23-053 Bijlage 4. Ingekomen stukken AB

9

We gebruiken de term humanitaire migrant om een onderscheid te maken met irreguliere economische migranten. Humanitaire migranten zijn ook irreguliere migranten, meestal aangeduid met ‘vluchtelingen’.

10

De Kwalificatierichtlijn verbindt aan de erkenning als vluchteling een recht op verblijf (artikel 13). ([34]).

11

Deze schade kan bestaan uit “doodstraf of executie”, “folteringen, onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen”. Daarnaast kan deze bestaan uit “ernstige en individuele bedreiging van het leven of de persoon van een burger”, als dit gebeurt “als gevolg van willekeurig geweld in het kader van een internationaal of binnenlands gewapend conflict.” (Artikel 15). Gedacht kan worden aan iemand die in een oorlogsgebied woont en een groot risico loopt om door gevechtsvuur om het leven te komen, maar ook aan iemand die gevaar loopt te worden gemarteld door de autoriteiten in zijn land van herkomst. Anders dan bij de vluchtelingenstatus hoeft er voor het verkrijgen van een subsidiaire beschermingsstatus geen sprake te zijn van een vervolgingsgrond. De subsidiaire bescherming loopt goeddeels parallel met de bescherming die voortvloeit uit artikel 3 van het Europees verdrag voor de rechten van de Mens. Ook de personen die in aanmerking komen voor subsidiaire bescherming krijgen een verblijfsrecht (artikel 18 van de Kwalificatierichtlijn). ([34]).

12

Als migranten in het opvangende land asiel aanvragen wordt de aanzuigende werking naar Nederland verkleind en hoeven dus ook minder migranten vanuit Nederland naar het opvangende land gestuurd te worden. Of dit juridisch kan is nog onduidelijk. Alternatief is dat migranten vanuit de regio asiel kunnen aanvragen in Nederland. Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

7

Connect International

anders een aanzuigende werking op de opvanglocaties kan ontstaan). Dat betekent dat irreguliere migranten na aankomst in Nederland vervoerd worden naar een veilig land in hun regio en daar ondergebracht worden in goed ingerichte opvanglocaties onder toezicht van VN en andere internationale organisaties, samen met lokaal opererende organisaties en in samenwerking met lokale en nationale overheden in deze veilige landen. Gezamenlijk zorgen deze partijen ervoor dat de opvanglocaties alle benodigde basisvoorzieningen hebben en veilig zijn. Het is zeer waarschijnlijk dat dit tot een afname van de aantallen irreguliere migranten naar Nederland alsook naar deze landen zal leiden, en dat irreguliere migranten die echt niet in het eigen land kunnen blijven vanwege hun veiligheid of snel toenemende extreme armoede (bijvoorbeeld vanwege klimaatproblemen), naar een nabije goede opvanglocatie in de eigen regio kunnen reizen in plaats van naar de EU en Nederland. Wanneer andere EU landen zich bij deze aanpak aansluiten wordt het steeds minder aantrekkelijk voor irreguliere migranten om naar de EU te reizen.

Onderbouwing Voor de voorgestelde aanpak om humanitaire en economische migranten in veilige landen in de eigen regio’s op te vangen zijn er drie voornaamste redenen: 1.

Nederlanders maken zich zorgen over migratie.

2.

Opvang van migranten in Nederland is oneerlijk ten opzichte van vluchtelingen in de regio.

3.

De internationale regelgeving stimuleert riskante migratie naar de EU.

We werken deze drie punten verder uit in de onderstaande sub-paragrafen.

Nederlanders maken zich zorgen over migratie Nederlanders maken zich, net als in andere EU landen, in toenemende mate zorgen over de stromen humanitaire en irreguliere economische migranten naar ons land en willen deze stoppen of verminderen. De migranten komen naar Nederland, of andere EU landen, gedreven door een slecht economisch perspectief in eigen land, oorlog, armoede en bevolkingsdruk die het overleven steeds meer bemoeilijken en de toekomstperceptie van met name jonge mannen (zie bijvoorbeeld [8]) steeds verder ondermijnen. Zij worden aangetrokken door de veiligheid, hoge welvaart, publieke voorzieningen en kansen op arbeid of een uitkering in ons land (aanzuigende werking). Het is daarbij onwaarschijnlijk dat zij ooit terugkeren naar hun eigen land als zij de kans hebben om in Nederland te kunnen blijven. Daarentegen, migranten die in aangrenzende landen in de eigen regio verblijven, met vaak een vergelijkbare cultuur en religie, waardoor de ‘blending in’ ook veel beter is dan in Nederland, kiezen er in grote meerderheid voor om naar het eigen land terug te keren zodra dit mogelijk is (zie bijv. [9]).

De groei van de stromen irreguliere migranten naar Nederland, met name niet-Westerse migranten, verhoogt de zorgen onder Nederlanders over verlies van de eigen culturele en religieuze identiteit, vooral omdat deze migranten vaak slecht integreren, een heel andere cultuur en religie hebben dan de Nederlandse, een slechte arbeidsparticipatie hebben13, en zij uiteindelijk vaak Nederlander worden. De Dit kan echter tot een sterke stijging leiden van het aantal asielaanvragen, omdat ook vluchtelingen die binnen de regio gevlucht zijn en mensen met economische motieven die hierdoor naar de opvanglocaties aangetrokken worden, dan asiel kunnen aanvragen in Nederland. 13

Hoewel dit ook veroorzaakt wordt door de ongelijke kansen die allochtonen krijgen op de arbeidsmarkt in vergelijking met autochtonen, zijn er verschillende groepen nieuwkomers die een slechte arbeidsattitude ten toon spreiden, hetgeen duidelijk wordt uit vergelijkingen van cijfers over arbeidsparticipatie. De arbeidsparticipatie van bijvoorbeeld Syriërs is beter dan die van Eritreeërs en Somaliërs. Er zijn in dit opzicht ook grote verschillen tussen bijvoorbeeld mensen met een Marokkaanse en een Turkse afkomst. Een aanverwant probleem is dat de arbeidskwaliteit van mensen die een bepaalde opleiding in het eigen land hebben genoten, bijna altijd slechter is dan die van mensen die eenzelfde opleiding in Nederland hebben gehad. Zie o.a. [4]. Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

8

Connect International

angst komt met name voort uit de beleving van de nu al erg grote en steeds verder groeiende aantallen allochtonen met een niet-Westerse achtergrond in Nederland (o.a. [35]). Dat deze stromen inderdaad nog verder zullen groeien is ook gezien de motivatie van met name mensen in Sub-Sahara Afrika om te migreren14, aannemelijk.

De bevolkingstoename neemt de afgelopen jaren toe (uitzondering 2020 vanwege Corona), in toenemende mate door netto migratie. De bevolkingsgroei van met name niet-Westerse migranten neemt almaar toe. Van 2010-2019 bedroeg de bevolkingsgroei door nietWesterse migranten 534.000, waarvan 252.000 geboorteoverschot onder niet-Westerse allochtonen en 278.000 netto instroom van niet-Westerse migranten ([4]). In de laatste maanden van 2021 was de influx van niet-Westerse migranten (eerste asielaanvragen en nareizigers) sterk toegenomen ([27]) terwijl halverwege 2022 de prognose voor 2022 een nog veel sterkere toename liet zien15.

De 7 bevolkingstoename varianten en de prognose van het CBS ([28]) laten zien dat het aandeel Nederlanders met een migratieachtergrond sterk zal groeien bij het huidige beleid, van 24% nu tot 36% (CBS prognose) of zelfs tot 40% in de ‘arbeid’ variant in 2050. De grafiek links ([4]) laat zien dat de nietWesterse allochtone bevolking in Nederland bij ongewijzigd beleid naar verwachting (prognose, gebaseerd op cijfers van het CBS) zal groeien van 2,7 miljoen mensen nu (bijna 15% van de totale bevolking) tot 4,4 miljoen mensen (23% van de totale bevolking) in 2060. Dit betreft eerste en tweede generatie migranten, dus in werkelijkheid (opvolgende generaties meegerekend) ligt het percentage nog hoger. De bevolking met een migratie achtergrond (Westers + niet-Westers) zal in 2060 rond de 39% vormen van de totale bevolking. Indien de verwachte toename van migratiestromen van met name klimaatvluchtelingen uit Afrika meegewogen wordt, dan ligt het in de lijn der verwachting dat het percentage (met name niet-Westerse) migranten nog hoger zal liggen in 2060.

