24-009 Bijlage 6. Omgevingseffectrapportage bij Omgevingsvisie

Figuur 4-10: Voormalige stortplaatsen (punt en vlak) (Provincie Zeeland, n.d.)

4.2.1.3

Beoordeling In de gemeente Middelburg zijn verschillende KRW-oppervlaktewaterlichamen gelegen. De ecologische kwaliteit van deze oppervlaktewaterlichamen is nog niet afdoende. Tot 2027 hebben lidstaten de tijd om een goede status voor deze oppervlaktewaterlichamen te bereiken. Het is onzeker in welke mate en op welke termijn de kwaliteit van het oppervlaktewater verbeterd. Het veranderende klimaat, en de daaraan gerelateerde toename van extremen in neerslag en droogte, is van invloed op verschillende aspecten van het aspect ‘Bodem en water’.  De gemeente Middelburg heeft te maken met een middelgroot risico op overstroming. Dit betekent dat een deel van de gemeente het risico loopt om eenmaal per 100 jaar in enige mate onder water te komen te staan. Dit risico loopt naar de toekomst toe op door het effect van klimaatverandering (zeespiegelstijging). Ook de intensiteit van een mogelijke overstroming zal naar de toekomst toe verder toenemen.  De ondergrond in de gemeente Middelburg heeft van nature een beperkt vermogen om om te gaan met extreme neerslagpieken. Dit betekent dat maatregelen nodig zijn om de gemeente waterrobuust te maken. Door ruimte te bieden aan infiltratie kan ook de invloed van zout grondwater verminderd worden.  De gemiddeld laagste grondwaterstand staat relatief laag in de zomer. De verwachting is dat de grondwaterstand naar 2050 toe verder zal dalen.

In delen van de gemeente kan deze droogte mogelijk leiden door tot bodemdaling, omdat er lokaal veenlagen in de ondergrond kunnen oxideren. Droogte heeft een negatieve invloed op het gebruik van het buitengebied

Blad 21 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

(natuur, landbouw). Daarnaast kan inklinken door droogte een gevaar opleveren voor de Middelburgse monumenten. De bodemkwaliteit is over het algemeen voldoende voor de functie. Een uitzondering hierop zijn de historisch bebouwde gedeelten (van voor ca. 1940). Voor deze historische verontreinigingen gelden gebruiksbeperkingen of saneringsmaatregelen. In een groot deel van de kernen van Arnemuiden of Middelburg zijn puntverontreinigingen onderzocht of gesaneerd. Op verschillende locaties bevinden zich voormalige stortplaatsen. Geen bijzondere autonome ontwikkelingen worden op dit vlak verwacht.

4.2.2

Erfgoed

4.2.2.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding In deze beschrijving van de Leefomgevingsfoto wordt onder “Erfgoed” het volgende verstaan:  Cultuurhistorie;  Landschap;  Archeologie; De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed [RCE] onderscheidt drie categorieën die gerelateerd zijn aan het aspect ‘erfgoed’, waarin alle bovenstaande indicatoren naar voren komen: 1. In de bodem (op land en onder water) bewaarde sporen en resten van menselijke bewoning vanaf het eerste begin van de menselijke bewoning; 2. Historische gebouwen, erven, tuinen, parken en stedenbouwkundige structuren; 3. Landschappelijke elementen, gebieden en ruimtelijke patronen waarin de historische wisselwerking tussen mens en maatschappij enerzijds en de fysieke omgeving anderzijds tot uitdrukking komt: het historische landschap. Beleid De gemeente Middelburg heeft geen specifieke beleidsnota voor cultureel erfgoed. In de Nota Ruimtelijke Kwaliteit 2016 zijn richtlijnen voor beschermde monumenten opgenomen met

Blad 22 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

betrekking tot de fysieke omgang met de gebouwde monumenten. In de Nota Ruimtelijke kwaliteit worden verschillende uitgangspunten benoemd:  Behoud gaat voor vernieuwing: Aanpassingen die historische waarden (zoals de afleesbaarheid van de bouw- en gebruiksgeschiedenis) aantasten moeten zoveel mogelijk beperkt worden;  Bouwgeschiedenis behouden: De totale bouwgeschiedenis door de tijd heen wordt gerespecteerd. Het is niet de bedoeling om aanpassingen te maken om panden monumentaler te maken;  Toevoegingen en veranderingen reversibel uitvoeren; en  Nieuwe materialen moeten verenigbaar zijn. Daarnaast is de Nota Archeologische monumentenzorg Walcheren 2016-2022 vastgesteld en het boek DNA Middelburg als beleidsnota gepubliceerd. In de Kwaliteitsatlas staat te lezen dat conservering, ontsluiting en presentaties van het cultureel erfgoed de belangstelling en aantrekkingskracht voor de stad vergroten. Over monumenten zegt de Kwaliteitsatlas: ‘Middelburg is monumentenstad bij uitstek. Een aantrekkelijk aanbod van betaalbare woonhuismonumenten in een historische binnenstad trekt de nodige nieuwe inwoners aan, ook van buiten de provincie. Dit aanbod stimuleert de woonfunctie van de binnenstad.

Door het wonen boven winkels te stimuleren kan de woonfunctie en daarmee de leefbaarheid van de binnenstad nog verder worden versterkt.” De integrale bescherming van het erfgoed is landelijk geregeld in de Erfgoedwet en de Omgevingswet, waarbij als vuistregel voor de verdeling aangehouden kan worden:  De omgang met het cultureel erfgoed in de fysieke leefomgeving is geregeld in de Omgevingswet;  De duiding van cultureel erfgoed en de zorg voor cultuurgoederen in overheidsbezit staat in de Erfgoedwet. Het rijksbeleid voor cultureel erfgoed is vastgelegd in de beleidsbrieven “Cultuur in een open samenleving”, waarin het kabinet de plannen uit het regeerakkoord heeft uitgewerkt en “Erfgoed telt, de betekenis van erfgoed voor de samenleving”, waarin specifieker ingegaan wordt op het erfgoedbeleid waarbij de nadruk ligt op instandhouding en herbestemming. Beoordelingskader Onderstaande tabel toont het beoordelingskader voor het aspect ‘Erfgoed’. Aspect Erfgoed

Indicator Landschap en stedenbouw Cultuurhistorie

Streefwaarde/Ambitie Behoud van huidige kwaliteiten

Archeologie

Behoud van huidige kwaliteiten

Behoud van huidige kwaliteiten

Blad 23 van 127

Gewenste beweging Instandhouding landschappelijke waarden Instandhouding cultuurhistorische waarden. Erfgoed een volwaardige plek geven in ruimtelijke ontwikkelingen Instandhouding archeologische waarden.

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

4.2.2.2

Huidige situatie en toekomstige situatie Landschap en stedenbouw Het landschap van de gemeente Middelburg heeft een rijk verleden. Een groot deel van de gemeente ligt in een polder van voor 1300. Dit gebied maakte onderdeel uit van het eiland Walcheren. Het eiland bestond vooral uit veen dat zich vormde achter strandwallen. Kreken doorsneden dit veenlandschap. Door verslibbing werden deze kreken opgevuld met zand. Na de inpoldering van dit zogenaamde oudland begon de veengrond in te klinken en te dalen. De met zand gevulde kreken werden daardoor het hoogste deel van het landschap; de kreekruggen. De oude kernen zijn op deze kreekruggen gebouwd. Poelgronden zijn lager gelegen gebieden die verder van de voormalige snel stromende wateren werden gevormd door de afzetting van een kleilaag op het veen. Ten noorden van de kern Middelburg liggen verschillende poelbodems, Tijdens de ruilverkaveling zijn deze gronden geëgaliseerd. Kenmerken van het oudland, zoals oude dijken, komen nog steeds naar voren. Veel van deze dijken hebben geen waterkerende functie meer, maar zijn van cultuurhistorische en landschappelijke waarde (Figuur 4-12) Door de gemeente stroomde het Sloe, die een verbinding vormde tussen de Westerschelde en het Veerse Meer. Door verzanding en inpoldering is dit vaarwater verdwenen.

