21-156 Bijlage 2. ingekomen stukken RM

Samen met mijn collega's – Lloyd Morgan, Anthony Miller, en Hugo Schooneveld – hebben we onderzoeken van blootgestelde mensen bekeken. We vonden niet alleen toenames van hersenkanker, maar ook toenames van een zeldzame vorm van kanker van de speekselklier, evenals verhoogde percentages zaadbalkanker, leukemie en schildklierkanker. Iedereen waarschuwen Josh: Ik wil hier even inspringen. Basketballer LeBron James – was dat geen speekselkliertumor wat hij had? Dr. Davis: Ja, klopt. Josh: En aan de kant waar hij zijn mobiele telefoon hield, toch? Dr. Davis: Dat klopt. Josh: Klopt het ook dat hij daarna een enorm contract van Samsung kreeg? Dr. Davis: Dat weet ik niet. Je zult aan hem moeten vragen wat zijn idee is over hoe hij die tumor heeft gekregen. Weet je, een contract met Samsung is... Samsung wil doen wat juist is, en apparaten gaan produceren met de juiste hardware en software. En ook doen wat de Israëli's doen, en de Fransen en de Belgen, namelijk iedereen waarschuwen. Gebruik een koptelefoon, of de luidsprekertelefoon, draag je mobiele telefoon niet direct op je lichaam. Het zou ook een goede zaak kunnen zijn. Misschien is LeBron James wel de persoon die het kan laten gebeuren. Josh: Ja, het zou goed zijn als dat gebeurde. Maar ik denk dat... Weet je, ik kan je vertellen dat hij een aanzienlijk sponsorcontract bij Samsung heeft gekregen.

Maar ik heb niet gehoord dat hij toegeeft problemen met de straling te hebben. Laat ik het dan zo zeggen. Dwaze toepassingen Dr. Davis: Misschien zullen we LeBron James moeten voorlichten over het feit dat dit voor hem een geweldige kans is om miljoenen mensen te helpen de schadelijke effecten te vermijden. Want we weten ook dat als je millimetergolven combineert met bijkomende factoren, je nog slechtere reacties krijgt. Er zijn enkele zeer gedetailleerde technische onderzoeken die aantonen dat je meer gen-beschadiging krijgt als je meer microgolfstraling hebt. En er zijn ook nog andere onderzoeken waar ik naar heb gekeken. Het is een heel erg belangrijke kwestie. We weten niet hoe we 5G in onze leefomgeving moeten meten. Dat is omdat het niet eerder heeft 18

bestaan. Het Europees Parlement vermeldde onlangs in een beleidsrapport dat Singapore in het geheel geen 5G voor consumenten zal invoeren. Je vraagt je misschien ook af: waar zijn die 5G-telefoons waarover we steeds horen? Men heeft ons tot nu toe wel ermee bestookt, maar bestaan doen ze nog niet. De reden is dat ze om goed te werken enkele tientallen antennes in één telefoon nodig hebben. En men zei dat te zullen vouwen. Maar het viel volledig uit elkaar bij de eerste prototypes die naar een aantal mensen waren gestuurd om uit te testen. De waarheid is dat je voor spraak geen 5G nodig hebt. Heus niet. De enige bestaansgrond voor 5G is de promotie van het internet-der-dingen; zodat je koelkast kan kletsen met je koffiepot en de luier van je kind. Je wilt niet weten wat de meest dwaze toepassing is waarover ik de afgelopen tijd heb gehoord. Een apparaat voor op de billen van je baby, zodat je weet wanneer de luier moet worden verschoond. Josh: Wauw, dat is overdreven. Technologisch imperatief Dr. Davis: Je kunt dat soort zaken gerust crimineel noemen. Ik denk dat we moeten erkennen dat wat we hier zien een technologisch imperatief is. Waarbij het feit dat technologie iets kan, ook betekent dat mensen het willen proberen. Maar het idee dat we iets kunnen, mogen we nooit verwarren met dat we het ook moeten doen. Er zijn een paar zaken die we gewoon niet moeten doen.