14

Het rapport van het Amerikaanse consultancy bureau Gallup ([33]) maakt aannemelijk dat de angst voor toenemende stromen migranten terecht is; het vond in 2017 dat er 31 landen zijn waar 30% of meer van de bevolking wil emigreren, waarvan er 13 in Sub-Sahara Afrika lagen (wel met de nuance dat slechts een relatief klein deel hiervan ook werkelijk voorbereidingen aan het treffen was voor werkelijke migratie). Met name de EU en de VS zijn populaire migratiebestemmingen.

15

Jan Latten (was hoofddemograaf van het CBS en hoogleraar sociale demografie): ‘Als de Oekraïners voorlopig blijven, krijgen inwoners van Nederland in 2022 naar mijn eigen raming te maken met minimaal 140.000 nieuwe inwoners. Het hoogste aantal sinds de telling van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).’ ([53]). Dit cijfer omvat zowel irreguliere als reguliere migranten, maar ook het deelcijfer voor irreguliere migranten, voorspeld voor 2022 als onderdeel van deze 140.000 nieuwkomers, is nog nooit zo hoog geweest. In augustus 2022 werd bekend dat deze cijfers nog hoger zijn (zie de grafiek en uitleg op de volgende bladzijde). CBS statistieken geven aan dat tussen 2015 en het eerste kwartaal van 2022 het aantal inwoners met Nederlandse achtergrond met 83.633 is gedaald en het aantal inwoners met migratieachtergrond met 773.579 is gestegen ([CBS Statline]). Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

9

Connect International

Het CBS geeft aan: ‘In de eerst helft van het jaar ([2022]) vestigden zich 195,2 duizend immigranten in Nederland en verhuisden 72,3 duizend emigranten naar het buitenland. Daardoor kwamen er 122,9 duizend inwoners bij door buitenlandse migratie’. In totaal was de netto immigratie in de eerste helft van 2022 bijna 114.000, waarvan 76.000 Oekraïners en 38.000 niet-Westerse immigranten; zie de categorie ‘overig’ in de ‘Migratie naar geboorteland’ tabel in de bron ([58]). In deze cijfers is het geboorteoverschot bij allochtonen met een niet-Westerse achtergrond niet verdisconteerd (hetgeen betekent dat de groei van het aantal mensen met een niet-Westerse achtergrond in Nederland nog hoger was). Op basis van bovenstaande cijfers maakten wij zelf de prognose dat de netto toename van niet-Westerse immigranten in Nederland in 2022 waarschijnlijk zal oplopen tot boven de 80.000 (omdat het aantal asielzoekers en nareizigers in de tweede helft van het jaar altijd hoger is en het aantal asielzoekers het afgelopen jaar gestegen is). Het aantal nieuwe niet-Westerse immigranten dat zich in 2022 in Nederland vestigt, en dat vaak moeizaam integreert en zwaar op de sociale voorzieningen leunt, alsook veel kinderen krijgt die ook slechter functioneren dan autochtone of langer in Nederland wonende allochtonen, zal volgens onze prognose rond de 130.000 of zelfs hoger liggen.

Hier bovenop komen dan nog andere immigranten zoals eerder toegelicht.

In [29] veronderstelt het CBS dat de toename van de Nederlandse bevolking en de toename van het aandeel migranten daarin de vergrijzingsproblematiek zal tegengaan en de economie ten goede zal komen. Het onderzoek van Jan van de Beek et al ([4]) toont echter aan dat dit onjuist is, omdat een groot deel van de migranten niet of niet voldoende deelneemt in het arbeidsproces (ook opvolgende generaties niet)16 en de door migratie groeiende bevolking de vergrijzingsgolf alleen maar vergroot, zij het met enige vertraging. Zie ook de informatie hierover in deel 2 van dit kernpunt.

16

Vanuit de Nederlandse schatkist bezien is arbeidsmigratie en studiemigratie uit arme landen altijd negatief en meestal zeer negatief. Ook asiel- en gezinsmigratie en immigratie met onbekend of overig motief betekent vrijwel zonder uitzondering een vaak forse aderlating voor de Nederlandse schatkist. (Samengevat uit [4]). Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

10

Connect International

‘Nieuwe Nederlanders’ wonen in toenemende mate in enclaves, waardoor ook de generaties die zij voortbrengen moeilijk integreren, een probleem dat speelt onder vooral niet-Westerse allochtone groepen (zie bijv. [11]). Deze problematiek verschilt wel per nationaliteit van afkomst. Noot: wie doet er verder onderzoek naar enclaves en integratie – waar in Nederland, welke nationaliteiten van afkomst, de mate waarin dat bepaald wordt door de achtergrond van immigranten of door sociaaleconomische factoren (waarvoor een correctie nodig is) en wat de problemen zijn die hieruit voortkomen?

Ook andere zaken verhogen de weerstand van zowel autochtone als allochtone Nederlanders tegen de komst van humanitaire en economische migranten, zoals verhoging van de druk op de huizenmarkt, de al erg hoge bevolkingsdichtheid in Nederland en de groei van de bevolking die met name veroorzaakt wordt door immigratie en grote allochtone gezinnen, en daarmee verslechtering van de rust en de ecologische balans in ons land, competitie voor banen, druk op de sociale voorzieningen17 en kosten van de opvang van en uitkeringen aan migranten en allochtonen (asielmigranten uit Afrika kosten bijvoorbeeld 625.000 Euro per persoon; allochtonen en asielzoekers met een niet-Westerse achtergrond kostten de Nederlandse staat in 2016 gemiddeld 8.500 Euro per persoon per jaar18), etc. De stromen migranten naar ons land zijn ook moeilijk te controleren en de verwachting is dat deze steeds verder zullen toenemen in de toekomst indien het huidige immigratiebeleid voortgezet wordt. Daarnaast vraagt ook het rapport Donner ([13]) zich af in hoeverre humanitaire migranten die door meerdere landen reizen, waar zij veilig opgevangen kunnen worden, alvorens de EU te bereiken, wel als humanitaire migranten (vluchtelingen) gezien kunnen worden.

Het rapport beargumenteert dat indien zogenoemde humanitaire migranten naar de EU reizen via landen waar zij ook veilig opgevangen konden worden, dit in feite betekent dat deze migranten ook een economisch motief hebben. Dit wordt ook beaamt door de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken ([50], paragraaf 3.2). Het argument dat veel landen in regio’s waar migranten vandaan komen al vol zitten met vooral humanitaire migranten is aanvechtbaar. Er zijn duidelijke aanwijzingen dat het deze landen vooral ontbreekt aan middelen en politieke wil om irreguliere migranten op te vangen en niet zozeer de ruimte19. Wel is duidelijk dat in landen waar grote stromen irreguliere migranten opgevangen moeten worden en de ruimte beperkt is, deze migranten gedurende hun verblijf in het opvangende land structureel ondersteund 17

Bijvoorbeeld, [12] geeft aan dat de helft van alle uitkeringen in Nederland naar niet-Westerse immigranten gaat.