Als gevolg van de beslissing om het Sloe in te polderen en door de afdamming van de vaarweg door de Sloedam werd besloten om het Kanaal door Walcheren aan te leggen. De kern Middelburg kreeg in 1217 stadsrechten. De stad had een belangrijke haven en was een belangrijk centrum voor de handel. In de historische binnenstad zijn nog verschillende elementen uit de middeleeuwen zichtbaar, zoals het stadshuis. Veel rijksmonumenten vertellen het verhaal van het verleden van Middelburg. De kern Arnemuiden heeft ook een rijke geschiedenis. Arnemuiden vormde een belangrijke haven. De kern is meerdere keren opnieuw opgebouwd na overstromingen. Door verzanding van het Sloe werd de handel in Arnemuiden en Middelburg hard geraakt en kwam deze grotendeels stil te liggen.

Figuur 4-11: Datering polders (Provincie Zeeland, n.d.)

Blad 24 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Figuur 4-12: Dijken, dammen en wallen (Provincie Zeeland, n.d.)

Figuur 4-13: Stedelijk vestingswerk (Provincie Zeeland, n.d.)

Archeologie In de jongere polders is er over het algemeen een lage trefkans voor archeologische waarden. Een groot deel van het oudland heeft een middelhoge kans voor het aantreffen van archeologische waarden. Lokaal is er sprake van een hoge trefkans, bijvoorbeeld op kreken waar in het verleden bewoning heeft plaatsgevonden/ al plaatsvond. Op diverse locaties bevinden zich archeologische vindplaatsen.

Blad 25 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

In de gemeente zijn ook enkele archeologische monumenten gelegen, zoals in de nabijheid van Kleverskerke.

Figuur 4-14: Archeologische beleidsadvieskaart Walcheren 2016

Figuur 4-15: Archeologische waarden- en verwachtingskaart Walcheren

Blad 26 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Het Veerse meer is een gebied met aardkundige waarden die op nationaal niveau van belang zijn (Figuur 4.16; Figuur 4.17).

Figuur 4-16: Aardkundige waarden (IPO, 2018)

Figuur 4-17: Aardkundig waardevolle gebieden (Provincie Zeeland, n.d.)

Cultuurhistorie Het rijke verleden van de gemeente Middelburg o.a. als handelscentrum komt naar voren in een groot aantal monumenten. In de gemeente zijn 1159 rijksmonumenten gelegen. Daarnaast liggen in de gemeente twee beschermde stadsgezichten, in Middelburg en in Middelburg-Noordweg. Middelburg heeft ook vele gemeentelijke monumenten. Aan het eind van 2021 waren dit er 136 waaronder de Bomenbuurt die in 2010 deze beschermde status heeft gekregen en Park Toorenvliedt wat in 2015 is aangewezen.

Blad 27 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Figuur 4-18: Rijksmonumenten (RCE, n.d.)

Figuur 4-19: Beschermde stads- en dorpsgezichten (RCE, n.d.)

4.2.2.3

Beoordeling De ruimtelijke kwaliteit van de gemeente Middelburg is hoog. De gemeente voert geen beleid specifiek op erfgoed. Op Rijk en provincie niveau worden diverse cultuurhistorische en landschappelijke waarden beschermd. Zo worden verschillende onderdelen van het landschap beschermd, omdat ze het verhaal van de ontstaansgeschiedenis relatief gaaf weergeven. In de gemeente Middelburg liggen vele rijksmonumenten en twee beschermde stadsgezichten. Een deel van de gemeente is van hoge archeologische en aardkundige waarde. Door het beslag dat hedendaagse ontwikkelingen zoals woningbouw, energieopwekking, mobiliteit op de ruimte leggen staan de cultuurhistorisch en landschappelijke waarden wel onder druk. Daarnaast is in het kader

Blad 28 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

van klimaatadaptatie het isoleren en verwarmen van oude monumentale panden een punt van aandacht. Dit soort aanpassingen kunnen mogelijk schade opleveren aan monumenten. Uit de erfgoedmonitor 2019-2020 komt daarnaast naar voren dat de beschikbare capaciteit in de organisatie die opgesteld staat voor cultureel erfgoed (te) beperkt is en dat aan een goede uitvoering van de wettelijke taken onvoldoende invulling kan worden gegeven. Dit vormt een verdere bedreiging voor de kernkwaliteit van Middelburg als monumentenstad. Inzet op kennis, kwaliteit en capaciteit is nodig om het cultureel erfgoed van de gemeente Middelburg ook naar de toekomst toe te behouden.

4.2.3

Natuur en biodiversiteit

4.2.3.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding De natuurlijke leefomgeving is belangrijk voor de mens en voor het duurzaam functioneren van bodem en water als dragers voor plantaardige productie en een gezonde omgeving. Een natuurlijke leefomgeving kan verschillende vormen aannemen, zoals publiek groen en natuurgebieden. In het natuurbeleid wordt veelal een onderscheid gemaakt in beleid voor gebieden en beleid voor soorten. Om het aantal soorten te omschrijven wordt het concept biodiversiteit, het aantal verschillende soorten op een plek, gebruikt. Biodiversiteit is niet alleen iets van natuurgebieden, maar van de hele leefomgeving. Beleid In de Middelburgse Visie Milieu (MVM) staan doelen op de verschillende milieu en duurzaamheidsthema´s die van invloed zijn op de gezondheid. Het belangrijkste doel van de MVM is om te komen tot een gezonde, duurzame samenleving en leefomgeving en een duurzame ontwikkeling van de gemeente. Daarbij willen we voorzien in de behoeften van de huidige generaties, zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties te beperken om gezond en goed te kunnen leven. De volgende aspecten die betrekking hebben op het aspect Natuur en biodiversiteit komen terug in de Middelburgse Milieu Visie:  Een leefbare fysieke ruimte o Korte en lange termijn

Blad 29 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Omgevingswaarden (zoals biodiversiteit) zijn gelijk gebleven of verbeterd Het natuurbeleid in Zeeland betreft 3 soorten gebieden:  De Natura 2000-gebieden, waarvoor internationaal natuurbeleid geldt;  Het NatuurNetwerk Zeeland (NNZ), die de ecologische hoofdstructuur vormt (hierin zijn ook de Natura2000-gebieden opgenomen); In de omgevingsverordening 2018 van de provincie Zeeland wordt dit aangeduid als bestaande natuur;  Het overige gebied, waar door een deel van de agrariërs agrarisch natuurbeheer wordt toegepast. In de Omgevingsverordening 2018 wordt dit geschaard onder agrarisch gebied met ecologische betekenis. 

Kwaliteitsatlas Middelburg 2010 De Kwaliteitsatlas Middelburg uit 2010 schetst het integraal toekomstbeeld van Middelburg tot 2030. In de Kwaliteitsatlas is de aanwijzing tot Nationaal Landschap een belangrijk gegeven. In 2012 is het Rijk met het beleid voor de Nationale Landschappen gestopt. De provincie Zeeland heeft in haar Ontwerp Omgevingsverordening Zeeland Nationale Landschappen opgenomen als onderdeel van de bescherming van aardkundige waarden. De Kwaliteitsatlas: “De overgang van de stad naar landschap verdient aandacht en biedt kansen om de stad en haar woonmilieu te verrijken. Middelburg wil voorkomen dat de stedelijke gebieden aan elkaar groeien. Groene geledingen tussen de steden en dorpen zijn gewenst en versterken de identiteit van de kernen.” Omgevingsvisie Provincie Zeeland (concept) De Provincie Zeeland formuleert in haar concept-omgevingsvisie de volgende ambitie voor 2050: In 2050 is de biodiversiteit rond de grote wateren, in het landelijk gebied en in de steden hersteld. De stikstofproblematiek is iets van vroeger. Het natuurnetwerk is voltooid en de milieukwaliteit is er in de hele provincie op vooruit gegaan.

