03. Begroting 2023-2026 Midden-Groningen
Tekst van het document
Niet alleen inwoners worden slachtoffer, cybercriminelen en hackers richten zich ook op bedrijven, (lokale) overheden en instellingen. Maatschappelijke onrust We zien maatschappelijke onrust rondom de gas- en zoutwinning, wind- en zonneparken, de stikstofproblematiek en corona. Er ontstaan steeds meer groepen in de samenleving die zich op diverse wijze laten horen. Het verspreiden van desinformatie kan leiden tot maatschappelijke ontwrichting en polarisatie: het versterken van tegenstellingen tussen (groepen) mensen. Doelstellingen a. Aanpak georganiseerde en ondermijnende criminaliteit • Vergroten van de weerbaarheid tegen ondermijnende criminaliteit; • Verbeteren van de informatiepositie; • Inzetten op zichtbaarheid en interventiekracht.
23
Acties • • •
• • • •
Creëren van bewustwording door informatie- en kennissessies te organiseren voor de gemeentelijke organisaties, inwoners en ondernemers. Dat heeft een preventieve werking en leidt tot meer signalen; Investeren in het verstevigen van publieke en private (regionale) samenwerking, bijvoorbeeld in een aanpak van de buitengebieden, bedrijventerreinen en vakantieparken; Versterken van onze informatiepositie door gegevens te koppelen uit de gemeentelijke systemen en informatie te delen in de casustafel ondermijning. Met de toepassing van dataanalyse creëren we met onze partners inzicht in de patronen, structuren en risicoindicatoren van georganiseerde ondermijnende criminaliteit. Dit zorgt voor een (gebiedsgerichte) prioritering in de veiligheidsaanpak; Inventarisatie naar de aard en de omvang van cybercriminaliteit in Midden-Groningen. Vervolgens bepalen op welke doelgroepen de aanpak op bewustwording en vergroten van de cyberweerbaarheid gericht moet zijn; Gerichte handhavingsacties op basis van een (fenomeen)analyse, lokaal of in RIEC-verband. Het inzetten van bestuurlijke interventies zoals toepassing van de Wet Damocles (artikel 13b Opiumwet) en de Wet Victoria (artikel 174a Gemeentewet); Het risico gestuurd toepassen van de wet Bevordering Integriteitsbeoordeling door het openbaar bestuur (Bibob) als (preventief) bestuursrechtelijk instrument.
b. Effectieve verbinding veiligheid en zorg • Het realiseren van een goede verbinding tussen veiligheids- en (jeugd)zorgprofessionals; • Escalatie in overlast- en zorgsituaties zoveel als mogelijk voorkomen; • Het verminderen en bestrijden van overlast gevend of crimineel gedrag van (groepen) jongeren; • Voorkomen van jonge aanwas in de ondermijnende en georganiseerde criminaliteit. Acties • • • •
•
Werken aan een effectieve verbinding tussen veiligheid en zorg door gezamenlijk te werken aan beleidsontwikkeling, prioriteiten te bepalen, het uitwisselen van kennis en expertise. Dit vraagt om een goed samenspel op bestuurlijk en ambtelijk niveau; Integrale aanpak op personen met overlast gevend en crimineel gedrag volgens het AVE model (aanpak voorkomen escalatie) waarbij veiligheid in het geding is; Integrale aanpak op problematische jeugd(groepen) om overlast gevend of crimineel gedrag tegen te gaan; Met partners die actief zijn op het gebied van zorg, ondersteuning, opvang en veiligheid zorgen we dat de keten jeugd en veiligheid als geheel optimaal functioneert. De aanpak richt zich op het individu, het gezin, de school, leeftijdsgenoten (groepen) en richt zich op de omgeving van thuis-straat-school; Samen met het sociaal domein inzetten op preventieve activiteiten ter voorkoming van jonge aanwas in de ondermijnende en georganiseerde criminaliteit. Daarbij maken we gebruik van de deskundigheid van Halt en het RIEC met voorlichtingscampagnes en bewustwordingscampagnes.
c. Veilige woon- en leefomgeving Veiligheid in dorpen en wijken op peil houden en waar nodig vergroten. Acties • • • •
Blijvend inzetten op bestuurlijke maatregelen als huisverboden en gebiedsverboden om geweld en overlast te stoppen; Vanuit de invalshoek van veiligheid bijdragen aan een aanpak op de problematiek van verpauperde panden met kamerverhuurbeleid en toezicht en handhaving; Samen met ketenpartners inzetten op (preventieve) acties voor veel voorkomende criminaliteit; Het inzetten van handhaving op basis van meldingen en op aandachtslocaties; 24
•
•
Een aanpak op oud en nieuw met een mix aan preventiemaatregelen: in samenwerking met bewoners zorgen voor een veilige situatie in wijken en dorpen, voorkomen van overlast door jongeren en afvalverbranding. Indien noodzakelijk repressief optreden met het inzetten van bestuurlijke maatregelen; (Door)ontwikkelen van datagericht werken; onderzoek doen naar een adequate wijze om zicht te krijgen op de omvang van diverse veiligheidsproblematiek in de gemeente.
d. Maatschappelijke onrust of verdeeldheid bij overheidsbeslissingen Maatschappelijke onrust zoveel als mogelijk voorkomen en verminderen. Acties •
• •
Vroegtijdig in contact zijn met inwoners en belangengroeperingen die geconfronteerd worden met een overheidsbeslissing met effect op de leefomgeving. Serieus nemen van vragen en bezorgdheid, de aangedragen alternatieven door bewoners en streven naar een eerlijke verdeling van lusten en lasten; Gerichte samenwerking met diverse partijen om onrust en polarisatie vroegtijdig te signaleren, te monitoren en in goede banen te leiden; Om te voorkomen dat mensen overgaan tot radicaal gedrag realiseren we duurzame interventies samen met maatschappelijke organisaties en de veiligheidsketen.
2.1.6 Fysieke leefbaarheid Inleiding De openbare ruimte is dé plek waar onze bewoners, ondernemers en bezoekers elkaar ontmoeten, naar het werk gaan, spelen, sporten en ontspannen. In deze openbare ruimte bevinden zich onze kapitaalgoederen zoals wegen, bruggen, parken, speelplaatsen, lantaarnpalen en stoplichten. Naast het dagelijks beheer en onderhoud in de openbare ruimte, realiseren we ook nieuwe projecten. Het gaat dan bijvoorbeeld om de versterkingsopgave, diverse fases van de wijken Gorecht en Vosholen, de te ontwikkelen zonneparken en het scholenprogramma. We blijven verbeteren, bijvoorbeeld door een volledige en actuele meerjarenonderhoudsplanning op te stellen, waarbij we goed kijken naar wat op welke plek nodig is. We vinden een goed onderhouden openbare ruimte belangrijk. We leggen uw raad binnenkort plannen voor over hoe we invulling geven aan de extra € 2 miljoen voor het beheer en onderhoud van onze openbare ruimte. Ambitie: Een fijne omgeving draagt bij aan een prettig gevoel voor iedereen We willen de openbare ruimte beheren en onderhouden zodat deze ‘schoon, heel, veilig en duurzaam’ is. De gemeente Midden-Groningen wordt een gemeenschap waarin inwoners, ondernemers en bezoekers tevreden zijn over de openbare ruimte en waar zij medeverantwoordelijk zijn voor de leefbaarheid van hun dorp of wijk.
Daar waar de gemeente verantwoordelijk blijft voor het basisbeheer en -onderhoud, kan in een gebiedsgerichte samenwerking met partners een 'plus' geleverd worden. De openbare ruimte gaan wij voorbereiden op de opgaven die klimaatverandering met zich meebrengt. Dit zal met name gericht zijn op het voorkomen van wateroverlast en hittestress. Trends en indicatoren De kosten voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte nemen toe vanwege de stijgende prijzen in de markt. Dit wordt mede veroorzaakt door schaarste in producten/grondstoffen en de situatie in de Oekraïne. Er vindt een steeds betere scheiding plaats van het afval door inwoners.
