24-086 Bijlage 1. Jaarstukken 2023
Tekst van het document
6.74.a Jeugd beh. GGZ zo verblijf Inkooporganisatie Jeugd
72
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Sociaal Domein / Wat heeft het gekost?
Omschrijving (bedragen × € 1.000)
Afwijking Lasten
Afwijking Baten
Structureel J/N
504
-
N
118
-
N
385
-
N
en eerstelijnsvoorzieningen
209
-
N
Overig
260
60
N
Totaal
2.131
173
Zie de toelichting Inkooporganisatie Jeugd bij het taakveld 6.02.0 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen 6.74.b Jeugdh crisis/LTA/GGZ-verblij Inkooporganisatie Jeugd Zie de toelichting Inkooporganisatie Jeugd bij het taakveld 6.02.0 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen 6.74.c Gesloten plaatsing Inkooporganisatie Jeugd Zie de toelichting Inkooporganisatie Jeugd bij het taakveld 6.02.0 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen 6.82.a Jeugdbescherming Inkooporganisatie Jeugd Zie de toelichting Inkooporganisatie Jeugd bij het taakveld 6.02.0 Toegang
73
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu
Volksgezondheid en milieu
sociaal en/of economische status). De Walcherse gemeenten hebben daarom de Nota gezondheidsbeleid Walcheren opgesteld.
Inleiding
Milieu
Volksgezondheid
de grootste uitdagingen van de komende decennia. Ook de
De gemeente wil de gezondheid van de inwoners beschermen en
gemeente Middelburg levert haar bijdrage hieraan. Sterker nog,
bevorderen. Elke inwoner moet een gelijke kans hebben op een
de gemeente heeft een voorbeeldfunctie.
Een duurzame en energieneutrale maatschappij is één van
gezond leven, ook als inwoners daar zelf niet toe in staat zijn (door
– Plan van aanpak Brede SPUK; – Preventie- en Handhavingsplan 2023-2026;
Beleidskader
– Omgevingsvisie Middelburg 2050; – Middelburgse Visie Milieu 2019-2025 – Klimaatbestendige Middelburgse samenleving 2018-2050
Vastgestelde gemeentelijke beleidsnota's:
– Afvalbeleid Middelburg na pilotfase (2020-2027)
– Lokaal preventie akkoord "Samen voor een gezonder
– Groenbeleidsplan Gemeente Middelburg 2016–2026
Middelburg 2021-2023" – Middelburgs model "Inhoudelijk kader transformatieproces ‘Beweging naar voren’ "
74
– Klimaatadaptatiestrategie Zeeland 2021-2026 – Regionale Energiestrategie Zeeland – Regionale Structuur Warmte Zeeland
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat wilden we bereiken?
– Transitievisie Warmte
Doelstellingen
– Stedelijk Waterprogramma 2021-2030
1. Voorzien in de behoeften van de huidige generaties, zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties te beperken om
Wat wilden we bereiken?
gezond en goed te kunnen leven" 2. Energieneutraal en klimaatadaptief in 2050 3. Minder afval en meer hergebruik van grondstoffen. Verhogen
Volksgezondheid - Maatschappelijk effect Onze ambitie is een sterke sociale basis, zodat inwoners meer voor zichzelf, voor elkaar en voor Middelburg kunnen betekenen. In onze benadering ligt de nadruk op positieve gezondheid als leidraad voor het welzijn van onze inwoners. Gezondheid
van het scheidingspercentage van het afval
Wat hebben we bereikt?
wordt niet gezien als de afwezigheid van ziekte, maar we
Volksgezondheid
richten ons op het versterken van de veerkracht en eigen regie
Doelstellingen Volksgezondheid – Positieve Gezondheid
van individuen. Door te focussen op de brede aspecten van
Met het Lokaal Preventieakkoord Middelburg (LPA) 'Samen voor
gezondheid, waaronder fysiek, mentaal en sociaal welbevinden,
een gezonder Middelburg', dat actief was van 2021 tot en met
streven we ernaar dat inwoners beter kunnen omgaan met de
2023, zijn diverse initiatieven geïmplementeerd.
diverse uitdagingen die het leven met zich meebrengt. Deze projecten concentreerden zich op vijf hoofdthema's: Doelstellingen Speerpunt van ons beleid is de zogenaamde ‘beweging naar
– het verminderen van roken;
voren’, waarbij we streven naar een uitgebreid aanbod van
– het terugdringen van alcoholgebruik;
voorliggende voorzieningen. Binnen onze gemeente streven we
– aanmoedigen van gezond gewicht;
naar het verschuiven van de focus van een curatieve aanpak
– het bevorderen van mentale gezondheid
(behandelen van problemen) naar een preventieve (voorkomen
– het creëren van een gezonde leefomgeving.
van uitval) en amplitieve (optimaliseren en behoud welbevinden) strategie. Hiermee willen we niet alleen gezondheidsproblemen
In de afgelopen drie jaar zijn er in totaal 32 projecten gestart. In
voorkomen, maar ook actief bijdragen aan een verbetering van
de eerste twee jaar waren dit 21 projecten en in 2023 zijn er nog
de algehele levenskwaliteit van onze inwoners. De sleutel tot deze
eens 11 nieuwe initiatieven van start gegaan. Onderstaand toont
beweging is een sterke verbinding tussen het medische, sociale en
een overzicht van de projecten die in 2023 zijn gestart.
fysieke domein. Milieu - Maatschappelijk effect Een gezonde, duurzame, veilige samenleving en leefomgeving en een duurzame ontwikkeling van de gemeente. Initiatief
Initiatiefnemer
Doel
Thema
Doelgroep
Drinkwatertappunt de Brigge
Sportpark de Brigge
Wattertappunt sportpark
Gezond gewicht
Bezoekers omgeving
Gezond gewicht
Sint Laurens
en kinderen
Watertappunt Calvijn College
Calvijn College
Watertappunt op middelbare school
Leerlingen Calvijn College
De Groene Bocht van Sint Pieter
Bewoner
Vergroenen omgeving Hof van Sint Pieter Gezonde omgeving Bewoners en bezoekers
Plukhof
Samen in Actie
Pluktuin generen waar mensen gratis
Gezonde omgeving Kwetsbare bewoners
fruit kunnen plukken Fit en veilig thuis
Apotheek Veersche Poort
Valpreventie voor ouderen
Gezonde omgeving Ouderen
Positieve gezondheid in
Apotheken Middelburg
Training Positieve
Gezonde omgeving Medewerkers
de apotheek
Gezondheid apotheken
apotheek Middelburg; bezoekers apotheek
75
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat hebben we bereikt?
Initiatief
Initiatiefnemer
Doel
De ijsbaan, ontmoetingsplek
Stichting Zeeland
Activiteiten organiseren ijsbaan ouderen Mentale
voor iedereen Verhalen achter de deuren
Doelgroep Eenzame ouderen
gezondheid Wijkbewoner
Verhalen uit de wijk zichtbaar maken
en theatermakers Mindvolle stressreductie
Thema
Coaching praktijken Floww
Mindfulness programma
en Suzanne Wohrmann
Mentale
Wijkbewoners
gezondheid
Dauwendale
Mentale
Inwoners van
gezondheid
Middelburg (werkgevers/ werknemers, jongeren)
Stichting Thuisgekookt
Stichting Thuisgekookt
Vrijwilligers die samen met iemand thuis Mentale koken voor een gezonde maaltijd en
Inwoners Middelburg
gezondheid
sociaal contact Rookvrije en gezonde club
S.V. Jong Ambon
Materialen om rookvrije boodschap uit
Roken
Clubleden
te dragen
Bovenstaande initiatieven waren vooral gericht op de thema’s ‘Gezonde omgeving’ (n=4) en ‘Mentale gezondheid’ (n=4). Twee projecten richtten zich op ‘Gezond gewicht’ en één initiatief was gericht op het terugdringen van roken. Het thema ‘Alcohol’ werd niet specifiek belicht in een van de initiatieven gestart in 2023. In de tabel worden de projecten per thema weergegeven. Prestatie
Status
Uitvoeren werkagenda gezondheidsbeleid Positieve gezondheid: een brede blik op gezondheid
Volgens plan
Toegankelijk voor alle inwoners
Volgens plan
Samenwerking in netwerken
Volgens plan
Werkagenda:
Volgens plan
Roken
Volgens plan
Alcohol
Volgens plan
Gezond gewicht
Volgens plan
Mentale gezondheid
Volgens plan
Uitvoeren wettelijke taken WPG Uitvoering van de wettelijke taken door de GGD Zeeland
Volgens plan
Prestatie
Status
Plan van aanpak Energiearmoede opstellen en uitvoeren in samenwerking met Veere, Vlissingen, woningcorporaties, Orionis, Welzijn Middelburg e.a.