Het is heerlijk recreëren en werken in het mooie, gezonde en waardevolle Zeeuwse landschap! Ten aanzien van het natuurbeleid komt de nadruk (inter-)nationaal meer te liggen op intensivering van het natuurbeleid via het steeds meer vervlechten van natuur met andere sectoren van de samenleving en de economie. De provincie zorgt voor de voltooiing van het Natuur Netwerk Zeeland (NNZ) en samen met de terreinbeheerders voor verbetering van de kwaliteit van de gebieden. Een belangrijk deel van de natuurwinst wordt buiten het NNZ gerealiseerd. In het stedelijk gebied door natuurinclusief inrichten door gemeente, ontwikkelaars en woningcorporaties. In het landelijk gebied door natuurinclusieve landbouw en in combinatie met klimaatadaptatie. Zeeuwse Bosvisie De provincies maken in opdracht van het Rijk in 2020 weer beleid ten aanzien van bos. (Het laatste nationale bosbeleidsplan is van 1993). Aanleidingen daarvoor zijn de noodzaak voor bos om de biodiversiteit te herstellen en de afspraken uit het klimaatakkoord ten aanzien van de CO2 uitstoot na te komen. Daarvoor streven Rijk en Provincies naast aanpak op bronniveau naar de aanleg van nieuw bos op aanzienlijke schaal. De ambitie is om voor 2030 het bosareaal met 10% uit te breiden, hetgeen voor Nederland als geheel de aanleg van 37.000 ha nieuw bos impliceert. Zeeland kent ongeveer 4100 ha bos.

Een evenredige verdeling zou voor Zeeland de aanleg van 410 ha bos betekenen. Beoordelingskader Onderstaande tabel toont het beoordelingskader voor het aspect ‘Natuur en biodiversiteit’.

Blad 30 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Aspect

Indicator Natuurgebieden

Natuur en biodiversiteit Biodiversiteit

4.2.3.2

Streefwaarde/Ambitie Voltooien natuurnetwerk en verbetering kwaliteit o.a. 410 ha extra bos in 2030. Herstel biodiversiteit

Gewenste beweging Toename kwaliteit en grootte bosareaal. Toename biodiversiteit

Huidige situatie en toekomstige situatie Natuurgebieden Verspreid over de gemeente liggen verschillende gebieden die onderdeel zijn van Natuur Netwerk Zeeland. Binnendijken vormen linten door het landschap en zorgen voor verbinding tussen natuurgebieden. In het noordwesten vormen verschillende gronden samen St. Laurense Weihoek. Het beheertype is Vochtig weidevogelgrasland. In dit natuurgebied komen veel broedparen voor en gaan de weidevogels vooruit. Langs het kanaal door Walcheren liggen verschillende gebieden met als beheertype zilt- en overstromingsgrasland. Ten westen van de kern Middelburg ligt Ter Hooge, een gebied met als beheertype park- en stinzebos. In het uiterst noordoosten van de gemeenten bevindt zich de Piet, een haagbeuken- en essenbos. Ten noorden van Arnemuiden ligt het heggengebied Arnemuiden, een klein natuurgebiedje met veel bloeiende beplanting die veel vogels aantrekt. Er bestaan op momenten uitdagingen voor de dieren en planten in deze gebieden. Zo kan droogte ervoor zorgen dat vogels geen voedsel kunnen vinden doordat de bodem ondoordringbaar wordt.

Figuur 4-20: Natuur Netwerk Zeeland (Provincie Zeeland, 2022)

Het Veerse Meer is een natura-2000 gebied in het kader van de vogelrichtlijn. Het gebied is niet stikstofgevoelig. Broedvogels waarvoor een doelstelling is opgenomen zijn de aalscholver, de lepelaar en de kleine mantelmeeuw. Ook voor twintig niet-broedvogels zijn doelstellingen opgenomen. Dit betreft soorten, zoals de kleine zilverreiger, fuut en krakeend. De doelstelling is om de omvang en kwaliteit van het leefgebied gelijk te laten blijven (Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, n.d.). De aantallen van veel watervogels zijn echter achteruitgegaan sinds 2007.

Blad 31 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Figuur 4-21: Natura-2000 gebieden (Ministerie van Economisch Zaken, 2019)

Biodiversiteit De soortendiversiteit ligt in de gemeente relatief hoog. Lokaal zijn er plekken met een lagere diversiteit (201 – 300 soorten). De kern Middelburg kent een hoge diversiteit aan soorten. Het aantal rode lijst soorten concentreert zich ook in de kern Middelburg. Daarnaast ligt het aantal rode lijst soorten ook hoger in de nabijheid van het Veerse Meer.

Figuur 4-22: Algemene soortendiversiteit (NDFF, 2017)

Blad 32 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Figuur 4-23: Soortendiversiteit o.b.v. Rode Lijst soorten (NDFF, 2017)

4.2.3.3

Beoordeling De gemeente Middelburg heeft een groen karakter. De biodiversiteitswaarde van dit openbare groen concentreert zich in het westen van de gemeente en het Veerse meer. De soortendiversiteit ligt in het algemeen relatief hoog. In de gemeente zijn verschillende NNN en Natura-2000 gebieden gelegen. Binnendijken vormen verbindende linten tussen de verschillende grotere natuurgebieden, zoals de Piet. Het Veerse Meer is aangewezen als een Natura-2000 gebied in het kader van de vogelrichtlijn. Ondanks dat er positieve ontwikkelingen zijn, zoals de voortgang van weidevogels in St. Laurens Weihoek, zijn er ook ontwikkelingen die de natuurwaarden in de gemeente Middelburg onder druk zetten. Zo gaan de watervogels in aantal achteruit en is de invloed van droogte merkbaar in natuurgebieden. Op verschillende bestuurlijke niveaus wordt ingezet op behoud en herstel van natuurwaarden. De opgaven en uitdagingen, zoals klimaatverandering, zijn groot. Dit vormt een bron van onzekerheid waar de natuurwaarden zich naar 2050 verder zullen ontwikkelingen.

Blad 33 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

4.3

Gezonde en veilige fysieke leefomgeving

4.3.1

Fysiek milieu

4.3.1.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding Het fysieke milieu heeft een grote invloed op de gezondheid van mensen. Gezondheidsbescherming is relevant doordat de gezondheid van de mens onder druk staat door de aantasting van de milieukwaliteit. Blootstelling aan verschillende milieufactoren veroorzaakt naar schatting zo'n twee tot vijf procent van de totale ziektelast in Nederland. De belangrijkste factoren zijn fijnstof in lucht, geluidhinder en UV-straling. Beleid Middelburgse Visie Milieu 2019-2025 In de Middelburgse Visie Milieu (MVM) staan doelen op de verschillende milieu en duurzaamheidsthema´s die van invloed zijn op de gezondheid. Het belangrijkste doel van de MVM is om te komen tot een gezonde, duurzame samenleving en leefomgeving en een duurzame ontwikkeling van de gemeente. Daarbij willen we voorzien in de behoeften van de huidige generaties, zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties te beperken om gezond en goed te kunnen leven. Middelburg zet de mens (inwoner) centraal, als gebruiker van de fysieke leefomgeving en als onderdeel van de sociale leefomgeving. De volgende aspecten hebben een impact op het fysieke milieu en komen terug in de Middelburgse Milieu Visie:  Emissies o.a. van geluid en stoffen o Korte termijn (voor 2025)  De huidige geluidkwaliteit en luchtkwaliteit van Middelburg te verbeteren.

o Lange termijn (voor 2050)  De kwaliteit van de leefomgeving op het gebied van o.a. geluidshinder en luchtverontreiniging handhaven en proberen om de kwaliteit waar mogelijk te verbeteren, vanuit het gedachtegoed van een duurzame samenleving en leefomgeving.  Lucht en duisternis o Korte termijn (voor 2025)  De huidige lichtbelasting waar mogelijk beperken en de duisternis waar mogelijk behouden. o Lange termijn (voor 2050)  De kwaliteit van de leefomgeving op het gebied van lichthinder niet te laten verslechteren en proberen om de kwaliteit waar mogelijk te verbeteren, vanuit het gedachtegoed van een duurzame samenleving en leefomgeving.  Een leefbare fysieke ruimte o Korte en lange termijn  Omgevingswaarden (zoals luchtkwaliteit) zijn gelijk gebleven of verbeterd. Klimaat Adaptatie Strategie Zeeland 2021-2025 (concept) In 2021 hebben de provincie, de Zeeuwse gemeenten en het waterschap de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KasZ) vastgesteld. De strategie wordt uitgewerkt in de omgevingsvisies van de verschillende overheden. De kern van het beleid is: Uiterlijk in 2050 moet Nederland waterrobuust en