We zouden geen draadloze spullen op de billen of de voetjes van onze baby moeten doen; behalve bij een medisch noodgeval dat een buitengewoon hoog niveau van monitoring zou vereisen. De Russen verdienen erkenning voor het feit dat ze hier jarenlang onderzoek naar hebben gedaan. Zij zijn zich terdege bewust van de effecten. We hebben nu de controverse over wat er in vredesnaam is gebeurd met onze diplomaten in Cuba en China. Er is met MRI bevestigde hersenschade bij ambassadepersoneel gedocumenteerd. Time Magazine had daar een lacherig verhaal over. Ze citeerden experts uit de branche overigens, die zeiden dat de aandoening was veroorzaakt door een vorm van hysterie. Dat is beledigend voor de betrokkenen. Het is in diplomatieke kringen algemeen bekend dat de Russen al jaren met microgolfwapens spelen. Maar wij doen dat ook. Het idee creëren dat het alleen maar gaat om hysterie, is natuurlijk vooral wat je ook wilt dat er gebeurt, als je op het punt staat nog meer stralingsblootstelling aan het hele land te gaan geven. Om 5G te laten werken, heb je om de paar honderd meter antennes nodig. Er zullen bomen moeten worden gekapt, want het kan niet zo goed door bomen heen. Iedereen zal moeten toelaten dat er soms iets recht voor je raam wordt geplaatst. Het hele systeem zal worden geïntegreerd in bouwprojecten en in duurdere buurten zal het eruitzien als een decoratieve boomlantaarn.

Maar in principe zit er 3G en 4G in. Dus ze nemen de meer krachtige signalen van 3G en 4G, brengen die van de berg naar je slaapkamerraam, en wachten tot 5G wordt ingeschakeld. Maar dat zal nog een tijd niet gebeuren. Want ze moeten het eerst nog bouwen. Het rapport van het Europees Parlement stelt dat de VS uniek in de wereld zijn, in zoverre dat het hier gaat om een werkwijze van eerst-maken-en-dan-zien. Veiligheid boven alles Josh: Het is een race die er gaande is. Dr. Davis: Het is een precaire race. De Chinezen, de Koreanen en de Japanners hebben dichte stedelijke configuraties, zoals we die in de Verenigde Staten nooit hebben gehad. Is er een stad zo dichtbebouwd als Tokio, Chengdu of Shanghai? Er is geen stad zoals de Chinese steden. Het zijn de dichtst bevolkte 19

steden ter wereld en in de geschiedenis van de wereld. Ga naar Chongqing en je ziet reusachtige appartementsgebouwen van 50 verdiepingen hoog en 40 eenheden breed. Zo'n dichtheid heb je nergens. Maar weet je hoe al die mensen hun signalen krijgen? Via bekabeling. De prioriteit ligt in die landen bij militaire en medische doeleinden en bij onderzoek. En daar hoort die ook. Ziekenhuizen, de politie, het leger, dat zijn degenen die toegang nodig hebben en daarom zijn die ook bekabeld. Zelfs nu nog is alles bekabeld, bijna geen uitzondering. Geen enkel ziekenhuis wil voor de meest essentiële communicatie afhankelijk zijn van een draadloos systeem. Ook politiebureaus vertrouwen dat niet. En niet één bank die draadloze communicatie zal gebruiken. Nou, wat zegt dat ons? Waarom zouden wij het wel doen, als de best beveiligde communicatiesystemen en techbedrijven zelf, en bedrijven die niet buiten beveiliging kunnen, niet op draadloos vertrouwen? Vergelijking met tabak Josh: In een artikel van je uit mei 2019 op medium.com zeg je dat wetenschappers die in de jaren '50 en '60 de schadelijke effecten van tabak aantoonden, moesten vechten om serieuze aandacht en financiële ondersteuning. De geldigheid van hun inzichten werd pas aanvaard toen de tol van ziekten en dood niet langer kon worden ontkend. Is dat ook wat er moet gebeuren om dit huidige probleem op te lossen? Dr.

Davis: Ik hoop het niet. Daarom zit ik erover te praten. Maar het is wel mijn angst. Weet je, ik was een jonge wetenschapper in de jaren '80. We kregen bij de Nationale Academie van Wetenschappen de opdracht om te evalueren of het veilig was om sigaretten te roken in vliegtuigen. Jij bent te jong om het je te herinneren, maar er was een tijd dat je in een vliegtuig stapte en dat het er vol rook stond. Het duurde vier jaar om het rapport openbaar te krijgen. Daar stond in dat op het eind van een zes uur durende vlucht de gedeelten voor niet-rokers en rokers niet verschilden in de mate van vervuiling. Tegenwoordig is dat voor niemand een schok om te horen, maar toen was het nieuwe wetenschappelijke kennis. Hoewel een echte wetenschapper geen moment zou hebben getwijfeld, want het is natuurlijk logisch. Als je rookt in een beperkte ruimte, zal het zich overal verspreiden. Wel, dat rapport kwam uit. En binnen korte tijd, enkele jaren, begon men het roken in de nabijheid van jonge kinderen te verbieden. Want in een ander rapport van de Nationale Academie toonden we eveneens aan dat kinderen van rokende ouders vaker opgenomen werden met longontsteking, bronchiolitis en astma. Dat maakte nog de meeste indruk.