Volgens plan
Mogelijkheden voor Europese subsidies blijven onderzoeken
Volgens plan
Uitvoering geven aan lopende Europese projecten
Volgens plan
Bevorderen duurzame elektriciteitsopwekking en infrastructuur
Volgens plan
Duurzame gemeentelijke organisatie Pilot (bijna) energieneutraal maken 2 gemeentelijk gebouwen
Volgens plan
Onderzoeken mogelijkheden Circulaire Economie via regionale samenwerking
Volgens plan
Verdere toename energiebesparing Openbare verlichting (op weg naar 50% in 2030 t.o.v. 2013)
Volgens plan
Uitvoering Middelburgse visie Milieu - overig Voorbereiden op Omgevingswet waaronder uitvoering bodemtaken
Volgens plan
Vergroenen openbare ruimte, verwijderen verharding
Volgens plan
Uitvoeren Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KasZ)
Volgens plan
Deelnemen aan Europese project(en) m.b.t. klimaatadaptatie
Volgens plan
76
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat hebben we ervoor gedaan?
Prestatie
Status
Klimaatbestendig maken van het openbaar groen
Volgens plan
Onderzoeken Basis Geluid Emissie (BGE) gereed in 2027
Volgens plan
Geluidsaneringen uitvoeren/afronden
Volgens plan
Doorgaan met verhogen afvalscheidingspercentage
Gedeeltelijk volgens plan
Project zwerfafval en afvalscheiding voor basisscholen
Volgens plan
Milieuhandhaving Vergunningverlening en handhaving door Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) conform het Zeeuwse kwaliteitsniveau
Volgens plan
Uitvoeren handhavingsprogramma door de gemeente
Volgens plan
Voorbereidingen i.v.m. de Omgevingswet
Volgens plan
Milieu
de afwezigheid van ziekte, op het versterken van veerkracht,
Doelstelling - Milieu
eigen regie en het bevorderen van fysiek, mentaal en sociaal
1. Op nagenoeg alle 14 thema’s uit de Middelburgse Visie Milieu
welbevinden. Deze benadering legt een duidelijke verbinding met
2019-2025 zijn activiteiten uitgevoerd. De nadruk lag op de
het programma Sociaal Domein, waarbij vroegtijdige signalering
thema’s energie, afval en klimaatadaptatie.
en het versterken van de samenwerking tussen het medisch
2. In 2020 is de Regionale Energiestrategie (RES
en sociaal domein van essentieel belang zijn. Bij verschillende
1.0) vastgesteld. In september 2021 is de
projecten en initiatieven zijn tools en informatie aangereikt aan
Klimaatadaptatiestrategie Zeeland vastgesteld. In december
deelnemers om zelfredzaamheid te vergroten en gezondere
2021 is de Transitievisie Warmte goedgekeurd.
keuzes te kunnen maken.
3. De totale hoeveelheid fijn restafval, grofvuil en verbouwingsrestafval bedroeg in 2023 161,8 kg per inwoner.
Een concreet voorbeeld hiervan is de scholing voor apothekers in
In 2020 was dit nog 225 kg per inwoner.
Middelburg op het gebied van ‘positieve gezondheid’. Deze training
Wat hebben we ervoor gedaan?
bood inzicht en vaardigheden in het toepassen van het concept Positieve Gezondheid, waarbij de focus ligt op het bevorderen van welzijn en veerkracht bij patiënten. Apothekers leerden hoe ze
Volksgezondheid
deze bredere benadering kunnen integreren in hun professionele
Uitvoeren werkagenda gezondheidsbeleid
praktijk, gericht op het verbeteren van het algehele welbevinden
In 2021 is een Lokaal Preventie Akkoord (LPA) afgesloten “Samen
van individuen.
naar een gezonder Middelburg”. Het LPA heeft een looptijd van 3 jaar. Het akkoord heeft als doel om initiatieven te stimuleren
Toegankelijk voor alle inwoners
die bijdragen aan een gezondere gemeente. Er wordt blijvend
Het LPA heeft door middel van burgerparticipatie projecten
geïnvesteerd in de prioriteiten vanuit het preventieakkoord:
opgestart die verandering hebben aangewakkerd op
roken, alcohol, gezond gewicht, mentale gezondheid en gezonde
gezondheidsbevordering van inwoners in de gemeente
leefomgeving. Het is belangrijk op te merken dat er overlap is
Middelburg. Een belangrijke voorwaarde was dat de projecten
tussen projecten die in voorgaande jaren zijn gestart en in 2023
zich zouden richten op inwoners van de gemeente Middelburg, bij
zijn voortgezet. De meeste projecten lukte het hun project te
voorkeur op de meer kwetsbare inwoners.
verduurzamen door het vinden van een alternatieve inkomstenbron of het inbedden van het project in hun dagelijkse praktijk.
Samenwerken in wijknetwerken Via wijknetwerken stimuleren we gebiedsgerichte samenwerking
Positieve gezondheid: een brede blik op gezondheid
tussen betrokken partijen en organisaties in de wijk. Dat gaat
Positieve gezondheid loopt als rode draad door het Lokaal
om een breed scala aan formele en informele partijen, zoals
Preventie Akkoord. Deze benadering van gezondheid omvat
de GGD, woningcorporaties, scholen, wijkverpleging, vrijwilligers.
een brede benadering van welzijn, waarbij de focus ligt op
Elk wijknetwerk heeft een eigen karakter en kent een eigen
77
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat hebben we ervoor gedaan?
samenstelling. Ontmoeting, samenwerking en samen een beeld
activiteiten uitgevoerd zoals voorlichting bij evenementen en
van de wijken vormen, waren centrale thema’s voor de netwerken
begeleiding van jongeren waarbij middelenproblematiek speelt.
in 2023.
Er is een samenwerking tussen de JOGG-regisseur en de
Werkagenda
het tegengaan van alcoholgebruik.
uitvoeringspartner 1NUL1 om structureel aandacht te vragen voor Het afgelopen jaar heeft Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) Middelburg succesvol bijgedragen aan het verwezenlijken van
Jongeren en jongvolwassenen lopen meer risico's bij
de doelstelling voor een rookvrije generatie. JOGG speelt
alcoholgebruik dan volwassenen, met mogelijke gevolgen
een centrale rol in het bevorderen van een gezonde en
voor zowel de korte als lange termijn. Daarom staat het
rookvrije leefomgeving. Cruciaal hierbij is de samenwerking met
terugdringen van alcohol binnen het onderwijs centraal. Zowel
verschillende partners, waaronder de jeugdverpleegkundigen van
in het voortgezet onderwijs als in het hoger onderwijs worden
de GGD, medewerkers van het Sociaal Team, Emergis Preventie
samenwerkingsverbanden aangegaan om een gezonde levensstijl
en het onderwijs. Als resultaat van deze samenwerkingen
te bevorderen en bewustwording te vergroten over de keuzes die
is het aantal rookvrije openbare (speel)plekken, scholen en
studenten maken met betrekking tot hun welzijn.
sportverenigingen in Middelburg aanzienlijk toegenomen. ‘Laat ze niet (ver)zuipen!’ is sinds 2010 een samenwerking In het kader van deze samenwerkingen zijn verschillende
tussen alle Zeeuwse gemeenten, GGD Zeeland, Emergis Preventie
initiatieven ontplooid. Zo is er een mailing verstuurd naar 50
(1Nul1), Politie Zeeland-West-Brabant en andere maatschappelijke
sportaanbieders om het belang van een rookvrije sportomgeving
partners. Gezamenlijk voeren ze landelijke campagnes uit, zoals
te benadrukken. Dit heeft ertoe geleid dat twee nieuwe sportclubs,
"Zien drinken, doet drinken," de "Ik pas campagne," en "NIX 18".
Oemoemenoe en SV Jong Ambon, rookvrij zijn geworden.