18

Het eerste bedrag is berekend over de gehele levensloop, van het moment van immigratie, tot het moment van remigratie of overlijden, inclusief de kosten voor de tweede generatie. Bron voor beide bedragen: [4] (Tabel 0.2). Opvang in een EU land is daarmee extreem duur. Ons eigen onderzoek wijst uit dat opvang in een EU land een factor 50 of meer duurder is dan opvang in een land in de regio. Tegenover de cijfers uit [4] over de kosten van opvang van migranten in Nederland, staat namelijk dat een vluchteling die in de regio opgevangen wordt, 5 jaar tot het hele leven in het opvangende land blijft, gemiddeld ruwweg 10 jaar, en in die periode tussen de 2.000 en 25.000 Euro kost, gemiddeld ruwweg 12.500 Euro. Volgens [59] betaalt het ministerie van Buitenlandse Zaken een deel van de opvang uit het budget voor ontwikkelingssamenwerking. De kosten van het 1 e jaar van opvang van asielzoekers uit ontwikkelingslanden mogen volgens internationale afspraken worden betaald uit dit budget. Het ministerie van Justitie en Veiligheid betaalt het overige deel van de opvang.

19

De organisatie Human Rights First stelt in haar rapport dat: ‘more money and more attention could and would improve the care for Syrian refugees significantly’. Dit is een erkenning dat vluchtelingenopvang in de regio mogelijk is en uitgebreid kan worden indien daartoe de benodigde middelen voorhanden zijn. Het rapport continueert: ‘In 2014 and 2015, the international community failed to fully meet appeals for humanitarian aid and resettlement for Syrian refugees. Without sufficient support, the strain on the frontline refugee-hosting countries— including Jordan, Lebanon and Turkey— increased sharply. Across the region, governments and relief agencies cut food assistance, access to medical care and other essentials, deepening the suffering of refugees, who are generally prohibited from working legally in these states. In the absence of adequate responsibility-sharing by other countries, Jordan, Lebanon, and Turkey imposed restrictions that denied entry to Syrian refugees and made it more difficult for those who had succeeded in fleeing to neighbouring countries to remain in the region.’ [14]. Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

11

Connect International

moeten worden om in hun basisbehoeften te kunnen voorzien. Dit in tegenstelling tot landen c.q. gebieden waar veel ruimte is en waar irreguliere migranten die daar noodgedwongen langdurig verblijven, geholpen kunnen worden om een bestaan op te bouwen, vaak in landbouw en aanverwante economische activiteiten, waardoor de externe hulp na verloop van tijd vermindert kan worden. Een recent onderzoek van Ipsos ([26]) geeft aan dat 78% van alle Nederlanders het principe onderschrijft dat mensen die vluchten voor oorlog en vervolging welkom zijn in Nederland. Echter, ditzelfde onderzoek toont aan dat 42% van de Nederlanders vindt dat de grenzen dicht moeten voor vluchtelingen, 49% denkt dat vluchtelingen niet goed kunnen integreren en slechts 11% vindt dat meer vluchtelingen opgenomen moeten worden in Nederland. Het onderzoek maakt een splitsing tussen economische en humanitaire migranten. Het is echter vaak moeilijk om deze groepen uit elkaar te houden, waardoor de praktijk is dat vrijwel iedereen die in Nederland asiel aanvraagt, voornamelijk mensen met een economisch motief, in Nederland mag en kan blijven, waardoor ook de aanzuigende werking versterkt en in stand gehouden wordt.

Het onderzoek liet respondenten ook niet nadenken over en meewegen van de oneerlijkheid van het opnemen in Nederland van vluchtelingen die het geld hebben om naar ons land toe te reizen en het in grote armoede in de regio achterlaten van de veel grotere groep vluchtelingen die dat geld niet heeft. Het onderzoek geeft daarnaast ook aan dat men zich zorgen maakt over integratie van vluchtelingen en men niet nog grotere aantallen vluchtelingen wil opnemen. Zoals eerder beargumenteerd, is de verwachting voor de komende jaren wel dat bij ongewijzigd beleid de aantallen irreguliere migranten die zich in Nederland aandienen sterk zullen toenemen. Het is ook te verwachten dat hierdoor de publieke opinie zich dan steeds extremer tegen migratie zal keren (een proces dat met name de afgelopen tien jaar al zichtbaar is). Belangrijker echter, is dat in het onderzoek mensen niet de mogelijkheid van goede en veilige opvang in de regio als optie is voorgelegd, en deze optie dus niet is meegenomen in het bepalen van hun opinie. Een bevinding van een kwalitatief onderzoek van het SCP in 2019 was: ‘men wil minder vluchtelingen, liefst door te zorgen dat vluchtelingen de reis naar de EU niet maken’ ([36]).

Wat betreft de verwachting dat irreguliere migratiestromen verder gaan toenemen in de komende decennia, laten projecties van de Verenigde Naties zien dat de bevolking van sub-Sahara Afrika in 2050 is verdubbeld en in 2100 is verviervoudigd ([15, 16]). Ondanks de onzekerheden in deze projecties, maakt het duidelijk dat de Afrikaanse bevolking zeer waarschijnlijk sterk zal toenemen. Daarmee ligt het in een logische lijn der verwachting dat ook de migratiestromen uit Afrika sterk zullen groeien, omdat met een stevige bevolkingsgroei de armoede zeer waarschijnlijk zal toenemen. Tegelijkertijd wordt verwacht dat klimaatverandering het leven in grote delen van Afrika steeds moeilijker en zelfs soms onmogelijk zal maken (o.a. [17]) waardoor de irreguliere migratiestromen nog verder zullen toenemen. Daarbij zullen deze ontwikkelingen mogelijk leiden tot nog meer oorlogen en dergelijke, hetgeen de irreguliere migratiestromen nog verder zal aanwakkeren. Die migratiestromen zullen in toenemende mate naar de EU leiden. De verwachting is dat ook uit andere delen van de wereld de stromen irreguliere migranten zullen toenemen vanwege soortgelijke redenen.

Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

12

Connect International

De meeste Nederlanders die de beschreven angst en weerstand voelen voor het verlies van de eigen culturele en religieuze identiteit, hebben waarschijnlijk een sterke voorkeur voor een oplossing die ook goed is voor irreguliere migranten en andere mensen in arme landen. Zij zijn zich alleen niet bewust dat een dergelijke win-win oplossing, zoals in dit document beschreven, waarschijnlijk goed mogelijk is.

Opvang van migranten in Nederland is oneerlijk ten opzichte van vluchtelingen in de regio Opvang van humanitaire en irreguliere economische migranten in Nederland is oneerlijk ten opzichte van mensen die binnen hun regio gevlucht zijn, die waarschijnlijk ook zouden willen maar niet kunnen reizen naar de EU, hetgeen vooral voorbehouden is aan diegenen die daarvoor de moed, de energie en het geld hebben. Als zodanig helpen we niet de mensen die onze hulp het hardst nodig hebben, maar spenderen we veel geld en energie aan degenen die zich aan onze poort melden met een volledig pakket van welvaart, welzijn en lange termijn veiligheid (hetgeen ook de aanzuigende werking veroorzaakt en voorkomt dat mensen ooit nog terugkeren). Het terugsturen naar veilige landen in de regio’s waar de migranten vandaan komen, is misschien vervelend voor deze mensen, maar doet recht aan de grote groepen migranten die de eigen regio niet hebben verlaten en legt daarbij tegelijkertijd een morele plicht op aan Nederland, om álle migranten te helpen en niet alleen degenen die zich bij ons melden. Daarbij komt dat migranten die naar de EU komen vaak een braindrain van opgeleide mensen (bijvoorbeeld, 5% van de Syrische bevolking woont in Duitsland maar omvat 33 tot 50% van alle academisch geschoolde Syriërs) en een power drain van gezonde sterke jonge mensen betekenen voor de landen waar zij vandaan komen.