25
Doelstellingen a. Afval: We geven uitvoering aan het vastgestelde beleidsplan Door uitvoering te geven aan het beleidsplan werken we aan een nog betere afvalscheiding, afvalinzameling en dienstverlening. Daarnaast zijn we bezig met een evaluatie van het afvalbeleid. Met de uitkomsten gaan we in 2023 aan de slag. Daarnaast maken we een plan voor de toekomst van de afvalbrengpunten. Acties • • •
Implementeren van een aangepaste en efficiëntere afvalinzameling; Stimuleren afvalscheiding onder andere met behulp van de afvalcoaches; Uitwerken van de conclusies en aanbevelingen vanuit de evaluatie van het afvalbeleid.
b. Groen, zwerfafval en spelen: Onderhoud en beheer uitvoeren volgens het vastgestelde rapport en beleidsplan spelen Groen en spelen: We onderzoeken de mogelijkheden en vernieuwen het beleidsplan die we voorleggen aan uw raad. We beheren en onderhouden de speeltoestellen op basis van jaarlijkse inspecties zodat deze veilig blijven. Zwerfafval: De afgelopen jaren hebben we samen met de afvalcoaches veel bereikt. De subsidie voor deze aanpak stopt met ingang van 2023. Om de huidige aanpak te borgen maken we een plan dat we voorleggen aan de gemeenteraad. Acties • • •
Uitvoeren inspecties beeldkwaliteit; Uitvoeren inspecties speeltoestellen; Uitvoering geven aan projecten zoals Oosterpark, Drevenbos en Dorpspark de Akkers.
c. We beheren en onderhouden de kunstwerken en beschoeiingen We hebben de civiele kunstwerken (bruggen en tunnels) en beschoeiingen langs watergangen in beeld gebracht en geïnspecteerd. Deze gegevens en uitkomsten vormen de basis voor het op te stellen beleid. Dit willen we in 2023 aanbieden aan uw raad. We gaan kunstwerken en beschoeiingen aanpakken met de aangevraagde kredieten. Acties • • •
Onderhouden van onze kunstwerken zodat deze veilig blijven; Opstellen van een integrale meerjaren onderhoudsplanning/beheerplan; Uitwerken van het vastgestelde beleid.
d. We beheren en onderhouden de openbare verlichting volgens het vastgestelde beleidsplan We zijn onze openbare verlichting, zoals lantaarnpalen, aan het vernieuwen en verduurzamen. Hiermee besparen we energie en verminderen we de CO2. Een bepaald soort lamp is niet meer te verkrijgen, waardoor we deze versneld moeten vervangen. Acties • •
Vervangen PL-lampen Uitvoeren meerjaren vervangingsplan
26
e. We beheren en onderhouden het riolenstelsel volgens het vastgestelde afvalwaterbeleidsplan We geven uitvoering aan het vastgestelde plan voor het beheer en onderhoud van het riolenstelsel. We werken op het gebied van duurzaam waterbeheer samen met Groninger gemeenten, de gemeenten uit de kop van Drenthe, het waterbedrijf Groningen en de waterschappen Hunze en Aa’s en Noorderzijlvest. In 2022/2023 wordt de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie (hoe gaan we om met de klimaatverandering) ter besluitvorming voorgelegd aan uw raad. We onderzoeken de mogelijkheid om via een subsidie mensen te stimuleren meer groen en minder stenen in hun tuin aan te brengen. Zo loopt het water makkelijker weg bij een stevige regenbui en blijft de tuin koeler op hete dagen. Acties • • • • •
Afsluiten van raamovereenkomsten renovatie, reiniging en inspectie; Opstellen beheerplan kolken en vegen; Opstellen beleidsplan Water; Opstellen uitvoeringsagenda klimaatadaptatie; Opzetten van risicogericht beheer.
f. We beheren en onderhouden onze wegen volgens de beleidsplannen Wegen en Gladheidsbestrijding We beheren en onderhouden onze wegen zodat deze veilig zijn. Soms doen we dit in het gebied waar de versterkingsopgave loopt. De versterkingsopgave heeft voorrang op het reguliere onderhoud aan wegen. Dit leidt soms tot uitstel van het reguliere onderhoud. Daarnaast houden we in de winter onze wegen veilig door zout te strooien. In deze begroting stellen we hier meer middelen voor beschikbaar, omdat het budget de afgelopen jaren te weinig was. Indicatoren Kwaliteitsniveau wegen op basis van CROW-kwaliteitsniveau (A+, A, B, C, D). CROW is een stichting die zich bezighoudt met hoe de openbare ruimte eruitziet. Acties • • • • • •
Het afsluiten van een raamovereenkomst groot onderhoud elementen verharding; Het afsluiten van een raamovereenkomst groot onderhoud asfalt; Het opstellen meerjaren onderhoudsplanning; Het uitvoeren van een inspectie naar hoe onze wegen er op het eerste gezicht uitzien; Het uitvoeren van een onderzoek naar hoe lang onze wegen nog goed zijn; Het uitwerken inspecties halfverharding (zoals grind) naar een beheerplan.
27
2.1.7 Verplichte beleidsindicatoren (BBV) Indicatoren De verplichte beleidsindicatoren zijn opgenomen in onderstaande tabel. Naam indicator
Eenheid
Verwijzingen Halt
Aantal per 1.000 jongeren
Winkeldiefstallen
Geweldsmisdrijven
Diefstallen uit woning
Vernielingen en beschadigingen in de openbare ruimte
Niet-sporters
Omvang huishoudelijk restafval
Hernieuwbare elektriciteit
Nieuwgebouwde woningen
Aantal per 1.000 inwoners
Aantal per 1.000 inwoners
Aantal per 1.000 inwoners
Aantal per 1.000 inwoners
%
Kg/inwoner
%
Aantal per 1.000 woningen
Peiljaar
M-G
Nederland
2018
11,0
12,0
2019
8,0
13,0
2020
9,0
11,0
2021
8,0
8,0
2018
0,9
2,2
2019
0,5
2,3
2020
0,7
2,0
2021
0,8
1,8
2018
4,7
4,8
2019
4,0
4,9
2020
3,4
4,6
2021
3,3
4,3
2018
1,7
2,5
2019
2,3
2,3
2020
1,0
1,8
2021
1,8
1,3
2018
5,3
5,4
2019
6,1
5,9
2020
6,0
6,3
2021
5,8
6,1
2012
-
46,7%
2016
57,9%
48,7%
2020
59,7%
49,3%
2021
-
-
2017
195
180
2018
-
174
2019
-
161
2020
137
170
2021
166
-
2017
3,6%
16,3%
2018
4,9%
17,6%
2020
33,9%
26,9%
2018
5
8,6
2019
1,5
9,1
2020
9,9
8,8
2021
5,4
8,9
28
2.1.8 Financieel overzicht Dorpen en Wijken Bedragen x €1.000 Omschrijving
Realisatie 2021
Begroting na wijziging 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Lasten Openbare ruimte
8.183
8.395
8.514
8.725
8.743
8.732
Cultuur
5.886
6.050
6.269
6.399
6.511
6.666
Sport
3.878
4.630
4.199
4.190
4.220
4.306
Openbaar groen
5.698
6.649
5.512
5.537
5.818
5.900
Riolering
4.585
4.315
4.203
4.190
4.189
4.206
Afval
6.954
7.459
7.123
7.228
7.190
7.306
Milieu
2.351
3.086
2.412
2.446
2.481
2.503
Begraafplaatsen Totaal Lasten
548
505
512
512
521
533
38.084
41.090
38.743
39.229
39.674
40.152
514
351
359
359
336
336
Baten Openbare ruimte Cultuur
456
564
434
434
434
434
Sport
1.878
1.476
1.469
1.329
1.329
1.329
Openbaar groen
190
92
133
133
133
133
Riolering
5.640
5.649
5.636
5.636
5.655
5.681
Afval
7.929
7.683
7.985
8.172
8.172
8.190
Milieu
129
576
0
0
0
0
Begraafplaatsen
470
423
362
362
362
362
Totaal Baten
17.206
16.813
16.379
16.426
16.421
16.465
Saldo voor bestemming
-20.878
-24.276
-22.364
-22.803
-23.252
-23.687
8
0
0
0
0
0
Milieu
350
0
0
0
0
0
Totaal Stortingen
358
0
0
0
0
0
Openbare ruimte
56
255
0
0
0
0
Cultuur
158
225
0
0
0
0
Sport
71
297
21
13
4
4
Openbaar groen
6
453
3
3
3
3
Stortingen Openbaar groen
Onttrekkingen
Milieu
641
0
0
0
0
0
Totaal Onttrekkingen
932
1.230
24
16
7
7
Totaal mutatie reserves
574
1.230
24
16
7
7
-20.304
-23.046
-22.339
-22.788
-23.246
-23.680
Saldo na bestemming
Toelichting In de financiële toelichting wordt de afwijking verklaard tussen de begroting 2023 en de begroting 2022. Het nadelig saldo van de lasten en baten op het programma Dorpen en wijken 2023 is afgenomen met € 1,91 miljoen ten opzichte van begroting 2022. Het nadelig saldo na mutatie reserves is afgenomen met € 707.000. We lichten per product de belangrijkste wijzigingen toe.
