24-124 Bijlage 1. Concept programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028
Tekst van het document
Energiesysteem van de toekomst
een nieuwe website voor duurzaamheid) berichten om inwoners
Provincie Zeeland stelt in overleg met de gemeenten, Tennet,
te motiveren om actie te ondernemen. Voor technische informatie
Stedin en Gasunie een energievisie en PMIEK (Provinciaal
en advies blijven we gebruik maken van het energieloket, het
Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat) op. Door
Duurzaam Bouwloket om de particuliere woningeigenaar te
het uitfaseren van fossiele brandstoffen en de toegenomen
informeren over de energietransitie en de mogelijkheden die een
energiebehoefte is de vraag naar elektriciteit enorm toegenomen.
particulier heeft om zelf aan de slag te gaan.
Ook de duurzame opwek door wind en zon is enorm toegenomen. Vraag en aanbod zijn vaak niet met elkaar in balans. Dit
Bedrijven worden via verschillende acties gemotiveerd om
kan problemen op het elektriciteitsnet veroorzaken, zoals
energiebesparende maatregelen te treffen. Kantoren zijn
stroomuitval. Om dit te voorkomen moeten op momenten van
vanaf 2023 verplicht een label C te hebben. Inmiddels is
79
Concept Programmabegroting 2025 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat gaan we daarvoor doen?
geïnventariseerd dat 14 van de 134 label C verplichte kantoren
In 2023 is een kernteam, waar de gemeente Middelburg onderdeel
nog niet voldoen. Hiervan hebben 7 kantoren aangegeven dat
van is, gestart met de contouren voor Zeeuws beleid en een
zij hun pand nog aan het verbeteren zijn tot label C. Bij de 7
uitvoeringsprogramma. Het bureau Circularities ondersteunt het
andere panden is dit onduidelijk. De afdeling Vergunningverlening
kernteam in samenwerking met de Provincie Zeeland waarbij
en Handhaving brengt de handhavingsmogelijkheden in beeld.
ook aansluiting wordt gezocht bij de Regionale Energie Strategie (RES) en afstemming plaatsvindt met het Openbaar Lichaam
Verduurzamen monumenten
Afvalstoffenverwijdering Zeeland (O.L.A.Z). Het document
De in het derde kwartaal van 2024 op te starten actie
bevindt zich momenteel in de conceptfase, waarbij inbreng
op het gebied van een duurzaam monumentenpaspoort
van diverse Zeeuwse platformen, samenwerkingsverbanden,
(samen met de gemeenten Veere en Schouwen-Duiveland) zal
overlegstructuren en feedback van vakinhoudelijke ambtenaren
waarschijnlijk doorlopen tot in 2025. In 2025 is gepland om
van alle Zeeuwse gemeenten en de Provincie Zeeland wordt
een ‘Nieuwe’ nota ruimtelijke kwaliteit vast te stellen waarin de
meegenomen. Bij volgende stappen worden alle Zeeuwse
verduurzamingsopgave voor gebouwen, waaronder monumenten,
colleges en gemeenteraden inhoudelijk betrokken. In 2025 is
een belangrijk thema zal zijn. Daarnaast werken we aan het nieuw
een uitvoeringsprogramma gepland. Hiervoor zijn alvast middelen
op te stellen erfgoedbeleid.
aangevraagd in de Kadernota 2025-2028.
Omgevingsvisie
Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en
In de Middelburgse Omgevingsvisie is het volgende opgenomen
Inkopen (MVOI)
over de gedeelde Walcherse ambitie t.a.v. energie:
Nederlandse overheden kopen jaarlijks voor ruim € 85 miljard
1. We benutten primair de ruimte op bestaande daken voor het
in aan producten, werken en diensten. Hiermee hebben ze bij
opwekken van zonne-energie;
elkaar een enorme impact om de urgente vraagstukken van
2. Op een aantal nader aan te wijzen locaties zijn onder
vandaag aan te pakken. Bij de gemeente Middelburg gaat het
voorwaarden kleine windmolens op het land aanvaardbaar.
jaarlijks om ongeveer € 70 miljoen beïnvloedbare uitgaven. Met
In de Omgevingsvisie is een zoekgebied voor een
klimaatproblematiek, transitie naar een circulaire economie en
energielandschap opgenomen. In 2025 zal in samenwerking met
grondstof-schaarste, concreet aangepakt. Elke keer wanneer een
een landschapsarchitect hier een voorstel voor gedaan worden.
maatschappelijk verantwoorde keuze wordt gemaakt, snijdt het
Verder zal bekeken worden hoe deze ambitie vertaald kan worden
mes aan twee kanten; onze gemeentelijke organisatie draagt bij
naar programma’s, waarbij rekening gehouden moet worden met
aan een betere wereld en we bewegen marktpartijen om steeds
de netcongestie.
meer duurzame en sociale producten en diensten te ontwikkelen
het Manifest MVOI worden de maatschappelijke opgaven zoals
en te leveren. Het college heeft op 19 maart 2024 besloten dat 2. Duurzame Gemeentelijke Organisatie
zij het Manifest MVOI wil ondertekenen en vervolgens heeft het
Zeeuws beleid Circulaire Economie
Managementteam opdracht gekregen de transitie naar MVOI op
Eind 2022 heeft het college besloten om samen met alle
te starten. De planning is om uiterlijk eind 2024 het manifest
Zeeuwse gemeenten en de provincie Zeeland, beleid en een
MVOI te ondertekenen, zodat in 2025 gestart kan worden met
uitvoeringsagenda op te stellen voor Circulaire Economie.
de uitvoering.
Daarnaast heeft de gemeenteraad besloten: – Circulariteit als een van de centrale criteria in zetten bij het
Energiebesparing Openbare Verlichting
inkoopbeleid, bij de verwerking van afval, bij de ontwikkeling
De landelijke doelstelling voor Openbare Verlichting is een
van (bouw-) projecten en in het algemeen circulariteit binnen de
besparing van 50% in 2030 ten opzichte van 2013. Volgens
gemeente stimuleren;
het ‘Fit for 55’ – pakket van de Europese Commissie moet
– Stimuleren dat circulariteit ook een financieel haalbare optie is;
de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met 55% omlaag ten
– De doelstelling om in 2050 een circulaire gemeente te zijn;
opzichte van het niveau van 1990. Inmiddels heeft de gemeente
– Circulariteit op te nemen in het Strategisch project Klimaat
Middelburg ten opzichte van 1994 55,9% energie bespaard voor
en Energie.
80
openbare verlichting. Hiermee is al voldaan aan de doelstelling ‘Fit
Concept Programmabegroting 2025 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat gaan we daarvoor doen?
for 55’. Bij regulier onderhoud wordt het energieverbruik verder
Duurzaam beheer en onderhoud
teruggebracht. In 2025 is het aanbrengen van LED verlichting
In 2025 is het volgende gepland:
gepland in Dauwendaele, Stromenwijk en Arnemuiden ten noorden
– Afronden restauratie van de kademuur aan de Korendijk-
van het spoor.
Kinderdijk; – Start van de renovatie van de kademuur aan de Turfkaai;
Energieneutraal Middelburg – Gemeente als voorbeeld De gemeente kan naast het faciliteren en stimuleren vooral een rol spelen door het goede voorbeeld te zijn. Bij uitvoering werkzaamheden vanuit gebouwbeheerplan nemen we energiebesparende maatregelen zoveel mogelijk mee. Waar van
– Vervangen van een houten fiets-voetgangers brug voor een gronddam met daarover een fietspad (en daarin een duiker voor de waterafvoer); – Uitvoeren van betonreparaties om de duurzaamheid van betonconstructies te borgen.
toepassing wordt onderzocht of bij de uitvoering een combinatie mogelijk is met Europese projecten.
3. Bodem De bodem is de basis voor de meeste menselijke activiteiten. Om
In 2022 is in de raad de Verduurzamingsstrategie en bijbehorende
ontwikkelingen uit te kunnen blijven voeren is het doel de kansen
Routekaart voor gemeentelijk vastgoed vastgesteld. De uitvoering
en kwaliteiten van de bodem duurzaam benutten.
van deze routekaart loopt door tot 2045. Gestart is met het (bijna) energieneutraal maken van drie gemeentelijke gebouwen. Deze
Omgevingswet - onderdeel bodem
trajecten worden goed gemonitord om de geleerde lessen bij
De Wet Bodembescherming verviel in de nieuwe Omgevingswet.
de volgende projecten/gebouwen in de praktijk toe te passen.
De bevoegdheid die bij de Provincie lag, kwam per 1 januari 2024
Op de huidige routekaart tot het jaar 2030 zijn 6 gebouwen
bij de gemeente te liggen. De gemeente was verplicht om deze
toegevoegd namelijk: De Spot, scoutinggebouw Baarnselaan
taken onder te brengen bij de RUD Zeeland. In 2025 worden deze
(Luthem), wijkcentrum en gymzaal Nieuw en Sint Joosland,
taken geëvalueerd.
gymzaal Rentmeesterlaan, Stadhuis aan de Markt (Quick-win) en de Kloveniersdoelen (quick-win).