Veel mensen proberen daarnaast op oneigenlijke gronden een asielstatus als vluchteling te verwerven in ons land of in andere EU landen. Voorbeelden zijn mensen die valselijk beweren Syriër te zijn, gevluchte Eritreeërs die hun overheid steunen, Somaliërs die eerst in andere landen asiel kregen en daarover liegen, Oegandezen die zich valselijk voordoen als homoseksueel ([18]), migranten die beweren onder de 18 te zijn (om van de ruimere regelingen gebruik te maken die er zijn voor mensen onder de 18) en migranten die in hun eigen land niet in gevaar waren20. Er is ook verdenking van overheden die migranten als een business case zien (bijvoorbeeld Eritrese jonge mannen, die, na het verkrijgen van de asielstatus in een EU land, geld sturen naar huis, soms zelfs ook een soort belasting betalen aan de Eritrese overheid, waarmee ze hun familie steunen maar ook de Eritrese economie en de Eritrese overheid). Een aanvullende rationale is dat migranten die in de regio opgevangen worden, meestal beter aansluiten bij de cultuur en religie van de bevolking van het opvangende land (blending in) en veel vaker zullen terugkeren naar hun eigen land zodra dat kan, dan wanneer zij in een EU land opgevangen worden.

De internationale regelgeving stimuleert riskante migratie naar de EU De internationale regelgeving omtrent irreguliere migranten is een cruciale factor in het motiveren van mensen om onder vaak uiterst gevaarlijke omstandigheden naar de EU te migreren. Dit betreft het vluchtelingenbeleid, maar ook het veelal ontbreken van goed beleid ten aanzien van irreguliere economische

20

Bron [19] geeft voorbeelden. Bron [20] stelt: During the height of Syrian refugee crisis an interior ministry spokesman of the German government stated that Germany estimated that 30 per cent of incoming migrants claiming to be citizens of war-torn Syria were in fact from other countries. Bron [21]: Eritrean refugees who participated in events in support of the Eritrean authorities they said they were persecuted by, led the Norwegian government to give “instructions to review asylum cases from Eritrea and consider revocation of residence permit if there is information that a refugee has been granted residence in Norway on an incorrect basis” Bron [22]: Former member of parliament in The Netherlands, Hirsi Ayan admitted lying to the Dutch authorities in 1992 about her name, age, and the fact she did not flee directly to Holland from Somalia (she spent more than a decade in Ethiopia, Saudi Arabia, Kenya and Germany), while her parents stay in a comfortable location in Kenya. Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

13

Connect International

migranten. Voorbeelden zijn de mensen die in bootjes de Middellandse zee opgaan, alsook de enorme groep migranten die vastzit in Libië en daar onder erbarmelijke, gevaarlijke en mensonterende omstandigheden verblijft. De internationale vluchtelingenverdragen leiden er ook toe dat wanhopige ouders hun kinderen op bootjes zetten, omdat die een grotere kans maken om als vluchteling erkend te worden, in de hoop dat zij later onder gezinsherenigingregels voor vluchtelingen ook naar het land van opvang van hun kinderen mogen reizen. Het is ook vreemd dat migranten zelf kunnen bepalen waar zij asiel aanvragen, waardoor, zoals eerder gesteld, veel humanitaire migranten ook economische migranten zijn. Dit alles maakt duidelijk dat de Nederlandse en internationale migratie- en vluchtelingenregels en -verdragen niet coherent zijn en aangepast dienen te worden.

De EU weet zich geen raad De EU reageert in paniek op de stromen irreguliere migranten, met slecht ontwikkelde initiatieven die een beperkt of zelfs contraproductief effect hebben, tot onmenselijke en gevaarlijke situaties leiden voor migranten, de migrantenstromen niet afremmen, weinig effect hebben op lokale economieën (en daarmee de motivatie van economische migranten om te migreren niet wegneemt), en veel geld kosten. Opvang voor irreguliere migranten zoals opgezet in Niger (2017) en Rwanda (2019)21, is bedoeld om migratie- en asielprocedures in Afrika te lokaliseren. Echter, mensen worden in deze opvanglocaties structureel opgevangen, met weinig kans om naar de EU toegelaten te worden. Dat leidt er, naast onrust en frustraties onder de mensen die in deze locaties verblijven, toe dat migranten deze opvanglocaties mijden en rechtstreeks naar de EU proberen te reizen. Mochten mensen wel asiel verkrijgen via deze locaties, dan is het waarschijnlijk dat dit juist een aanzuigende werking zal veroorzaken op migranten die anders in de regio zouden zijn gebleven. Het zijn ook erg kleine initiatieven, gefocust op migranten die in Libië vastzitten. Deze initiatieven bieden daarom geen of in ieder geval onvoldoende oplossing voor de stromen irreguliere migranten naar de EU, noch voor de irreguliere migranten die al in de EU zijn.

Daarbij komt dat het niet nakomen van beloftes, gemaakt aan overheden van ontvangende landen in Afrika ten aanzien van snelle hervestiging van mensen in deze opvanglocaties, kan leiden tot weerstand onder overheden in Afrikaanse landen om deals voor opvang in de regio te sluiten met de EU of met EU landen. Recent gaan steeds meer EU landen over tot het sluiten van de grenzen middels muren, hekken en ook bewaking op zee, inclusief de beruchte push-backs, daarbij geholpen door de EU. Dit is vreemd, omdat het niet in lijn is met de eigen EU richtlijnen en ook moreel gezien tegenstrijdig is met het humanitaire idee dat achter asiel aanvragen zit. Dit kan dan ook het beste verklaard worden met paniekvoetbal, omdat EU landen heel weinig andere mogelijkheden hebben om regulerend op te treden bij de stromen irreguliere migranten. Men wil wel helpen, maar niet ongecontroleerd overspoeld worden door irreguliere migranten

21

Ook Denemarken en Engeland bereiden deals voor met Rwanda voor opvang van irreguliere migranten, die vanuit Denemarken en Engeland naar Rwanda gestuurd gaan worden. Daar zitten echter nog wel haken en ogen aan. Zo kunnen deze migranten in de opvanglocatie in Rwanda hun asielprocedure in Denemarken of Engeland afwachten, waardoor er nog steeds een aanzuigende werking zal blijven bestaan naar deze landen (wel al veel minder waarschijnlijk). Ook is er geen zicht op wat er gebeurd als deze opvanglocaties vol raken en weet men ook niet wat te doen met deze migranten op de langere termijn. Een ander punt is dat de opvanglocaties in Rwanda erg goed zijn, waardoor deze op zichzelf ook weer een aanzuigende werking kunnen krijgen op migranten in de regio. Wel is gebleken dat bijvoorbeeld Denemarken nu in 2021 en 2022 al een factor 12 minder asielaanvragen te verwerken krijgt dan Nederland, ondanks dat Denemarken nog geen migranten heeft gestuurd naar Rwanda en de benodigde wetgeving nog erg summier is. Het doorbreken van de aanzuigende werking wordt veroorzaakt door de preventieve werking die nu al uitgaat van de combinatie van het nieuws over het Deense beleid, de detentie van veilige landers in sobere opvanglocaties in Denemarken en de deals die Denemarken heeft met landen om uitgeprocedeerde asielaanvragers terug te sturen naar hun eigen landen.

Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

14

Connect International

die een sterke impact hebben op de eigen samenleving, heel veel geld kosten en die ook, zoals gezegd, nooit meer weggaan. Een aanvullend probleem is dat veel landen in regio’s waar veel irreguliere migranten vandaan komen al zwaar belast zijn met de opvang van (vooral humanitaire) migranten (zoals Kenia, Oeganda, Libanon), waar, net als in de EU landen, de publieke en politieke druk toeneemt om dit te stoppen. Recent (2021) is wel een stroom vluchtelingen vanuit Oeganda terug naar Soedan op gang gekomen. Een voorstel van de Europese Commissie ([1]) om asielzoekers te spreiden over de EU landen en regelgeving ten aanzien van uitgeprocedeerde asielzoekers te stroomlijnen om het zogenaamde ‘asielshoppen’ tegen te gaan (een asielzoeker die in een land is uitgeprocedeerd vertrekt naar een ander EU land om daar weer van voren af aan te beginnen), zijn goed maar zullen waarschijnlijk te weinig effect hebben. De aanzuigende werking van de EU op humanitaire en economische migranten zal er niet mee verminderd worden. Daarbij komt, dat het geen oplossing biedt voor de veel grotere aantallen migranten die in landen verblijven nabij de landen waarvandaan zij gevlucht zijn (de regio). Zelfs als de voorgestelde maatregelen binnen de EU tot stand komen, is het de vraag wat er gebeurd als de migratiestromen in de komende jaren sterk toenemen.