29
Openbare ruimte Het saldo bij het product Openbare ruimte na reservemutaties is ten opzichte van 2022 met € 366.000 verslechterd. De lasten zijn met € 119.000 gestegen, de baten zijn met € 8.000 gestegen en de onttrekking aan de reserve is met € 255.000 afgenomen. Lasten (€ 119.000 nadelig): In 2023 is het budget voor gladheidsbestrijding structureel verhoogd met € 100.000. Indexering van budgetten met meerjarige contractuele verplichtingen voor onder andere openbare verlichting, wegen en kunstwerken leidt tot een nadeel van € 0,12 miljoen. Verder leidt de toerekening van personele lasten door een hogere indexatie voor loonkosten dan in de ongewijzigd beleid begroting 2023 is opgenomen tot een nadeel van € 51.000. Het restant van de toegenomen lasten komt door hogere kapitaallasten van € 140.000 met betrekking tot uit te voeren investeringen in de openbare ruimte. Tot slot zijn in 2022 incidentele middelen voor wegen met betrekking tot de overhevelingsvoorstellen jaarrekening in de begroting verwerkt. Deze middelen hebben we in de begroting 2023 niet meer opgenomen. Dit leidt tot een lastendaling van € 255.000. Overige afwijkingen in de lasten tellen op tot een voordeel van € 31.000.
Baten (€ 8.000 voordelig): We verwachten ten opzichte van de begroting 2022 onder andere een hogere parkeervergoeding voor de Hooge Meeren en meer inkomsten uit de bediening van kunstwerken (Turfvaart naar Toervaart). Mutaties reserves (€ 255.000 nadelig): In 2022 zijn incidentele middelen voor wegen met betrekking tot de overhevelingsvoorstellen jaarrekening uit de algemene reserve onttrokken en in de begroting verwerkt. Deze onttrekking hebben we in de begroting 2023 niet meer opgenomen. Dit leidt tot een nadeel van € 255.000. Cultuur Het saldo bij het product Cultuur na reservemutaties is ten opzichte van 2022 met € 580.000 verslechterd. De lasten zijn met € 220.000 gestegen, de baten met € 130.000 gedaald en de onttrekking aan de reserve is met € 225.000 afgenomen. Lasten (€ 220.000 nadelig): In 2022 is de subsidievaststelling Kielzog incidenteel € 250.000 lager vastgesteld, als gevolg van corona. Het betreft een structurele subsidierelatie en de verwachting is dat in 2023 geen sprake zal zijn van een (incidenteel) voordeel. Inclusief de indexatie van het budget cultuurcentra leidt dit tot een nadeel van € 285.000.
Verder leidt de toerekening van personele lasten voor leefbaarheid en cultuur erfgoed door onder andere een hogere indexatie voor loonkosten dan in de ongewijzigd beleid begroting 2023 is opgenomen tot een nadeel van € 72.000 en de indexering van het budget mediabibliotheek tot een nadeel van € 42.000. Het restant van de toegenomen lasten komt door hogere onderhoudskosten vastgoed musea. Dit leidt tot een lastentoename van € 26.000. Tot slot zijn in 2022 incidentele middelen voor de kerkenvisie cultureel erfgoed (€ 75.000) en coronacompensatie culturele instellingen (€ 150.000) met betrekking tot de overhevelingsvoorstellen jaarrekening in de begroting verwerkt. Deze middelen hebben we in de begroting 2023 niet meer opgenomen. Dit leidt tot een lastendaling van € 225.000. Overige afwijkingen in de lasten tellen op tot een nadeel van € 19.000. Baten (€ 130.000 nadelig): Ten opzichte van de begroting 2022 verwachten we in 2023 € 130.000 minder huurinkomsten onroerende zaken vastgoed culturele instellingen te ontvangen. Mutaties reserves (€ 225.000 nadelig): In 2022 zijn incidentele middelen voor de kerkenvisie cultureel erfgoed (€ 75.000) en coronacompensatie culturele instellingen (€ 150.000) met betrekking tot de overhevelingsvoorstellen jaarrekening uit de algemene reserve onttrokken en in de begroting verwerkt.
Deze onttrekking hebben we in de begroting 2023 niet meer opgenomen. Dit leidt tot een nadeel van € 0,23 miljoen. Sport Het saldo bij het product Sport na reservemutaties is ten opzichte van 2022 met € 148.000
30
verbeterd. De lasten zijn met € 431.000 afgenomen, de baten zijn met € 7.000 gedaald en de onttrekking aan de reserve is met € 276.000 afgenomen. Lasten (€ 431.000 voordelig): De lasten voor het sportakkoord worden niet langer meegenomen in de raming door het beëindigen van deze regeling. Dit heeft een positief effect van € 192.000. De lasten (€ 74.000) die gemoeid zijn met de niet commerciële verhuur van het zwembad zijn op nul gesteld. De afgelopen jaren was het resultaat hiervan nihil. Door lagere afschrijvingslasten bij de kunstgrasvelden vallen de lasten € 28.000 lager uit. Bij de sportvelden zijn de lasten met € 39.000 lager. De overige € 98.000 heeft betrekking op het taakveld vastgoed sportaccommodaties. Voor 2022 werd hier nog rekening gehouden met sloop- en opruimingskosten, maar in 2023 is dat niet meer van toepassing. Baten (€ 7.000 nadelig): De baten bij het zwembad zijn € 84.000 lager geraamd dan voorheen. Dit heeft te maken met de terugloop van zwemabonnementen, recreatief zwemmen en geen niet commerciële verhuur van het zwembad. Daaraan gekoppeld heeft dit weer een negatief effect op de horecaopbrengsten van € 23.000. Voor het sportakkoord zijn in 2023 geen baten (€40.000) geraamd. De specifieke uitkering voor stimulering sport is verhoogd van € 500.000 naar 640.000 op basis van ervaringscijfers van voorgaande jaren.
Mutaties reserves (€ 276.000 nadelig): Binnen Sport wordt deze daling veroorzaakt door het beëindigen van het sportakkoord van € 152.000 en door de aanvraag NPG Plus op Sport in 2022 ter hoogte van € 124.000. Openbaar groen Het saldo bij het product Openbaar groen na reservemutaties is ten opzichte van 2022 met € 728.000 verbeterd. De lasten zijn met € 1,14 miljoen afgenomen, de baten met € 41.000 toegenomen en de onttrekking aan de reserve is met € 450.000 afgenomen. Lasten (€ 1,14 miljoen voordelig): In de begroting 2023 voor het product Openbaar groen houden we nog geen rekening met het beleidsplan waar op dit moment aan gewerkt wordt. Dit beleidsplan geeft invulling aan de stelpost van € 2 miljoen die wij in ons collegeakkoord hebben gereserveerd voor investeringen in de openbare ruimte én openbaar groen. De stelpost zal niet in zijn geheel worden ingezet voor groen, maar wel voor een substantieel deel. Als gevolg van de vaststelling van dit beleidsplan zullen de budgetten naar alle waarschijnlijkheid verhoogd worden. Dit betekent dat het voordeel op de lasten, zoals we dat nu zien in vergelijking met de budgetten van 2022, zal verdwijnen. De lasten zoals ze nu zijn opgenomen zijn namelijk in lijn met de beleidsarme begroting. Daarnaast wordt € 450.000 van het voordeel verklaard doordat de incidentele aanvulling voor groen in 2022 vervalt.
Zoals hiervoor beschreven zal deze later als structurele component terugkomen. Ook de incidentele middelen, totaal € 173.000, voor de planvorming voor de openbare ruimte en de zwemplas Botjes Zandgat vervallen in 2023. Baten (€ 41.000 voordelig): Ten opzichte van de begroting 2022 verwachten we in 2023 € 36.000 meer inkomsten uit de verkoop grond snippergroen en verkoop van houtsnippers te ontvangen en uit overige onderdelen openbaar groen € 6.000. Mutaties reserves (€ 450.000 nadelig): Uw raad heeft bij de slotbegrotingswijziging 2021 een incidentele verhoging van € 450.000 vastgesteld voor het onderhoud van openbaar groen in 2022. Deze incidentele middelen zijn in lijn met de voorjaarsnota 2022 in de begroting 2022 verwerkt met als dekking een onttrekking aan de Algemene Reserve. Deze onttrekking hebben we in de begroting 2023 niet meer opgenomen. Dit leidt tot een nadeel € 450.000.
Riolering Het saldo bij het product Riolering na reservemutaties is ten opzichte van 2022 met € 99.000 verbeterd. De lasten zijn met € 112.000 afgenomen en de baten zijn met € 13.000 afgenomen.