Moeten we dan nu laten zien dat kinderen en mensen met veelvuldig gebruik van mobiele telefoons een latere spraakverwerving of autisme of ADHD hebben, meer gedragsproblemen en minder empathie? Ik denk inderdaad dat we op het punt staan dat aan te tonen. Helaas zal het algemene publiek eerst wakker moeten worden aangaande wat we onze kinderen aandoen, om te begrijpen dat we een stap terug moeten zetten. De technologie is in zichzelf niet slecht. Maar het is wel zo dat ermee spelen voor een kind net zo weinig geschikt is als auto rijden of whisky drinken. We moeten het ze wel leren. We moeten de technologie veiliger leren gebruiken, zoals nu met bedrade verbindingen. Mensen moeten standaard een kabel naar en in hun huis hebben. Een kabel naar je huis en draad in je huis. Een bekabelde internetverbinding is veiliger: sneller en veiliger. Dat moeten we begrijpen. En als je de koffiepot wilt laten kletsen met het toilet en de wasmachine, ga je gang en zet daar de WiFi voor aan. Maar ik hoef het niet. Russisch roulette

20

Josh: Er is een citaat van Robert C. Kane, een leidinggevende telecomingenieur. Hij onderwierp zichzelf vrijwillig aan testen met RF-straling. Hij zei: 'Nooit in de geschiedenis van de mensheid zijn er praktijken geweest zoals we die nu zien, wat betreft het vermarkten en distribueren van produkten die vijandig zijn aan het menselijke biologische systeem, door een industrie die volledig met de effecten bekend is.' Vertel ons over Robert C. Kane, over dit citaat en de betekenis van wat hij hier blootlegt. Dr. Davis: In de jaren tachtig, toen mobiele telefoons net werden ontwikkeld, gaf hij zich vrijwillig op als proefpersoon om wat vroege prototypes van die telefoons te testen. Ze hadden een hoger vermogen bij dezelfde frequentie als wat we tegenwoordig hebben, ongeveer 900 miljoen cycli per seconde: 0,9 gigahertz. Zo'n zeven jaar later kreeg hij een meervoudig glioblastoom, een kwaadaardige hersentumor. Hij raakte geïnteresseerd en wilde meer over de biologische effecten te weten komen. Hij ontdekte al het oude onderzoek dat de Russen hadden gedaan en al het semi-geheime werk over biologische effecten dat toen vrijkwam. Hij schreef een boek, getiteld Cellular Telephone Russian Roulette. Daarin zei hij dat het precies Russisch roulette is als je een mobiele telefoon tegen je hoofd houdt.

Ik heb over hem gesproken met Gandhi, een andere ingenieur die in die tijd bij Motorola werkte. Die vertelde dat Motorola alle overige ingenieurs daadwerkelijk ontmoedigde om zelfs maar met Kane te praten. Ze behandelden hem als paria, want ze wilden natuurlijk niet dat zijn ongerustheid algemeen bekend zou worden. Kane stierf helaas kort na de publicatie van zijn boek, waarin hij verslag deed over wat hij wist en wat er was gebeurd met hem. Hij had verschillende hersentumoren gekregen. Er was geen enkele twijfel bij hem – en vandaag ook niet bij mij – dat de straling van mobiele telefoons hersenkanker veroorzaakt, een heel zeldzame hersenkanker. Hij onderging het ultieme lot van te zijn blootgesteld, eigenlijk was hij een proefkonijn. Blootstelling reduceren Dr. Davis: We moeten ons de vraag stellen: in welke positie willen we onze kinderen hebben? Moeten zij nu de proefkonijnen worden? Gaan we afwachten en de aantallen slachtoffers tellen? We weten dat we het zo deden met lood in benzine en in de lucht. We weten dat we het zo deden bij asbest en vinylchloride, en onlangs nog bij brandvertragers. In al deze gevallen hebben we eerst de technologie op grote schaal geïntroduceerd. En toen wachtten we af en de mensen zeiden: 'Nou, misschien is het toch niet een goed idee. We kunnen er maar beter even naar kijken.' Maar hoe meer we ernaar keken, hoe erger het leek te zijn.

Tot er uiteindelijk zo veel mensen waren met aandoeningen en zo veel sterfgevallen dat we zeiden: 'Nou, het is misschien toch maar beter om het anders te doen.' De reden dat Environmental Health bestaat, en de reden dat ik mijn boek Disconnect heb geschreven – de waarheid over de straling van mobiele telefoons – is dat ik geloof dat we door te praten met steeds meer mensen zoals jij en ook anderen, gaan beseffen dat we niet willen dat iedereen een proefkonijn is. We willen niet dat onze kinderen en kleinkinderen proefkonijnen zijn. Je kunt eenvoudige voorzorgsmaatregelen nemen, zoals een hoofdset of de luidsprekertelefoon gebruiken, je mobiel minder gebruiken, of hem als antwoordapparaat gebruiken. En gesprekken via spraakprotocollen houden op een bedrade computer. Dat is veel veiliger en praktisch is het goed te doen. Het vermindert je blootstelling. Straling kan gunstig zijn, zoals in de geneeskunde, maar het kan dus ook schadelijk zijn. We hebben inmiddels genoeg kennis om te weten dat we onze blootstelling moeten reduceren. Kwaliteit van sperma 21