Het onderbrengen van het bodemgedeelte in het Omgevingsplan is in samenspraak met de andere Zeeuwse gemeenten voorbereid.
Bij de verduurzaming van de panden of op andere technisch
Op een logisch moment (qua planning omgevingsplannen) zal dit
natuurlijke momenten wordt bekeken welke mogelijkheden er zijn
gedeelte opgenomen worden in het Middelburgse Omgevingsplan.
om direct de toegankelijkheid van de gebouwen te verbeteren op
Dit moet gebeuren voor 2032.
grond van de verplichtingen vanuit de Wet Gelijke Behandeling voor personen met een chronische ziekte of handicap en het Besluit
In Middelburg komt vooral binnen de stadsveste in het centrum,
Algemene Toegankelijkheid.
in de oude dorpskernen en langs de oude doorgaande wegen, zoals de Noordweg, historische bodemverontreiniging voor.
Organisaties met meer dan 100 medewerkers moeten
Dit is meegenomen in de concept bodemregels voor het
rapporteren over zakelijk vervoer en woon-werkverkeer. Dit om de
Omgevingsplan. Waarbij voor historische loodverontreiniging is
CO2 uitstoot hiervan terug te dringen. De gemeente Middelburg
aangegeven hoe hiermee omgegaan kan worden.
voegt op het dienstreisformulier een nieuwe kolom toe met type vervoermiddel.
Waarden toelaatbare kwaliteit van de bodem voor lood per gebruiksfunctie:
Gebruiksfunctie
Gemeten waarden (in mg/kg droge stros)
Kinderspeelplaatsen
< 100
Grote moestuin (> 200 m2)
< 210
Overig gebruik
Interventiewaarde (bijlage IIA Besluit activiteiten leefomgeving)
81
Concept Programmabegroting 2025 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat gaan we daarvoor doen?
4. Klimaatadaptatie en duurzaam watersysteem
wordt overlast voorkomen of verminderd. In 2025 wordt
Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast, hitte,
biodiversiteit versterkt door dit, waar mogelijk, te implementeren
droogte en overstromingen toe. Dat levert risico’s op voor de
in het huidige onderhoud, beheer en inrichting.
economie, gezondheid en veiligheid. Het is van groot belang dat Middelburg zich aanpast aan deze veranderingen. Hitte en
6. Geluid en Lucht
verdroging moet bijvoorbeeld worden tegengegaan door het
Op een landelijke lijst staan woningen die aan hoge geluidsniveaus
opener maken en verwijderen van verhardingen en het vergroenen
door weg- en/of railverkeer worden blootgesteld. Al jaren wordt
van de openbare ruimte. Dit heeft ook effect op bijvoorbeeld
aan deze lijst gewerkt door middel van het uitvoering van
onderhoud, onkruidbestrijding en bergingscapaciteit van water
geluidssaneringen. De geluidssanering aan de Statenlaan is het
om wateroverlast te voorkomen. Uiteindelijk levert het een fijner
laatste project wat uitgevoerd moet worden. De afronding hiervan
leefklimaat op.
staat gepland in 2025.
– Waar van toepassing wordt onderzocht of bij de uitvoering
Als de Omgevingswet in werking treedt, moet de Basis Geluid
van beheer en onderhoud een combinatie mogelijk is met
Emissie (BGE) van alle gemeentelijke wegen met meer dan
Europese projecten.
2500 motorvoertuigen per etmaal worden onderzocht en worden
– In het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie staat hoe gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk het proces van
aangemeld bij het centraal register van het rijk CGGV. Dit moet geregeld zijn in 2027.
ruimtelijke adaptatie willen versnellen en intensiveren. Voor de uitvoering van het Deltaplan is binnen Zeeland gezocht
De gemeente Middelburg ondersteunt net als de andere Zeeuwse
naar samenwerking. De gemeente is één van de deelnemers
gemeenten de uitvoering van het Schone Lucht Akkoord van de
van het Zeeuws Kernteam Klimaatadaptatie. Het Kernteam is
Provincie Zeeland. Daarnaast gaat de gemeente uitzoeken of en
bewaker van de uitvoering van de Klimaatadaptatiestrategie
in hoeverre we uitvoering kunnen geven aan het Schone Lucht
Zeeland (KasZ).
Akkoord door dwarsverbanden met andere beleidsvelden, thema’s
– Aanpassen aan het klimaat raakt veel facetten. Kwetsbare groepen zijn bijvoorbeeld extra kwetsbaar
en organisaties inzichtelijk te maken en te bepalen waar er al bijgedragen wordt aan een verbeterde luchtkwaliteit.
voor hitte. Woningcorporaties zullen hun woningvoorraad klimaatbestendig moeten maken voor hitte. Daarnaast kunnen
7. Externe Veiligheid
zij hun bijdrage leveren door regenwater van de daken ter
Met de komst van de Omgevingswet moeten gemeenten anders
plaatse te bergen of af te laten voeren via het schoonwaterriool.
omgaan met het groepsrisico. Er gaat gewerkt worden met
– In 2025 is conform het Stedelijk Water Programma Middelburg
aandachtsgebieden. Binnen deze aandachtsgebieden moeten/
2021-2030 (SWP) de vervanging of renovatie gepland van ca.
mogen voorschriftengebieden worden aangewezen. Het huidige
3,4 km riolering, en het afkoppelen van ca. 3,3 ha verhard
beleid op het gebied van externe veiligheid dient ook een plaats te
oppervlak. Tevens worden 3 nieuwe projecten opgepakt op
krijgen en zal worden geüpdatet.
locaties waar in de toekomst wateroverlast wordt verwacht. Hiervoor zijn in het SWP middelen beschikbaar. – De gemeente Middelburg laat het onderhoud van
8. Afval Uitvoering afvalbeleidsplan
de rioolgemalen en pompinstallaties uitvoeren door
De landelijke doelen zijn:
het waterschap Scheldestromen. Hiervoor is een
– 2020: 100 kilo restafval
samenwerkingsovereenkomst afgesloten tot en met 2031.
– 2020-2025: 100 kilo restafval én focus op kwaliteit – 2050: Nederland Circulair: zo veel mogelijk recycling
5. Klimaatbestendig groen in de Woonomgeving Een klimaatbestendig openbaar groen draagt bij aan de
Sinds eind 2022 is er afkeur van PMD (plastic- en
volksgezondheid door o.a. het verminderen of voorkomen van
metalenverpakkingen - en drinkpakken). Hierdoor waren er
hittestress. Daarnaast kan dit openbaar groen (extra) regenwater
minder vergoedingen en meer kosten voor de verbranding van
opvangen dat niet via het riool kan worden afgevoerd. Daarmee
het afgekeurde PMD-afval. Al met al een flinke kostenpost.
82
Concept Programmabegroting 2025 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat gaan we daarvoor doen?
Structurele verbetermaatregelen zijn noodzakelijk zoals distributie
– Zie verder programma verkeer en vervoer.
doorzichtige zakken, inzet afvalcoach en extra communicatie. Een afvalcoach en extra communicatie hebben bovendien een gunstig
10. Een leefbare fysieke ruimte
effect op de andere afvalstromen. Samen met de inwoners wordt
De Omgevingsvisie en het bijbehorende uitvoeringsplan geven
gewerkt aan verbetering om het recyclebare afval weer voldoende
richting aan de uitvoering van een leefbare fysieke ruimte.
herbruikbaar te laten zijn. 11. Bedrijven Op dit moment is het lastig te prognosticeren hoeveel afkeur en
Doel is te komen tot een duurzame groene economie. Door
goedkeur er zal zijn. We doen daarom een aanname voor 2025 van
duurzame oplossingen vergroten bedrijven hun rendement en
circa 75% goedkeur/25% afkeur. Voor 2025 worden er bovendien
versterken ze hun concurrentiepositie.
landelijk nieuwe ketenafspraken gemaakt tussen de Nederlandse gemeenten en Verpact. Onze ambitie blijft 100 kilo restafval per
Milieuhandhaving
inwoner én focus op kwaliteit van grondstoffen.
Middelburg heeft ongeveer 1.200 locaties met bedrijven waar milieubelastende activiteiten plaatsvinden volgens het Besluit
Project Schoon Zeeland
activiteiten leefomgeving (Bal). De gemeente is voor deze
De uitvoering is gericht op Natuur- en Milieueducatie van
inrichtingen het bevoegd gezag. Dit houdt onder andere in dat de
(basis)scholieren. Het blijkt namelijk dat er een verband is tussen
gemeente verantwoordelijk is voor de controle op de naleving van
gerichte educatie op school en kennis, houding en gedrag op
de milieuvoorschriften door die bedrijven. De uitvoering van deze
latere leeftijd. De intentie is om de gastlessen (zwerf)afval op de
taak is als volgt onderverdeeld:
basisscholen in 2025 te continueren. Waarbij elke leeftijdsgroep (na een stukje binnenles) naar buiten gaat om de omgeving schoon te maken.