31
Lasten (€ 112.000 voordelig): De storting in de voorziening is met € 381.000 afgenomen. Dit leidt tot een lastendaling van € 381.000. Genoemde heeft te maken met een toename van toegerekende kosten aan de rioolheffing. Het gaat om hogere toegerekende personele lasten team belastingen van € 121.000 en een hogere indexatie voor loonkosten dan in de ongewijzigd beleid begroting 2023 is opgenomen van € 17.000. Verder zijn diverse budgetten geïndexeerd en de begroting onderhoudskosten van onder andere het ledigen van kolken en het verbruik van energiekosten gemalen bijgesteld. Hierdoor zijn de toegerekende kosten met € 151.000 gestegen. Tot slot leidt de lagere toegerekende kapitaallasten met betrekking tot investeringen tractie en verzekeringen tractie tot een voordeel van € 29.000. Overige afwijkingen in de lasten tellen op tot een nadeel van € 10.000. Bovengenoemde betreft de directe kosten van het taakveld riolering. In de paragraaf lokale heffingen wordt de kostendekkendheid van het tarief weergegeven. Daarin staan ook de toe te rekenen kosten die niet op het taakveld riolering staan. Baten (€ 13.000 nadelig): De baten zijn neerwaarts bijgesteld als gevolg van een lagere raming van het aantal objecten rioolheffing en IBA’s bij gelijkblijvend tarief (€ 25.000 nadeel). Daar tegenover verwachten we in 2023 meer inkomsten uit de gebruikersheffing bedrijven van € 12.000.
Afval Het saldo bij het product Afval na reservemutaties is ten opzichte van 2022 met € 640.000 verbeterd. De lasten zijn met € 340.000 afgenomen en de baten met € 302.000 toegenomen. Lasten (€ 340.000 voordelig): De lastendaling komt met name door de in de ongewijzigd beleid begroting 2023 opgenomen stelpost efficiency bezuiniging kostendekkendheid afvalstoffenheffing van € 750.000. Daarnaast verwachten we in 2023 met betrekking tot het brengstation een lastendaling van € 74.000. Dit komt met name door lagere verwerkingskosten GFT in verband met een contractvoordeel en lagere kosten afvoer hout door de energiecrisis. Verder zijn er door het vervallen van de subsidie vergoeding NEDVANG voor het project zwerfafval in 2023 geen lasten meer begroot (€ 71.000). Ook zijn er hogere toegerekende lasten. Het gaat om personele lasten team belastingen van € 232.000 en een hogere indexatie voor loonkosten dan in de ongewijzigd beleid begroting 2023 is opgenomen van € 24.000. Verder zijn er hogere kosten van € 182.000 voor het inzamelen van grofvuil en papier door hogere verwerkingskosten en inzet extern personeel voor de routes inzamelen PMD (plastic verpakkingen, metalen verpakkingen (blik) en drankpakken) en papier. Daarnaast zijn de lasten van het composteren met € 84.000 toegenomen. Dat komt door een toename van de hoeveelheid GFT afval.
Dit leidt tot hogere verwerkingskosten GFT afval en inzet personeel. Overige afwijkingen in de lasten tellen op tot een nadeel van € 38.000, waar onder een kostenstijging van tractie materieel afval. Bovengenoemde betreft de directe kosten van het taakveld afval. In de paragraaf lokale heffingen wordt de kostendekkendheid van het tarief weergegeven. Daarin staan ook de toe te rekenen kosten die niet op het taakveld afval staan. Baten (€ 302.000 voordelig): De baten voor de afvalstoffenheffing zijn voor 2023 met € 400.000 naar boven bijgesteld. Genoemde door uw raad genomen besluit om het tarief van de afvalstoffenheffing van 2021 tot en met 2024 stapsgewijs te verhogen met 5% per jaar om de kostendekking te verbeteren en deze gelijkelijk te verdelen over vastrecht (aantal aansluitingen) en het variabel deel (aantal ledigingen). Daarnaast verwachten we een voordeel op de inzameling van overige afvalstromen zoals grofvuil, papier en karton van € 119.000 door een hogere vergoeding. Verder vervalt de subsidie vergoeding NEDVANG in 2023, dit leidt tot een nadeel van € 71.000. In 2022 wordt in totaal voor € 414.000 onttrokken aan de egalisatievoorziening afval en in 2023 neemt dit in de begroting 2023 bij ongewijzigd beleid af tot € 269.000. Dit leidt tot een nadeel van € 145.000.
Milieu Het saldo bij het product Milieu na reservemutaties is ten opzichte van 2022 met € 98.000 verbeterd, de lasten zijn met € 674.000 afgenomen en de baten met € 576.000 afgenomen. Lasten (€ 674.000 voordelig): De subsidieregeling RREW (Regeling Reductie Energiegebruik Woningen) eindigt in 2022. Deze middelen hebben we in de begroting 2023 niet meer opgenomen. Dit leidt tot lagere lasten van € 146.000. Voor de subsidieregeling aanpak energiearmoede is in 2022 een bedrag van € 430.000 opgenomen. Dit project is nog niet afgerond en loopt nog door in 2023. Er 32
is echter nog geen bedrag in de begroting opgenomen. In de loop van 2023 wordt er duidelijk hoeveel er wordt besteed. Oorzaak is een additioneel beschikbaar gesteld budget. Dit wordt op een later moment budgettair neutraal in de begroting verwerkt. Ook is er in 2022 een incidenteel budget opgenomen voor de Transitievisie Warmte van € 100.000. Dit bedrag is in 2023 niet meer beschikbaar. Overige kleine verschillen tellen op tot een nadeel van € 1.000. Baten (€ 576.000 nadelig): Omdat de subsidieregeling RREW in 2022 eindigt is deze subsidie niet meer in de begroting 2023 opgenomen. Dit geldt ook voor de subsidieregeling aanpak energiearmoede. Dit wordt op een later moment budgettair neutraal in de begroting verwerkt. Begraafplaatsen Het saldo bij het product Begraafplaatsen na reservemutaties is ten opzichte van 2022 met € 67.000 verslechterd. De lasten zijn met € 6.000 toegenomen en de baten met € 61.000 afgenomen.
33
2.2 Programma Sociaal 2.2.0 Inleiding Visie Sociale veerkracht Ieder mens telt en iedereen mag er zijn. Iedereen heeft betekenis voor zichzelf en zijn omgeving. Hier staan wij voor. We hebben in 2019 de strategische visie Sociale veerkracht in de praktijk vastgesteld. We noemen dit stuk vanaf nu Sociale veerkracht. Deze visie gaat uit van eigenaarschap en zeggenschap van mensen over hun eigen leven en het groter maken van de kring rondom mensen. We besteden aandacht aan de veerkracht en levenslust van mensen: we richten ons op wat wél goed gaat, wat mensen zelf kunnen en wat zij samen met de mensen om hen heen kunnen doen om problemen en moeilijkheden aan te pakken. Zo ontstaan betere oplossingen. En voelen mensen zich beter en gezonder. Het samenleven met anderen in dorp of wijk lukt daardoor ook beter. Doelstelling Sociale veerkracht Inwoners staan centraal. Het is belangrijk dat alle inwoners kunnen meedoen. Meedoen door betaald werk, vrijwilligerswerk of zinvolle dagbesteding. In dit programma beschrijven we hoe we in de komende jaren werken aan de opgaven voor de gezondheid, het welzijn, het opgroeien, onderwijs en meedoen van alle inwoners. Samen met inwoners en onze maatschappelijke partners. Daarvoor brengen we de verschillende beleidstaken in samenhang en verbinding. We geven daarom in Sociale veerkracht voorrang aan een aantal doelen.
Als eerste willen we het eigenaarschap van inwoners stimuleren. Onze inwoners krijgen meer zeggenschap, ook in situaties waar deze onder druk staat. Denk bijvoorbeeld aan jeugdbescherming en uithuiszetting. We willen de brede kring om mensen heen aanspreken. Ook willen we toewerken naar minder zorg en ondersteuning. En uitdragen dat sommige dingen bij het gewone leven horen. Dat deze normaal zijn. We blijven daarbij wel steeds kijken naar de situatie van de inwoners. Wanneer we juist wel professionele hulp en ondersteuning moeten bieden. We houden ons aan de wetten die daarvoor zijn gemaakt: de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet. We brengen sociale veerkracht in de praktijk met de projecten van ons lokaal programma NPG. Met deze projecten investeren we in de grote verandering die we willen maken. Zo zetten we in op gelijke kansen en talentontwikkeling van alle kinderen met Tijd voor Toekomst en Jongerenwerk plus. Jongeren die ondersteuning nodig hebben, kunnen hun eigen kring breder maken met de JIM aanpak. Met Bevordering sociale veerkracht zoeken we samen met een groep inwoners naar goede oplossingen voor hun ingewikkelde, moeilijke problemen. Met hulp en ideeën van de mensen om hen heen. We zetten met de projecten Ervaringsdeskundigen in armoede en uitsluiting, De IJsberg, Jongeren met Toekomst in op de aanpak van armoede en schulden.