Samen wordt gewerkt aan het terugdringen van het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar en het tegengaan van schadelijk
We vinden het belangrijk dat kinderen al vóór de geboorte
alcoholgebruik onder jongen van 18 t/m 23 jaar. Belangrijk
beschermd worden tegen de schadelijke effecten van roken.
aandachtspunt is het netwerk rond de jongeren, zoals ouders,
JOGG is daarom aangesloten bij de Coalitie Kansrijke Start om
scholen, sportverenigingen, horeca en supermarkten. Tot slot is
roken voor, tijdens en na de zwangerschap te verminderen. In
Middelburg eind 2023 gestart als pilotgemeente in de BOB-Sport
het kader hiervan is voorlichting gegeven aan de Verloskundigen
campagne, een samenwerkingsverband met de Provincie Zeeland
Kring Walcheren, waar 25 verpleegkundigen geïnformeerd zijn
en Veilig Verkeer Nederland met als doel om mensen bewust te
om het bewustzijn omtrent de aanpak van roken tijdens en na
maken van verkeersveiligheid en hun eigen rol daarin. Door Veilig
de zwangerschap te vergroten. Daarnaast richten we ons op
Verkeer Nederland zijn negen sportverenigingen bezocht.
het ontmoedigen van jongeren om te beginnen met roken door een rook- en tabaksvrije omgeving te creëren waarin kinderen
Gezond gewicht
opgroeien. Voorlichtingsprogramma's zoals 1NUL1 preventie op
Op het consultatiebureau van de GGD start de monitoring
scholen en het programma 'Helder op School' vanuit Emergis
en voorlichting over gezonde leefstijl. De 'Gezonde School'
Preventie dragen bij aan deze preventieve aanpak.
aanpak integreert dit thema in voeding en bewegen & sport. Op lokaal niveau zijn er positieve ontwikkelingen. Op
Alcohol: Het gebruik van alcohol tegengaan
25 kinderopvanglocaties is de 'Peuter 4-daagse' succesvol
De afgelopen jaren heeft de gemeente Middelburg, in aanvulling
geïmplementeerd. Momenteel hebben negen basisscholen het
op de provinciale en regionale activiteiten, extra maatregelen
certificaat 'Gezonde School' behaald en op veertien locaties
doorgevoerd om het alcoholgebruik terug te dringen. Zo is
wordt deelgenomen aan het schoolfruitprogramma. In het
Middelburg JOGG-gemeente, waar vanuit de JOGG-regisseur
Voortgezet Onderwijs ligt de focus op het realiseren van 'gezonde
aandacht is voor de Gezonde Sportkantine en Verantwoord
schoolkantines', waarbij drie locaties dit certificaat dit jaar hebben
Alcoholbeleid. Mede door de inzet van JOGG TeamFit wordt het
ontvangen. Er wordt ondersteuning geboden op het gebied van
thema ‘Verantwoord Alcoholbeleid’ onder de aandacht gebracht
een 'gezonde leefstijl'.
in de sportomgeving. Uitvoeringspartner 1NUL1 heeft extra
78
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat hebben we ervoor gedaan?
Vanuit de JOGG-aanpak wordt de doelgroep 0-19 jaar bereikt,
(aankomende) gezinnen in een kwetsbare situatie gedurende de
inclusief ouders/verzorgers. Op ouderavonden wordt aandacht
1e 1000 dagen van kinderen. Hiervoor zijn naast een kerngroep,
besteed aan een gezonde leefstijl met inbreng van JOGG en
twee werkgroepen actief, waarvan één gericht op de doelgroep
Emergis Preventie. JOGG Teamfit werkt aan het creëren van
en één gericht op de professionals. In deze werkgroepen zitten
een gezonde sportomgeving en is betrokken bij Cool2Bfit, een
diverse samenwerkingspartners rondom de eerst 1000 dagen van
programma voor kinderen met overgewicht (8-13 jaar).
het kind.
Voor de doelgroep > 18 jaar is geïnvesteerd in het gecombineerde
Hieronder een weergave van resultaten en ingezette acties
leefstijlprogramma COOL. Mensen met overgewicht en
in 2023:
lichamelijke klachten krijgen een verwijzing vanuit de huisarts voor
– Deskundigheidsbevordering professionals: Om ervoor te
dit programma. Een leefstijlcoach zorgt voor gedragsverandering
zorgen dat (aanstaande) gezinnen in kwetsbare situaties tijdig
in leefstijl en begeleidt hen naar lokaal beweegaanbod.
de juiste ondersteuning en/of zorg ontvangen, is het belangrijk dat professionals goed toegerust zijn. 32 Professionals
Eén van de speerpunten waar Middelburg zich het afgelopen jaar
volgden de training “Cultuur sensitief werken tijdens de 1e
voor heeft ingezet, is het realiseren van diverse watertappunten.
1000 dagen”, uitgevoerd door Pharos.
Momenteel zijn er 28 watertappunten in de gehele gemeente
– Er is veel aandacht geweest voor rookvrij zwanger worden, zijn
gerealiseerd. Door deze watertappunten beschikbaar te stellen,
en blijven. Hierover is voorlichting gegeven bij het Kringoverleg
streven we ernaar de toegankelijkheid van water voor de inwoners
Verloskundigen. Daarnaast is er geïnvesteerd in rookvrije
eenvoudig en laagdrempelig te maken. Een vervolg op dit initiatief
omgevingen; zo zijn er steeds meer Rookvrije speelplekken en
is de integratie van watertapbeleid op scholen. We zijn positief verrast om te zien dat verschillende scholen, variërend van basistot voortgezet onderwijs, hier actief mee bezig zijn.
Rookvrije Sportcomplexen in Middelburg. – Creëren van laagdrempelige ontmoetingsplekken zoals mamacafé’s; inmiddels hebben we 3 mamacafe’s waarvan één in de Zeeuwse Bibliotheek, één in het centrum én één in het
Mentale gezondheid Mentale gezondheid is een breed onderwerp dat invloed heeft op alle andere thema’s.
Pennywafelhuis met specifiek aandacht voor taalontwikkeling. – Opstart van Centering Zwangerschap; een erkende interventie waar individuele medische controles gecombineerd aangeboden worden met interactief leren en het stimuleren
Welzijn op Recept
van community building door middel van groepsbijeenkomsten.
Vanaf januari 2023 is gestart met de implementatie Welzijn op
Het doel is een goede fysieke en psychosociale gezondheid
Recept (WoR) over de resterende huisartspraktijken in Middelburg.
van moeder en kind en positieve ervaringen met de
Elke huisartspraktijk is gekoppeld aan één van de twee vaste
zorg rondom zwangerschap en bevalling. Deze vorm van
welzijnscoaches. Inmiddels werken alle huisartspraktijken met
zwangerschapsbegeleiding leidt tot een sociaal netwerk,
WoR. Het aantal welzijnsrecepten neemt verhoudingsgewijs toe,
waarin de vrouwen steun hebben aan elkaar.
dit is in lijn met de verwachtingen. Eenzaamheid is een thema wat hier vaak aan ten grondslag ligt. Het arrangement Kunst op
– Samenwerking met Stichting Babyspullen; deze stichting draagt bij door (aanstaande) ouders in armoede te ontzorgen
Recept is doorontwikkeld, er zijn ‘proeverijen’ geweest om burgers
en hun kindje vanaf de geboorte tot twee jaar van basisartikelen
laagdrempelig kennis te laten maken met activiteiten.
te voorzien door het schenken van babystartpakketten. Deze pakketten worden samengesteld uit nieuwe en gebruikte
Kansrijke Start
babyspullen en bevatten kleding, bed- en badtextiel en
In 2021 is een Middelburgse coalitie Kansrijke Start gevormd.
verzorgingsproducten en klein speelgoed. Aanvragen lopen via
In 2022 zijn knelpunten geïnventariseerd en vertaald naar
professionals die actief zijn binnen Kansrijke Start Middelburg.
actiepunten, waar in 2023 mee aan de slag is gegaan. De
In 2023 ging het om 11 aangevraagde pakketten.
aanpak is gericht op goede samenwerkingsafspraken tussen het medische, sociale en informele domein om te komen tot een doorlopende lijn van vroegsignalering en ondersteuning voor
– Start van een pilot van ‘Ouders inc‘; een online cursus voor aanstaande ouders: – Start van de module ’je wordt vader en nu’.
79
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat hebben we ervoor gedaan?
– Borging van structureel casusoverleg tussen betrokken disciplines.
te vinden op https://ontmoetingwalcheren.nl/ maakt het PEW nu beter toegankelijk.
– Investeren in samenwerking rondom bestaande interventies en PR van interventies – Kansrijke Start op Middelburg Ontmoet.
Daarnaast is de pilot genaamd "Samen in de Zeeuwse Klei" gestart. Hier lag het doel op het doorbreken van taboes, vergroten van bewustzijn, verbeteren van signalering en het
Sinds 2021 vindt er een jaarlijkse bijeenkomst plaats met alle
vergemakkelijken van het bespreekbaar maken van eenzaamheid.
betrokkenen rondom Kansrijke Start Middelburg. Wat in 2021 klein
Deze pilot was gericht op ondernemers in Middelburg. Van de 90
begon is inmiddels uitgegroeid tot een breed netwerk. Het aantal
benaderde ondernemers gaven er 30 aan deel te willen nemen.
partners blijft groeien. Dat is tevens de kracht, elkaar leren kennen
Uiteindelijk hebben 21 medewerkers van 17 ondernemingen
zodat je elkaar weet te vinden. Tijdens deze bijeenkomst werd
deelgenomen aan de workshops. Na afloop bleek een duidelijke
een terugkoppeling gegeven van de behaalde resultaten en was
toename van kennis over het onderwerp, en de deelnemers
er ruimte voor netwerken én inspiratie. Bij de laatste bijeenkomst
voelden zich beter in staat om het gesprek aan te gaan en door
was gastspreker Tessa Roseboom aanwezig. Zij is hoogleraar,
te verwijzen. De pilot heeft daarmee een waardevolle bijdrage
onderzoeker en auteur van de boeken “De eerste 1000 dagen”
geleverd aan het doorbreken van de stilte rond eenzaamheid
én “Gelijk goed beginnen”. Zij zoomde specifiek in op het thema
binnen de zakelijke gemeenschap van Middelburg.