Blad 34 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

klimaatbestendig zijn ingericht. De strategie is concreet gemaakt voor de sectoren landbouw, natuur, recreatie, bebouwd gebied, vitale infrastructuur en het overkoepelende thema overstromingen. Nationale Omgevingsvisie (2020) Nederland is in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust. Bij (her)ontwikkelingen wordt voorkomen dat het risico op schade en slachtoffers door overstromingen of extreem weer toeneemt, voor zover dat redelijkerwijs haalbaar is. We behouden en reserveren voldoende ruimte voor toekomstige waterveiligheidsmaatregelen. Beoordelingskader Onderstaande tabel toont het beoordelingskader voor het aspect ‘Fysiek milieu’. Aspect Fysiek milieu

Indicator Luchtkwaliteit Geluid

Streefwaarde/Ambitie WHO-advieswaarden WHO-advieswaarden

Geurhinder

Afwezigheid geurhinder klachten Afwezigheid van lichthinder klachten Geen hittestress

Lichthinder Hittestress

4.3.1.2

Gewenste beweging Reduceren luchtverontreiniging Terugdringen van ernstige geluidshinder en slaapverstoring Verminderen geurhinder bronnen Verminderen van lichthinder bronnen Vermindering van opwarming stedelijk gebied

Huidige situatie en toekomstige situatie Luchtkwaliteit Concentraties fijnstof, PM2,5 (fijne fractie) en PM10, zijn een belangrijke factor in luchtkwaliteit. Blootstelling aan fijnstof kan allerlei negatieve gezondheidseffecten veroorzaken. Naast fijnstof zijn ook de stikstofdioxide gehaltes in de lucht van belang. Ook blootstelling aan stikstofdioxide is nadelig voor de volksgezondheid. Voor fijnstof en stikstofdioxide zijn de grenswaarden uit onderstaande tabel van de EU en de WHO van toepassing. Tabel 4-1: WHO en EU grenswaarden Stof PM2,5 PM10 N02

Concentratie 5 µg/m3 25 µg/m3 15 µg/m3 40 µg/m3 10 µg/m3 40 µg/m3

Grenssteller WHO-advieswaarde EU-grenswaarde WHO-advieswaarde EU-grenswaarde WHO-advieswaarde EU-grenswaarde

Hogere concentraties fijnstof zorgen voor grotere gezondheidsschade. Er is geen bekende veilige grenswaarde voor de hoeveelheid fijnstof in de lucht. In figuur 4.22. en 4.23 zijn de concentraties PM2,5 en PM10 rondom Middelburg weergegeven. Voor beide type fijnstof valt de gemeente Middelburg in de laagste categorie. De concentraties van minder dan 8 µg/m3 (PM2,5) en minder dan 15 µg/m3 (PM10) vallen ver onder de wettelijke EU-grenswaarden. In de stad zijn kleine gebieden aanwezig waarin de concentratie PM10 iets verhoogd is, rond de 19-20 µg/m3. De EU-grenswaarde is echter hoger dan de WHO gezondheidskundige advieswaarde. Middelburg voldoet dus bijna overal aan de WHO advieswaarde voor PM10, maar de beschikbare data voor PM2,5 heeft onvoldoende resolutie om vast te stellen of de advieswaarde van 5 µg/m3 gehaald wordt.

Blad 35 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Figuur 4-24: PM2,5 concentratie (RIVM, 2019)

Figuur 4-25: PM10 concentratie (RIVM, 2019)

Op de concentratie van NO2 in de lucht scoort Middelburg wat slechter. In figuur 4.24 is de jaargemiddelde stikstofdioxide concentratie voor gemeente Middelburg weergegeven. Hier is te zien dat in de gemeente Middelburg NO2 concentraties tussen de 12 en 30 µg/m3 liggen. Langs grote wegen, met name de A58, zijn de stikstofdioxide concentraties duidelijk hoger dan in de rest van de gemeente. Dit is logisch aangezien een groot deel van NO2 uitstoot wordt veroorzaakt door wegverkeer. In de stad Middelburg zijn de jaargemiddelde stikstofdioxide concentraties rond de 14 – 18 µg/m3, met in een paar kleine gebieden uitschieters naar 30 µg/m3. Nergens wordt de EUgrenswaarde van 40 µg/m3 overschreden. Op geen enkele plek in de gemeente wordt echter voldaan aan de WHO-advies waarde van 10 µg/m3 NO2-concentratie.

Blad 36 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Figuur 4-26: NO2 concentratie (2019) (RIVM, 2019)

Geluidhinder Geluidshinder is een belangrijke factor in de kwaliteit van de leefomgeving. Geluidshinder is niet alleen vervelend maar heeft ook heeft ook gevolgen voor de volksgezondheid zoals stress, concentratieproblemen, slaapverstoring en daardoor zelfs hart- en vaatziekten. In Nederland zijn wegverkeer en buren de belangrijkste bronnen van geluidhinder. In figuur 4.25 is aangegeven wat het gemiddelde cumulatieve jaargeluidsniveau is van wegverkeer, treinverkeer, vliegtuigen, industrie en windturbines. De Wet geluidhinder hanteert een voorkeursgrenswaarde en een maximale ontheffingswaarde. Maar toetsing vindt alleen plaats op het moment van aanbouw of wijziging van geluidgevoelige bestemmingen, (spoor)wegen en industrieterreinen. Latere groei van bijvoorbeeld verkeersbewegingen kan ervoor zorgen dat deze waarden alsnog overschreden worden. De voorkeurs en maximale ontheffingswaarden zijn gegeven in Tabel 4-2. Deze waarden worden uitgedrukt in Lden. Dit is het tijdgewogen jaargemiddelde geluidniveau in een etmaal. De WHO advieswaarden voor maximaal geluidniveau voor het hele etmaal en ’s nachts (Lnight) zijn gegeven in Tabel 4-3.

Tabel 4-2: Voorkeurswaarde en maximale ontheffingswaarde wet geluidhinder in Lden Bron Voorkeurswaarde Maximale ontheffingswaarde Weg > 70km/u 48 dB 53 dB Weg, overig 48 dB 63 dB Rail 55 dB 68 dB Tabel 4-3: WHO-advieswaarden geluidniveau Bron Lden Weg 53 dB Rail 54 dB Vliegtuigen 45 dB Windturbines 45 dB

Lnight 45 dB 44 dB 40 dB -

Blad 37 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Uit figuur 4.25 blijkt dat er vooral langs wegen sprake is van geluidsemissie. Ook bij het bedrijvengebied Arnestein is de hoeveelheid omgevingsgeluid hoog. Daarnaast veroorzaakt Vliegveld Midden-Zeeland veel omgevingsgeluid. Binnen de stad is vooral rondom de wegen het geluidsniveau hoog. Ook horecaconcentraties binnen de stad, zoals rond de Vlasmarkt en de Markt, zijn bronnen van geluidhinder. Het bedrijventerrein Arnestein in combinatie met de N57 veroorzaakt matige geluidsniveaus in delen van de woonwijken Mortiere III en Dauwendaele. Bij specifieke vormen van industrie en zwaar vrachtverkeer kan trillinghinder optreden. Trillinghinder door verkeer is sterk afhankelijk van de staat van het wegdek. Ook kan bij constructiewerkzaamheden trillinghinder optreden bij het heien of door de aan- en afvoer van bouwmaterialen.

Figuur 4-27: Omgevingsgeluid (RIVM, 2016)

Lichthinder Lichthinder ontstaat als kunstmatige verlichting ’s nachts als onaangenaam wordt ervaren. Bijvoorbeeld doordat mensen minder goed kunnen slapen door teveel licht. Lichthinder kan negatieve gezondheidseffecten hebben. Ook zorgt kunstmatige verlichting voor verstoring van de natuur, door onder andere het beïnvloeden van het dag-nachtritme van dieren. Daarnaast is er sprake van horizonvervuiling waarbij het gaat om de zichtbaarheid van licht op grotere afstanden. In figuur 4.26 is de hemelhelderheid in de nacht (het aantal zichtbare sterren) weergegeven. Een hogere hemelhelderheid correspondeert met een grotere hoeveelheid zichtbare sterren. Lichtvervuiling zorgt ervoor dat er ’s nachts minder sterren zichtbaar zijn. In figuur 4.27 zijn de lichtemissies in gemeente Middelburg weergegeven. Duidelijk is dat de lichtemissies en hemelhelderheid in grote mate overeenkomen. Dit is logisch, waar meer licht is zijn minder sterren te zien. Vooral in het zuidoosten van de stad Middelburg en het bedrijventerrein Arnestein is veel lichtemissie en vervuiling te zien.