Met volle aandacht voor eigenaarschap en zeggenschap. Hulpteam Overschild en het Ontwikkelbedrijf geven inwoners met afstand tot het arbeidsmarktperspectief op werk en hun talentontwikkeling. Opbouw programma Sociaal Het programma sociaal bestaat uit de volgende beleidsonderwerpen: 1. Gezondheid; 2. Welzijn; 3. Wmo; 4. Jeugd; 5. Onderwijs en onderwijshuisvesting; 6. Participatiewet; 7. Schuldhulpverlening; 8. Sociale teams.
34
Per beleidsonderwerp gaan we in op de ambities, trends en ontwikkelingen en doelstellingen met de acties in 2023. De bovengenoemde NPG-projecten zijn onderdeel van deze acties en worden verder beschreven in programma 2.5. Programma Gevolgen gas -en zoutwinning en lokaal programma NPG.
2.2.1 Gezondheid Inleiding De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet Publieke gezondheid (WPG). Onze visie Sociale veerkracht vormt de basis voor ons lokale gezondheidsbeleid. Met ons lokale Gezondheidsbeleid 2022-2025 willen we voor alle inwoners een gezonde basis beschikbaar maken. Dit gezondheidsbeleid zet in op sociale veerkracht met de methode Positieve gezondheid. Het is belangrijk dat de leefomgeving uitnodigend is voor gezond gedrag. Dit kan via school, ouders, buurt en voorzieningen. We hebben aandacht voor het individu én de hele sociale, fysieke en werkomgeving. In het beleidsplan richten we ons op de volgende thema's: •
individuele leefstijl;
•
gezamenlijke leefstijl;
•
fysieke leefomgeving; en
•
de invloed van de coronacrisis.
Ambities Alle inwoners van Midden-Groningen hebben een sterke basis voor gezondheid beschikbaar. Dit steunen wij met inzet van (preventieve) zorg en passende voorzieningen. Trends en ontwikkelingen Gezondheidsmonitor GGD De GGD voert elke 4 jaar de Gezondheidsmonitor uit op verschillende momenten voor jeugd en volwassenen. Deze gegevens geven ons inzicht in de fysieke en mentale gezondheid die onze inwoners ervaren. We kunnen deze informatie vergelijken met voorgaande jaren en met andere gemeenten. Deze cijfers zijn waardevol bij het maken van beleidskeuzes. In 2020 is de nieuwe volwassenenmonitor uitgekomen. De meest actuele gezondheidsmonitor voor jeugd is in 2022 gepubliceerd. Dit was een extra jeugdmonitor vanwege de coronacrisis. Deze is vergeleken met de monitor jeugd van 2019. We noemen de meest opvallende trends en ontwikkelingen uit deze gezondheidsonderzoeken: Individuele leefstijl •
In 2020 is er een opvallende trendbreuk waarneembaar en stijgt het percentage van volwassen inwoners met overgewicht van 56 procent naar 61 procent. Voor volwassenen met een laag opleidingsniveau is het percentage zelfs 67 procent. Onze inwoners bewegen daarnaast fors minder dan het landelijk gemiddelde;
•
Alleen het thema overgewicht/bewegen laat een negatieve trend(breuk) in onze gemeente zien. Dit zien we niet voor roken, middelen en alcoholgebruik. Onze gemeente scoort hier hetzelfde of zelfs iets beter in vergelijking met de provinciale cijfers.
Effect coronacrisis De extra gezondheidsmonitor jeugd heeft laten zien dat de coronacrisis weinig invloed heeft gehad op de leefstijl (alcohol, roken, bewegen) van jongeren, maar wel het geluksgevoel van jongeren negatief heeft beïnvloed. Van zorg naar preventie Ongezond gedrag is verantwoordelijk voor bijna 20 procent van de ziektelast, door leefstijl gerelateerde ziekten. Het gaat dan om roken, alcoholgebruik, slechte voeding en te weinig
35
bewegen. Als gemeente willen wij gezonde keuzes stimuleren om latere zorg te voorkomen. Er zit vaak meer achter de gezonde of ongezonde keuzes die mensen maken. Gezondheidsproblematiek vraagt daarom om een bredere, integrale aanpak. Een brede, integrale aanpak past bij de landelijke Nota gezondheidsbeleid 2020-2024 en bij onze lokale visie Sociale veerkracht. Doelstellingen a. Alle betrokkenen werken intensief samen Iemands gezondheid is van veel factoren afhankelijk. Daarom is integrale samenwerking belangrijk voor een succesvol, efficiënt gezondheidsbeleid. We hebben te maken met landelijk beleid via de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid, de Omgevingswet, het Nationaal Sportakkoord en het Nationaal Preventieakkoord. We voeren regionale en lokale programma's uit die hieraan bijdragen: NPG Zorg nabij, Gezond in de Stad (GIDS), de Rookvrije Generatie, Kansrijke Start, Gezonde School, Hartveilig, JOGG, het Lokaal preventieakkoord. Deze zijn verbonden aan meerdere beleidsterreinen. Acties We werken integraal samen binnen en buiten de gemeente Het gezondheidsbeleid vergt afstemming met andere beleidsterreinen, zoals openbare orde, veiligheid, jeugd, ouderen, sport, welzijn en groen. De samenwerking met partners (welzijnswerk, sportverenigingen, culturele verenigingen) wordt versterkt door gebiedsgericht overleg te voeren. Daarnaast wordt met andere gemeenten samengewerkt aan o.a.
goed opdrachtgeverschap richting de GGD. We werken samen in de stuurgroep lokaal preventieakkoord Een stuurgroep met lokale partners (waaronder fysiotherapeuten, diëtisten en ouderenorganisaties) geeft gezamenlijk richting aan het gezondheidsbeleid. Door de kennis van alle betrokken disciplines te bundelen wordt meerwaarde gecreëerd. b. Stimuleren van gezonde leefstijl Een gezonde leefstijl helpt inwoners gezond te blijven. We willen inwoners kennis overdragen en tools aanreiken om ze te stimuleren gezonder te leven. Indicatoren • Percentage volwassenen dat rookt We verwachten dat de cijfers meebewegen met de provinciale trend. Onze invloed op de cijfers is beperkt. We willen het percentage gelijk houden of verlagen. • Percentage volwassenen met overgewicht We verwachten dat de cijfers meebewegen met de provinciale trend. Onze invloed op de cijfers is beperkt. We willen het percentage gelijk houden of verlagen. • Percentage volwassenen dat overmatig drinkt We verwachten dat de cijfers meebewegen met de provinciale trend. Onze invloed op de cijfers is beperkt. We willen het percentage gelijk houden of verlagen. Acties We geven uitvoering aan het lokaal preventieakkoord Met het lokaal preventieakkoord wordt ingezet op minder roken, minder overgewicht en minder alcohol- middelengebruik.
Projecten die hieraan bijdragen (zoals kookworkshops en gezonde inrichting van kantines) worden onder regie van de stuurgroep lokaal preventieakkoord uitgevoerd. We zetten in op valpreventie Vallen, of de angst daarvoor, is een belangrijke oorzaak van een slechtere gezondheid onder ouderen. Met cursussen worden ouderen getraind hoe om te gaan met (de mogelijkheid tot) vallen.
36
We passen de JOGG-aanpak toe Onder regie van een ‘Jongeren op Gezond Gewicht’ (JOGG)-regisseur verbeteren we de fysieke en sociale omgeving van jeugd (thuis, in de buurt, op school, bij de sportvereniging, in de vrije tijd, op het werk en in de media) om een transitie naar een gezondere leefstijl te realiseren. Toevoegingen aan de openbare ruimte We verstrekken subsidie aan verenigingen en organisaties voor de aanschaf van AED's. Zo wordt een grotere dekkingsgraad aan AED's binnen de gemeente gerealiseerd. Daarnaast verstrekt de gemeente borden met 'rookvrije zone' aan organisaties die hun omgeving rookvrij willen houden. We geven voorlichting We lichten inwoners preventief voor over roken, voeding en alcohol- middelengebruik om ongezonde keuzes te voorkomen. Meerdere partijen (GGD, VNN, jongerenwerk) geven verschillende doelgroepen (met name jeugd) voorlichting.