‘betrokken vaderschap’. Stress onder jongeren Samen Oplopen
Jongeren in Middelburg ervaren een groeiende mate van stress,
Het project 'Samen Oplopen', deels gefinancierd door het Lokaal
waarbij de stressniveaus hoger liggen dan bij jongeren elders in
Preventieakkoord, heeft als doel duurzame connecties tot stand te
het land. Sociale media doen soms vermoeden dat elke dag een
brengen tussen inwoners en kwetsbare gezinnen en jongeren. Het
fantastisch dag hoort te zijn. Daarnaast streven we ernaar om de
project telde het afgelopen jaar elf actieve koppelingen, waarvan
ondersteuning te bieden die ouders nodig hebben in dit proces.
er zes gerealiseerd zijn in 2023. Vanuit Emergis Preventie wordt ingezet op: Thuisgekookt Vanaf mei 2023 is Stichting Thuisgekookt in Middelburg gestart
– (V)echtscheidingen en gevolgen
met het verbinden van buurtbewoners. Met steun vanuit het
– Kinderen van ouders met psychische problemen (KOPP),
Lokaal Preventie Akkoord werkt de stichting actief samen met het
kinderen van ouders met een verslaving (KVO)
lokale zorg- en welzijnsnetwerk en koppelt mensen die dagelijks
– Psychosociale problematiek binnen eigen netwerk
geen gezonde maaltijd kunnen bereiden aan vaste thuiskoks.
– Eenzaamheid en Depressie
Het afgelopen jaar zijn er in Middelburg 45 koppelingen tot
– Kwetsbaarheid / grensoverschrijdend gedrag
stand gebracht. Gezonde Leefomgeving Eenzaamheid
Het creëren van een gezonde leefomgeving vereist samenwerking
In 2023 ontving het Platform Eenzaamheid Walcheren (PEW)
tussen bewoners, de gemeente (zowel sociaal als fysiek domein)
extra subsidie voor de doorontwikkeling van het platform, wat
en maatschappelijke organisaties. Door wijkgericht met inwoners
resulteerde in aanzienlijke vooruitgang. De kerngroep is uitgebreid
samen te werken, kunnen we de behoeften in kaart brengen en
met vier extra leden, er is intensievere samenwerking rond
inspelen op initiatieven. We zien een groene leefomgeving als
de Week van de Eenzaamheid, meer organisaties hebben zich
een gezonde leefomgeving. In 2023 zijn verschillende initiatieven
aangesloten bij PEW, wat resulteerde in een groter bereik van
opgezet die aansluiten bij het bevorderen van gezondheid en het
mensen die met eenzaamheid te maken hebben. Daarnaast
stimuleren van een groene omgeving:
hebben de wethouders van de drie Walcherse gemeenten zich als
– Moestuinen CitySeeds: deze zijn een voorbeeld van hoe
ambassadeurs verbonden aan dit initiatief. Een nieuwe website,
groene initiatieven kunnen bijdragen aan een gezonde levensstijl en verkoeling kunnen bieden. Hier worden gezonde
80
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat hebben we ervoor gedaan?
voedselkeuzes gestimuleerd en de voordelen van een groene
maanden huisbezoek. De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) kan door
omgeving benadrukt.
middel van deze aanvullende diensten de ontwikkeling van
– Sporttoestellen in parken: de aanwezigheid hiervan draagt bij
kinderen van dichtbij volgen, waardoor vroegtijdige signalering
aan het creëren van een gezonde en actieve leefomgeving. De
van eventuele opvoed- en ontwikkelingsproblemen mogelijk is. Het
toestellen bieden mogelijkheden voor lichaamsbeweging. Het
inzetten van deze laagdrempelige interventies draagt bij aan het
aanbieden van sportfaciliteiten in de buitenlucht verlaagt de
voorkomen van grotere problemen op latere leeftijd.
drempel voor beweging in de openbare ruimte, wat gunstig is voor de fysieke gezondheid van de inwoners. – Samenwerking van JOGG Middelburg: JOGG Middelburg werkt
Milieu Uitvoering geven aan de Middelburgse Visie
samen met initiatieven zoals IVN (Instituut voor Natuureducatie
Milieu 2019-2025
en Duurzaamheid) om groene schoolpleinen te bevorderen.
“Duurzaamheid” loopt door alle portefeuilles en beleidsvelden
Het initiatief moedigt scholen aan om hun buitenruimtes
heen. De meest effectieve manier is integraal meenemen, waarbij
te vergroenen, wat bijdraagt aan een gezonde en actieve
in voorstellen de bijdrage aan het behalen van de doelstellingen op
levensstijl voor de kinderen en de bewustwording van natuur en
duurzaamheid wordt meegenomen.
duurzaamheid stimuleert. Thema - Klimaat en Energie - gedeelde opgave Uitvoeren wettelijke taken WPG
Klimaat en Energie is één van de gedeelde opgaven van college
De gemeentelijke taak op het gebied van volksgezondheid is
en gemeenteraad.
vastgelegd in de Wet Publieke Gezondheid (WPG), waarbij de GGD Zeeland als uitvoeringspartner fungeert voor een groot
Het doel is om in 2050 volledig energieneutraal te zijn en te
deel van ons gezondheidsbeleid. In samenwerking met de
streven naar een duurzaam gebouwde omgeving. Een omgeving
GGD vormen we netwerken die bijdragen aan de realisatie van
die voorziet in de huidige behoefte én (economische) waarde heeft
onze gezondheidsopgave.
in de toekomst.
Sinds 1 juli 2022 is de gemeente wettelijk verplicht een prenataal
In het nationaal Klimaatakkoord (KA) staat hoe we in Nederland
huisbezoek aan zwangeren en/of gezinnen in een kwetsbare
de mondiale klimaatafspraken van Parijs vertalen naar beleid en
situatie aan te bieden. Deze taak is in Zeeland weggelegd
uitvoering. Zeeland draagt, net als de andere Nederlandse regio’s,
bij de jeugdgezondheidszorg (JGZ) en is opgenomen in het
zijn steentje bij aan het Klimaatakkoord. Zeeland is als gehele
basistakenpakket (BTP) van GGD Zeeland. Het doel van dit
provincie één van de 30 RES-regio’s. De RES 1.0 (Regionale
huisbezoek is om zwangere vrouwen en/of gezinnen in een
Energie Strategie) voor Zeeland is eind 2020 vastgesteld door
kwetsbare situatie al in een vroeg stadium te voorzien van de
de raad en wordt elke twee jaar herijkt. In 2023 is de RES 2.0
juiste hulp en ondersteuning op sociaal gebied. Dit nog voordat
verder vormgegeven, deze wordt in het tweede kwartaal van 2024
de reguliere huisbezoeken van de verloskundige plaatsvinden.
aan de raad ter vaststelling voorgelegd. Zowel het Klimaatakkoord
Deze vroegtijdige ondersteuning draagt bij aan de bevordering van
als de RES geven de richting en wettelijke verplichtingen aan
een gezonde ontwikkeling van het ongeboren kind en beperkt de
om in 2050 CO2 neutraal te zijn. Met name op het gebied van
mogelijke gezondheids- en ontwikkelingsrisico's voor het kind.
de verduurzaming van de gebouwde omgeving, mobiliteit, de bedrijven, de eigen organisatie en de opwekking van duurzame
Daarnaast biedt GGD Zeeland aanvullende diensten aan,
energie heeft de gemeente veel taken en verantwoordelijkheden.
betreffende voor Middelburg Videohometraining en het 18
De aanpak vindt plaats per thema.
81
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat hebben we ervoor gedaan?