Josh: Ik wil even meer in de wetenschap duiken. Je hebt op je website een link naar enkele onderzoeken over millimetergolfstraling. In 2012 werd een Russisch onderzoek uit 1977 door de CIA vrijgegeven en voor publicatie goedgekeurd. De titel luidt Effecten van niet-ioniserende elektromagnetische straling. Wat kun je ons over dat onderzoek vertellen? Welke uitkomsten waren er en wat is hun betekenis? Dr. Davis: Dat is een Russisch rapport over millimetergolven dat door de CIA werd geëvalueerd. Het toonde aan dat er morfologische schade was – fysieke en biochemische schade bij mensen en dieren – na blootstelling aan millimetergolven. Het betrof de huid, de organen, het bloed, het beenmerg, weefsels en enzymen. Dus beginnend bij het gehele lichaam, dan het lichaam in, vervolgens de bloedsomloop, daarna het weefsel, en het nucleïnezuurmetabolisme. Het rapport toonde een breed scala van biologische effecten door millimetergolven aan. Dat onderzoek is trouwens een van de vele voorbeelden. Ik heb dozen vol in mijn huis van Dr. Zory Glaser, die werkte voor het Marine-instituut voor Onderzoek. Het gaat om geheimgehouden onderzoek dat de effecten aantoont van blootstelling aan millimetergolven met lage sterkte op de celgroei, op de manier waarop de membranen werken, en op de manier waarop weefsel zich al dan niet herstelt. Er worden veel voorbeelden gegeven.

Als je kijkt op onze website, zie je een hele hoop verschillende onderzoeken die biologische effecten van millimetergolven aantonen. Dr. Magda Havas heeft er ook heel veel. Bij al deze effecten is het belangrijk om te begrijpen dat destijds biologische effecten van langdurige blootstelling nog nooit waren onderzocht. Nooit. De veiligheidslimieten waren vastgesteld op basis van uitsluitend kortdurende blootstelling om verhitting te voorkomen. Waarom weten we dat dat fout is? Omdat de Mayo-kliniek en de Cleveland-kliniek mannen vertellen dat als ze gezonde kinderen willen, ze hun mobiele telefoon uit hun broekzak moeten halen. Hou die telefoon bij je lichaam vandaan. De Cleveland-kliniek is een gerespecteerde medische instelling en de directeur van het programma daar, Ashok Agarwal, is een medische professor met meer dan vierhonderd publicaties. Hij heeft herhaaldelijk gezegd dat er duidelijk bewijs is dat de straling van mobiele telefoons de testikels kan schaden. En ook het gedeelte van het mannelijk voortplantingsorgaan dat verantwoordelijk is voor de produktie en kwaliteit van het sperma; alsook het mitochondriaal DNA, dat de motor is van het sperma. Deze onderzoeken zijn tien jaar geleden gepubliceerd en laten effecten zien van de straling van mobiele telefoons zoals die tien jaar geleden bestonden.

Een Iraanse onderzoeker genaamd Massoud Safrenash is onlangs naar hiertoe verhuisd en doet baanbrekend onderzoek naar de uitwerking op het testiculair proteoom. We weten dat je schade aan de testes kunt krijgen, bij 2G, 3G en 4G. Josh: Nou, als dat een scepticus niet overtuigt, dan weet ik het eerlijk gezegd niet meer. Wat we gewoon nodig hebben is bewustheid. We moeten een kritische drempel zien te bereiken en mensen zouden zich betrokken moeten gaan voelen. Een efficiënt wapen Dr. Davis: Het is bekend dat het oog het meeste risico loopt. Het oog heeft namelijk geen koelmechanisme. Zelfs al heb je maar een klein beetje schade, dan is dat onomkeerbaar voor het oog. En je krijgt geen tweede paar ogen. Hetzelfde geldt voor schade aan de gehoorzenuw. Er is ook duidelijk bewijs dat je effecten krijgt aan het celmembraan. In de Oost-Europese landen maken ze gebruik van millimetergolven bij de behandeling van verschillende ziekten. Wel, wat zegt dat ons: dat je millimetergolven kunt gebruiken voor behandelingen. Alles in de geneeskunde dat te gebruiken is om het een of ander te behandelen, kan 22