1. De gemeente voert voor 850 bedrijven alle vergunningverlening, toezicht en handhaving- taken (hierna VTHtaken) zelf uit.
9. Verkeer en Vervoer
2. Bij zo’n 350 bedrijven voert de RUD Zeeland de VTH-milieutaken
Energieneutraal Middelburg – Mobiliteit
in mandaat voor de gemeente uit. Dit zijn de locaties met de
Bij mobiliteit geldt eerst inzetten op energie besparen
meest zware milieubelastende activiteiten.
en dan hernieuwbare energie toepassen om de mobiliteit te verduurzamen.
Daarnaast is de provincie Zeeland bevoegd gezag voor vier bedrijven binnen de grenzen van de gemeente Middelburg. De
– De fiets staat in het mobiliteitsbeleid op nummer één.
provincie heeft de uitvoering van de VTH-taken ondergebracht bij
In een (continu) participatief proces worden (gezamenlijk
de DCMR milieudienst Rijnmond en RUD Zeeland. De gemeente
met maatschappelijke organisaties) fiets stimulerende en/of
voert wel de BRIKS-taken (Bouwen, Reclame, Inrit, Kappen en
verkeersveiligheid verhogende maatregelen voorgesteld.
Slopen) bij deze vier bedrijven uit. Zo werken dus een aantal
Afhankelijk van de beschikbare financiële middelen worden
overheidsorganen samen aan een schoon en veilig Middelburg.
deze op korte of langere termijn uitgevoerd. – Om in 2025 in de laadbehoefte van elektrische personenauto’s
De Omgevingswet trad op 1 januari 2024 in werking. De
en bestelauto’s te voorzien zijn ongeveer 500 (semi)publieke
Omgevingswet is bepalend voor de planning van de collega’s
laadpunten nodig. In 2030 zijn ongeveer 1500 (semi)publieke
die uitvoering geven aan milieutoezicht en -handhaving bij de
laadpunten nodig voor deze gebruikersgroep (een laadpaal
gemeente. Voor de planbare milieuactiviteiten stellen we als
heeft doorgaans twee laadpunten). We volgen hierin een
doelen in 2025:
vraagvolgend beleid en stellen daar ruimte voor beschikbaar. – Het gebruik van deelauto’s zorgt voor minder eigen
– Controle ondermijning: In het vervolg op het project
auto’s en een verduurzaming van het wagenpark in de
Arnestein (ondermijning), dat in 2022 is afgerond, nemen de
gemeente. De gemeente zal deze initiatieven waar mogelijk
toezichthouders milieu ook in 2025 deel aan ‘ondermijning’
ruimtelijk faciliteren.
controles. De succesvolle samenwerking met de collega’s
83
Concept Programmabegroting 2025 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat gaan we daarvoor doen?
van openbare orde en veiligheid, de RUD Zeeland, politie,
van dat beleid wordt opgenomen in het jaarplan 2025. De
Belastingdienst etc. wordt voortgezet en zal breder (in de
toezichthouders van Bouwen en Wonen gaan toezien op de
gehele gemeente) plaatsvinden.
naleving, omdat de energielabel C-verplichting voor kantoren is
– Nieuwe VTH-software i.v.m. met de Omgevingswet. De
opgenomen in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).
juiste gegevens van de ‘oude’ software moeten overgezet worden naar de nieuwe software. Het gaat om documenten,
Problematiek plastic korrels
procedures en inrichting gebonden gegevens, zoals: SBI-
In 2025 wordt in overleg met RUD Zeeland onderzocht op welke
codering, van toepassing zijnde regelgeving maar ook
manier de Zeeuwse problematiek m.b.t. plastic korrels beter
telefoonnummers waarop personen bereikbaar zijn. Niet alle
in kaart kan worden gebracht. Binnen het stroomgebied van
informatie zal automatisch overgezet kunnen worden. Hier
Nederland worden jaarlijks naar schatting 17.000 ton aan plastic
worden ook in 2025 de nodige uren aan besteed.
korrels geloosd. Dat is afkomstig uit lekverliezen van de keten
– We voeren 40 integrale milieucontroles bij bedrijven uit.
van plastic korrels: producerende bedrijven, transport van de
– Sinds 2023 moeten kantoren minimaal energielabel C
korrels, bedrijven die de korrels gebruiken en zwerfafval van
hebben om nog als kantoor gebruikt te mogen worden. In
burgers en bedrijven. Binnen de EU gaat het om circa 170.000
samenwerking met de andere Zeeuwse gemeenten is in 2023
ton jaarlijks voor alle stroomgebieden. Zeeland is nog niet goed in
het beleid qua toezicht en handhaving opgesteld. De uitwerking
kaart gebracht.
Prestatie Uitvoeren werkagenda Volksgezondheid Middelburgse inwoners gezond maken én houden Lokale samenwerking tussen medisch en sociaal domein versterken Gezonde keuze is makkelijke keuze Implementatie vijf ketenaanpakken: 1. Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) 2. Ketenaanpak kinderen met overgewicht en obesitas 3. Valpreventie ouderen 4. Welzijn op Recept 5. Kansrijke Start Meer inzet digitale tools Verkennen dementievriendelijke stad Uitvoering van de wettelijke taken door de GGD Zeeland Prestatie Doorlopend uitvoering van strategisch project KEC Uitvoeren van (geactualiseerde) Regionale Energie Strategie Doorgaan uitvoeren warmtetransitie Mogelijkheden voor Europese subsidies blijven onderzoeken Uitvoering geven aan lopende Europese projecten Energiebesparing bevorderen bij inwoners (met lage inkomens) Bevorderen duurzame elektriciteitsopwekking en infrastructuur Duurzame gemeentelijke organisatie Uitvoeren Zeeuwse beleid Circulaire Economie Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen Uitvoeren routekaart gemeentelijk vastgoed Rapporteren zakelijk vervoer en woon-werkverkeer i.v.m. CO2 uitstoot Verdere toename energiebesparing Openbare verlichting (op weg naar 50% in 2030 t.o.v. 2013)
84
Concept Programmabegroting 2025 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Invulling van financiële ruimte kadernota 2025-2028 Prestatie Verduurzamen beheer en onderhoud Uitvoering Middelburgse visie Milieu - overig Voorbereiden op Omgevingswet waaronder uitvoering bodemtaken Vergroenen openbare ruimte, verwijderen verharding Uitvoeren Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KasZ) Deelnemen aan Europese project(en) m.b.t. klimaatadaptatie Klimaatbestendig maken van het openbaar groen Onderzoeken Basis Geluid Emissie (BGE) gereed in 2027 Geluidsaneringen afronden Doorgaan met verhogen afvalscheidingspercentage Uitvoeren taken Externe Veiligheid Project zwerfafval en afvalscheiding voor basisscholen Milieuhandhaving Vergunningverlening en handhaving door Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) conform het Zeeuwse kwaliteitsniveau Uitvoeren handhavingsprogramma door de gemeente Milieuaspecten meenemen in Omgevingsplan(nen) Problematiek plastic korrels oppakken samen met RUD Zeeland Keuzemogelijkheden
Invulling van financiële ruimte kadernota 2025-2028 Nr.
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2025
2026
2027
2028
-20
-20
-20
-20
Invulling van financiële ruimte begroting 2024 en meerjarenraming 2025 - 20271 1 Garage voor gereedschappen begraafplaats 2 Formatie medewerker begraafplaatsen en crematorium
-40
0
0
0
-60
-20
-20
-20
1 CDOKE
385
385
385
385
2 CDOKE
-287
-287
-287
-287
3 Circulaire Economie
-98
-98
-98
-98
4 Regievoering regionaal VTH beleid
-120
0
0
0
5 Uitbreiding groenonderhoud middels SROI
-80
-80
-80
-80
Invulling van financiële ruimte kadernota 2025 - 2028
6 Formatie vakspecialist reiniging
-75
-78
-82
-85
-275
-158
-162
-165
-335
-178
-182
-185
1 Voor een toelichting op de mutaties 2024 - 2027 zie begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027.
1. CDOKE (1)
geld kunnen gemeenten extra personeel aantrekken. Gemeenten
Gemeenten spelen een belangrijke rol in de uitvoering van de
kunnen meer kennis opdoen en experts inhuren. Gemeenten
klimaat en energieplannen. Het kabinet ondersteunt gemeenten
moeten ervanuit kunnen gaan dat ze dit geld elk jaar krijgen.
hierbij met geld voor de jaren 2023 tot en met 2025. Met dit
Anders kunnen ze geen langdurige verplichtingen aangaan. Rijk,
85
Concept Programmabegroting 2025 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Beleidsindicatoren
provincies en gemeenten overleggen nog om ook te zorgen voor
–1 Infrastructuur en openbare ruimte;
zekerheid na 2025. In de begrotingscirculaire van de provincie
– Inkoop en consumptie;
is aangegeven dat: "Het bedrag dat u kreeg voor uw gemeente
– Afval en grondstoffen.
voor 2023, mag u vanaf 2025 jaarlijks in uw begroting opnemen. Hierover hebben wij u in het voorjaar van 2023 geïnformeerd.