Warmtetransitie (verduurzaming van woningen
ontwikkeld die vanaf begin 2024 worden uitgevoerd en inwoners
en bedrijven)
moeten ontzorgen en tegemoetkomen aan het verduurzamen van
In 2023 is de communicatie en bewustwording over duurzaam
hun woningen.
wonen voortgezet. Er zijn flyers gemaakt met 24 tips over energiebesparing en 8 tips over een koel huis in
Kantoren zijn vanaf 2023 verplicht een label C te hebben. Via
de zomer. De flyers zijn in verschillende talen beschikbaar,
het Zeeuws Energie Akkoord hebben de Zeeuwse gemeenten
en worden onder andere in de publiekshal, op wijk- of
gezamenlijk een actie opgezet om kantoren hierover te informeren
buurtbijeenkomsten en via Welzijn Middelburg verspreid. Het
en de stand van zaken geïnventariseerd. Na de inventarisatie zijn
energieloket Duurzaam Bouwloket is gepromoot via social media
er nog ca. 20 kantoren die (mogelijk) niet voldoen. Vervolgacties
en de wijk- en dorpstafels. Voor monumenten is een rondreizende
volgen in 2024.
tentoonstelling over verduurzaming in de Wandelkerk geweest. De overeenkomst met Energiek Zeeland is niet verlengd, maar
De monumenten in Nederland vormen samen ca. circa 2% van
inwoners kunnen nog steeds gebruik maken van het advies
het totaal aantal gebouwen. In de gemeente Middelburg is dat
aan huis via Zeeuwind (de moederorganisatie van Energiek
circa 4%. Dat lijkt relatief weinig. Toch is het belangrijk dat
Zeeland). Er is een start gemaakt met een nieuwe website
monumenten worden verduurzaamd. Ze bepalen immers in grote
over alle duurzaamheidsonderwerpen. Deze komt in de loop van
mate het karakter van onze dorpen en (binnen-)steden, en om ze
2024 online.
te behouden en door te kunnen geven aan toekomstige generaties moeten we ze toekomstbestendig maken. Het verduurzamen
Het Nationaal Isolatieprogramma voor particuliere koopwoningen
van monumenten en het beschermen van de monumentale
wordt samen met de andere Zeeuwse gemeenten uitgevoerd. De
waarden is soms een complexe opgave. Om de eenduidigheid,
eerste tranches zijn ontvangen, waarmee bij ruim 500 woningen
helderheid, navolgbaarheid en transparantie bij de afweging
isolatiemaatregelen kunnen worden toegepast. De focus ligt
en beoordeling van duurzaamheidsingrepen in monumenten te
op woningen met een energielabel D of slechter en een WOZ
verbeteren is in 2023 door de Rijksdienst voor het Cultureel
waarde onder de NHG-grens. Hiervoor zijn gezamenlijke acties
Erfgoed het afwegingskader ‘Verduurzaming van monumenten’
82
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat hebben we ervoor gedaan?
gepubliceerd. Dit zetten we in de gemeente Middelburg ook in bij de vergunningverlening.
– Energiefixers: gedurende het jaar zijn met name in wijken met een verhoogde kans op energiearmoede energiefixers langs de deuren gegaan. Deze fixers brachten gratis kleine
In de Nota Ruimtelijke Kwaliteit, die in 2023 geëvalueerd
energiebesparende maatregelen aan, zoals radiatorfolie,
is, sluiten we aan bij de verduurzamingsrichtlijnen van de
tochtstrips en waterbesparende douchekoppen.
Stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg (ERM). De ERM beheert de beoordelings- en uitvoeringsrichtlijnen
– Verduurzaming VVE’s: de subsidie voor advies en bijeenkomsten om de eerste stappen te zetten is opnieuw
zoals die worden vastgesteld door het Centraal College
onder de aandacht gebracht. Er zijn regelmatig bijeenkomsten
van Deskundigen Restauratiekwaliteit. Hierdoor verschaffen we
met de andere grote Zeeuwse gemeenten en VVE beheerders
niet alleen een professionele kennisbron en duidelijkheid aan
om te onderzoeken hoe we VVE’s het beste kunnen
eigenaren, maar blijft dit onderdeel van de nota ook actueel
ondersteunen en waarmee voorlichtingsbijeenkomsten voor
en borgen we dat verduurzamingsmaatregelen op een bij het
VVE’s worden georganiseerd.
monument passende manier worden uitgevoerd. De verschillende
– In april 2023 is, door RES Zeeland, een warmte/energiemarkt
beschermingsbelangen binnen de beschermde stadsgezichten
georganiseerd in de ZB. Inwoners konden hier verschillende
worden vertaald naar bijpassende criteria. Evenals voorgaande
bedrijven op het gebied van verduurzaming ontmoeten.
jaren namen we in 2023 actief deel aan de werkgroep
– De collectieve inkoopactie met Winst uit je woning is in 2023
Duurzaamheid van de Federatie Grote Monumentengemeenten
afgerond. De lessen zijn gedeeld met de andere Zeeuwse
die onder meer als klankbord fungeert voor de Rijksdienst voor
gemeenten en worden meegenomen in toekomstige acties.
het Cultureel Erfgoed (RCE). In november 2023 stond de reizende
Er is besloten om geen vervolgactie met Winst uit je woning
expositie van de RCE over het verduurzamen van monumenten
te organiseren.
een week lang in de Wandelkerk. Ondanks de actualiteit van het onderwerp was de belangstelling helaas zeer gering.
In 2023 is bekend geworden dat het warmtenet in Dauwendaele niet haalbaar is. Met de resterende subsidie vanuit het programma
Transitie Visie Warmte
Proeftuin Aardgasvrije Wijken wordt een alternatief aanbod
De transitie visie warmte (TVW) die in 2021 is vastgesteld geeft
ontwikkeld. Voorstel hiervoor volgt in het tweede kwartaal
aan op welke manier de gebouwde omgeving per wijk van het
van 2024.
aardgas af gaat. In 2023 zijn diverse acties en pilots uitgevoerd, voor een deel samen met de andere Zeeuwse gemeenten, waarbij
Samen met een aantal andere gemeenten in Midden Zeeland
de focus ligt op energiebesparing en isolatie van woningen. Dit zijn
en de Provincie is een eerste onderzoek gedaan naar het
maatregelen die, ook als het beste alternatief voor aardgas nog
verwarmen van gebouwen met restwarmte uit het Sloegebied.
niet duidelijk is, direct CO2 reduceren en vaak andere voordelen
Het eerste onderzoek lijkt kansrijk: er is en komt veel warmte
bieden zoals geld besparing en verhoogd comfort. Zogenaamde
beschikbaar. Zoveel dat theoretisch gezien alle gebouwen in
‘spijtvrije’ maatregelen.
Zeeland hiermee verwarmd zouden kunnen worden. Echter zijn er flink wat kilometers buis nodig, wat kostbaar is. In 2024 wordt
De volgende acties zijn in 2023 uitgevoerd of van start gegaan: – Samen met Energiek Zeeland is een pilot gestart in de buurt Prinsenhove.
er vervolgonderzoek gedaan naar de haalbaarheid. En bij het Rijk dringen we aan op een andere verdeling van de kosten om warmtenetten haalbaarder te maken.
– In Griffioen en Klarenbeek zijn samen met Buurkracht wijkteams opgezet die een passend isolatieaanbod voor de wijk hebben
Verder heeft minister De Jonge medio 2023 de gemeenten
opgesteld. Op basis van een enquête onder wijkbewoners zijn
met een brief gevraagd om duurzaam gas (b.v. waterstof)
door de teams passende isolatiebedrijven geselecteerd, en
als optie te schrappen in de Transitie Visie Warmte. Met de
dit aanbod is vervolgens gepresenteerd en gedeeld met de
huidige mogelijkheden blijven dan enkel elektrisch verwarmen
wijk. In Klarenbeek is daarnaast subsidie aangevraagd om
(b.v. middels een warmtepomp) en een warmtenet over als
energiecoaches in de buurt op te leiden, en blowerdoor tests uit
alternatieve warmte voor aardgas. Medio 2023 is er dan ook
te voeren.
83
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat hebben we ervoor gedaan?
in Zeeland nog een vooraankondiging gedaan van netcongestie.
gemaakt. Het dak is voorzien van isolatie en lichtgewicht
Dit vergemakkelijkt de warmtetransitie niet.
zonnepanelen en het gebouw en douchewater wordt nu verwarmd met warmtepompen. Dit is, naast Het Palet, nu het
Als onderdeel van het Europese subsidieproject SHIFFT is
tweede aardgasvrij gemaakte gemeentelijk eigendom, en een
sportcomplex De Blikken in Arnemuiden volledig aardgasvrij
voorbeeldproject voor andere sportcomplexen in de regio.
eventueel wel mogelijkheden. Momenteel wordt bekeken welke Duurzame elektriciteitsopwekking en infrastructuur – In 2023 is samen met de andere Zeeuwse overheden en andere stakeholders gewerkt aan RES 2.0 (Regionale
gedaan van netcongestie (te vol elektriciteitsnetwerk). Het
Energie Strategie). Vaststelling door de raden is gepland voor
congestiemanagementonderzoek wordt in het tweede kwartaal
zomer 2024. – Voor kleine windturbines heeft in 2023 overleg plaatsgevonden
van 2024 verwacht. Tot die tijd worden er geen grotere aansluitingen (meer dan 3 x 80 Ampère) verstrekt. Namens
met HZ-JRC om in samenwerking een aantal punten te
een groot deel van de Zeeuwse gemeenten hebben wij een
onderzoeken zoals rendement, combinatie-opstelling en
zienswijze ingediend op het concept prioriteringskader van de
materiaalgebruik. De gemeente zou de onderzoeksdata als
ACM. Dit om te voorkomen dat het midden- en kleinbedrijf
input kunnen gebruiken bij het opstellen van beleid voor kleine
en andere instellingen het komende decennium niet kunnen
windmolens binnen de bebouwde kom. Begin 2024 heeft HZ-
elektrificeren of uitbreiden. Als voorbeeld: het Palet en de
JRC aangegeven dat het niet lukt om dit project inclusief
Blikken worden nu volledig elektrisch verwarmd. Met de huidige
funding op te pakken. De uitdaging zit in capaciteit en financiële
netcongestie en prioriteringskader is dat nu niet meer mogelijk.
middelen. Op het gebied van advisering en ondersteuning zijn
84
andere opties mogelijk zijn. – Medio 2023 is in Zeeland een vooraankondiging
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat hebben we ervoor gedaan?