ook een tweesnijdend zwaard zijn. Aspirine bijvoorbeeld is geweldig bij veel toepassingen, maar onder sommige omstandigheden kan het dodelijk zijn. Josh: Laten we hier nog op ingaan, voordat we het gesprek gaan afronden. Ik wil je nog vragen wat je ons kunt vertellen over het verband tussen 5G en militaire technologie voor massabeheersing, het Active Denial System. Dr. Davis: Ik weet dat je daar een bepaalde video over kunt vinden: van het Ministerie van Defensie dat het 5G-wapen demonstreert. Dat werkt op ongeveer 95 gigahertz; dat is binnen het 5G-bereik. Het is dezelfde frequentie die je hebt bij een 5G-antenne die mogelijk op je huis wordt gezet. Wat je ziet, is dat bij hoog vermogen de huid van mensen aanvoelt alsof die in brand staat. Het is een heel effectief middel om mensenmassa's in bedwang te houden. Het Pentagon heeft erover lopen opscheppen. Maar wij moeten onszelf de volgende vraag stellen. Je kunt dus zulke antennes op een gebouw of je huis hebben en die zullen wel minder vermogen hebben. Maar wat als er iemand besluit om ze over te nemen en er meer vermogen aan te geven? Daarbij is het ook nog vrij effectieve afluisterapparatuur, om dat ook nog even te vermelden. Je hebt zo veel verschillende tweesnijdende zwaarden hier. Het is prachtige technologie, voor medisch en militair en industrieel gebruik. Maar dat is ook waar die thuishoort.

Ik wil dat niet bij de slaapkamer van mijn kleinkinderen hebben. Gerichte stralen Josh: Bij 5G-infrastructuur gaat het over de straalvorming. Het is een directioneel iets: ze kunnen het op specifieke doelen richten. Dr. Davis: Het wapen werkt door middel van straalvormende technologie. Je bundelt de straling en concentreert die op een heel klein gebiedje, waardoor je kunt richten op degenen die je in bedwang wilt houden. Wie in de straal komt, heeft het gevoel dat de huid in brand staat. De 5G van het draadloze systeem zoals het is voorgesteld, zal een vergelijkbare straalvormende component hebben. Het gaat om duizend gelijktijdig werkende antennes die op hetzelfde moment kunnen zenden en ontvangen. Daardoor kan alles veel sneller. Het is als een snelweg met 50 rijstroken over een halve kilometer, in plaats van wat we nu hebben: een snelweg met 10 rijstroken over drie kilometer. Dus je gaat wel sneller, maar over een kortere afstand. Ik denk niet dat het dat waard is. Ik denk dat we moeten doen wat anderen al doen. En dat is 5G proberen in te passen in een bekabeld systeem, als je het wilt – als je ervoor wilt betalen. Sommige mensen willen dat inderdaad, maar het zou een keuze moeten zijn. Josh: Timothy Schoechle is duidelijk vóór bekabelde technologie en hij spreekt daar op deze Top heel stellig over.

Ik wil nog je mening vragen over een ander aspect dat met 5G heeft te maken. We horen dat 20.000 of mogelijk meer satellieten de hele aarde met 5G-frequenties zullen bestralen. Het weer en satellieten Dr. Davis: Het is een nachtmerrie. Ik heb moeite het me voor te stellen, op allerlei niveaus, werkelijk waar. Alleen al wat betreft de uitwerking op de stratosfeer. Er is feitelijk een zeer belangrijk rapport dat ik onder je aandacht wilde brengen; misschien dat je het niet gezien hebt. Het is geschreven door wetenschappers van de NOAA, de National Oceanographic and Atmospheric Administration. Wetenschappers van het Office of Naval Reserves hebben eraan meegeschreven. Zij waarschuwen dat het voorgestelde landelijke raster van 5G de mogelijkheid om het weer te voorspellen zal verstoren. Want dat zal ongeveer dezelfde frequentie gebruiken als de satellieten die 23

nu de luchtvochtigheid boven de Verenigde Staten meten. Als je dezelfde breedte gebruikt, die er dicht genoeg bij ligt, dan verstoor je de mogelijkheid voor weersvoorspelling. Daar waarschuwt de NOAA dus voor. Er is een memo over opgedoken; ik zal je die nog bezorgen. Daarin stond dat als we hiermee doorgaan, we de mogelijkheid om het weer te voorspellen in gevaar brengen. Plus dat het zal interfereren met het functioneren van de luchtvaart. De signalen blokkeren namelijk; ze liggen dicht genoeg bij de breedtes die voor de luchtvaart en de meteorologie benodigd zijn om het een zooitje te doen worden. Tot nu toe heeft de FCC dat genegeerd. Zal er iemand het risico willen nemen in een vliegtuig te stappen dat de piloot niet correct kan besturen omdat er te veel interferentie is met 5G-verkeer? Ik dacht het niet. Volgens mij zijn we op dit ogenblik waar we waren met de auto's in de jaren zestig. We wisten dat ze veiliger gemaakt moesten worden – geen enkele twijfel. We wisten dat de equivalenten van airbags en veiligheidsgordels noodzakelijk waren. En dat is ook wat er nodig is ten aanzien van onze draadloze apparaten. Er kunnen de nodige verbeteringen in de hardware worden gedaan, wat betreft die straalvorming en de gerichte signalen. En er zijn verbeteringen in de software nodig, waardoor apparaten niet 900 keer per minuut naar de zendmast pingen.