Voor elk van deze thema’s en sub-thema’s is voor 3 doelgroepen
We gaan er dan wel vanuit dat u dit bedrag zowel aan de
doelstellingen en activiteiten geformuleerd: Eigen organisatie,
opbrengsten- als de kostenkant opneemt. Want het extra geld
Inwoners & Bedrijven / externe organisaties.
dat u krijgt, is bestemd voor extra klimaat- en energietaken." Bij het opmaken van de jaarrekening 2023 hebben wij kunnen
4. Regievoering regionaal VTH beleid
vaststellen dat alle inzet van ambtelijke uren de middelen binnen
Tijdelijke middelen vrij te maken ten behoeve van regievoering
de regelgeving kunnen worden afgedekt. Hiermee is aan de
en deelname aan werkgroepen Vergunningverlening, Toezicht en
voorwaarden voldaan. Doordat een gedeelte van de middelen voor
Handhaving (VTH) Zeeland en capaciteit voor de uitvoering van de
diverse klimaatonderdelen al in de begroting zijn/waren voorzien,
AMvB voortkomend uit Interbestuurlijk programma versterken VTH
is het restant van deze middelen vrij inzetbaar, rekening houdend
stelsel (IBP VTH).
met onderstaand voorstel. 5. Uitbreiding groenonderhoud middels SROI 2. CDOKE (2)
College en raad gaan meer inzetten op SROI. Uitbreiding
Het college stelt aan uw raad voor deze middelen expliciet
van het budget voor groenonderhoud bij het Crematorium en
te behouden voor de klimaatdoelstellingen. Gedacht wordt
begraafplaatsen vanwege marktconforme tarieven vanuit Orionis
aan een subsidieregeling die inwoners gaat helpen om hun
en meer inzet op Social Return On Investment (SROI). SROI is een
woningen energiezuiniger, (richting) aardgasvrij, klimaatadaptiever
aanpak om meer werkgelegenheid te creëren voor mensen met
en circulairder te maken. Deze middelen kunnen we daar goed
een grote(re) afstand tot de arbeidsmarkt. De gemeente past SROI
voor gebruiken.
toe om ervoor te zorgen dat investeringen naast het ‘gewone’ rendement ook concrete sociale winst opleveren, hiermee zet de
3. Circulaire Economie
gemeente in om deze mensen perspectief te bieden op werk,
De transitie naar een circulaire economie in de regio
inkomen én participatie in de samenleving. De inzet via SROI
Zeeland concretiseren. In samenwerking met Zeeuwse
is binnen de verschillende programma's opgenomen. Naast het
gemeenten en de provincie Zeeland zijn op ambtelijk
genoemde bedrag is ook nog € 120.000 bij groenonderhoud
niveau conceptdoelstellingen en een conceptbeleidsplan met
voorzien en € 40.000 voor regionale samenwerking Walcheren.
uitvoeringsactiviteiten opgesteld. Het bestuurlijke traject is inmiddels opgestart. Informatiebijeenkomsten voor bestuurders
6. Formatie vakspecialist reiniging
staan voor Q2 op de planning en vaststelling door gemeenteraden
Er is formatie uitbreiding benodigd voor het beheer van
Q3/4. In het conceptbeleidsplan zijn er voor vier thema’s
het containerpark en databeheer ten behoeve van juiste en
doelstellingen en globale uitvoeringsactiviteiten opgenomen.
continue dienstverlening op gebied van afvalinzameling en correcte belastingaanslag.
– Bouw en gebouwde omgeving (Algemeen, bestaande bouw, nieuwbouw, gronduitgifte, gebiedsontwikkeling);
Beleidsindicatoren Beleidsindicatoren
2019
2020
2021
2022
2023
Middelburg
179,0
179,0
122,0
115,00
nnb
Nederland
163,0
170,0
169,0
148,0
nnb
Milieu Omvang huishoudelijk restafval (kg/inwoner)
86
Concept Programmabegroting 2025 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat mag het kosten?
Beleidsindicatoren
2019
2020
2021
2022
2023
Middelburg
23,7
32,0
29,0
35,9
nnb
Nederland
20,0
26,8
33,1
nnb
nnb
Middelburg
nb
46,0
nb
47,4
nnb
Nederland
nb
50,8
nb
50,9
nnb
Middelburg
nb
52,5
nb
52,7
nnb
Nederland
nb
49,9
nb
47,5
nnb
gebruik basis GGZ of POH/GGZ %
Middelburg
4,7
4,7
5,2
nnb
nnb
Nederland
4,4
4,6
4,6
nnb
nnb
gebruik wijkverpleging %
Middelburg
4,6
4,3
4,4
nnb
nnb
Nederland
3,4
3,4
3,4
nnb
nnb
Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2023
2024
2025
2026
2027
2028
7.01.0 Volksgezondheid
2.886
3.258
3.220
3.270
3.217
3.357
7.02.0 Riolering
4.585
4.849
4.853
5.006
5.175
5.376
7.03.0 Afval
5.948
6.375
6.728
6.917
7.099
7.232
7.04.0 Milieubeheer
2.456
4.433
3.661
3.527
3.243
3.157
7.05.0 Begraafplaatsen en crematoria
1.878
2.162
2.097
2.104
2.156
2.183
17.752
21.076
20.558
20.824
20.889
21.305
Hernieuwbare elektriciteit (%)
Voksgezondheid volwassenen met overgewicht % volwassenen dat voldoende beweegt %
Wat mag het kosten? 7 Volksgezondheid en milieu Overzicht taakvelden Lasten
Totaal lasten Baten 7.01.0 Volksgezondheid
261
268
268
188
0
0
7.02.0 Riolering
6.060
6.491
6.571
6.777
7.001
7.269
7.03.0 Afval
7.764
7.642
8.462
9.276
9.529
9.755
7.04.0 Milieubeheer
1.096
734
1.506
1.511
1.120
977
7.05.0 Begraafplaatsen en crematoria
2.080
2.268
2.335
2.409
2.486
2.559
17.261
17.404
19.142
20.161
20.136
20.559
7.01.0 Volksgezondheid
-2.625
-2.990
-2.952
-3.082
-3.217
-3.357
7.02.0 Riolering
1.475
1.643
1.718
1.771
1.826
1.892
7.03.0 Afval
1.817
1.268
1.734
2.359
2.430
2.523
7.04.0 Milieubeheer
-1.360
-3.699
-2.155
-2.016
-2.122
-2.180
7.05.0 Begraafplaatsen en crematoria
202
106
238
305
331
376
Totaal overzicht taakvelden
-491
-3.672
-1.416
-663
-753
-746
Totaal baten Saldo
87
Concept Programmabegroting 2025 / Programma's / Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing
Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing
– Beleidsregels huisvesting arbeidsmigranten in Middelburg (2023) – Nadere regels en beleidsregels omzetten en splitsen zelfstandige woonruimte Middelburg (2023) Eind 2024 wordt een update van het KWOZ
Het programma Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en
verwacht ter vervanging van de hierboven genoemde
stedelijke vernieuwing richt zich op het planmatig inrichten van
woningmarktonderzoeken (3x). Ook wordt gewerkt aan een
de leefruimte, waarbij rekening wordt gehouden met individuele
uitvoeringsagenda bij de woon-, zorg- en welzijnsvisie en is een
en gemeenschappelijke belangen. Ook richt het programma zich
nadere uitwerking op de prestatieafspraken met Woongoed (op
op het realiseren van een afgewogen woningbestand, zodat
het gebied van nieuwbouw van woningen) in de maak.
er altijd een woning is die past in ieders wooncarrière. Vanuit de woonvisie willen we ons inzetten voor een vraaggerichte
De huisvestingsverordening wordt ingezet voor regulering van de
benadering vanuit de markt en voorzien in goede woningen
beschikbare woonruimte.
voor iedereen en op een goede locatie, met daarbij aandacht voor diverse woningtypen en prijscategorieën. De gemeente heeft daarin de regiefunctie. Zowel in de bestaande- als
Wat willen we bereiken?
in de nieuwbouw. Aansluitend richt de gemeente zich op
Maatschappelijk effect - Wonen
het aanbieden van verschillende woonmilieus door stedelijke
De aanwezigheid van voldoende woningen en verschillende
vernieuwing en nieuwbouwprojecten. Met Woongoed Middelburg
woonmilieus om de huidige en toekomstige huishoudens van
en de Woningbouwvereniging Arnemuiden werken we samen
Middelburg te kunnen huisvesten.
bij renovatie, nieuwbouw en verduurzaming van woningen. Ook stimuleert de gemeente de bewoners om hun huis
Doelstellingen
levensloopbestendig te maken en te verduurzamen.