– Samen met de Zeeuwse gemeenten en Stedin, Tennet en
Wij willen eerst inzichtelijk hebben wat alle energie infra
Gasunie heeft de Provincie Zeeland een PMIEK (Provinciaal
voor ruimtelijke impact heeft op Zeeland. De stroom van de
Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat)
windmolens op zee komt voor een groot deel ook in Zeeland
opgesteld en vastgesteld in het tweede kwartaal van 2023. Dit
aan land en heeft het nodige ruimtebeslag. Ditzelfde geldt voor
is een programma om aanpassingen en uitbreidingen van de
waterstoffabriek(en), elektrolysers, hoogspanningsstations,
infrastructuur te doen op basis van de behoeften en wensen
hoogspanningsmasten, etc.
voor de toekomst. – Er wordt gewerkt aan een energievisie door de Provincie
Thema - Duurzame gemeentelijke organisatie
Zeeland in overleg met de Zeeuwse gemeenten en Stedin.
Energiebesparing Openbare Verlichting
Andere partijen zoals Smart Delta Resources, Tennet en
De landelijke doelstelling is een besparing van 50% in 2030 ten
Gasunie worden ook betrokken. De contouren van de
opzichte van 2013. Volgens het ‘Fit for 55’ – pakket van de
energievisie worden samen met RES 2.0 (Regionale Energie
Europese Commissie moet de uitstoot van broeikasgassen in
Strategie) in het tweede kwartaal van 2024 aan de
2030 met 55% omlaag ten opzichte van het niveau van 1990.
gemeenteraden gepresenteerd. Eind 2024 is de visie gereed
Inmiddels heeft de gemeente Middelburg ten opzichte van 1994
voor vaststelling.
60% energie bespaard voor openbare verlichting. Ten opzichte van
– De Provincie Zeeland en het Rijk hebben in 2023 gesprekken
2013 is 40% bespaard.
opgestart met de Zeeuwse gemeenten over de eventuele komst van twee extra kerncentrales. Het uiteindelijke besluit
Energieneutraal Middelburg – Gemeente als voorbeeld
over de kerncentrales een zaak is van de Rijksoverheid.
Energieneutraal Middelburg – Gemeente als voorbeeld
ambities daarbij zijn overeenkomstig de rijks ambities: circulair
De Zeeuwse gemeenten werken samen om beleid en een
in 2050. Het conceptbeleid en doelstellingen zijn opgesteld
uitvoeringsagenda voor circulaire economie op te stellen. De
en worden vakinhoudelijk getoetst. Verwacht wordt dat in het
85
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat hebben we ervoor gedaan?
derde kwartaal 2024 het beleid aan de raad ter vaststelling kan
Omgevingswet - onderdeel bodem
worden aangeboden.
Vanuit het Zeeuws Platform Bodembeheer (samenwerking tussen de 13 Zeeuwse gemeenten, het Waterschap en Provincie Zeeland)
In 2022 is gewerkt aan de verduurzamingsstrategie en
wordt het vervallen van de Wet Bodembescherming in de nieuwe
bijbehorende routekaart voor gemeentelijk vastgoed. Deze
Omgevingswet verder voorbereid. De bevoegdheid die nu nog bij
routekaart wordt vanaf 2023 uitgevoerd. Er is gestart met de
de Provincie Zeeland ligt, komt bij de gemeente te liggen. Vanuit
uitvoering van de pilotprojecten, er is subsidie aangevraagd voor
de Rijksoverheid zijn er op dit moment geen specifieke financiële
uitvoering en er worden nieuwe panden op de planning gezet om
middelen om deze taken vanaf inwerkingtreding Omgevingswet uit
een verduurzamingsslag voor te bereiden en uit te voeren.
te voeren.
Er is budget beschikbaar gesteld om de verduurzaming van de
Thema - Water en Klimaatadaptatie
gymzalen en het crematorium voor te bereiden. Verder wordt
Stedelijk Water Programma
onderzocht welke panden voor 2030 aangepakt moeten worden
In 2023 is in het kader van het Stedelijk Water Programma
om de Zeeuwse doelstellingen van CO2-besparing te halen.
Middelburg 2021-2030 (SWP) 1,5 ha. verhard oppervlak van het gemengde rioolstelsel afgekoppeld in Klein Vlaanderen,
Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en
Singelweg/De Warande (Sint Laurens), Radenhove, Adriaan
Inkopen (MVOI)
Obrystraat en de Beatrixstraat (Arnemuiden). Daarnaast is ca. 1
In november 2022 is door de raad aangegeven dat circulariteit
km riool gerenoveerd in de Singelweg/De Warande (Sint Laurens),
één van de centrale criteria bij het inkoopbeleid moet zijn.
Radenhove, Adriaan Obrystraat en Ooststraat. De verantwoording
Het ondertekenen van het Manifest MVOI is als doelstelling
is verder uitgewerkt in de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen
meegenomen in de concept doelstellingen voor het Zeeuws beleid
bij het onderdeel riolering.
Circulaire Economie. Vooruitlopend hierop wordt gewerkt aan MVOI te borgen in de organisatie. Een interne MVOI projectgroep
Klimaatadaptatie Strategie Zeeland (KaSZ)
is opgesteld, er is een presentatie in het MT gehouden, leden van
Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast, hitte,
de projectgroep hebben deelgenomen aan Pressure Cooker MVOI,
droogte en overstromingen toe. Dat levert risico’s op voor de
zodat een start gemaakt kan worden met een actieplan. Gewerkt
economie, gezondheid en veiligheid. In het Deltaplan Ruimtelijke
wordt aan een bestuurlijke opdracht zodat MVOI in de organisatie
adaptatie staat hoe gemeenten, waterschappen, provincies en
uitgezet wordt.
het Rijk het proces van ruimtelijke adaptatie willen versnellen en intensiveren. Voor de uitvoering van het Deltaplan is binnen
Thema - Bodem
Zeeland een gezamenlijke uitvoeringsagenda opgesteld. De
De bodem is de basis voor de meeste menselijke activiteiten. Om
gemeente Middelburg is één van de deelnemers van het Zeeuws
ontwikkelingen uit te kunnen blijven voeren is het doel de kansen
Kernteam Klimaatadaptatie. Het Kernteam is bewaker van de
en kwaliteiten van de bodem duurzaam benutten.
uitvoering van de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KasZ).
Historische bodemverontreiniging (onder andere met lood) in relatie tot volksgezondheid
Aanpassen aan het klimaat raakt veel facetten. Kwetsbare
In Middelburg komt vooral binnen de stadsveste in het centrum,
groepen zijn bijvoorbeeld extra kwetsbaar voor hitte.
in de oude dorpskernen en langs de oude doorgaande
Woningcorporaties moeten hun woningvoorraad klimaatbestendig
wegen zoals de Noordweg historische bodemverontreiniging
maken voor hitte. Daarnaast kunnen zij hun bijdrage leveren
voor. In 2023 hebben we samen met de gemeenten Veere,
door regenwater van de daken ter plaatse te bergen of af te
Vlissingen en Schouwen-Duiveland gezocht naar samenwerking
laten voeren via het schoonwaterriool. In de prestatieafspraken is
om zoveel mogelijk eenduidig één en ander op te nemen in
klimaatadaptatie meegenomen.
het Omgevingsplan. De locaties Klein Vlaanderen, Singelweg/De Warande (Sint Laurens) en Radenhove zijn tijdens de riool- en herstraatwerkzaamheden klimaatadaptief ingericht.
86
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat hebben we ervoor gedaan?
Impulsregeling Klimaatadaptatie
De aanvragen van de op 2 oktober 2023 gepresenteerde
Vanaf 1 januari 2021 kan de gemeente via de Impulsregeling
projecten Cool Cities en Cool Neighbourhoods en Green Teams
klimaatadaptatie een bijdrage van het Rijk aanvragen om:
zijn eind 2023 goedgekeurd. In 2024 wordt hiervoor een
– Klimaatadaptieve maatregelen versneld uit te laten voeren
raadsvoorstel opgesteld.