Misschien kan vijf keer per minuut voldoende zijn voor de meeste toepassingen. We hebben ook babyveilige routers nodig, zoals China ze heeft. Het is Huawei die ze maakt. Een babyveilige router is een router die zichzelf uitschakelt als hij niet wordt gebruikt, en inschakelt als hij wel wordt gebruikt. En inderdaad, er is een vertraging van komma twee vijf seconden: een kwart seconde. Nou zeg. We zijn zo ongelooflijk verwend geraakt, en geconditioneerd, om al deze zaken te hebben. Maar weet je, we realiseren ons niet welke prijs we betalen voor die ogenblikkelijke verbondenheid. De digitale kloof Josh: De verzekeringsbranche is wel degelijk op de hoogte. Lloyds of London, Swiss RE, de Fortune 500-verzekeringsmaatschappijen, die verzekeren in het geheel niets dat met draadloos te maken heeft. Ze plaatsen het in de hoogste lange termijn: de hoogste risicocategorie voor verzekering. Dus het lijkt wel of die megabedrijven, of dan toch degenen die erachter zitten, dat die gewoon... Het lijkt wel een razernij, een soort pakken-wat-je-pakken-kan, een kolk waar ze allemaal in tuimelen. Ze zetten doodeenvoudig alles in, en doen dat zo snel ze maar kunnen. Het is haast of ze weten dat als het tijd genoeg krijgt – als er voldoende onderzoek en bewustheid komt, en als ze werkelijk onderzoek hadden gedaan – dat er dan een moment komt waarop ze het niet meer zoals nu kunnen blijven doen.

Zie jij die bubbel barsten? Dr. Davis: Weet je, ze hebben ook kinderen. Ik ben daar wel geweest. Mensen uit de branche nemen inmiddels contact met me op en ze vragen om nog net een beetje meer te doen. Dan zeg ik: 'Kom op, zeg, jongens. Jullie weten best wat je moet doen.' Ik heb allerlei mensen gesproken. Google biedt nu aan gemeenten glasvezel aan. In St. Louis hebben ze kabel liggen. En in Chattanooga hebben ze ook kabel. Die steden hebben de hoogste internetsnelheden in de Verenigde Staten, omdat ze bekabeld zijn. Je kunt mobiel breedband in de steden hebben: steden kunnen al hun inwoners breedband bieden. En doe je het zo, dan verdwijnt de digitale kloof, als je dat maar doortrekt naar en in de huizen. Maar met wat we nu aan het doen zijn, leg je een fundament voor draadloosheid. Dat zal echter, zoals ook diverse bekende mensen waarschuwen, een ramp zijn. We willen geen fundament voor nog meer draadloze communicatie. Wat we willen is breedband-internet via een kabel naar en in onze scholen en 24

huizen. We weten dat er veel verzet is onder leraren en ouders op scholen. De kinderen leren niet goed als ze de hele dag achter een computer zitten; dat werkt niet. Steeds meer ouders sturen hun kinderen – net zoals veel mensen in Silicon Valley – naar Vrije Scholen, waar computers pas vanaf twaalf jaar zijn toegestaan. Steeds meer ouders begrijpen dat je het gebruik door kinderen moet beperken. Je wilt best dat kinderen digitale burgers worden. Dat ze leren coderen, dat ze leren iets te maken, iets met techniek te doen. Maar niet met uitsluiting van hun vermogen om naar buiten toe te gaan en te spelen en te rennen en voetballen. Want die dingen zijn ook een belangrijk onderdeel van het kind zijn. Momenteel is het zo, dat onze kinderen dat aan het verliezen zijn. We zien allerlei problemen die verband houden met dat kinderen niet mobieler zijn; bijvoorbeeld obesitas. Dat heeft natuurlijk te maken met industrieel bewerkt voedsel en nog een hele hoop andere zaken. Maar apparaten zijn beslist ook een van de factoren. Als we dit begrijpen, dan kunnen schoolbestuurders ook begrijpen dat ze belazerd zijn. Ze zijn doodgewoon belazerd door Betsy DeVos en haar kompanen, die jarenlang niet anders hebben gedaan dan openbare scholen te beschouwen als een markt waar ze computers konden pushen. Leraren zouden uiteindelijk vervangen kunnen worden door computers.