1. Er worden voldoende woningen gerealiseerd passend bij de
Beleidskader
(toekomstige) vraag, zowel qua aantallen als qua gewenste woningtypes. Daarbij ligt de focus op nultredenwoningen voor de groeiende groep ouderen. Op korte termijn wordt
Vastgestelde gemeentelijke beleidsnota's:
ook gezocht naar locaties voor tijdelijke woningen voor
– Omgevingsvisie Middelburg 2050 (2024)
diverse doelgroepen.
– Woonvisie 2023-2027 (2022) + Middelburgse woonagenda (2022)
2. Middelburg ziet kans om door middel van bijzondere en aantrekkelijke woonmilieus inwoners van buiten te trekken en
– Middelburgse woon-, zorg- en welzijnsvisie 2024-2040 (2024)
om bewoners te behouden voor de gemeente.
– Zeeuwse woondeal 2023 (2023) + aanvullend afsprakenkader
3. We streven naar leefbare en gemengde wijken door
ouderenhuisvesting (2024) – Stec Groep | Woningkwaliteit- en woningmarktonderzoek Zeeland 2019 (KWOZ, 2020)
per woningbouwlocatie en sloop-nieuwbouwlocatie de best passende en aanvullende woningen toe te voegen. 4. Herbestemmen en renoveren hebben de voorkeur boven
– Stec Groep | Locatieonderzoek Walcheren (2020)
nieuwbouw; hieronder valt ook het stimuleren van wonen
– Rigo | Woningmarktanalyse Middelburg (2020)
boven winkels.
– Prestatieafspraken 2022-2025 gemeente + Woongoed + Huurdersvereniging Middelburg (2022) – Prestatieafspraken 2023-2026 gemeente + WBV Arnemuiden + Huurdersbelangenvereniging Hoogaars (2023)
5. Er wordt ingezet op het behouden van gelijke kansen in de huursector voor de diverse doelgroepen waaronder jongeren, senioren en gezinnen. 6. We streven naar een betaalbare woningvoorraad, waaronder
– Nota grondbeleid (2021)
500 nieuw te realiseren sociale huurwoningen ten behoeve
– Vigerend omgevingsplan
van Woongoed Middelburg in de periode tot en met 2030
– Beleidsnota studentenhuisvesting 2023-2028 (2023)
oplopend naar 750 sociale huurwoningen in de periode
88
Concept Programmabegroting 2025 / Programma's / Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing / Wat gaan we daarvoor doen? tot en met 2035. Als richtlijn geldt 30% sociale huur op
Maatschappelijk effect - Grondexploitatie
nieuwe woningbouwlocaties.
Grondbeleid en grondexploitatie is dienstbaar aan beleid voor
7. Tot en met 2030 worden er in Middelburg minimaal 2.280
wonen, werken en recreëren en is een middel om doelstellingen
woningen gerealiseerd (waaronder de onder 6 genoemde
op deze terreinen te realiseren. Geld dat hiermee wordt verdiend
sociale huurwoningen), zoals afgesproken in de woondeal. Het
kunnen we inzetten voor locaties die geld kosten. Hieraan zijn
streven is daarbij om tweederde van de woningen te realiseren
verder geen specifieke doelstellingen gekoppeld. Meer informatie
binnen de categorie 'betaalbaar'. Door daarbij de focus te
over grondbeleid en grondexploitatie staat in de paragraaf
leggen op nultredenwoningen ontstaan mogelijkheden voor
Grondbeleid in deze begroting.
ouderen om door te stromen, waardoor verdere doorstroming op de woningmarkt mogelijk is, ook voor andere doelgroepen. 8. We voorzien in voldoende huisvesting voor (toekomstige)
Wat gaan we daarvoor doen?
studenten en voor andere bijzondere doelgroepen zoals
Bouwen en wonen- Gedeelde opgave
statushouders, arbeidsmigranten en de uitstroom uit
Bouwen en wonen is één van de vier gedeelde opgaven van college
beschermd wonen en maatschappelijke opvang (zie
en gemeenteraad. Hierbij wordt in 2025 in het bijzonder aandacht
programma Sociaal Domein).
gegeven aan de volgende onderwerpen.
9. We willen zorgen dat iedere bewoner van Middelburg zo lang mogelijk optimaal kan blijven functioneren in een zelfgekozen
Gevarieerd woonaanbod
woning en woonomgeving.
Middelburg biedt een gevarieerd aanbod van woningen. Het doel
10.We kiezen voor kwalitatieve nieuwbouw: duurzaam en gericht op de lange termijn (niet snel en goedkoop). 11.Er wordt gewerkt aan een kwalitatieve en energetische
is om in 2040 tot een optimale match van vraag en aanbod te komen. Daarbij is uitgegaan van de bevolkingsontwikkeling, het aantal starters, doorstromers, ouderen et cetera. Om dit te
verbetering van de bestaande woningvoorraad. Zowel in de
bereiken plant de gemeente ook in 2025 nieuwbouw en werkt
huur- als koopsector.
de gemeente samen met Woongoed en Woningbouwvereniging
12.We zetten in op het zoveel mogelijk wegnemen van
Arnemuiden bij renovatie, nieuwbouw en verduurzaming van
belemmeringen voor energiebesparende maatregelen bij
woningen. Uiterlijk begin 2025 zouden ook tijdelijke woningen
monumenten, waarbij monumentale en architectonische
gerealiseerd moeten worden voor de huisvesting van diverse
waarden gerespecteerd worden.
doelgroepen, waaronder Oekraiense vluchtelingen.
13.Met het verstrekken van startersleningen verkleinen we voor starters de stap naar de koopwoningmarkt, waarmee we een
Nieuwbouw sociale woningvoorraad
bijdrage leveren aan het vergroten van de kansengelijkheid.
Middelburg wil een goede mix in de wijken van goedkope en
14.We voldoen aan de taakstelling huisvesting statushouders.
duurdere woningen en appartementen, zowel koop als huur. Het hebben van voldoende sociale huurwoningen is belangrijk.
Maatschappelijk effect - Ruimtelijke ordening
Met de corporaties kijken we naar mogelijkheden voor sociale
Een stad met een goed woon- en leefklimaat, met passende
woningbouw. Met Woongoed Middelburg zijn in 2024 afspraken
woonruimte voor alle doelgroepen en leeftijdscategorieën.
gemaakt over de realisatie van in totaal 750 nieuw te bouwen sociale huurwoningen. Plannen die in 2025 in de realisatiefase
Doelstellingen
en voor een deel nog in de ontwerpfase zitten zijn Mortiere,
1. We zorgen dat er steeds genoeg nieuwe plannen zijn met
Churchilllaan en Essenvelt. Voor Sint Laurens Noord, twee
woningbouw in het programma.
voormalige kantoorlocaties aan de Buitenruststraat, de wijkharten
2. Bij woningbouw heeft inbreiden de voorkeur boven uitbreiden.
van Dauwendaele en Griffioen en de locatie Schenge wordt
3. We werken aan het omzetten van bestemmingsplannen
gewerkt aan planvorming. Daarnaast worden via sloop en
in deelomgevingsplannen. 4. We streven naar groene woonmilieus.
nieuwbouw op een aantal locaties in de stad woningen vervangen. De Woningbouwvereniging Arnemuiden herontwikkelt het complex Te Mortiere in het centrum van Arnemuiden.
