterkingsmaatregelen). Hiervan zijn circa 260 adressen tot uitvoering gebracht. Dit verschil komt vooral doordat een deel van de eigenaren van deze adressen heeft gekozen voor herbeoordeling en daarmee een eventuele uitvoering later pas plaatsvindt. Ook bleek dat een deel van de adressen voldeed aan de norm. Deels konden alternatieve adressen worden uitgevoerd, maar onvoldoende om het totale aantal te halen. Het totaal aantal adressen in onze gemeente, waar eind 2022 een begin is gemaakt met de uitvoering van de versterkingsmaatregelen, staat op 1.022. Dit begint met het ontwerpen van de maatregelen en het plannen samen met de eigenaren. Inmiddels zijn 983 adressen daadwerkelijk afgerond (inclusief adressen die na beoordeling op norm bleken).