Blad 38 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Figuur 4-28: Hemelhelderheid bij nacht (onbewolkt) (RIVM, 2015)

Figuur 4-29: Lichtemissie (RIVM, 2020)

Geurhinder Geurhinder kan optreden door de aanwezigheid van veehouderijen, industrie, wegverkeer of plaatselijke bronnen als houtkachels of barbecues. De impact van houtkachels en barbecues is niet goed generiek inzichtelijk te maken. Ongeveer 10% van de Nederlandse huishoudensbezit een met hout gestookte installatie. In de gemeente Middelburg komt geen intensieve veehouderij voor.

Blad 39 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Hittestress Hittestress ontstaat wanneer de omgevingstemperatuur dermate hoog wordt dat een persoon niet langer zijn of haar lichaamstemperatuur goed kan reguleren. Dit kan leiden tot allerlei gezondheidsproblemen zoals huiduitslag, krampen, oververmoeidheid, beroertes, nierfalen en ademhalingsproblemen. Ook kan het zorgen voor agressief gedrag en verminderde arbeidsproductiviteit. Hittestress kan vooral voor oudere mensen met een kwetsbare gezondheid dodelijk zijn. Door klimaatverandering zullen er vaker zomerse (temperatuur hoger dan 25 graden) en tropische (temperatuur hoger dan 30 graden) voorkomen. Dit kan zorgen voor meer gezondheidsschade door hittestress. Het stedelijk hitte-eiland effect, waarbij door o.a. lage windsnelheid, donkere, absorberende materialen en warmte door menselijke activiteiten, de temperatuur in stedelijk gebied een paar graden hoger ligt dan in het buitengebied, is hierbij ook van belang. In figuur 4.28 is te zien hoe het stedelijk hitte-eiland effect zorgt voor hogere temperaturen in de stad Middelburg. In gebieden waar de temperatuur door het hitte-eiland effect hoger ligt zijn extra gevoelig voor hittestress. Dit is bijvoorbeeld het geval in het centrum van de stad Middelburg. Daarnaast ligt de nachttemperatuur in Zeeland veelal hoger dan elders in Nederland. Door de verhoogde minimum temperatuur kan voor Zeeland eerder code oranje gelden.

Figuur 4-30: Stedelijk hitte-eiland (RIVM, 2017)

4.3.1.3

Beoordeling De luchtkwaliteit in de gemeente is over het algemeen goed. In de gehele gemeente liggen de waarden voor PM10 onder de wettelijke norm, en op een enkele uitschieter na ook onder de WHO advieswaarde. De concentratie PM2,5 ligt ver onder de wettelijke normering. Met de beschikbare data is het niet duidelijk of voor PM2,5 aan de WHO advieswaarde voldaan wordt. Wel zijn de concentraties in de gehele gemeente onder de 8 µg/m3 waardoor de concentratie in ieder geval dicht in de beurt van de advieswaarde van 5 µg/m3 zit. De N02 concentraties in Middelburg voldoen overal aan de Nederlandse wet maar nergens aan de WHO advieswaarde. De concentraties zijn vooral verhoogd langs de wegen. De luchtkwaliteit is de afgelopen jaren verbeterd en

Blad 40 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

met de ontwikkeling van duurzame mobiliteit, zoals elektrische auto’s, is de verwachting dat de uitstoot van stikstofdioxide langs wegen in de toekomst nog verder zal verminderen. Vanuit de Middelburgse Visie Milieu 2019-2025 is het doel gesteld om de luchtkwaliteit verder te verbeteren. De geluidsbelasting in de gemeente Middelburg is verhoogd in de nabijheid van de wegen, op en in de buurt van bedrijventerrein Arnestein, rondom horecagebieden en rond het vliegveld. Ook hier geldt dat een toename van elektrische auto’s zal zorgen voor minder overlast rondom de wegen. Verkeersgeluid rondom snelwegen wordt voor een groot deel veroorzaakt door bandengeluid. Deze geluidbelasting zal daarom autonoom niet afnemen. In de bebouwde omgeving worden steeds meer nieuwe technieken geïntroduceerd, zoals airco’s en warmtepompen, die mogelijk bijdragen aan de geluidsbelasting in de woonomgeving. Het verminderen van geluidhinder is ook opgenomen als doel in de Middelburgse Visie Milieu 2019-2025. Rondom bedrijventerrein Arnestein en in het oosten en zuidoosten van de stad is de lichtemissie het hoogste. In de Middelburgse Visie Milieu 2019-2025 wordt beoogd op de korte termijn de huidige lichtbelasting waar mogelijk beperken en de duisternis waar mogelijk behouden. Op de lange termijn mag de situatie niet verslechteren en wordt verbetering nagestreefd.

Er is geen intensieve veehouderij in de gemeente. Knelpunten met betrekking tot geurhinder door intensieve veehouderijen worden dan ook niet verwacht. Het stedelijk hitte-eiland effect is merkbaar in de stad Middelburg, waar het 1 a 1,2 graden warmer is dan in het buitengebied. Door klimaatverandering worden er vaker zomerse en tropische dagen verwacht. Het hitte-eiland effect zorgt dan voor nog extra warmte. Dit effect kan sterker worden als de hoeveelheid stedelijk oppervlak toeneemt. De vergrijzing zorgt er daarnaast voor dat de bevolking gevoeliger wordt voor de gezondheidseffecten van hittestress. Doordat de afgelopen decennia vooral de luchtkwaliteit in Nederland sterk verbeterd is, is de kwaliteit van de leefomgeving gestegen. Met de ontwikkeling van duurzame vervoersvoorzieningen wordt verwacht dat de luchtkwaliteit verder verbeterd. Vanuit de Middelburgse Visie Milieu 2019-2025 wordt verder een verbetering op het gebied van geluidhinder en lichtoverlast beoogd. Het stedelijk hitte-eiland effect kan mogelijk wel verslechten in de komende periode. Hiermee komen we op de referentiesituatie zoals weergegeven in onderstaand figuur.

Blad 41 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

4.3.2

Veiligheid

4.3.2.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding “Veiligheid” is een breed begrip waar een heleboel onder geschaard kan worden. Zo heeft onder andere verkeersveiligheid, externe veiligheid en sociale veiligheid met het thema te maken. Onder de omgevingswet wordt externe veiligheid verbreed tot omgevingsveiligheid. Voor de fysieke leefomgeving op het abstractieniveau van de Omgevingsvisie is voornamelijk van belang of er grote knelpunten ten aanzien van deze onderwerpen bestaan. Hoewel verkeersveiligheid en externe veiligheid allebei iets zeggen over de ‘ruimtelijke’ veiligheidssituatie, is er ook een duidelijk verschil. Zo gaat externe veiligheid over de ‘kans op’ een ongeval met gevaarlijke stoffen, terwijl verkeersveiligheid duidelijk te meten is aan de hand van slachtoffers die jaarlijks optreden bij ongevallen. Beleid Middelburgse Visie Milieu 2019-2025 In de Middelburgse Visie Milieu (MVM) staan doelen op de verschillende milieu en duurzaamheidsthema´s die van invloed zijn op de gezondheid. Het belangrijkste doel van de MVM is om te komen tot een gezonde, duurzame samenleving en leefomgeving en een duurzame ontwikkeling van de gemeente. Daarbij willen we voorzien in de behoeften van de huidige generaties, zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties te beperken om gezond en goed te kunnen leven.