2.2.2 Welzijn Inleiding Welzijn gaat over hoe inwoners hun leven ervaren. Hoe kunnen ze volop meedoen, bijvoorbeeld door werk, hobby en andere activiteiten? Hoe leven ze samen in dorp en wijk? Hoe voelen ze zich van betekenis? Uit de gezondheidsmonitor 2020 van de GGD blijkt dat 65 procent van onze inwoners zich meestal of altijd gelukkig voelt. Dit is een toename van 12 procent in 10 jaar tijd. We willen dat onze inwoners naar eigen kunnen meedoen en ook van betekenis kunnen zijn voor hun omgeving. Hiervoor stellen wij het brede welzijnswerk beschikbaar. Dit brede welzijnswerk biedt opbouwwerk, maatschappelijke activering en ondersteuning aan mantelzorgers en vrijwilligers. Het wordt uitgevoerd door Kwartier Zorg en Welzijn. We werken ook samen met vrijwilligersorganisaties en eerstelijnszorgorganisaties. Het welzijnsbeleid geeft aandacht aan sociale veerkracht en positieve gezondheid. Het gaat over samenredzaamheid en eigen regie. Ook voor meer kwetsbare inwoners. Hiervoor zetten we in op plekken voor ontmoeting en activiteiten. En op toegankelijke algemene voorzieningen. Welzijn is sterk verbonden met beleid voor gezondheid, sport, cultuur en Wmo. Ambities Alle inwoners kunnen naar eigen kunnen meedoen en betekenis geven aan hun omgeving. Trends en ontwikkelingen De komende jaren zal het aantal ouderen (60+) in onze gemeente groeien. Het aantal kinderen zal verder dalen.
Dit betekent vergrijzing van onze gemeente. Aanvullend wordt de groep oude ouderen (75+) groter. Dit noemen we dubbele vergrijzing. Tegelijkertijd vindt de landelijke overheid het belangrijk dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig (thuis) wonen. Oudere mensen en ook jongere mensen die zorg en ondersteuning nodig hebben door psychosociale problemen. Het kabinet ziet wonen als urgente opgave. Daarom is een Nationale Woon -en Bouwagenda met zes programma’s opgezet. De minister is in gesprek met provincies, gemeenten (VNG) en woningcorporaties (Aedes) over passende huisvesting en de bouwopgaven. De centrale aansturing vanuit het Rijk betekent een aantal opgelegde verplichtingen aan de gemeenten. Het opstellen van een integrale Woonzorgvisie voor ouderen en alle andere aandachtsgroepen wordt verplicht. Hier hebben wij al voorwerk voor gedaan. Er is een 10 punten plan opgesteld; een praktische uitwerking gericht op een beperkt aantal kwetsbare groepen. De vergrijzing en het langer zelfstandig thuis wonen brengen dus een aantal uitdagingen met zich mee op het gebied van wonen, (zorg)voorzieningen en vervoer. Daar liggen ook kansen. Met nieuwe ideeën over woonvormen, bijvoorbeeld. En met nieuwe technologie. Zoals digitale middelen voor communicatie en zorg. Het goed kunnen gebruiken van digitale middelen is daarbij belangrijk. Tegelijkertijd blijft echt menselijk contact voorop staan.
Hoe een wijk of dorp daarvoor is ingericht, is ook belangrijk.
37
Doelstellingen a. Het verbeteren van de weerbaarheid van inwoners met psychosociale klachten Gezondheid en welbevinden gaat niet alleen over hoe iemand zich lichamelijk voelt. Een groot aantal inwoners komt regelmatig bij de huisarts met psychosociale problemen. Zeker in het aardbevingsgebied komen psychosociale problemen veel voor. Deze problemen gaan vaak samen met lichamelijke klachten, somberheid, angst, stress en een ongezonde leefstijl. Artsen verwijzen patiënten nog vaak door naar medische of psychologische zorg. Een medische of psychologische behandeling is echter niet altijd nodig. Mensen kunnen in die situaties beter geholpen zijn bij mogelijkheden om zich weer lekkerder in hun vel te voelen en om sociaal actiever te zijn. Wij willen deze inwoners helpen om weer perspectief te krijgen en een betekenisvol leven te kunnen leiden. Indicatoren • Aantal uitgeschreven welzijnsrecepten door huisartsen en andere verwijzers; • Aantal deelnemers Grip & Glans; • Aantal mensen dat een toename in welbevinden ervaart door de inzet van de welzijnscoach. Acties Sociaal-emotionele ondersteuning voor inwoners in het aardbevingsgebied De inwonerondersteuners zijn professionals die laagdrempelig een luisterend oor kunnen bieden aan individuen of groepen inwoners. Zij geven inwoners een zetje in de juiste richting of verwijzen door naar de juiste ondersteuning.
We voeren Welzijn op Recept en Grip en Glans uit We bieden de interventies Welzijn op Recept en Grip en Glans gemeentebreed aan. Via Welzijn op recept kunnen huisartsen en andere eerstelijnszorgverleners patiënten met psychosociale problemen doorverwijzen naar een Welzijnscoach. De Welzijnscoach bespreekt aan de hand van positieve gezondheid wat de patiënt graag zou willen doen/veranderen en verbindt de patiënt met het (welzijns-) aanbod. Grip en Glans is een cursus waardoor mensen meer grip op hun leven krijgen en vanuit daar meer glans aan hun leven kunnen geven. De cursus wordt in groepsverband gegeven. b. Het bevorderen van het welbevinden van ouderen (60+) waarbij eigen regie en zelfredzaamheid het uitgangspunt is Vooral de groep 70/80-jarigen zal de komende jaren toenemen, de zogenaamde dubbele vergrijzing. Doordat de groep ouderen steeds groter wordt en de gemiddelde leeftijd hoger, willen we inzetten op deze doelgroep. We willen dat ouderen zo lang mogelijk mee kunnen blijven doen in de samenleving en zelf, of met ondersteuning, de regie over hun leven kunnen blijven voeren. Hiervoor geven we uitvoering aan het vastgesteld Beleidsplan Ouderen Midden-Groningen 20212024. Acties Terugdringen van eenzaamheid onder ouderen We zetten breed in op het gebied van het terugdringen van eenzaamheid maar hebben specifieke aandacht voor ouderen.
We hebben ons aangesloten bij de landelijke aanpak ‘Een tegen eenzaamheid’. Samen met Kwartier Zorg en Welzijn verbreden we de coalitie Eén tegen Eenzaamheid en stellen we een actieplan op. Het bevorderen van een dementievriendelijke gemeente Op basis van het inventarisatieonderzoek Meedoen met dementie (2022) stellen we een passend aanbod samen van (dag)activiteiten, zorg en ondersteuning voor mensen met dementie en hun naasten.
38
Het bevorderen van vitaliteit onder ouderen We werken samen met Biblionet en Kwartier Zorg en Welzijn. Op basis van de evaluatie van nieuwe activiteiten rondom Fitter Brein maken we een plan voor vervolg. Valpreventie voor ouderen wordt in samenwerking met Menzis voortgezet. Uitvoering geven aan het landelijk programma 'Wonen en zorg voor ouderen' Wonen en zorg voor ouderen is opgenomen als programma in de Nationale Woon -en bouwagenda (2022). Hiermee moeten gemeenten samen met maatschappelijke partners aan de slag in 2023. In 2023 wordt inzichtelijk gemaakt hoe deze samenwerking eruitziet en wat de opgave voor de regio Groningen en onze gemeente wordt. c. Versterken van de informele ondersteuning Inwoners in onze gemeente zetten zich graag in voor anderen. Deze samenredzaamheid vinden wij belangrijk. Vrijwilligerswerk en mantelzorg zijn vormen van informele ondersteuning. Deze ondersteuning willen we versterken. Hiervoor ondersteunen we mantelzorgers, vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties. Door kennis en ervaring te vergroten, door goede informatie en advies over wat allemaal mogelijk is en door het waarderen van mantelzorgers en vrijwilligers. De steunpunten Mantelzorg en de vrijwilligerscentrale van Kwartier Zorg en Welzijn zetten hierop in.
Indicatoren Aantal geslaagde bemiddelingen vrijwilligers naar vrijwilligerswerk Acties Organiseren van vrij toegankelijke informatie -en adviespunten Er zijn in onze gemeente diverse plekken en organisaties waar inwoners terecht kunnen met vragen. We willen samen met de organisaties en vrijwilligers die zich bezighouden met informatie en advies aan onze inwoners zorgen voor een kwalitatief en fysiek toegankelijk systeem. Inwoners weten waar ze terecht kunnen met hun (informele) vragen en hoeven hiervoor niet ver te reizen. Werving van vrijwilligers en goede aansluiting tussen vraag en aanbod We zetten in op werving van vrijwilligers. Deze kunnen ook ingezet worden voor de ondersteuning van mantelzorgers (respijtzorg). We steunen een goed werkende methode om het juiste vrijwilligersaanbod te verbinden met een hulpvraag. Dit gebeurt digitaal via de website WeHelpen. En via persoonlijk contact door de vrijwilligerscentrale van Kwartier Zorg en Welzijn.