89
Concept Programmabegroting 2025 / Programma's / Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing / Wat gaan we daarvoor doen? Uitvoering woondeal
Ondersteuning woon- en zorgcoöperaties
Begin 2023 is tussen het Rijk, de provincie en de Zeeuwse
Naar aanleiding van een in juli 2024 aangenomen amendement
gemeenten de Zeeuwse woondeal gesloten. Hierin staan
is in de periode 2025 tot en met 2028 geld beschikbaar
afspraken over het minimaal aantal te realiseren woningen
om startende woon- en/of zorgcoöperaties financieel te
per gemeente. De ‘taakstelling’ voor Middelburg tot en met
ondersteunen. In de nog op te stellen uitvoeringsagenda bij de
2030 is (bruto) minimaal 2.280 woningen. Per half 2024 zijn
visie voor wonen, zorg en welzijn wordt dit verder vormgegeven.
hiervan inmiddels 480 woningen gerealiseerd en zijn er 200 in aanbouw. Voor de komende jaren is er op diverse locaties
Energiebesparende maatregelen
harde plancapaciteit beschikbaar en wordt er gewerkt aan nieuw
In bestaande bouw en nieuwbouw, in huur- en koopsector worden
plannen. Waar mogelijk wordt voor projecten die als gevolg van
energiebesparende maatregelen getroffen in samenwerking met
marktomstandigheden of door andere oorzaken vertragen de
de partners. Met de woningcorporaties zijn prestatieafspraken
mogelijkheid gezocht om te versnellen.
gemaakt over woningen die energiezuiniger worden gemaakt met als uiteindelijk resultaat dat de kernvoorraad in 2021 gemiddeld
Levensloopbestendig wonen: nieuwbouw
een energielabel van B had. In 2025 is het streven naar een
In een levensloopbestendige woning moeten alle belangrijke
gemiddeld energielabel A.
vertrekken zich op één verdieping bevinden. Er wordt ook wel gesproken over een nultredenwoning. Vooral op de locaties in
In de nieuwbouw zijn energieneutrale woningen het uitgangspunt,
de nabijheid van de voorzieningen zijn levensloopbestendige
al staat dit door stijgende bouwkosten wel onder druk. Particuliere
woningen gepland. Maar ook in plannen als Essenvelt, Mortiere en
bouwers worden gestimuleerd om energieneutrale woningen
Sint Laurens. In vrijwel alle nieuwbouwplannen worden inmiddels
te bouwen. Bij de keuze van ontwikkelaars is het aspect
levensloopbestendige woningen gerealiseerd. Vanuit de markt
duurzaamheid een belangrijke afwegingsfactor.
blijkt dat de vraag naar dergelijke woningen sterk toeneemt, in de grondgebonden variant ook van jongere doelgroepen.
Startersleningen Om starters een betere kans te geven op een koopwoning,
Levensloopbestendig wonen: bestaande voorraad
verstrekt de gemeente startersleningen. Vanaf 1 januari 2024
Mensen willen en moeten langer zelfstandig blijven wonen. Een
gelden hiervoor nieuwe, ruimere voorwaarden. Half 2024 is het
aantal van hen zal naar een nultredenwoning verhuizen, ook omdat
budget voor de komende jaren verhoogd. Het uitgangspunt is nu
hun woning niet aanpasbaar is of omdat aan de aanpassing
minimaal 60 verstrekte leningen per jaar.
een fors kostenplaatje hangt. De meeste mensen blijven echter wonen waar ze nu ook wonen. Veelal zijn (kleine) aanpassingen
Huisvesting statushouders
nodig om daar prettig te kunnen blijven wonen. Bewoners in huur-
Asielzoekers met een verblijfsvergunning mogen verhuizen
en koopwoningen worden gestimuleerd om zelf maatregelen te
naar eigen woonruimte. De taak om deze vergunninghouders
nemen om hun woning meer levensloopbestendig te maken. Vanuit
te huisvesten ligt bij de gemeenten. Elke gemeente is
de gemeente kan een bijdrage worden verstrekt ten behoeve van
verplicht naar verhouding van het aantal inwoners een aantal
woningaanpassing of als verhuisvergoeding.
vergunninghouders te huisvesten. Het Rijk legt hen hiervoor halfjaarlijks een taakstelling op. Met de woningcorporaties maken
Verhuiscoach c.q. seniorenmakelaar
we prestatieafspraken over hun aandeel in de huisvesting
Wanneer een woning niet meer passend is of niet meer passend
van statushouders. De provincie denkt in haar rol als
te maken is, kan verhuizen de beste oplossing zijn. Maar voor
toezichthouder mee met de gemeenten om te zoeken naar
veel mensen is dit een grote stap die veel vragen oproept. De
(creatieve) oplossingen om vluchtelingen met een verblijfsstatus
gemeente onderzoekt de mogelijkheid van een verhuiscoach c.q.
te huisvesten. Uitgangspunt is dat de gemeente in 2025 opnieuw
seniorenmakelaar, die kan helpen om een goede woning en een
voldoet aan haar taakstelling.
goede financiering te vinden.
90
Concept Programmabegroting 2025 / Programma's / Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing / Invulling van financiële ruimte kadernota 2025-2028 Implementatie Omgevingswet
De verkoop van bouwrijpe gronden
Per 1 januari 2024 is de nieuwe Omgevingswet van kracht, die
Voor 2025 zijn verkopen geraamd in de plannen Essenvelt,
de komende jaren verder geïmplementeerd wordt. Er wordt verder
Mortiere, Hazenburg Noord, Walcherseweg, Veersepoort,
gewerkt aan het omzetten van bestemmingsplannen als onderdeel
Koudekerkseweg, Sint Laurens Zuid en Sint Laurens Noord.
van het nieuwe omgevingsplan. De periode 2024-2031 is de transitieperiode om via tijdelijke omgevingsplannen te werken aan
Bouw- en woonrijp maken van gronden
het definitieve omgevingsplan. Dat omgevingsplan moet uiterlijk
In 2025 wordt er (verder) bouwrijp of woonrijp gemaakt in de
31 december 2031 gereed zijn. De begin 2024 vastgestelde
plannen Essenvelt, Rittenburg, Churchilllaan en Koudekerkseweg.
Omgevingsvisie is voorzien van een uitvoeringsagenda. Deze wordt de komende jaren verder opgepakt. Groene woonmilieus Groene woonmilieus zijn belangrijk voor het welzijn en de leefbaarheid van de bewoners en voor klimaatadapatie. Bij woningbouwplannen is het uitgangspunt 30% groen. Prestatie Gevarieerd woonaanbod Bouw van levensloopbestendige woningen verspreid over de gemeente Locaties voor de bouw van sociale huurwoningen Verhuiscoach c.q. seniorenmakelaar In de sociale huursector hebben de woningen in 2025 een gemiddeld energielabel A Nieuwbouw energieneutrale woningen voor een eerlijke meerprijs Minimaal 60 startersleningen per jaar verstrekken Voldoen aan taakstelling huisvesting statushouders Verdere implementatie Omgevingswet Groene woonmilieus Verkoop bouwrijpe gronden Bouw- en woonrijpmaken van gronden
Invulling van financiële ruimte kadernota 2025-2028 Nr.
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2025
2026
2027
2028
1 Formatie casusregisseurs omgevingstafels
-172
0
0
0
2 Dekking formatie casusregisseurs
194
0
0
0
3 Formatie applicatiebeheer vergunningverlening & handhaving
-77
0
0
0
-55
0
0
0
1 Woon- en Zorgcoörperaties2
-50
-50
-50
-50
2 Formatie vergunningverlener
-85
-88
-92
-96
-135
-138
-142
-146
Invulling van financiële ruimte begroting 2024 en meerjarenraming 2025 - 2027
1
Invulling van financiële ruimte kadernota 2025 - 2028
91
Concept Programmabegroting 2025 / Programma's / Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing / Beleidsindicatoren
Nr.
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2025
2026
2027
2028
-190
-138
-142
-146
1 Voor een toelichting op de mutaties 2024 - 2027 zie begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027. 2 Zie amendement 4.a.1 bij raadsvoorstel 24-085 Kadernota 2025-2028.
1. Woon- en Zorgcoörperaties
12 2. Formatie vergunningverlener
Bij het raadsvoorstel 24-085 (Kadernota 2025-2028) is
Er is uitbreiding van de formatie benodigd als gevolg van
amendement 4.a.1 aangenomen. Hierin wordt voorgesteld tijdelijk
de Huisvestingsverordening gemeente Middelburg en het in
voor de komende 4 jaar geld beschikbaar te stellen voor de
september 2024 vastgestelde nieuwe toerismebeleid.
ondersteuning in de startfase van Woon- en Zorgcoörperaties.
Beleidsindicatoren Beleidsindicatoren
Kolom1
2019
2020
2021
2022
2023
Gemiddelde WOZ-waarde (in 1.000 euro's)
Middelburg
189
200
213
231
259
Nederland
250
271
290
317
368
Middelburg
79,6
80,5
80,7
81,1
80,7
Nederland
69,8
70
70,1
70,3
70,3
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (in euro's)
Middelburg
690
734
786
876
890
Nederland
665
700
733
823
860
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (in euro's)
Middelburg
717
761
860
949
976
Nederland
735
773
810
905
942
Middelburg
3,6
5,4
3,6
10,6
10,5
Nederland
9,2
8,9
8,9
9,3
nnb
Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2023
2024
2025
2026
2027
2028
8.01.0 Ruimte en leefomgeving
939
1.455
1.173
1.164
1.212
1.225
8.02.0 Grondexploit (niet-bedr.terr)
7.058
7.895
2.703
2.670
2.681
2.596
8.03.0 Wonen en bouwen
2.809
3.622
3.739
4.286
4.383
4.497
10.806
12.973
7.615
8.120
8.276
8.318
Demografische druk (%)
Nieuw gebouwde woningen ( per 1000 woningen)
Wat mag het kosten? 8 Volkshuisv, leefomgev en sted vern Overzicht taakvelden Lasten
Totaal lasten Baten 8.01.0 Ruimte en leefomgeving
5
7
7
8
8
8
8.02.0 Grondexploit (niet-bedr.terr)
8.776
7.667
2.472
2.439
2.448
2.360
8.03.0 Wonen en bouwen
1.345
2.255
1.673
1.564
1.613
1.660
10.126
9.929
4.152
4.010
4.069
4.028
-934
-1.448
-1.165
-1.156
-1.204
-1.217
Totaal baten Saldo 8.01.0 Ruimte en leefomgeving
92
Concept Programmabegroting 2025 / Programma's / Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing / Wat mag het kosten?