Middelburg zet de mens (inwoner) centraal, als gebruiker van de fysieke leefomgeving en als onderdeel van de sociale leefomgeving. De volgende aspecten hebben een impact op gezondheid en het aspect veiligheid en komen terug in de Middelburgse Milieu Visie:  Externe veiligheid: o Korte termijn (voor 2025)  Voorkomen van onaanvaardbare risico’s voor de bevolking door vervoersbewegingen en bronnen/bedrijven die tijdelijke, dan wel permanente schade aan de leefomgeving toebrengen. o Lange termijn (voor 2050)  Realiseren van een duurzame en gezonde leefomgeving met zo min mogelijk risico’s. Qua verkeersveiligheid scoort de gemeente ten opzichte van andere steden ruim voldoende. Helaas is op nationaal niveau te zien dat de dalende trend in verkeersongevallen tot stilstand is gekomen en de verkeersonveiligheid zelfs toeneemt. Met alle wegbeheerders in Nederland neemt Middelburg deel aan het Strategisch Plan Verkeersveiligheid. Hier worden zowel voor de korte termijn als voor de langere termijn maatregelen ontwikkeld, gericht op verhoging van de verkeersveiligheid. De maatregelen richten zich vooral op verbeteren infrastructuur en communicatie/educatie. Beoordelingskader Onderstaande tabel toont het beoordelingskader voor het aspect ‘Veiligheid’. Aspect Veiligheid

Indicator Externe veiligheid

Streefwaarde/Ambitie Aanvaardbaar veiligheidsrisico

Verkeersveiligheid

0 verkeerslachtoffers en -doden

Sociale veiligheid

Hoog niveau van sociale veiligheid

Blad 42 van 127

Gewenste beweging Terugdringen van fysieke veiligheidsrisico’s Afname verkeersslachtoffers en -doden Toename van gevoel van sociale veiligheid

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

4.3.2.2

Huidige situatie en toekomstige situatie Omgevingsveiligheid Omgevingsveiligheid gaat over de kans dat mensen kunnen komen te overlijden door een calamiteit met gevaarlijke stoffen. In de Omgevingswet wordt in het kader van omgevingsveiligheid (dat onder huidige wetgeving nog externe veiligheid heet) drie aandachtsgebieden onderscheiden:   

Brandaandachtsgebied van circa 30 meter bij een weg of spoorlijn (plasbrand of fakkelbrand) Explosieaandachtsgebied van circa 200 meter bij een weg of spoorlijn1 Gifwolkaandachtsgebied van mogelijke enkele kilometers

Bij inrichtingen hangt het aandachtsgebied erg af van de hoeveelheid stof en andere factoren hoe groot dit gebied is. Voor het gifwolkaandachtsgebied geldt eigenlijk dat mensen in een goed geïsoleerd huis (en zeker bij nieuwbouw) waar de ventilatie uitgezet kan worden, voldoende veilig zijn. Bovendien zijn de meeste inrichtingen die werken met giftige stoffen waar een dergelijke calamiteit zich voor kan doen, gevestigd op grote afstand van woongebieden. Voor Mortiere ligt nu het deelplan 5C, hier wordt een nieuwe woonwijk ontwikkeld. Deze woonwijk komt te liggen in het invloedsgebied van verschillende inrichtingen, zoals Klooterboer, op- en overslag, Verbrugge Zeeland Terminals en Van Citters Beheer. Deze hebben allen een invloedsgebied van 6500 tot 7200 meter. Het deelplan valt binnen de laatste 3000 meter van deze contouren. Deze contouren zijn echter gebaseerd op een worst case scenario (meest giftige stof, maximaal toegestane hoeveelheid aanwezig en weertype F1,5). Aangenomen kan worden dat mogelijke wijzigingen in de rand van het invloedsgebied (op een grotere afstand dan 1.500 meter) geen noemenswaardige veranderingen in het groepsrisico veroorzaken. In de Nota van Toelichting bij de Beleidsvisie Externe Veiligheid van gemeente Middelburg is aangesloten bij het beleid van rijk en provincie.

Hierin staat beschreven dat de populatie op grote afstand van de bron nauwelijks invloed heeft op de grootte van het groepsrisico. Het bevoegd gezag wordt geadviseerd om de Veiligheidsregio Zeeland in de gelegenheid te stellen advies uit te brengen over hulpverlening en zelfredzaamheid indien er sprake is van invloedsgebieden van risicobronnen die op een grotere afstand dan 1.500 meter aanwezig zijn en er binnen het plangebied nieuwe of bestaande objecten of functies van meer dan 250 personen bevinden. Het invloedgebied is berekend door middel van een QRA. Het brandaandachtsgebied in Middelburg is een beperkte zone rondom met name de A58. Nieuwe activiteiten zijn in deze zone ook niet toegestaan zonder maatregelen. Hier zijn geen knelpunten aanwezig in de gemeente Middelburg. Dan blijft het explosieaandachtsgebied over. Dit speelt bijvoorbeeld langs de A58 en bij LPG-tankstations. In de gemeente zijn meerdere LPG-stations gelegen. In het buitengebied zijn bij verscheidene woningen propaantanks gelegen. Vanuit het oogpunt van externe veiligheid is afstand houden de beste maatregel die genomen kan worden. Bij vrijwel alle stationaire bronnen is dit geen probleem. Gevoelige bestemmingen zijn geconcentreerd in het bebouwde gebied, met name in de kernen Middelburg en Arnemuiden.

1

Bij inrichtingen hangt dit af van hoeveel brandbare gassen in welke omstandigheden worden opgeslagen. Voor bijvoorbeeld LPG-tankstations geldt een explosie-aandachtsgebied van 160 meter.

Blad 43 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Aandachtspunten op het vlak van externe veiligheid vormen met name de A58, de spoorweg en de leiding met gevaarlijke stoffen (Figuur 4-33). Hier zijn in de huidige situatie transporten aanwezig met gevaarlijke stoffen. Daarnaast vormt de kerncentrale een mogelijke risico voor de omgevingsveiligheid. In Figuur 4-31 is te zien dat de gehele gemeente gelegen is in de veiligheidsafstand rondom de kerncentrale. Dit betekent dat in het geval van een kernongeval maatregelen genomen dienen te worden (slikken van jood tabletten; schuilen). Daarnaast hebben verschillende vormen van bedrijvigheid in de gemeente (bijvoorbeeld op bedrijventerrein Arnestein) een impact op de omgevingsveiligheid. Het betreft hier onder andere bedrijven in de chemie of gas. Ook ligt in Vlissingen, net ten zuiden van de gemeente Middelburg, één van de grootste chemische clusters in Noordwest-Europa.

Figuur 4-31: Risicokaart – ongevallen verkeer en vervoer & veiligheidsafstanden (Risicokaart, n.d.)

Figuur 4-32: Risicokaart – kwetsbare objecten (Risicokaart, n.d.)

Blad 44 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Figuur 4-33: Risicokaart – ongevallen gevaarlijke stoffen (Risicokaart, n.d.)

Verkeersveiligheid Om de verkeersveiligheid te beoordelen wordt meestal gekeken naar het aantal ongelukken dat ergens plaatsvindt en de zwaarte van deze ongelukken. Gemeente Middelburg heeft in vergelijking tot het gemiddelde van Nederland relatief weinig ongelukken. De afgelopen 20 jaar lag alleen in 2010 het aantal ongelukken per 100.000 inwoners iets hoger in Middelburg dan in heel Nederland. In figuur 4.32 is het aantal verkeersongelukken per 100.000 inwoners voor de afgelopen 5 jaar weergegeven. In 2020 waren er 395 ongelukken per 100.000 inwoners voor Middelburg tegenover 463 per 100.000 inwoners voor heel Nederland. Deze getallen zijn beide een flinke daling ten opzichte van de voorgaande jaren. Mogelijk komt dit door minder verkeersbewegingen vanwege de corona pandemie. Als in de komende jaren het aantal verkeersbewegingen vermindert (blijft) door corona maatregelen of het vaker voorkomen van thuiswerken, kan dat leiden tot minder ongevallen.