Het is zeer waarschijnlijk dat dan in ieder geval een deel van de EU lidstaten hun grenzen zullen afgrendelen voor irreguliere migranten. Daarbij zou zelfs het voortbestaan van de EU in gevaar kunnen komen. In feite is de Brexit hier een voorbode van geweest.

Oplossing Een win-win-win oplossing is nodig die de aanzuigende werking die Nederland heeft op humanitaire en irreguliere economische migranten opheft, die acceptabel en motiverend is voor ontvangende landen in de regio’s en hun bevolking, die goed is voor migranten, en die structureel, werkbaar en schaalbaar is. Oplossingen die de aanzuigende werking niet drastisch verminderen zullen geen of weinig effect hebben. Een goede en werkbare oplossing die aan de boven genoemde eisen voldoet, zal volgens de inzichten van de schrijvers van dit kernpunt de volgende dimensies moeten omvatten: •

Preventie. Als irreguliere migranten weten dat ze teruggestuurd worden naar een opvanglocatie in een veilig land in hun regio, zullen ze niet naar de EU maar binnen de regio migreren. Tevens zullen alleen degenen binnen de regio migreren voor wie de druk om te vluchten groot is. Dit is een soort zelfselectie effect, waarbij mensen die zouden willen vluchten of om economische motieven migreren, maar waarbij de situatie niet schrijnend is, in dit geval besluiten om niet te migreren en waarbij aanvullende hulp sterk kan bijdragen aan een verbetering van hun leefsituatie en veiligheid in hun eigen land. In een ander land in de eigen regio zijn de economische en andere voordelen van de EU namelijk niet of in veel mindere mate aanwezig. Het effect hiervan is dat dan maar weinig irreguliere migranten naar Nederland zullen migreren en er dus ook maar weinig irreguliere migranten teruggestuurd hoeven te worden vanuit Nederland naar zo’n veilig land in de regio22. Dit is

22

De intenties die zijn neergelegd in het Nederlandse Coalitieakkoord 2021-2025 ([32}) hebben geen preventief effect op irreguliere migratie naar Nederland. Het gaat om de volgende intenties in het akkoord: 1. Om de grondoorzaken van irreguliere migratie aan te pakken, wil het akkoord de buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking versterken en de Nederlandse bijdragen aan de opvang van vluchtelingen in de regio en aan ontwikkelingssamenwerking verhogen. Dit zal echter de aanzuigende werking die Nederland heeft op irreguliere migranten niet verminderen, als dergelijke migranten niet na aankomst in Nederland naar een opvanglocatie in de regio teruggebracht worden. Het kan zelfs leiden tot een aanzuigende werking van de opvanglocaties in de regio zelf, als deze met de toenemende steun te aantrekkelijk worden en daardoor ook economisch gemotiveerde migranten uit naburige landen aantrekken. Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

15

Connect International

een belangrijk argument in de onderhandelingen voor een deal met landen in de regio’s, omdat het betekent dat de aantallen mensen die ze zullen moeten opvangen die vanuit Nederland gestuurd worden, beperkt zullen blijven. De sterke vermindering van de aantallen irreguliere migranten die zich in Nederland zullen aandienen door de preventieve werking en het terugsturen van die irreguliere migranten die zich wel aandienen naar de regio, zal ook aanverwante problemen in Nederland vrijwel opheffen, zoals de druk op het asielsysteem. Ook zal dit bijdragen aan het verminderen van de problemen die de EU heeft doordat irreguliere migranten in de EU vaak (direct na aankomst of na afwijzing van hun asielaanvraag) doorreizen naar een andere lidstaat (secundaire migratie; [49]). •

Repatriëring en hervestiging. Nederland biedt aan om voor iedere irreguliere migrant die vanuit Nederland naar een land in de regio gestuurd wordt, er ook één (a) naar het eigen of een ander land in de regio te repatriëren (als dat veilig en goed kan, en inclusief begeleiding en steun om ter plekke een bestaan op te bouwen), of (b) in Nederland her te vestigen. Dit laatste punt is conform de Turkijedeal, die identiek stelde dat voor iedere Syrische vluchteling die vanuit de EU naar Turkije teruggestuurd wordt één Syrische vluchteling op de officiële lijst met aanvragen voor permissie om naar de EU te reizen, vanuit Turkije naar de EU mag komen, hetgeen een groot preventief effect had. Het te verwachten effect, conform het effect dat de Turkije deal had, is dat door een dergelijke afspraak te maken met opvangende landen in de regio’s, er bijna geen migranten vanuit die regio’s meer naar Nederland zullen migreren. Het verschil tussen de Turkije-deal en de hier voorgestelde oplossing is echter dat per regio de beschreven deal in verschillende landen gesloten zal worden, zodat één land 2. Het in het akkoord beschreven streven naar ‘het verbeteren en versterken van legale migratie’ gaat over het toelaten en uitnodigen van vakbekwame arbeidskrachten uit andere landen.

Een probleem hierbij is dat deze legale migranten er vaak voor kiezen en ook de mogelijkheid krijgen om in Nederland te blijven. Dit is in het verleden gebeurd met Turken en Marokkanen die in de jaren zeventig en tachtig naar Nederland zijn gehaald, waarvan de afspraak was dat zij tijdelijk zouden blijven. Echter, dit gebeurt ook nu nog grootschalig, onder andere met Polen en Roemenen, en met de vele Indiërs die naar Nederland toekomen, en die ook vaak niet meer naar het eigen land terugkeren. Als dit nog verder versterkt wordt, dan zullen nog meer legale (reguliere) migranten naar Nederland toekomen en zich hier blijvend vestigen. Er is daarom beter beleid nodig voor reguliere migratie, waarin bepaald is in hoeverre Nederland dergelijke migranten wil aantrekken, in hoeverre Nederland wil dat deze mensen in Nederland blijven of juist terugkeren naar het eigen land. Maar vooral is er ook betere handhaving nodig van het beleid in deze. Zie de sectie over reguliere migratie in dit kernpunt. 3. De intentie in het akkoord om migratiepartnerschappen met derde landen aan te gaan, zal moeilijk uitvoerbaar zijn en weinig effectief blijken voor wat betreft de preventie van asielzoekers die geen recht hebben op asiel.

Deze partnerschappen beogen akkoorden met landen over het terug accepteren van uitgeprocedeerde asielzoekers uit deze landen op basis van afspraken met deze landen over handel, hulp, steun bij opvang en tijdelijke legale en circulaire arbeidsmigratie. Dit vergt echter partnerschappen met heel veel landen, hetgeen complex, duur en moeilijk uitvoerbaar zal blijken. Belangrijker nog is dat Nederland zich hiermee in een chantabele positie manoeuvreert, omdat landen dan steeds meer eisen kunnen gaan stellen aan die partnerschappen en Nederland met deze partnerschappen geen middelen in handen heeft om druk uit te oefenen op deze landen (vergelijk met de Turkije deal waarbij Turkije ook steeds meer eisen is gaan stellen en haar positie ook politiek heeft uitgebuit en nog steeds uitbuit). 4. De uitspraak in het akkoord dat er in Nederland altijd ruimte is ‘om mensen op te vangen die op de vlucht zijn voor oorlog, geweld en vervolging’ is oneerlijk ten opzichte van de vaak veel kwetsbaarder mensen die niet het geld hebben om naar de EU toe te vluchten en ook ten opzichte van veel mensen in lokale bevolkingen in arme landen die het in heel veel gevallen veel slechter hebben en ook vaak veel meer bedreigd worden in hun veiligheid, dan de mensen die in Nederland asiel aanvragen.