2.2.3 Wmo Inleiding We zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Met de uitvoering van de Wmo ondersteunen we inwoners met een beperking en/of met chronische, psychische of psychosociale problemen bij hun zelfredzaamheid en meedoen. Dit organiseren we zoveel mogelijk in de eigen thuissituatie en leefomgeving. Waar dit niet kan, bieden we tijdelijk opvang. Ambities Alle inwoners van de gemeente Midden-Groningen kunnen zelfstandig wonen en meedoen aan het dagelijks leven. Trends en ontwikkelingen De komende jaren neemt het aantal inwoners met een Wmo-ondersteuningsvraag toe. Dit komt door de vergrijzing en door de landelijke inzet op meer en langer zelfstandig wonen. De zorgvraag wordt ook zwaarder en ingewikkelder. Keuzes in het Rijksbeleid zorgen voor meer maatwerkvoorzieningen. Dit zien we bijvoorbeeld bij de invoering van het abonnementstarief in 39
2019. Door dit tarief maken meer inwoners gebruik van huishoudelijke hulp, ook al zijn ze financieel zelfredzaam. Bij Beschermd wonen zien we de ontwikkeling naar een Beschermd thuis: de inzet van 24 uurs zorg in de thuissituatie van cliënten om te voorkomen dat ze geplaatst moeten worden binnen een instelling Beschermd wonen. Ook proberen we cliënten zo snel mogelijk na verblijf binnen een Beschermd wonen locatie weer uit te laten stromen. De afgelopen jaren zien we dat de wachtlijst langer wordt voor mensen met een (ernstige) psychiatrische aandoening die wachten op behandeling en/of opname. Dit veroorzaakt extra druk op de voorzieningen Beschermd wonen. We houden ook rekening met extra druk op andere voorzieningen binnen het sociaal domein, zoals de Wmo. Het kabinet ziet wonen als urgente opgave. Daarom is een Nationale Woon -en Bouwagenda met zes programma’s opgezet. De minister is in gesprek met provincies, gemeenten (VNG) en woningcorporaties (Aedes) over passende huisvesting en de bouwopgaven. De centrale aansturing vanuit het Rijk betekent een aantal opgelegde verplichtingen aan de gemeenten. Het opstellen van een integrale Woonzorgvisie voor ouderen en alle andere aandachtsgroepen wordt verplicht. Hier hebben wij al voorwerk voor gedaan. Er is een 10 punten plan opgesteld; een praktische uitwerking gericht op een beperkt aantal kwetsbare groepen.
Fraude met zorggeld is een structureel probleem dat vraagt om preventie, actie en reactie. De bestrijding van zorgfraude is een belangrijke opgave voor het lokaal bestuur waarbij het uitgangspunt van vertrouwen niet uit het oog verloren moet worden. Doelstellingen a. De geboden ondersteuning is van goede kwaliteit en wordt rechtmatig ingezet De gemeente is verantwoordelijk voor het toezien op de kwaliteit en rechtmatigheid van de geleverde ondersteuning door zorgaanbieders. We willen dat onze inwoners passende en kwalitatief goede ondersteuning (Wmo en Jeugd) ontvangen. En dat het beschikbare geld voor de ondersteuning op de juiste plek terecht komt (rechtmatigheid). Indicatoren Aantal onderzoeken van Toezicht op grond van signalen We voeren jaarlijks een aantal onderzoeken bij zorgaanbieders uit om zicht te krijgen op de kwaliteit en de rechtmatigheid. Daarnaast doen we onderzoeken op basis van signalen vanuit inwoners en sociale teams. Bij goede kwaliteit en rechtmatig leveren van de ondersteuning zijn er minder signalen vanuit inwoners en sociale teams. Acties Inzet toezichthouders Toezichthouders voeren onderzoek uit naar de kwaliteit en rechtmatigheid (waaronder fraude) van de geleverde ondersteuning (PGB en ZIN). Zij worden ingezet op basis van signalen uit het veld: contractmanagement, sociale teams, zorgaanbieders, inwoners.
Ze gaan ook proactief op projectmatige wijze aan de slag, bijvoorbeeld met steekproeven. De uitgevoerde onderzoeken leiden tot een rapport met bevindingen dat gebruikt kan worden voor handhaving/contractmanagement. Preventie aan de poort We willen voorkomen dat de kwaliteit van ondersteuning onvoldoende is en we willen ook voorkomen dat er onrechtmatig wordt gedeclareerd. Daarom zetten we in op het versterken van de preventieve functies. Dit doen we via de toegangsfunctie in de sociale teams: versterken van de regiefunctie, handelswijze bij PGB aanvragen, sneller en beter herkennen van signalen en toeleiding naar het toezicht. Dit doen we ook via inkoop en contractmanagement: aanscherpen van (de toegang tot) het contract, risico gestuurde inzet van het contractmanagement met meer aandacht voor risicoindicatoren zoals verhouding omzet-loonkosten en juridische structuren van zorgaanbieders.
40
b. Inwoners zijn betrokken bij beleid en uitvoering Wij willen ons beleid toetsen bij inwoners. Ook kunnen wij inspelen op vragen en ontwikkelingen in de samenleving. Acties Adviesraad Sociaal Domein De Adviesraad sociaal domein (ASD) geeft het college gevraagd en ongevraagd advies. We ondersteunen de ASD, zodat zij de inwoner (waaronder inwoners die gebruik maken van voorzieningen uit het sociaal domein) een stem kan geven in het opstellen, evalueren en uitvoeren van sociaal beleid. Onafhankelijke cliëntondersteuning Inwoners hebben soms ondersteuning nodig bij een Wmo-aanvraag. Wij geven deze ondersteuning door het aanbieden van Onafhankelijke cliëntondersteuning (OCO). De OCO geeft advies en informatie en helpt bij het verduidelijken van de vraag, het doorlopen van het proces en het eventueel indienen van een bezwaar. Niet iedereen weet dat onafhankelijke cliëntondersteuning bestaat en kent de term cliëntondersteuning niet. Wij willen de bekendheid en het gebruikmaken van de ondersteuning bij inwoners verhogen. Waar nodig ondernemen we actie. Voorbeelden: een publiekscampagne en de vindbaarheid op de gemeentelijke website te vergroten. c. Inwoners zijn zelfredzaam binnen hun eigen mogelijkheden We willen met de ondersteuning inwoners helpen. Zodat zij zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen en meedoen.
We werken aan een betere samenwerking tussen Wmo, Jeugd en Participatiewet. Indicatoren • Aantal maatwerkvoorzieningen op basis van Zorg in Natura
•
Aantal maatwerkvoorzieningen op basis van PGB
•
Clientervaringsonderzoek (CEO)
In 2023 willen we een score van minimaal 85%
41
• • • •
Aantal verkennende onderzoeken Wvggz dat is uitgevoerd; Percentage verkennende onderzoeken binnen de wettelijke termijn uitgevoerd. De wettelijke termijn is 14 dagen; Aantal problemen dat is opgelost met behulp van het maatwerkbudget; Aantal keer dat de omgekeerde toets is uitgevoerd;
We streven naar een stijging van het aantal casussen waarin de Omgekeerde toets is toegepast. •
Aantal cliënten dat is uitgestroomd uit een beschermd wonen voorziening.
Acties Bieden van maatwerkvoorzieningen Voor maatwerkvoorzieningen moeten inwoners een aanvraag indienen bij het Sociaal Team. daar wordt beoordeeld of mensen recht hebben op een maatwerkvoorziening en welke voor hen het meest geschikt is. We bieden maatwerkvoorzieningen op de volgende gebieden; 1. Begeleiding We bieden ondersteuning bij het versterken van de zelfredzaamheid en aanbrengen van structuur en regie in het dagelijks leven. Ook bieden we ondersteuning bij het participeren en meedoen in de maatschappij en het benutten van de eigen kracht en het versterken van zijn sociale omgeving. Indien nodig is de begeleiding daarnaast gericht op het ontlasten van de persoon die gebruikelijke hulp of mantelzorg biedt (bij dreigende overbelasting) dit doen we onder andere door het bieden van dagbesteding. 2. Beschermd Wonen Mensen met een psychiatrische problematiek zijn som niet in staat om zelfstandig te wonen. Zij kunnen dan gebruik maken van specialistische voorziening waar afhankelijk van de benodigde ondersteuning vraag 24 uurs zorg dichtbij f op afstand geboden kan worden. De bedoeling is dat cliënten indien mogelijk zo snel als mogelijk weer terug keren naar hun eigen woonomgeving. Om deze overgang soepeler te laten verlopen wordt er steeds meer ingezet om extramurale ondersteuning in de thuissituatie. 3.