8 Volkshuisv, leefomgev en sted vern
Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2023
2024
2025
2026
2027
2028
8.02.0 Grondexploit (niet-bedr.terr)
1.718
-228
-231
-231
-233
-235
8.03.0 Wonen en bouwen
-1.465
-1.367
-2.066
-2.722
-2.770
-2.837
Totaal overzicht taakvelden
-680
-3.043
-3.463
-4.110
-4.207
-4.289
93
Concept Programmabegroting 2025 / Paragrafen
Paragrafen
94
Concept Programmabegroting 2025 / Paragrafen / Weerstandsvermogen en Risicobeheersing
Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Inleiding De gemeente Middelburg onderkent het belang van
gebracht, zoals imagoschade. In dit beleidsstuk is de werkwijze vastgelegd en zijn de uitgangspunten bepaald ten aanzien van het risicomanagementproces. Op basis van dit beleidsstuk is deze paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing opgesteld. De gemeente is verplicht zowel in de programmabegroting als in de programmarekening de risico’s te vermelden die de (financiële) positie van de gemeente kunnen beïnvloeden.
risicomanagement. Het gaat hierbij om het beheersen van risico's die de bedrijfsvoering kunnen belemmeren. In deze paragraaf
Bij het opstellen van de programmabegroting en jaarrekening
worden de risico's in relatie tot de financiële weerstand gelegd.
dient een zo goed mogelijk beeld van kwantificeerbare risico’s
Daarnaast wordt ingegaan op de risico's die andere dan financiële
aanwezig te zijn. Dat betekent evenwel niet dat in de gemeentelijke
gevolgen hebben voor de gemeente. Te denken valt hierbij
huishouding geen financiële risico’s meer aanwezig zouden zijn.
aan imagoschade.
Net als iedere andere organisatie heeft ook de gemeente bij de uitvoering van haar taken te maken met onzekerheden die kunnen
Deze paragraaf is als rapportage een onderdeel van
leiden tot (financiële) nadelen.
het risicomanagementproces. En geeft inzicht in het weerstandsvermogen van de gemeente Middelburg. Het
Wat is weerstandsvermogen?
weerstandsvermogen geeft inzicht in de financiële draagkracht
Het weerstandsvermogen bestaat uit:
van de gemeente indien zich onvoorziene tegenvallers voordoen.
– De weerstandscapaciteit. Dit zijn de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente kan beschikken om niet
De paragraaf verwoordt in het kort uit welke componenten het weerstandsvermogen bestaat en waar de uitgangspunten van het risicomanagement zijn vastgelegd (beleid). Verder wordt inzicht
begrote kosten te dekken. – Alle risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd en die van materiële betekenis kunnen zijn.
gegeven in: Voorwaarden in een continu proces – de opbouw van het risicoprofiel (de gesignaleerde risico's);
Risicomanagement heeft op het niveau van de raad, het college en
– de opbouw van de weerstandscapaciteit (vrije middelen om de
het ambtelijk management een structurele plek gekregen binnen
gesignaleerde risico's in financiële zin op te kunnen vangen);
de planning- en controlcyclus. Voor de raad betekent dit dat bij
– het weerstandsvermogen (koppeling van de risico's en de weerstandscapaciteit).
zowel de begroting als bij de jaarrekening gerapporteerd wordt over hoe risico’s zich ontwikkelen en hoe deze zich verhouden tot de ontwikkeling van de weerstandscapaciteit.
Tot slot wordt inzicht gegeven in de risico's waarvan de gevolgen niet (alleen) financieel van aard zijn.
Beleidskader
Eén van de voorwaarden voor een adequaat risicomanagement is dat bestuurlijke doelstellingen voor programma’s, strategische projecten en grondexploitaties helder zijn. Verder is het noodzakelijk dat zowel bestuur als management zich bewust zijn
Risicomanagementbeleid
dat risicomanagement onderdeel is van het normaal besturen en
Het beleid dat de gemeente voert ten aanzien
managen van de gemeente. Dit betekent dat het inventariseren
van risicomanagement is vastgelegd in een
van risico’s, het inschatten ervan en het treffen van maatregelen
risicomanagementbeleidsnotitie. Dit beleid is in 2020 herzien
voortdurend in de praktijk wordt uitgevoerd.
en in 2021 vastgesteld door de gemeenteraad. Belangrijkste wijziging is dat de focus van risicomanagement wordt verbreed. Voorheen lag de focus voornamelijk op risico's met financiële gevolgen. Nu worden ook risico's met andere gevolgen in kaart
95
Concept Programmabegroting 2025 / Paragrafen / Weerstandsvermogen en Risicobeheersing / Risico's met financiële gevolgen
Risico's met financiële gevolgen Uitkomsten inventarisatie
bedoeld om óf de kans van een risico te verlagen óf de gevolgen te reduceren. Hierdoor neemt de risicoscore af en zal de totale impact van de risico’s op de organisatie
Het risicoprofiel is zeer divers van aard. Zowel grote als relatief
afnemen. Beheersmaatregelen zijn te onderscheiden in twee
kleinere risico’s, risico’s met interne of externe oorzaak en
categorieën; financieringsmaatregelen en control-maatregelen.
operationeel dan wel strategisch van aard zijn genoemd.
Een financieringsmaatregel is een maatregel waarbij het risico niet gereduceerd wordt, maar dat er financieel gezien dekking
Om het risicoprofiel te structureren wordt gebruik gemaakt
voorhanden is als het risico zich daadwerkelijk voordoet. Om
van risicocategorieën. Hierdoor kunnen risico’s naar soort
risicomanagement effectief te laten zijn is het daarnaast wenselijk
worden gerangschikt. Verder is inzichtelijk wat de risicoscore
om bij het benoemen van beheersmaatregelen ook te kijken
(kans x gevolg) is, voor en na het implementeren van
naar ‘control-maatregelen’. Dit zijn maatregelen die de kans van
beheersmaatregelen. Om een risicoweging mogelijk te kunnen
optreden of de directe gevolgen van een risico kunnen reduceren.
maken wordt elk risico gekwantificeerd op kans van voorkomen en geldelijk en/of imagogevolg (voor imagorisico's zie onderdeel
De risicokaart
"risico's met niet financiële gevolgen" verderop in deze paragraaf).
Om meer inzicht te krijgen in de spreiding van de risico’s
Voor zowel kans als gevolg is een vijftal klassen gedefinieerd
naar kans van optreden en gevolg, wordt gebruik gemaakt
waardoor de uiteindelijke risicoscore ligt tussen de 0 (minimaal) en
van de risicokaart (zie de figuur hieronder). De nummers in de
25 (maximaal).
risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Daarmee wordt
Beheersmaatregelen
direct inzichtelijk hoe de risico’s zijn verdeeld over het groene,
Soms is het mogelijk om voor de geïdentificeerde risico’s
oranje en rode gebied.
beheersmaatregelen te treffen. De getroffen maatregelen zijn
96
Concept Programmabegroting 2025 / Paragrafen / Weerstandsvermogen en Risicobeheersing / Risico's met financiële gevolgen
Een risicoscore in het groene gebied, vormt geen direct gevaar
risico’s binnen onze gemeente, gelet op financiële impact op
voor de continuïteit van de organisatie. Risico’s die in het oranje
de organisatie.
gebied zitten vragen om aandacht. Ze vormen individueel nog geen reëel gevaar voor de continuïteit van de organisatie, maar
Weerstandscapaciteit
naarmate de tijd vordert, kan het risico wel een bedreiging gaan
Op basis van het geconsolideerde risicoprofiel van de gemeente
vormen. Voor deze risico’s wordt het dan ook aangeraden niet lang
Middelburg kan worden bepaald hoeveel geld benodigd is om alle
te wachten met het uitvoeren van beheersmaatregelen.
risico’s te kunnen financieren. De benodigde weerstandscapaciteit wordt berekend op basis van een risicosimulatie (Monte Carlo
In de risicokaart wordt duidelijk dat zich relatief veel risico’s
methode). Uitgangspunt hierbij is een statistische benadering die
in de groene en oranje zone bevinden, onder/midden in de
er van uit gaat dat nooit alle risico’s zich én tegelijk, én in hun
risicokaart. Bij beheersing van deze risico’s die veel voorkomen
maximale omvang voordoen. Door deze benadering kan op een
kan op de korte termijn kostenreductie gerealiseerd worden en
verantwoorde manier minder vermogen aan worden gehouden.
op de langere termijn serieuze bedreigingen ten aanzien van de continuïteit van de bedrijfsvoering worden voorkomen.