Bovendien werkt deze intentie aanzuigend op zowel humanitaire als economische migranten (deze laatste groep zal zich daarbij in toenemende mate proberen voor te doen als echte humanitaire migranten, hetgeen ook nu al veelvuldig aan de orde is). De uitspraak is ook tegenstrijdig aan een andere uitspraak in ditzelfde akkoord. Deze stelt dat in het geval er sprake is van een humanitaire crisis of een fors hogere instroom van mensen die in Nederland asiel aanvragen, er ‘samengewerkt zal worden met gelijkgezinde en ons omringende landen op het gebied van bewaken van de grenzen, relocatie en verdere operationele samenwerking’. Dit beoogt juist om mensen die op de vlucht zijn voor oorlog, geweld en vervolging of dat in ieder geval beweren te zijn, de toegang tot Nederland te onthouden. Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

16

Connect International

niet kan chanteren met het opzeggen van de deal, zoals Turkije doet bij de EU. Met een dergelijke deal weten humanitaire en economische migranten dat ze teruggestuurd worden naar de regio en geen of nauwelijks kans maken op hervestiging in Nederland. Naast de hierboven besproken preventieve werking die hiervan uit gaat, zal deze ‘zero net influx’ regeling waarschijnlijk een sterk argument zijn om landen in de regio’s te motiveren om zo’n deal te willen sluiten. •

Compensatie. Aan landen die een deal willen sluiten met Nederland wordt ook compensatie geboden, bijvoorbeeld betaald vanuit het Nederlandse ontwikkelingshulpbudget, inclusief: verbeteren van de omstandigheden in opvanglocaties voor migranten in het land (waarbij wel opgepast moet worden voor een aanzuigende werking naar deze locaties), structurele verbetering van de omstandigheden van de ontvangende bevolking (bijvoorbeeld middels een cash4all4life23 programma), en projecten die door de overheid van het ontvangende land voorgesteld worden.

In settlements in de regio, waarnaartoe humanitaire en economische migranten die naar Nederland waren gekomen worden gestuurd, wordt de opvangcapaciteit afgestemd op de migrantenstromen in samenwerking met de betreffende nationale en lokale overheden in de opvangende landen. De mensen die langdurig in deze settlements verblijven krijgen mogelijkheden voor het volgen van opleidingen, andere vormen van zelfontplooiing en toegang tot werk, land om landbouw te bedrijven, en dergelijke. Dit kan geschieden in de eerste opvanglocaties waar zij terecht komen of in andere locaties waar zij dan naartoe gebracht worden. Het begeleid en ondersteund opbouwen van een nieuwe ‘livelihood’ in opvanglocaties met toekenning van land voor landbouw is onder andere al gebruikelijk in Oeganda met Soedanese vluchtelingen. Alleenstaande kinderen worden in speciale locaties binnen de opvanglocaties opgevangen. Juvenielen worden in de opvanglocaties opgevangen net als volwassenen en families, maar krijgen intensive begeleiding en toezicht. Zowel de jonge kinderen als de juvenielen worden begeleid door medewerkers van internationale en nationale hulporganisaties die opgeleid zijn voor de leeftijdsgroepen die zij begeleiden. Deze medewerkers worden gemonitord en staan op hun beurt ook weer onder toezicht van internationale hulporganisaties.

De jonge kinderen alsook de juvenielen worden vervolgens zoveel mogelijk geplaatst bij familie in de opvanglocaties, indien aanwezig, met daarbij ook weer toezicht en hulp voor zover dit nodig is. Vervolgens wordt via het Rode Kruis en/of andere instanties gepoogd de kinderen en juvenielen te herenigen met hun ouders, daar waar dit veilig en verantwoord mogelijk en wenselijk is. Migranten waarvan uiteindelijk blijkt dat zij zogenaamde veiligelanders zijn en anderen die niet als vluchteling in aanmerking komen, worden geplaatst in uiterst sobere opvanglocaties waar weinig te beleven valt en veelal met scheiding van mannen en vrouwen (behalve als veiligelanders als stel aangekomen zijn, dan kunnen zij in een daarvoor weer apart deel opgevangen worden). Zij krijgen regelmatig hulp aangeboden om terug te keren naar het eigen land, bijvoorbeeld middels een bus ticket en een beperkte hoeveelheid geld (in de orde van 100 Euro per persoon). Voor criminele en overlast bezorgende migranten worden aparte (delen van) opvanglocaties ingericht die onder toezicht staan van de lokale politie en waar de vrijheid van beweging mogelijk ingeperkt wordt (afhankelijk van de ernst van de overlast en/of criminele activiteiten van de desbetreffende migranten). Bovenstaande werkwijze wordt 23

Zie het kernpunt Ontwikkelingshulp van Stichting Connect International over dit onderwerp ([54]), gebaseerd op evaluaties van honderden cash transfer programma’s wereldwijd. Het document beargumenteert dat cash transfers van ongeveer 12 Euro per volwassene per maand die voor het hele leven verstrekt worden, zeer waarschijnlijk de meest kosteneffectieve en structurele wijze vormen om armoede te laten verdwijnen, lokale economieën te stimuleren, de fysieke en mentale weerbaarheid van mensen te vergroten, vrouwen te empoweren en geboortecijfers te verlagen (omdat vrouwen zelf kleinere gezinnen willen). Dit kan binnen de ontwikkelingshulpbudgetten van de EU landen gerealiseerd worden. Dit onderwerp is ook onderdeel van het document dat de visie weergeeft die Connect International heeft op ontwikkelingssamenwerking. Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

17

Connect International

niet alleen toegepast voor de migranten die vanuit Nederland naar deze opvanglocaties gebracht worden, maar voor alle migranten die in deze opvanglocaties verblijven. Daarmee wordt de opvang van alle migranten verbetert, dus ook die van de 85% van de migranten die de regio nooit verlaten heeft! Een aanzuigende werking wordt voorkomen door de omstandigheden in deze opvanglocaties basaal (maar wel goed) te houden en mensen te laten terugkeren naar het eigen land of eigen gebied zodra dat veilig kan, met extra hulp om in het eigen land weer te settelen en een bestaan op te bouwen. Zoals hierboven al aangestipt, zouden om dit nog beter te kanaliseren verschillende opvanglocaties ingericht moeten worden: een locatie waar net aangekomen migranten enkele dagen tot weken kunnen wennen en zich kunnen voorbereiden op hun langere tijds opvanglocatie (een soort Ter Apel functie), een middellange tijds opvanglocatie waar mensen steun krijgen in de vorm van voedsel, hulp bij het realiseren van een accommodatie (tent of eenvoudige woning), drinkwater en medische zorg (voor mensen waarvan de verwachting is dat ze binnen een aantal jaar weer terug kunnen keren naar hun eigen land), en een settlement locatie, waar mensen zich permanent kunnen vestigen als de verwachting is dat zij helemaal niet of niet binnen een jaar of 10 kunnen terugkeren naar hun eigen land.

Afhankelijk van de omstandigheden kunnen deze deellocaties aan elkaar vast liggen of op verschillende plekken gevestigd zijn. Voor de middellange en lange termijn opvanglocaties/settlements is het nodig dat mensen economisch actief kunnen zijn. De meest voor de hand liggende activiteiten zijn landbouw en kleinschalige handeltjes. Daarvoor is ruimte nodig. Bij het kiezen van opvanglocaties voor langdurige opvang, is het dan ook van groot belang om gebieden te zoeken die voldoende ruimte hebben en waar landbouw mogelijk is. Dit is juist ook van belang in het kader van de te verwachten sterke toename van de migratiestromen in de komende decennia als gevolg van klimaatverandering en bevolkingsgroei. Landen als Zambia en Ethiopië hebben die ruimte, net als andere landen in verschillende regio’s. Hulporganisaties en mogelijk ook Nederlandse boeren kunnen in deze locaties hulp bieden aan de migranten om een goede living op te bouwen met combinaties van moderne en traditionele landbouwmethoden die op maat zijn gesneden voor de lokale omstandigheden. De om de hoek loerende mogelijke conflicten tussen de ontvangende (host) en de migrantenpopulaties (bijvoorbeeld omdat migranten met goedkope arbeid concurreren op lokale arbeidsmarkten) worden voorkomen door de ontvangende bevolking te laten zien en ervaren dat de migranten economische kansen bieden.