Hulp bij het Huishouden Het huishouden doen is onderdeel van zelfredzaamheid. Kan een inwoner zijn eigen huishouden niet doen? En kan hij dit niet zelf oplossen? Dan kan hij de Wmo gebruiken. Door de invoering van het abonnementstarief in 2019 zijn de aanvragen en kosten voor huishoudelijke hulp sterk toegenomen. De maatwerkvoorziening hulp bij het huishouden blijft beschikbaar voor inwoners die geen financiële mogelijkheden hebben om huishoudelijke hulp te regelen. En voor hen die niet de organisatorische vermogens hebben om het huishouden te organiseren. 4. Hulpmiddelen Mensen met fysieke beperkingen of een chronische ziekte kunnen moeite hebben met activiteiten van het dagelijks leven. Dit gaat bijvoorbeeld over het verplaatsen over korte afstanden, gebruik maken van badkamer of toilet, het in en uit bed komen en traplopen. Hiervoor kunnen ze in aanmerking komen voor een hulpmiddel. Daar bedoelen we bijvoorbeeld een (elektrische) rolstoel, tillift, scootmobiel, driewielfiets en een douchestoel. Wij vinden het belangrijk dat de inwoner eigen regie heeft. Maar ook de klanttevredenheid, duurzaamheid van middelen en de samenwerking met het lokaal Midden en Klein Bedrijf (MKB) en
42
aansluiting op standaardregistratiesystemen vinden we belangrijk. Elk kwartaal monitoren we de uitvoering en dienstverlening van de hulpmiddelen. Bieden van ondersteuning aan inwoners die tot de OGGz doelgroep behoren. OGGz staat voor de Openbare Geestelijke Gezondheidszorg. De OGGz is een vorm van maatschappelijke ondersteuning die in nauwe verbinding staat met de taak voor Maatschappelijke Opvang. De OGGz richt zich op sociaal kwetsbare mensen die niet direct om zorg vragen, maar deze wel nodig hebben. Als onderdeel van het OGGz-beleid stellen we een maatwerkbudget beschikbaar aan de sociale teams. Dit budget kunnen zij naar eigen inzicht gebruiken. Het maatwerkbudget is bedoeld om passende en snelle oplossingen te vinden voor complexe problemen. Daarmee kunnen vaak met kleine bedragen grotere problemen worden voorkomen. Bieden van Vervoer voor mensen die niet in staat zijn op eigen kracht te reizen Inwoners die niet in staat zijn zelfstandig of met het Openbaar Vervoer (OV) te reizen, kunnen recht hebben op geïndiceerd Wmo-vervoer. Hierdoor kan gebruik gemaakt worden van de dienstverlening Publiek Vervoer. We werken met het OV-bureau en alle gemeenten in Groningen en Drenthe samen binnen de Gemeenschappelijke Regeling (GR) Publiek Vervoer om inwoners zoveel mogelijk zelfstandig te laten reizen met het OV of de Hub-taxi.
Het geïndiceerde Wmo-vervoer is en blijft een maatwerkvoorziening. Er kan dus ook sprake zijn van combinaties van vervoersmogelijkheden, het zogenaamde Inclusief Reizen. Vanuit de GR Publiek Vervoer worden een aantal projecten opgestart. We bepalen welke projecten bij ons passen en doen hieraan mee. Verder blijven we vervoer bieden aan mensen die niet in staat zijn op eigen kracht te reizen. Bieden van voorzieningen die algemeen toegankelijk zijn We stellen een actieplan op waarmee we meer en dichterbij passende voorzieningen beschikbaar hebben voor inwoners die laagdrempelig toegankelijk zijn. Waardoor inwoners zonder tussenkomst van de gemeente zélf een goede oplossing kunnen treffen voor het langer thuis wonen en meedoen. Om op termijn een vermindering van (of een beperking van de groei) de uitgaven aan maatwerkvoorzieningen Wmo. Maken van afspraken met woningcorporatie en huurdersorganisaties We maken jaarlijks prestatieafspraken met woningcorporaties en huurdersorganisaties in navolging van de Woningwet. Zo wordt structureel en gezamenlijk invulling gegeven aan een deel van het woonbeleid. Hierbij is speciale aandacht voor: • • • • •
Samenwerking gemeente, corporaties en huurderorganisaties; Levensloopbestendige en zorggeschikte woningvoorraad; Kwetsbare doelgroepen in huurwoningen (waaronder mensen die uitstromen vanuit Beschermd Wonen); Bewustwordingscampagne; Woon-zorg visie 2023-2028.
We passen de Omgekeerde toets toe Nederland heeft wetten om ervoor te zorgen dat: • • • • • •
Mensen mee kunnen doen met sociale activiteiten of aan het werk kunnen gaan; Mensen voldoende inkomen hebben om hun rekeningen te betalen; Mensen hun financiën op orde hebben; Mensen goed voor zichzelf kunnen zorgen; Mensen een geschikte en schone woning hebben, waarin zij veilig kunnen wonen; Kinderen gezond en veilig opgroeien.
Als we een moeilijke situatie van een inwoner niet goed kunnen oplossen met de normale aanpak dan passen we de Omgekeerde toets toe. We kijken dan eerst naar wat de inwoner nodig heeft en hoe we de wetten zo kunnen toepassen dat de inwoner het beste geholpen is. Soms moeten we afwijken van een aantal regels als dat nodig om een inwoner echt goed te helpen. We voeren alle verkennende onderzoeken in het kader van de Wvggz uit binnen de wettelijke termijnen. De Wet verplichte GGz (Wvggz) regelt de rechten van mensen die te maken hebben met verplichte zorg in de GGz. Om een aanvraag voor verplichte zorg in te dienen moet een zogenaamd
43
verkennend onderzoek worden uitgevoerd. Hiervoor hebben gemeenten twee weken de tijd na binnenkomst van een melding in het kader van de Wvggz. d. Toegankelijk Midden-Groningen (inclusie/VN Verdrag Handicap) We willen een inclusieve gemeente zijn waar mensen met een beperking zonder moeite kunnen deelnemen aan de maatschappij. Daarvoor is gemakkelijke toegang tot openbare gebouwen, gemakkelijk verplaatsen in de openbare ruimte en begrijpelijke (digitale) informatie vanuit de overheid nodig. Samen met maatschappelijke partners zetten we stappen in het toegankelijker maken van onze gemeente op verschillende leefgebieden. Acties Uitvoeren van de acties in de Lokale Toegankelijkheidsagenda De Lokale Toegankelijkheidsagenda geeft richting aan acties om onze gemeente toegankelijker te maken voor inwoners met een beperking. Hierin onderscheiden we een aantal thema's: Leren en Ontwikkelen, Werken, Vrije tijd, Wonen en Leven en gemeentelijke dienstverlening. Aan de totstandkoming van de Lokale Toegankelijkheidsagenda is een uitgebreid consultatieproces voorafgegaan.
2.2.4 Jeugd Inleiding In Midden-Groningen wonen ongeveer 12.000 jongeren onder de 18 jaar. Deze jongeren groeien op in hun gezin, samen met vrienden, familie en buren. Een goede basis zorgt ervoor dat jongeren veilig, positief en gezond kunnen opgroeien. Daarom versterken we als gemeente het normale leven en de sociale veerkracht. Soms is er meer nodig. In die gevallen kan er jeugdhulp ingezet worden. Hierbij is het uitgangspunt altijd dat de hulp zo passend, tijdig en dichtbij als mogelijk is. Ambities Elke jeugdige in onze gemeente groeit op in een veilige, veerkrachtige omgeving. Trends en ontwikkelingen Regiovisie en hervormingsagenda We hebben in Groningen een regiovisie waarmee we invulling geven aan de "Norm voor opdrachtgeverschap". De ontwikkeltafels krijgen ook in 2023 een verdere uitwerking. Landelijk zijn de gesprekken over de "Hervormingsagenda" weer opgestart. Het Rijk heeft aangegeven welke kant ze uit wil. Er wordt beter omschreven wat jeugdhulp is. Daarmee wordt hulp en ondersteuning afgebakend. Het Rijk neemt zelf de verantwoordelijkheid voor het ontwikkelen van maatregelen en het risico voor een bezuiniging die in 2024 in moet gaan. Beheersmaatregelen Jeugd De landelijke ontwikkelingen staan niet stil. Tegelijkertijd is de opgave lokaal nog steeds groot. De kosten voor jeugdhulp stijgen. We krijgen niet voldoende geld om alle jeugdhulp te kunnen betalen.