In totaal zijn voor de gemeente 30 risico’s met een financieel karakter geïdentificeerd en gekwantificeerd. Het onderdeel
Een risico dat zich bevindt tegen of in het rode gebied, vereist
“wijzigingen in risicoprofiel” verderop in deze paragraaf, bevat
directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van de
een toelichting op de mutaties die binnen het risicoprofiel
organisatie wordt bedreigd. Dit zijn ook de risico’s die een
hebben plaatsgevonden.
zware weging hebben binnen de top 10 van de gesignaleerde
97
Concept Programmabegroting 2025 / Paragrafen / Weerstandsvermogen en Risicobeheersing / Risico's met financiële gevolgen
Rekening houdend met de inschatting van kans op voorkomen
weergegeven. Het percentage geeft in grote lijnen de weging van
en verwacht geldelijk gevolg, kan op basis van de Monte Carlo
het betreffende risico aan ten opzichte van het totaal aan risico’s.
techniek bepaald worden dat in 90% van de simulaties het totale
Hieruit is af te leiden dat de top 10 risico’s een weging heeft van
risicobedrag niet boven de € 13,5 miljoen uitstijgt.
ruim 90% in het totaal van de geïnventariseerde risico’s.
Risico top 10 In de hiernavolgende tabel wordt de top 10 risico’s van de gemeente Middelburg gerangschikt naar financiële impact Belangrijkste risico’s
Invloed (%)
Vertraging en lagere opbrengstontwikkeling van lopende en geplande grondexploitaties (woningen en bedrijventerrein) ten opzichte van de prognoses in het basisscenario Grondbedrijf waardoor het saldo van de reserve grondbedrijf nadelig beïnvloed wordt (scenario: Grondbedrijf risicoscenario).
58%
Het deels of in zijn geheel niet tot ontwikkeling brengen van reeds aangekochte gronden (als gevolg van onvoldoende draagvlak, politieke keuzes, duurzaamheidsladder) leidt tot een lager ontwikkelpotentieel binnen het Grondbedrijf waardoor verliezen ontstaan doordat complexen (deels) afgewaardeerd moeten worden, toekomstige winsten lager uitvallen en de rente over deze complexen niet meer aan het grondbedrijf mag worden toegerekend (scenario: Grondbedrijf specifieke risico’s).
10%
Zwakke financiële positie van (cruciale) zorgaanbieders in de zorgketen kan leiden tot noodzakelijke steunmaatregelen vanuit gemeente(n) en/of hogere tarieven bij aanbesteding
7%
Hogere financieringslasten agv stijgende rente mbt herfinaciering en/of aanvullende financieringsbehoefte
5%
Zwakke financiële positie van (cruciale) partners binnen het maatschappelijke veld kan leiden tot noodzakelijke steunmaatregelen vanuit gemeente(n) en/of hogere tarieven bij aanbesteding
5%
(Onvoorziene) ontwikkelingen binnen de GR'en leidt tot aanvullende bijdragen vanuit de deelnemers
3%
Oplopende tekorten op het budget Jeugd als gevolg van stijgende kosten en toenemende vraag.
3%
Reconstructies en onderhoud aan bruggen/duikers zijn niet of ontoereikend voorzien binnen het wegenbeheerslan waardoor incidenteel tegenvallers kunnen ontstaan
2%
Lagere parkeeropbrengten vanuit gefiscaliseerd parkeren
2%
Een gedeelte van de personeelskosten wordt gedekt via projecten binnen het grondbedrijf waardoor bij afname van het aantal projecten in de toekomst meer kosten binnen de reguliere exploitatie moeten worden opgevangen
1%
Wijzigingen in risicoprofiel ten opzichte van risicoprofiel
dalende tendens zien waardoor ook op dit vlak de kans is
Jaarrekening 2023
afgenomen dat de inflatie zich op een hoger niveau ontwikkelt
De omvang van het risicoprofiel is ten opzichte van de vorige
dan de indexering waarmee in de gemeentelijke meerjarenraming
rapportage (Jaarrekening 2023) met € 0,8 miljoen gedaald
rekening is gehouden. Daarnaast is in de kadernota 2025-2028
naar € 13,5 miljoen. Hoewel het risicoprofiel qua omvang niet
een aantal budgetten opwaarts bijgesteld als gevolg van de
significant is gewijzigd is de kwantificering voor een aantal
prijsontwikkeling in de markt. Dit betreft ook het budget voor
risico's wel gewijzigd, is een aantal risico's komen te vervallen
energielasten. Met het afsluiten van een nieuw energiecontract
en zijn nieuwe risico's opgevoerd. Hieronder worden de meest
en de bijstelling van het bijbehorende budget in de kadernota is
significante zaken toegelicht.
het risico op tekorten op het energiebudget komen te vervallen. Verder is met de forse ophoging van de budgetten Jeugdzorg bij
Als gevolg van de in september 2023 ingezette dalende lijn van
de kadernota 2025-2028 het risico op financiële tegenvallers
rentestanden op de financieringsmarkt is de kans afgenomen
lager komen te liggen. In lijn met het bestaande risico op
dat bij de (her)financiering van de gemeentelijke activiteiten
incidentele tegenvallers als gevolg van een zwakke financiële
(waaronder nieuwe investeringen) hogere rentepercentages
positie van partijen in de zorgketen valt eenzelfde tendens
worden gehanteerd dan waarmee in onze meerjarenbegroting
waar te nemen bij partners die activiteiten verrichten op het
rekening is gehouden. De inflatieontwikkeling laat eenzelfde
maatschappelijke vlak. Dit vertaald zich in een hogere kans op
98
Concept Programmabegroting 2025 / Paragrafen / Weerstandsvermogen en Risicobeheersing / Weerstandscapaciteit
een vraag voor extra financiele ondersteuning of leidt ten tijde van
verplichtingen zijn aangegaan. Voor wat betreft deze laatste
nieuwe aanbesteding tot hogere tarieven/inschrijving. Dit risico is
categorie is de reserve Grondbedrijf op dit moment de enige
aanvullend opgenomen.
reserve die hieronder valt.
De genoemde effecten leiden, naast een aantal minder significante
Stille reserves
wijzigingen, per saldo tot een lichte daling van het risicoprofiel met
Van stille reserves is sprake wanneer de marktwaarde van
€ 0,8 miljoen.
bepaalde activa hoger is dan de op de balans opgenomen
Weerstandscapaciteit
een onvermijdelijk gevolg van het voorschrift dat de boekwaarde
boekwaarde. De aanwezigheid van dergelijke stille reserves is van de activa gebaseerd moet zijn op de historische kostprijs.
Om de risico’s te kunnen opvangen is het van belang dat de gemeente over een buffer beschikt die hiervoor voldoende is, de
Een stille reserve kan tot de weerstandscapaciteit worden
zogenaamde weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit kan
gerekend indien:
gevonden worden in de navolgende componenten.
– het desbetreffende actief vrij verhandelbaar is; – de opbrengst bij verkoop uitgaat boven het bedrag dat nodig is om wegvallende inkomsten op te vangen.
Onbenutte belastingcapaciteit Hieronder wordt verstaan de mogelijkheid die de gemeente heeft om de belastingen te verhogen. Bij tarieven waar kostendekking
Het belang in het kapitaal van ZEH (voorheen PZEM), B.N.G.,
een rol speelt is van onbenutte belastingcapaciteit sprake voor
GBE-Aqua en Stedin wordt gewaardeerd tegen de initiële
zover nog geen volledige kostendekking wordt gerealiseerd.
inbrengwaarde (kapitaalstorting). Hoewel de marktwaarde veelal
Aan de hoogte van de overige tarieven is theoretisch geen
op een hoger niveau ligt kan het verschil niet meegerekend worden
bovengrens gesteld; de gemeente kan deze echter niet tot in
als beschikbare weerstandscapaciteit omdat het aandelenbezit
het oneindige verhogen.
niet vrij verhandelbaar is.
Onvoorziene uitgaven
De gemeente beschikt daarnaast over een aantal panden
Voor onvoorziene uitgaven is in de begroting jaarlijks een bedrag
waarvan de verwachte verkoopwaarde hoger is dan de huidige
van € 200.000 voor handen. Dit bedrag is afgestemd met