Toen er schoolstakingen waren in Los Angeles, beweerden ze dat de kinderen toch konden leren, want ze hadden immers computers. Maar kinderen leren niet van computers. Kinderen leren van leraren met computers. Ouders zouden nooit voor langere tijd hun kinderen alleen achter een computer moeten laten. Ze zouden moeten zorgen erbij te zijn. Als je niet bij je kind bent wanneer het bezig is op een computer, dan is er een probleem voor jullie beiden. Een veilige wereld Josh: Heb je eventueel nog laatste tips, voordat we dit besluiten? Waarom of hoe denk je dat we veilige technologie kunnen afdwingen? En is het mogelijk om een ander tempo aan te brengen – of misschien kun je zeggen: een positievere richting aan de toekomst geven? Dr. Davis: Wij hebben veiligheidskaarten ontwikkeld. Die staan beschikbaar op onze website, zodat je deze informatie kunt delen. Als je iemand ziet met een baby of een peuter die op een telefoon kauwt, dan kun je wat informatie geven, zodat mensen begrijpen waarom dat geen goed idee is. We willen niet zorgen dat mensen in deze geplaagde wereld van vandaag zich schuldig voelen over wat ze doen. We willen ze informatie geven, zodat ze verstandige keuzes kunnen maken. Zodat we gezonde gezinnen en gezonde keuzes in een veiliger wereld kunnen hebben. Om dat mogelijk te maken, moeten we beter geïnformeerd worden over wat deze technologie inhoudt.

Wat die kan doen; wat die niet zou mogen doen. We moeten veilige ruimtes en veilige plaatsen instellen. De gezinseettafel zou absoluut een plek moeten zijn waar niemand een digitaal apparaat bij zich heeft, behalve als mama of papa bereikbaar moet zijn voor de brandweer of het ziekenhuis. Het is heel belangrijk om in het gezinsleven bepaalde tijden en ruimtes zonder apparaat te hebben. Ga naar buiten, hang een beetje rond, doe dingen die gezinnen vroeger samen deden voordat we zo verstrikt raakten in al die technologie. Ik vind het inspirerend dat jij er bent, Josh. Ik voel me bemoedigd door het succes dat je tot nu toe hebt gehad. Ik denk dat wat je doet heel belangrijk is. Vergeet nooit wat Margaret Mead heeft gezegd: 'Het enige dat de wereld ooit heeft veranderd, is een kleine groep nadenkende burgers die samenwerken.' Dat is waar we hier mee beginnen. We zijn al onderweg. Er zijn veel mensen geweest die er leiding aan hebben gegeven, en ik ben blij een van hen te zijn.

25

ENIGE VROEGE RAPPORTAGE

Erwin Schliephake, 'Kurzwellentherapie: Die medizinische Anwendung kurzer elektrischer Wellen' (1929-32). ¶ Harold J. Cook e.a., 'Early Research on the Biological Effects of Microwave Radiation: 1940-1960', University of Michigan (1979). J.R. Lester & D.F. Moore, 'Cancer Mortality and Air Force Bases', Journal of Bioelectricity 1 (1982): over de periode 1950-1969. John T. McLaughlin, 'A Survey of Possible Health Hazards from Exposure to Microwave Radiation', Hughes Aircraft Corporation (1953). Kuo-Chiew Quan, 'Hazards of Microwave Radiation: A Review', Industr. Med. Surg. 29 (1960). E.A. Harrison, 'Biological Effects of Microwaves: A Bibliography and Abstracts, Report on 19641979'. Yu.A. Osipov, 'Labor hygiene and the effect of radiofrequency electromagnetic fields on workers', Leningrad (1965). W. Bergman, 'The Effect of Microwaves on the Central Nervous System', vert. Ford Motor Company (1965). Nicholas H. Steneck e.a., 'The Origins of U.S. Safety Standards for Microwave Radiation', Science 208 (1980): over de blootstellingslimiet waartoe in 1966 werd besloten. Yu.A. Kholodov, 'The Effect of Electromagnetic and Magnetic Fields on the Central Nervous System' (1966). H. Pollack & J. Healer, 'Review of the Information on Hazards to Personnel from High-Frequency Electromagnetic Radiation', Institute for Defense Analyses (1967).