Figuur 4-34: Aantal verkeersongevallen per 100.000 inwoners. (BRON, 2020)

Blad 45 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Hoewel Middelburg minder verkeersongevallen heeft zijn deze vaak wel iets zwaarder van aard. In figuur 4.33 is een vergelijking tussen de zwaarte van verkeersongelukken in Middelburg en heel Nederland in 2019 zichtbaar. Er is voor de data uit 2019 gekozen, omdat er voor 2020 geen informatie over dodelijke ongevallen in Middelburg beschikbaar is. Uit figuur 4.33 wordt duidelijk dat er bij verkeersongelukken in 2019 in Middelburg vaker lichamelijk letsel was. In Middelburg was er bij 30.5% van de ongevallen sprake van lichamelijk letsel. Voor Nederland als geheel lag dat rond de 19.9%. Ook waren er iets vaker ongelukken met dodelijke afloop, 0.9% tegen 0.7%. Wanneer we over een periode van 20 jaar terugkijken heeft Middelburg bijna ieder jaar procentueel meer ongelukken met lichamelijk letsel. Dodelijke ongevallen hebben een veel wisselender beeld, sommige jaren ligt Middelburg ver boven het gemiddelde andere jaren is het percentage ongeveer gelijk of net iets lager, ook is niet voor alle jaren data beschikbaar.

Figuur 4-35: Zwaarte van verkeersongevallen in 2019 in Middelburg en Nederland.

Sociale veiligheid Sociale onveiligheid wordt gevormd door criminaliteit, ondervonden overlast en door personen gevoelde onveiligheidsbeleving. In figuur 4.37 is het aantal misdrijven per 10.000 inwoners tussen 2012 en nu in Nederland en Middelburg weergegeven. Uit dit figuur blijkt dat Middelburg over het algemeen genomen minder misdrijven per 10.000 inwoners heeft dan het Nederlandse gemiddelde. Het type meest voorkomende misdrijven in Middelburg wijkt af van dat van geheel Nederland. Ook hiervoor wordt gekeken naar het voorkomen per 10.000 inwoners. In Middelburg komt diefstal van brom- en snor- fietsen veel vaker voor dan in de rest van Nederland. Ook overvallen, zedenmisdrijven, wapenbezit en handel, drugdelicten, mensensmokkel en brandstichting komen vaker voor. Alleen het voorkomen van straatroven en diefstal van motorvoertuigen komt in Middelburg minder voor dan de rest van Nederland.

Blad 46 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Overlast door jongeren komt vooral in het tweede en derde kwartaal vaker voor. Ook overlast door verwarde personen is vaak hoger dan in de rest van Nederland. Overlast door daklozen komt minder vaak voor. Op de leefbaarometer aangegeven wordt de score van alle gemeentes afgezet tegen het gemiddelde van Nederland. Alles boven de 0 scoort dus bovengemiddeld. Middelburg scoort een 2,5. Dit is dus iets boven het Nederlandse gemiddelde. In figuur 4.38 is de ervaren onveiligheidsbeleving van inwoners van Middelburg weergegeven. Hierin is zichtbaar dat Middelburgers zich iets onveiliger voelen in hun buurt (onveiligheidsgevoelens), de omvang van criminaliteit in hun buurt hoger ervaren (onveiligheidsperceptie), en vaker hun gedrag aanpassen aan situaties in de buurt in verband met onveiligheid (vermijdingsgedrag) dan dat inwoners van Nederland dat gemiddelde doen.

Figuur 4-36: Aantal misdrijven per 10.000 inwoners in Nederland en Middelburg (Politie/CBS, 2020)

Blad 47 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Figuur 4-37: Indices onveiligheidsbeleving (Veiligheidsmonitor, 2019)

4.3.2.3

Beoordeling In de huidige situatie vinden op verschillende manieren transporten plaats van gevaarlijke stoffen. Het betreft de A58, de spoorlijn en een buisleiding met gevaarlijke stoffen. De gemeente Middelburg ligt daarnaast deels in de veiligheidszone van de kerncentrale in Borssele. Ook het chemische cluster in Vlissingen ligt erg dichtbij. Vanuit extern veiligheidsoogpunt wordt hiermee rekening gehouden bij nieuwe ontwikkelingen. Op het vlak van omgevingsveiligheid bestaan er daarom weinig ontwikkelingen die autonoom voor verandering zullen zorgen. In de afgelopen jaren is het aantal verkeersongevallen in Middelburg afgenomen. Het percentage van ongevallen waarbij lichamelijk letsel optrad is wel relatief hoog gebleven. Het aantal dodelijke ongelukken wisselt erg per jaar. Wel neemt Middelburg deel aan het Strategisch Plan Verkeersveiligheid, met de maatregelen uit dit plan moet de verkeersonveiligheid afnemen. Het aantal misdrijven per 10.000 inwoners had tussen 2012 en 2018 een duidelijk afnemende trend. In 2019 en 2020 is het aantal misdrijven echter weer omhoog geschoten. Hoe deze trend zich in de komende jaren gaat ontwikkelen is onduidelijk. Alle indices voor de onveiligheidsbeleving zijn sinds 2014 toegenomen. Hiermee is er dus een trend richting een groter ervaren gevoel van onveiligheid binnen de gemeente.

Blad 48 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

4.3.3

Uitnodigende omgeving

4.3.3.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding Een uitnodigende omgeving om buiten te bewegen kan een stimulans bieden voor mensen om te bewegen en elkaar te ontmoeten in de buitenomgeving. Een uitnodigende omgeving bestaat uit aantrekkelijk groen, maar heeft ook voldoende faciliteiten die mensen uitdagen om in beweging te komen. Beleid Middelburgse Visie Milieu 2019-2025 In de Middelburgse Visie Milieu (MVM) staan doelen op de verschillende milieu en duurzaamheidsthema´s die van invloed zijn op de gezondheid. Het belangrijkste doel van de MVM is om te komen tot een gezonde, duurzame samenleving en leefomgeving en een duurzame ontwikkeling van de gemeente. Daarbij willen we voorzien in de behoeften van de huidige generaties, zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties te beperken om gezond en goed te kunnen leven. Middelburg zet de mens (inwoner) centraal, als gebruiker van de fysieke leefomgeving en als onderdeel van de sociale leefomgeving.

De volgende aspecten hebben een impact op gezondheid en het aspect uitnodigende omgeving en komen terug in de Middelburgse Milieu Visie:  Groene leefomgeving o Korte termijn (voor 2025)  Het groen wordt gezien als wezenlijk onderdeel om het leefklimaat in de gemeente te behouden en te verbeteren o Lange termijn (voor 2050)  De gemeente heeft een duurzame groene leefomgeving Groenbeleidsplan gemeente Middelburg 2016-2026 De hoofdpunten van het beleidsplan zijn:  Behouden en versterken van de hoofdgroenstructuur (randvoorwaarden bij ruimtelijke ontwikkelingen);  Toegankelijkheid van de hoofdgroenstructuur (de groene buffers van de stad) bevorderen;  Een groene inrichting van de wijken en speelplaatsen in stand houden en waar mogelijk verbeteren;  Zorgvuldig omgaan met uitgifte van groen;  Milieubewust beheren en differentiatie in de kwaliteitsniveaus van het groenbeheer van de verschillende gebieden aanhouden;  Inspelen in de groeninrichting op klimaatverandering;  Behoud van de beheerkwaliteit van het groen en ook op begraafplaatsen;  Bevorderen van biodiversiteit;  Het onderzoeken van de mogelijkheden voor het ontwikkelen van stadslandbouw;  Bij aanleg en inrichting kiezen voor duurzame concepten en beplantingen.