Dit is bijvoorbeeld het geval als de lokale bevolking een cash transfer krijgt als onderdeel van de deal tussen Nederland en hun land, en daarnaast de migranten, indien deze ook een cash transfer ontvangen, als een aantrekkelijke klantgroep gaan zien. Een andere mogelijkheid is het vestigen van opvanglocaties in gebieden waar weinig lokale bevolking is. In de bovenbeschreven oplossing zijn twee opties mogelijk: 1. Opvang in bestaande of nieuwe opvanglocaties, waarbij de verantwoordelijkheid van uit Nederland naar deze locaties teruggestuurde irreguliere migranten overgedragen wordt aan het opvangende land en deze migranten asiel kunnen aanvragen in dat land. Deze oplossing is het meest eenvoudig uit te voeren en heft de aanzuigende werking die de Nederland heeft op irreguliere migranten het meest effectief op. Deze oplossing had in het onderzoek dat Connect International door bureau Ipsos heeft laten uitvoeren in mei 2022 ook verreweg de grootste voorkeur onder de respondenten die deelnamen aan dit onderzoek. 67% van de respondenten gaf aan positief te zijn over deze mogelijke oplossing, 21% was neutraal (niet mee eens / niet mee oneens), terwijl slechts 12% van de respondenten aangaf het niet eens te zijn met deze oplossing ([57]). Deze oplossing heeft als effect dat de aanzuigende werking Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

18

Connect International

naar Nederland verkleind wordt en dan zullen er dus ook minder migranten vanuit Nederland naar het opvangende land gestuurd hoeven te worden (preventieve werking). Het draagt er ook toe bij dat de hulp die Nederland zal bieden aan opvanglocaties in de regio’s niet beperkt blijft tot hulp aan de opvang van uit Nederland teruggestuurde irreguliere migranten, omdat deze in de opvanglocaties samen met andere irreguliere migranten verblijven en het dan erg vreemd zou zijn als alleen extra hulp geboden zou worden aan de selecte groep van uit Nederland teruggestuurde migranten in deze locaties. Het stimuleert Nederland dus om de omstandigheden voor alle irreguliere migranten in dergelijke opvanglocaties te verbeteren, hetgeen de uitdrukkelijke doelstelling is van het plan in dit kernpunt Migratie. Het is echter nog niet duidelijk welke juridische barrières genomen dienen te worden om deze optie mogelijk te maken. 2. Opvang in locaties in derde landen specifiek voor irreguliere migranten die vanuit Nederland teruggestuurd zijn naar zo’n derde/opvangende land in hun eigen regio. Hierbij zou dan de mogelijkheid bestaan dat deze migranten vanuit deze locaties asiel kunnen aanvragen in Nederland (dit wordt ‘external processing’ genoemd; zie onder andere {49]). Deze migranten wachten dan in de opvanglocatie in het derde land het verloop van hun asielaanvraag in Nederland af.

Zoals [49] beschrijft zitten hier nogal wat juridische haken en ogen aan en is het gevolg (waarschijnlijk) ook dat Nederland dan verantwoordelijk is voor deze migranten tijdens hun opvang in het derde land, hetgeen ook allerlei praktische en juridische vragen en uitdagingen met zich meebrengt. Hierbij komt ook dat er (valse) hoop gecreëerd wordt onder migranten die in de praktijk waarschijnlijk langdurig in deze opvanglocaties zullen moeten verblijven en waarschijnlijk nooit naar Nederland zullen kunnen komen, en die, als ze dat geweten hadden mogelijk nooit het eigen land hadden verlaten. Verder verbreekt deze optie de aanzuigende werking die Nederland heeft in mindere mate en kan het zelfs averechts uitpakken met migranten die binnen de regio of zelfs in hun eigen land zouden zijn gebleven en die zich in deze opvanglocaties aandienen in de hoop vandaaruit asiel aan te kunnen vragen in Nederland. Het kan dan zo zijn dat Nederland de regel heeft dat zo’n opvanglocatie alleen toegankelijk is voor vanuit Nederland teruggestuurde migranten, maar de praktijk kan en zal waarschijnlijk zijn dat als kwetsbare migranten zich aandienen aan de poort van zo’n opvanglocatie het bijzonder moeilijk is om ze te weigeren. Ook zal de publieke verontwaardiging die waarschijnlijk ontstaat als kwetsbare mensen geweigerd worden, veel tumult in Nederland kunnen veroorzaken.

Dit probleem kan mogelijk wel ondervangen worden indien dergelijke migranten doorgestuurd kunnen worden naar andere opvanglocaties in de regio. Hierbij kom dat in dit geval mogelijk meer mensen ervoor zullen kiezen om toch naar Nederland te migreren, wetende dat ze dan naar dergelijk exclusieve opvanglocaties in derde landen gestuurd zullen worden en dan alsnog asiel kunnen aanvragen in Nederland (hoewel de lange omweg die mensen dan moeten nemen, waarbij zij nog steeds een lange, vaak gevaarlijke en dure reis moeten ondernemen om vervolgens weer in de eigen regio terecht te komen, zeer waarschijnlijk de aanzuigende werking wel verkleint). Het toont in ieder geval aan hoe complex de materie is en dat het succes van een oplossing sterk afhangt van de details en de invulling ervan. In beide scenario’s kunnen internationale organisaties zoals UNHCR, in samenwerking met de overheid en lokale en internationale organisaties, de opvanglocaties monitoren wat betreft het voldoen aan voorwaarden van basisbehoeften en veiligheid. Er moeten dan ook protocollen zijn, die tussen Nederland en een opvangend land zijn overeengekomen, die aangeven wat gedaan wordt als basisbehoeften en/of veiligheid in deze locaties in gevaar (dreigen te) komen.

In beide scenario’s is het natuurlijk mogelijk (en ook te reguleren) voor Nederland om schrijnende gevallen te selecteren die naar Nederland gehaald worden en die in Nederland dan asiel krijgen. Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

19

Connect International

Landen die mogelijk geschikt en ontvankelijk kunnen zijn voor de beschreven oplossing zijn voor Afrika onder andere Kenia, Oeganda, Ethiopië en Niger. Redenen: de meeste migranten uit Afrika komen uit de regio’s van deze landen, veel migranten reizen door deze landen op weg naar de EU, deze landen hebben al infrastructuur voor opvang van migranten, en hun overheden staan tot op zekere hoogte open voor de opvang van migranten uit andere landen. Maar ook een land als Zambia, waar nog erg veel ruimte en landbouwgrond voorhanden is, kan geschikt zijn. Voor andere delen van de wereld zullen ook mogelijk geschikte opvanglanden geïdentificeerd moeten worden. De bovenstaande strategie is geen garantie voor succes. Indien geen landen gevonden worden die bereid zijn om een deal met Nederland te sluiten, dan gaat het hele verhaal niet door. Een ander belangrijke complexiteit zijn de juridische internationale, EU en Nederlandse kaders, verdragen en wetgevingen, die de oplossing kunnen bemoeilijken zo niet verbieden. Zie hierover de volgende sectie van dit document. De hier uitgewerkte visie en strategie zou in ieder geval geprobeerd moet worden. Dit is nog niet gedaan. Politieke partijen stellen dit soms wel voor maar hebben geen idee hoe dit uitgevoerd kan worden.