– Geplande ruimtelijke maatregelen uit te breiden met adaptiemaatregelen – Nieuwe adaptatiemaatregelen op te pakken
Cool Neighbourhoods Het tegengaan van hitte risico's op wijkniveau. Gezamenlijk met de inwoners maken van wijkactieplannen. Herinrichten, ontharden
De maximale bijdrage van het Rijk is 1/3 van de totaalkosten
en vergroenen van de leefomgeving en straten Dauwendaele en
besteedt aan de uitvoering van klimaatadaptieve maatregelen. De
in de Binnenstad. Realiseren van locatie specifieke recreatieve
klimaatadaptieve maatregelen dienen een positieve bijdrage te
groene omgevingen.
leveren aan het verkleinen van de kans op wateroverlast, droogte en overstromingen.
Cool Cities Network Lokale/regionale overheden werken gezamenlijk aan het
In 2023 zijn een aantal beheerprojecten geselecteerd die hiervoor
hittebestendiger maken van steden door het ontwikkelen van
in aanmerking komen. Dit zijn:
een Cool Network Strategy. Een integrale wijkgerichte aanpak en
– Meanderlaan
energietransitie met hieraan gekoppelde uitvoeringsprogramma
– Buitenhovelaan
van een netwerk van schaduwrijke routes en cool spots. Deze
– Dauwendaele
strategie is nodig om voor een cool netwerk strategie/plan. Binnen
– Binnenstad
het project wordt een klimaatadaptieve herinrichting van de Arie van Driellaan als voorbeeld gerealiseerd.
Thema - Klimaatbestendig groen in de Woonomgeving Klimaatbestendig openbaar groen draagt bij aan de
Green Teams
volksgezondheid door o.a. het verminderen of voorkomen van
Pro-actieve klimaatadaptatie in planning en uitvoering voor de
hittestress. Daarnaast kan dit openbaar groen (extra) regenwater
openbare ruimte. Green Teams biedt ons de mogelijkheid om
opvangen dat niet via het riool afgevoerd hoeft worden.
gezamenlijk met andere partners te werken aan een strategie om klimaatadaptatie onlosmakelijk onderdeel te laten zijn van onze
De volgende projecten zijn goedgekeurd:
projecten en activiteiten van ontwerp tot beheer en onderhoud.
Natuur Inclusief
Groene schoolpleinen
Restauratie 250 m2 kademuren volgens natuurinclusief principe.
Dit jaar heeft de gemeente Middelburg weer bijgedragen aan de
Naast het zorgvuldig herstellen van de kademuren Kinderdijk
vergroening van schoolpleinen. Onder andere bij basisscholen
en Korendijk is het de intentie om de biodversiteit en fauna te
Palmenhof en de Regenboogschool zijn tegels uit het plein
bevorderen door behoud muurbegroeing en voorzieningen voor
gehaald. De vergroening brengt kinderen dichter bij natuur en
vleermuizen en vogels.
levert een bijdrage aan de klimaatopgaven.
Klimaatadaptatie Zeeland
Thema - Geluid en lucht
Herinrichten, ontharden en vergroenen Meanderlaan in
In de Middelburgse Visie Milieu is als doel gesteld dat de
samenwerking met ZMF, HZ, SCALDA, Woongoed, City Seeds en
kwaliteit op het gebied van geluidshinder en luchtverontreiniging
DSV zaden en het samen ontwikkelen en realiseren van jaarrond
niet verslechterd. En waar mogelijk verbeterend gericht op een
pluktuinen. Technische -en economische haalbaarheidsstudie voor
duurzame samenleving en leefomgeving.
lokale waterzuivering met hieraan gekoppeld systeem voor opwekken van energie voor de "wijk van de toekomst".
Geluidsoverlast, veroorzaakt door weg- en railverkeer, blijft een
Europees projecten Programma periode 2022-2027
aan hoge geluidsniveaus worden blootgesteld. Onze inzet voor het
punt van aandacht. Een landelijke lijst identificeert woningen die
87
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat hebben we ervoor gedaan?
verminderen van deze overlast heeft geresulteerd in voortdurende
– 2020-2025: 100 kilo restafval én focus op kwaliteit
geluidssaneringsprojecten, die al jaren in uitvoering zijn. In het
– 2050: Nederland Circulair: zo veel mogelijk recycling
afgelopen jaar hebben we specifieke vooruitgang geboekt aan de Statenlaan en de Nieuwe Vlissingseweg. Deze projecten worden
De ambitie is zoveel mogelijk hergebruik in 2050. Het is dus
ook in 2024 voortgezet, met als doel de levenskwaliteit van
van groot belang om grondstoffen niet te veel te vervuilen
onze inwoners aanzienlijk te verbeteren door het verminderen
met stoorstoffen.
van geluidsoverlast. Per 1 januari 2021 is Diftar ingevoerd (apart betalen voor het In de Omgevingswet zijn de uitgangspunten m.b.t. de
aanbieden van restafval). In de loop van 2022 is een analyse en
Basisgeluidsemissie (BGE) gewijzigd en uitgesteld. De
evaluatie opgesteld. De hoeveelheid restafval was aanvankelijk in
verwachting is nu dat de BGE pas in 2027 moeten zijn vastgesteld
2021 en 2022 gedaald. In 2023 is deze hoeveelheid toegenomen
voor alle gemeentelijke wegen vanaf 2500 motorvoertuigen
(144,3 kilogram per inwoner) grotendeels door de afkeur en
per etmaal. De Walcherse gemeenten werken zo veel
verbranding van het PMD (Plastic- en Metalenverpakkingen en
mogelijk samen m.b.t. werkzaamheden die voortvloeien door
Drinkpakken). In 2024 wordt (verder) ingezet op verbetering van
inwerkingtreding Omgevingswet.
de kwaliteit van het PMD om afkeur te voorkomen.
De gemeente Middelburg ondersteunt net als de andere Zeeuwse
Deze hoeveelheden zijn exclusief grofvuil en verbouwingsrestafval
gemeenten de uitvoering van het Schone Luchtakkoord van
van de milieustraten die meetellen in de ambitie. In 2023 was dit
de Provincie Zeeland. Om overlast van houtstook zo veel
voor Middelburg nog eens 17,5 kilo per inwoner.
mogelijk te voorkomen werkt Middelburg overeenkomstig de vaste maatregelen voor houtstook van het Schone Lucht Akkoord.
Extra aanpak zwerfafval Het project Schoon Zeeland is gericht op Natuur- en Milieueducatie
Thema - Externe Veiligheid
van (basis)scholieren. Het blijkt namelijk dat er een verband is
In het afgelopen jaar heeft onze focus gelegen op het verfijnen
tussen gerichte educatie op school en kennis, houding en gedrag
en versterken van het beleid rondom externe veiligheid, met
op latere leeftijd. Vanuit de extra aanpak zwerfafval vragen we
een speciale nadruk op de ontwikkeling van aandachtsgebieden
jaarlijks scholen aandacht te schenken aan educatie. In 2023 zijn
en voorschriftengebieden. Deze inspanningen zetten we in het
20 gastlessen gegeven.
komende jaar voort, waarbij het huidige beleid een grondige herziening ondergaat om ervoor te zorgen dat het volledig is
Thema – Verkeer en Vervoer
afgestemd op de huidige en toekomstige veiligheidseisen.
Energieneutraal Middelburg – Mobiliteit Bij mobiliteit geldt eerst inzetten op energie besparen
Een belangrijk project, EV in BHV, is succesvol afgerond. Dit
en dan hernieuwbare energie toepassen om de mobiliteit
project, dat gericht is op het verbeteren van de externe veiligheid
te verduurzamen.
binnen Bedrijfshulpverlening (BHV), kan echter nog niet volledig worden geïmplementeerd. De reden hiervoor is dat nog niet alle
De fiets staat in het mobiliteitsbeleid op nummer één.
risico's geografisch in kaart zijn gebracht. Hoewel deze situatie
In een (continu) participatief proces worden (gezamenlijk
buiten onze controle valt, blijven we de ontwikkelingen nauwlettend
met maatschappelijke organisaties) fiets stimulerende en/of
volgen. We zijn verheugd te kunnen melden dat de subsidie voor dit
verkeersveiligheid verhogende maatregelen voorgesteld.
belangrijke project is verkregen, wat de voortzetting en uitbreiding
Afhankelijk van de beschikbare financiële middelen worden deze
van onze inspanningen op dit gebied ondersteunt.
op korte of langere termijn uitgevoerd.
Thema - Afval
In 2023 is er met een participatief proces gewerkt aan een nieuwe
Uitvoering afvalbeleidsplan
laadpalenkaart die een prognose geeft van de toekomstige vraag
De landelijke doelen zijn:
en waar toekomstige geschikte locaties op staan aangegeven.