Op 29 juni 2018 heeft minister Bruno Bruins, samen met vertegenwoordigers van de sport van gemeenten en andere organisaties, het eerste Nationale Sportakkoord getekend: ‘Sport verenigt Nederland’. Op basis van het Nationale Sportakkoord hebben vervolgens alle 13 Zeeuwse gemeenten, waaronder dus ook Middelburg en de provincie Zeeland een Zeeuws Sportakkoord ontwikkeld. Het Zeeuws Sportakkoord heeft vijf van de zes ambities van het Nationaal Sportakkoord vertaald naar de Zeeuwse situatie. In 2019 is een start gemaakt om nieuwe kaders op het gebied van

Blad 49 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

sporten en bewegen in Middelburg te ontwikkelen. Dit is participatief opgepakt, samen met sportaanbieders uit Middelburg. Leidend voor deze nieuwe sportieve kaders waren de visie ‘Middelburg over 10 jaar’, het Nationale sportakkoord, het Zeeuws sportakkoord en de Brede regeling Combinatiefuncties 2018 – 2022. Deze aanpak heeft geresulteerd in het lokaal sportakkoord. Weliswaar op hoofdlijnen, omdat Corona roet in het eten van het proces gooide. Met dit sportakkoord hebben we inwoners, verenigingen en sporten hopelijk een stukje dichter bij elkaar gebracht en een zaadje geplant voor nieuwe initiatieven. De Middelburgse ambities uit het Sportakkoord zijn als volgt gedefinieerd:  Inclusief sporten & bewegen in Middelburg;  Een duurzame sportinfrastructuur in Middelburg;  Vitale sport- en beweegaanbieders in Middelburg;  Een positieve sportcultuur in Middelburg; - Vaardig in bewegen;  Sportevenementen die inspireren. De volgende stap is een vertaalslag naar lokaal sportbeleid, waarbij de Middelburgse ambities leidend zijn. Hierbij zeggen we als gemeente niet welke ambitie belangrijker is. Dat laten we aan het veld zelf over. We faciliteren ontmoetingen om samenwerking te stimuleren en ondersteunen projecten die aansluiten bij de ambities. Beoordelingskader Onderstaande tabel toont het beoordelingskader voor het aspect ‘uitnodigende omgeving’. Aspect Uitnodigende omgeving

4.3.3.2

Indicator Beweegvriendelijke en sociale omgeving

Streefwaarde/Ambitie Een goede beweegvriendelijke omgeving

Beschikbaarheid en kwaliteit openbaar groen

Meer kwalitatief openbaar groen beschikbaar

Gewenste beweging Een verbetering van de beweegvriendelijkheid van de omgeving Behoud huidige beschikbaarheid en kwaliteit openbaar groen

Huidige situatie en toekomstige situatie Beweegvriendelijke en sociale omgeving Een beweegvriendelijke omgeving is een omgeving waarin publieke sportaccommodaties, speelplekken, recreatief blauw en groen en voorzieningen nabij zijn. Het RIVM heeft een tool ontwikkeld om op gemeentelijk schaalniveau een oordeel te kunnen vellen over de mate waarin een gemeente een bewegingsvriendelijke omgeving biedt. De gemeente Middelburg scoort op dit vlak onder het Nederlands gemiddelde. Het buitengebied scoort gemiddeld lager dan de kernen Arnemuiden en Middelburg. De score naar deelindicator toont een diverse score voor de verschillende aspecten. De gemeente scoort bovengemiddeld voor groenblauwe recreatie. De deelindicator nabijheid van voorzieningen en sportaccommodaties (zoals sporthallen, gymzalen en zwembaden) scoren beide net onder het Nederlands gemiddelde. De gemeente scoort zwak op speelplekken (zoals schoolpleinen, speeltuinen en trapveldjes).

Blad 50 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Figuur 4-38: Beweegvriendelijke omgeving (2021) (Mulier instituut, 2021)

Beschikbaarheid en kwaliteit openbaar groen In het buitengebied is de aanwezigheid van groen afhankelijk van het agrarisch gebruik. In het bebouwde gebied zijn veel groene structuren aanwezig. Groen in tuinen en langs wegen wordt afgewisseld met parken of grotere groenstructuren. Twee gebieden in de kern Middelburg tonen op de groenkaart minder groen. Het betreft het centrum van Middelburg en het bedrijventerrein in het zuidoosten van Middelburg. In Arnemuiden is lokaal minder groen aanwezig, bijvoorbeeld op het bedrijventerrein ten oosten van de kern.

Figuur 4-39: Groenkaart (RIVM, 2018)

4.3.3.3

Beoordeling Sinds 2016 wordt er vanuit het Groenbeleidsplan gemeente Middelburg 2016-2026 ingezet op het versterken van de groeninrichting in de gemeente en op het zorgen voor een betere toegankelijkheid van de groene structuren voor de inwoners van Middelburg. Daarnaast zijn er vanuit het Lokaal Sport Akkoord ambities opgesteld op het gebied van sport- infrastructuur en cultuur. In de

Blad 51 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

huidige situatie scoort Middelburg onder het Nederlands gemiddelde. Met het Sport Akkoord moet in de komende jaren de kwaliteit en toegankelijkheid van het openbaar groen en beweegvriendelijke voorzieningen toenemen. Ontwikkelingen als de energietransitie, de woningbouwopgave en schaalvergroting in de landbouw zullen in de toekomst een groter beslag op de beschikbare ruimte leggen. Hiermee kan de druk op groene gebieden in de gemeente toenemen. Bijvoorbeeld door versnippering of het verdwijnen van publiek groen.

4.4

Duurzaamheid

4.4.1

Emissie broeikasgassen

4.4.1.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding Duurzaamheid betekent dat de behoefte van huidige generaties voldoende worden ingevuld, terwijl dit geen negatieve impact heeft op de mogelijkheden van toekomstige generaties. De mitigatie van klimaatverandering is onderdeel van duurzaamheid, omdat het impact heeft op hoe de wereld van morgen eruit ziet. Onderdeel van duurzaam worden is de mitigatie van klimaatverandering. Hierop heeft de emissie van broeikasgassen, zoals CO2 en methaan, betrekking. Beleid Voor de industrie geeft de Roadmap SDR (Smart Delta Resources) transitiepaden aan naar een CO2 neutrale industrie in de Delta regio in 2050. Samenwerkingsplatform RES Binnen het samenwerkingsplatform Zeeuws Energieakkoord hebben we met meer dan honderd partijen de Zeeuwse Regionale Energie Strategie (RES 1.0) opgesteld. De RES is vastgesteld door de gemeenteraad in april 2020. In de RES zijn energiestrategieën opgesteld voor drie hoofdthema’s:

Blad 52 van 127

OER bij de omgevingsvisie Middelburg projectnummer 0473984.101 6 mei 2022 Gemeente Middelburg

Elektriciteitsproductie, Duurzame mobiliteit en Aardgasloze verwarming Daarnaast komen twee andere thema’s aan bod: Industrie en Landbouw In de RES worden diverse startprojecten genoemd. Middelburg is trekker van enkele van deze projecten waaronder de proeftuin Aardgasvrije wijken in Dauwendaele en het verduurzamen van monumenten. Op het vlak van de emissie van broeikasgassen wordt er gestreefd naar een reductie van 49 procent in de uitstoot van CO2 in 2030 in de mobiliteitssector en een reductie van 34 procent in de bebouwde omgeving. Om de CO2 emissie in de bebouwde omgeving te behalen bestaan er drie mogelijkheden om de CO2 emissie te reduceren. Dit zijn: het verminderen van de energie vraag, het verduurzamen van het energieaanbod en het toepassen van duurzame installaties en producten. Middelburgse Visie Milieu 2019-2025 In de Middelburgse Visie Milieu (MVM) staan doelen op de verschillende milieu en duurzaamheidsthema´s die van invloed zijn op de gezondheid. Het belangrijkste doel van de MVM is om te komen tot een gezonde, duurzame samenleving en leefomgeving en een duurzame ontwikkeling van de gemeente. Daarbij willen we voorzien in de behoeften van de huidige generaties, zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties te beperken om gezond en goed te kunnen leven.

Middelburg zet de mens (inwoner) centraal, als gebruiker van de fysieke leefomgeving en als onderdeel van de sociale leefomgeving. De volgende aspecten hebben een impact op de emissie van broeikasgassen en komen terug in de Middelburgse Milieu Visie: 

Klimaat en Energie: o Korte termijn (voor 2025)  Toepassen van de trias energetica: brandstoffen leidt tot uitputting van primaire grondstoffen.  Beperk het energieverbruik; uitstoot van gassen bij aan een ongewenste toename van het broeikaseffect.  Gebruik energie uit hernieuwbare bronnen;  Gebruik eindige energiebronnen zo efficiënt mogelijk;  Op weg naar Energieneutraal Middelburg o Lange termijn (voor 2050)  Energieneutraal Middelburg.