Over het algemeen weten de meeste politieke partijen zich geen raad met het migratievraagstuk, of zij staan een extreme en zelfzuchtige oplossing voor, in de orde van ‘hek om Nederland’, hetgeen een korte termijn win-lose oplossing is (wij hebben geen last meer van migranten, en migranten moeten zichzelf buiten de EU redden24), waarvan dit kernpunt zich met nadruk distantieert. Er zijn ook andere mogelijkheden om irreguliere migratiestromen te verkleinen: • Asielprocedures in de EU stroomlijnen om ‘asielshoppen’ tegen te gaan, zoals voorgesteld in het recente plan van de Europese Commissie ([1]). • De asielprocedure sterk vereenvoudigen en verscherpen, onder andere door na een eerste afwijzing van een asielaanvraag, maar één heraanvraagmogelijk te hebben, zoals Denemarken dat heeft. • Cash4all4life in ontwikkelingslanden waar veel irreguliere economische migranten vandaan komen, op voorwaarde dat die landen deze migranten terug accepteren en idealiter (humanitaire) migranten op willen vangen uit omringende landen indien nodig. Cash transfers for life geven een enorme boost aan lokale economieën waardoor werk en inkomens verbeteren, niet alleen voor diegenen die zouden willen migreren, maar voor de gehele bevolking. Daarbij leidt cash4all4life ertoe dat mensen voor kleinere gezinnen kiezen, vrouwen ‘empowered’ worden en gezinnen weerbaarder worden tegen rampen.

Dit legt een sterke basis voor het verminderen van een belangrijke oorzaak die mensen aanzet om te migreren (economische uitzichtloosheid). Deze cash4all4life oplossing is uitgewerkt en middels veel literatuurbronnen onderbouwd in het kernpunt Ontwikkelingshulp van Stichting Connect International ([54]). • Het afbouwen van handelsrelaties en verdragen met en/of ontwikkelingshulp aan landen die weigeren om economische migranten uit hun landen terug te accepteren en daartegenover, het aanhalen van handelsrelaties en/of uitbreiden van ontwikkelingshulp in landen die economische migranten uit hun landen wel terug accepteren (carrot and stick methode).

24

Dit is ook korte termijn politiek die, zelfs als het de influx van migranten in Nederland aanvankelijk zou verkleinen, op de langere termijn niet houdbaar is. De verwachtte toename van de Afrikaanse bevolking in combinatie met de verslechtering van de ecologie, juist in Afrika, zal namelijk de druk om te migreren vanuit Afrika naar de EU steeds verder aanwakkeren. Deze aanvankelijke win-lose oplossing zal daarmee vooral op de langere termijn een backfire effect hebben in de vorm van grote migratiestromen naar de EU als de EU geen schaalbare, humanitaire en structurele oplossingen heeft opgebouwd in de regio’s voor het migratieprobleem, en zal daarmee dan feitelijk een lose-lose oplossing blijken te zijn, ook een lose voor de EU dus. Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

20

Connect International

• Detentie van veiligelanders in sobere en uiterst saaie detentie centers in Nederland. • Daarnaast kunnen programma’s opgezet worden voor gereguleerde tijdelijke arbeidsmigratie van mensen uit ontwikkelingslanden naar Nederland. Het gaat dan om mensen met een vakgebied, bijvoorbeeld geschoolde handarbeiders, die bedrijven in Nederland, die om deze vaklieden zitten te springen, komen versterken voor een periode van bijvoorbeeld twee jaar, waarna ze met een goede verdienste, een brok nieuwe leer- en werkervaring en een prachtige levenservaring weer naar het eigen land terugkeren en waarna, indien nodig, weer een volgende groep vaklieden onze kant op kan komen.

Juridische kaders Er zijn veel verdragen en wetten ten aanzien van irreguliere migranten. Een belangrijke regel die in veel verdragen en wetten naar voren komt, betreft het ‘non-refoulement’ principe. Het VN vluchtelingenverdrag van 1951 ([23]) dat nog steeds een basis vormt voor de huidige regelgeving en wetten ten aanzien van vluchtelingen, schrijft over dit principe het volgende: ‘The principle of nonrefoulement is so fundamental that no reservations or derogations may be made to it. It provides that no one shall expel or return (“refouler”) a refugee against his or her will, in any manner whatsoever, to a territory where he or she fears threats to life or freedom.’ Bovenstaande laat zien dat het verplaatsen naar een land of gebied waar een migrant (veelal toegespitst op humanitaire migranten) onveilig is niet mag, uiteraard, maar het laat daarbij dus wel de mogelijkheid open om migranten te verplaatsen naar gebieden waar zij wel veilig zijn. De rest van het VN vluchtelingenverdrag spreekt dit niet tegen. [49] merkt daar wel bij op dat als ‘een staat wel voornemens is de vreemdeling uit te zetten en deze beroept zich op artikel 33 ([het non-refoulement principe]), dan zal de staat moeten onderzoeken of dat beroep gegrond is’.

Ook de Nederlandse Vreemdelingenwet 2000 ([24]) bevat clausules die de mogelijkheid open laten om migranten in opvanglocaties te plaatsen waar zij veilig zijn. Artikel 29 van deze wet zegt bijvoorbeeld: ‘Een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd …. kan worden verleend aan de vreemdeling: …… die aannemelijk heeft gemaakt dat hij gegronde redenen heeft om aan te nemen dat hij bij uitzetting een reëel risico loopt op ernstige schade, bestaande uit: o doodstraf of executie; o folteringen, onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen; of o ernstige en individuele bedreiging van het leven of de persoon van een burger als gevolg van

willekeurig geweld in het kader van een internationaal of binnenlands gewapend conflict.’ Bovenstaande kan een migrant bij verplaatsing naar een opvanglocatie in een veilig gebied buiten Nederland niet aannemelijk maken. Artikel 30a in deze zelfde wet, is in deze context nog explicieter: ‘Een aanvraag tot het verlenen van een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd als bedoeld in artikel 28 kan niet-ontvankelijk worden verklaard in de zin van artikel 33 van de Procedurerichtlijn, indien: ……. een derde land voor de vreemdeling als veilig derde land wordt beschouwd.’ Echter, artikel 27 sub 2 lid a van deze zelfde Procedurerichtlijn bepaald ‘dat een asielzoeker alleen mag worden overgedragen naar een veilig derde land als hij een betekenisvolle band heeft met dat derde land’ ([49]). UNHCR ziet drie legale mogelijkheden voor bescherming en opvang van vluchtelingen: ‘social integration in the host state; repatriation to the country of origin, once it has become safe again; resettlement in a country other than the first reception country, in all cases where the latter is unable to ensure the social integration of the refugee in its territory’. [2].

Kernpunt Migratie | DEEL I IRREGULIERE MIGRATIE

21

Connect International

Ook het handboek van de EU op het gebied van asiel, grenzen en immigratie van 2014 ([30]) is hier duidelijk over. In een voorbeeld op bladzijdes 44 en 45 van dit handboek wordt gesteld dat een groep migranten op zee niet door de Italiaanse autoriteiten teruggestuurd had mogen worden naar Libië, omdat zij daar ‘zouden worden blootgesteld aan een behandeling die in strijd is met het EVRM en dat zij geen enkele vorm van bescherming zouden krijgen. … De Italiaanse autoriteiten hadden vooral rekening moeten houden met het feit dat er geen enkele asielprocedure was en dat het onmogelijk was de Libische autoriteiten ertoe te bewegen de door UNHCR toegekende vluchtelingenstatus te erkennen. … Het Hof herhaalde dat de Italiaanse autoriteiten hadden moeten nagaan op welke wijze de Libische autoriteiten aan hun internationale verplichtingen aangaande de bescherming van vluchtelingen voldeden. De overdracht van de verzoekers aan Libië was daarom een schending van artikel 3 van het EVRM, omdat de verzoekers werden blootgesteld aan het risico van refoulement.’ In dit stuk wordt duidelijk dat indien Libië wel veilig was geweest en het land wel aan de internationale verplichtingen aangaande de bescherming van vluchtelingen had voldaan, het per direct sturen van deze groep migranten naar Libië dus wel had gemogen.