– 2020: 100 kilo restafval
88
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat hebben we ervoor gedaan?
In 2023 hebben we voor 3 nieuwe locaties een verkeersbesluit
het bevoegd gezag en heeft onder andere als taak de naleving
genomen voor totaal 4 laadpalen. Daarnaast hebben we een
van de milieuvoorschriften te controleren. De uitvoering van
verkeersbesluit genomen om op 17 locaties een tweede
vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) van de hoogste
parkeervak te reserveren ten behoeve van een bestaande
categorie inrichtingen (totaal zo’n 150 bedrijven) is ondergebracht
laadpaal. In 2023 zijn 16 vergunningen verleend voor een
bij de Regionale Uitvoeringsdienst Zeeland (RUD). De gemeente
verlengde private aansluiting (= laadkabel vanuit huis naar e-auto
voert voor de 1.050 resterende milieubedrijven de VTH-taken zelf
geparkeerd op de openbare weg). We werken vraaggericht bij het
uit. In voorbereiding op de Omgevingswet (Ow) is gebleken dat
plaatsen van laadpalen. Wanneer er dus een laadpaal nodig is kan
er mogelijk zo’n 200 extra inrichtingen (onder de Ow locatie met
deze aangevraagd worden. De prognoses worden iedere 2 jaar
milieubelastende activiteit) ingebracht moeten worden bij de RUD.
bijgewerkt. Wanneer de vraag dus toeneemt of achterblijft wordt de prognose hier op aangepast.
In 2023 zijn er door de milieutoezichthouders twee projecten uitgevoerd:
Zie voor verdere informatie over mobiliteit het hoofdstuk verkeer, vervoer en waterstaat van deze jaarrekening.
– Project ondermijning Arnestein: In het vervolg op het project Arnestein (ondermijning), dat van 2018 t/m 2021 heeft geduurd, namen de toezichthouders milieu oo in 2022 en
Thema - Bedrijven Milieuhandhaving
2023 deel aan ‘ondermijning’ controles. De succesvolle
Smart Grid Arnestein
samenwerking met de collega’s van openbare orde en
In 2023 is het project Smart Grid Arnestein gestart. Dit project
veiligheid, de RUD Zeeland, Politie, Belastingdienst etc. is
wordt uitgevoerd in samenwerking met de Hogeschool Zeeland,
voortgezet en vond in de gehele gemeente plaats.
Impuls Zeeland NV, adviesbureau Zebra en de Middelburgse
– Project informatieplicht energiebesparing: In 2023 is er bij
Bedrijvenclub. In een smart grid kunnen ondernemers duurzaam
100% van de bedrijven op locatie een eerste controle
opgewekte elektriciteit opslaan en uitwisselen. Er hebben diverse
uitgevoerd. Bij 80% is reeds een hercontrole (controle of
bijeenkomsten plaats gevonden over dit project en Zebra
geconstateerde overtredingen zijn opgelost) uitgevoerd. Dit
onderzoekt nu de mogelijkheden voor een smart grid op basis van
project loopt zo voortvarend dat mede hierdoor de gemeente
de verbruiksgegevens van ondernemingen die deel willen nemen
Middelburg de Energy Award 2022 heeft gekregen. Door met
aan het smart grid.
haar bedrijven en instellingen in gesprek te gaan heeft de gemeente de hoogste score (landelijk) ingediende rapportages
Europees project DETOCS
voor de informatieplicht energiebesparing behaald.
Bevorderen en stimuleren van investeringen in hernieuwbare-, en efficiënter energieverbruik bij MKB met de focus op de toeristische
In 2023 heeft de gemeente 334 milieucontroles uitgevoerd:
sector door kennisuitwisseling en ontzorgen van de sector. Milieuhandhaving Middelburg heeft bijna 1.200 inrichtingen (bedrijven) in de zin van de Wet milieubeheer (Wm). De gemeente is voor deze inrichtingen
– Integrale milieucontrole op locatie
2023
2022
2021
8
4
9
– Integrale milieucontrole op locatie, in het kader van het project ondermijning Arnestein 24
47
22
– Aspectcontrole milieutoezicht, project informatieplicht energiebesparing
72
134
84
– Hercontrole project ondermijning
15
13
8
– Hercontrole project informatieplicht energiebesparing
190
32
22
– Hercontrole integrale milieucontrole
20
3
22
– (voornemen) Last onder dwangsom
5
5
1
89
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Effecten maatregelen financieel herstelplan
Naast deze controles zijn er in november en december 2 dagdelen besteed aan een gezamenlijke actie controle illegale opslag vuurwerk in opslagloodsen/garageboxen. En in 2023 heeft de gemeente 40 milieuklachten ontvangen en behandeld die inrichting gebonden waren. Omgevingswet De inwerkingtreding van de Omgevingswet is op 1 januari 2024. We hebben in 2023 aandacht besteed aan onder andere: – Het in beeld brengen wat de wijzigingen van het basistakenpakket zijn. Er gaan meer activiteiten onder het basis taken pakket vallen. Dit is nog steeds in beweging. – Het inrichtingenbestand van de gemeente is geactualiseerd. De definitie ‘milieu inrichting’ verdwijnt en er komen milieu belastende activiteiten voor in de plaats.
Effecten maatregelen financieel herstelplan Voor de effecten in 2023 van de maatregelen uit het financieel herstelplan verwijzen wij naar de paragraaf Bedrijfsvoering.
90
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Beleidsindicatoren
Beleidsindicatoren Milieu en volksgezondheid nnb= nog niet bekend via "Waar staat je gemeente.nl" nb= niet bekend Beleidsindicatoren
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Middelburg
188,0
179,0
179,0
122,0
115,00
nnb
Nederland
172,0
163,0
170,0
169,0
148,0
nnb
Middelburg
13,3
23,7
32,0
29,0
nnb
nnb
Nederland
17,6
20,0
26,8
33,1
nnb
nnb
Milieu Omvang huishoudelijk restafval (kg/inwoner) Hernieuwbare elektriciteit (%)
Voksgezondheid volwassenen met overgewicht % volwassenen dat voldoende beweegt % gebruik basis GGZ of POH/GGZ % gebruik wijkverpleging %
Middelburg
nb
nb
46,0
nb
47,4
nnb
Nederland
nb
nb
50,8
nb
50,9
nnb
Middelburg
nb
nb
52,5
nb
52,7
nnb
Nederland
nb
nb
49,9
nb
47,5
nnb
Middelburg
nb
4,7
4,7
5,2
nnb
nnb
Nederland
nb
4,4
4,6
4,6
nnb
nnb
Middelburg
nb
4,6
4,3
4,4
nnb
nnb
Nederland
nb
3,4
3,4
3,4
nnb
nnb
Wat heeft het gekost? Volksgezondheid en milieu
Begroting 2023
Begroting 2023 Realisatie 2023 na wijziging
Verschil 2023 (+ voordeel, nadeel)
Lasten 7.01.0 Volksgezondheid
2.187
2.853
2.836
18
7.02.0 Riolering
4.509
4.557
4.585
-27
7.03.0 Afval
5.364
5.324
5.948
-623
7.04.0 Milieubeheer
1.580
1.680
2.456
-776
7.05.0 Begraafplaatsen en crematoria
1.667
1.834
1.878
-44
15.307
16.249
17.701
-1.452
Totale Lasten Baten 7.01.0 Volksgezondheid
0
-200
-190
-10
7.02.0 Riolering
-6.086
-6.086
-6.060
-25
7.03.0 Afval
-7.418
-7.358
-7.764
407
-13
-580
-1.096
516
7.04.0 Milieubeheer 7.05.0 Begraafplaatsen en crematoria Totale Baten Totaal Volksgezondheid en milieu
-2.155
-2.155
-2.080
-75
-15.671
-16.378
-17.190
812
-364
-129
511
-640
91
Concept Jaarstukken 2023 / Programma's / Volksgezondheid en milieu / Wat heeft het gekost?
Toelichting op het financiële resultaat (+ voordeel /
toelichten. De post “overig” gaat telkens over één of meerdere
- nadeel)
afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000.
We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we alleen afwijkingen van € 50.000 of hoger Omschrijving (bedragen × € 1.000)
Afwijking Lasten
Afwijking Baten
Structureel J/N
7.03.0 Afval Inzameling huisvuil Er zijn extra kosten ontstaan doordat het afgekeurde PMD-afval moest worden verwerkt als restafval. Daarnaast deden zich twee calamiteiten voor met onze eigen huisvuilauto’s, waardoor deze niet konden worden ingezet. Om dit op te vangen, hebben we een huisvuilauto ingehuurd. Verder zijn er extra uitgaven gedaan om de afkeur van het PMD-afval te analyseren.