Alexandr Samuilovich Presman, 'Electromagnetic Fields and Life' (1968). ¶ Stephen F. Cleary, 'Biological Effects and Health Implications of Microwave Radiation: Symposium Proceedings', Richmond (1969). Leo Birenbaum e.a., 'Effects of Microwaves on the Eye', IEEE, BME-16 (1969). William Ross Adey, 'Neurophysiological Effects of Radiofrequency and Microwave Radiation'

(1969). R.J. MacGregor, 'A Brief Survey of Literature Relating to the Influence of Low Intensity Microwaves on Nervous Function', The Rand Corporation (1970). Leo P. Inglis, 'Why the Double Standard? – A Critical Review of Russian Work on Hazards of Microwave Radiation', IEEE Symposium (1970). Zorach R. Glaser, 'Bibliography of Reported Biological Phenomena (''Effects'') and Clinical Manifestations Attributed to Microwave and Radio-Frequency Radiation', Naval Medical Research Institute (1971-1977): in begin vermelding van ruim 2000 onderzoeken naar biologische effecten van EMV's. Karel Marha, 'Electromagnetic Fields and the Life Environment' (1971). John D. LaMothe, 'Controlled Offensive Behavior – USSR (U)', Defense Intelligence Agency (1972). J. Healer, 'Program for Control of Electromagnetic Pollution of the Environment: The Assessment of Biological Hazards of Nonionizing Electromagnetic Radiation', Office of Telecommunications Policy/NITA (19721979). Przemysław Czerski e.a., 'Biologic Effects and Health Hazards of Microwave Radiation: Proceedings of an International Symposium', Poland Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej Rada Naukowa/WHO/FDA/HEW, Warschau (1973). P. Polson e.a., 'Mortality in Rats Exposed to CW Microwave Radiation at 0.95, 2.45, 4.56, and 7.44 Ghz: Final Technical Report', US Army (1974). H.

Huizenga, 'Advies inzake de gevaren van microgolfstraling en de daaruit afgeleide aanvaardbare stralingsniveaus', Gezondheidsraad (1975). CIA, 'Translations on USSR Science and Technology/Biomedical Sciences: Effects of Nonionizing Electromagnetic Radiation' (1977). 26

Nancy Wertheimer & Ed Leeper, 'Electrical Wiring Configurations and Childhood Cancer' (1978). James Kinn & Elliot Postow, 'Index of Publications on Biological Effects of Electromagnetic Radiation (0-100 GHz)', EPA (1980): vermelding van 3627 internationale publicaties over biologische effecten van EMV's. Jeremy K. Raines, 'Electromagnetic Field Interactions With the Human Body: Observed

Effects and Theories', NASA (1981). NCRP, 'Biological Effects and Exposure Criteria for Radiofrequency Electromagnetic Fields: Recommendations of the National Council on Radiation Protection and Measurements, Report No. 86' (1986). Scott M. Bolen, 'Radiofrequency/Microwave Radiation Biological Effects and Safety Standards: A Review', US Air Force Materiel Command (1988).

[Vrijwel elke publicatie is te vinden op internet of (¶) MICROONDES.WORDPRESS.COM]

27

2. BIOLOGISCHE EFFECTEN VAN ELEKTROMAGNETISCHE VELDEN Dr. Magda Havas Dr. Magda Havas behaalde haar Ph.D. aan de Universiteit van Toronto en deed postdoctoraal onderzoek aan de Cornell-universiteit. Inmiddels is ze emeritus professor van de instituten voor milieu en gezondheid van de Trent-universiteit in Peterborough, Ontario. Magda Havas doet onderzoek naar de biologische effecten van niet-ioniserende elektromagnetische velden (EMV's). Ze heeft een belangrijke hoeveelheid historisch onderzoek onder haar beheer, het archief van Dr. Zory Glaser, en doet daarvan verslag op haar website, MAGDAHAVAS.COM. Er staan meer dan 180 publicaties op haar naam en ze is mederedacteur/auteur van vier boeken, waaronder 'Public Health SOS: The Shadow Side of the Wireless Revolution'. Magda Havas kreeg internationale erkenning voor zowel vroeger werk betreffende zure regen en verontreiniging door metalen als huidig onderzoek naar elektrosmog en elektromagnetische therapie. Ze gaf meer dan 360 lezingen in 30 landen en op 24 universiteiten of colleges. Josh: Vandaag heeft Dr. Magda Havas zich bij ons gevoegd. Zij is al vele jaren toonaangevend in het onderzoek naar elektromagnetische velden en gezondheid. Dr. Havas, dank dat u hier vandaag bij ons bent. Dr. Havas: Tot genoegen.

Josh: Ik wil me eerst graag bezighouden met uw geschiedenis en ook met essentiële informatie over de wetenschappelijke kennis die er is. Dan verder met wat we kunnen doen via de oplossingen die u aandraagt in dit gesprek. Ik kijk ernaar uit om er met u in te duiken. Dit is in feite pas ons eerste gesprek, hoewel ik uw werk al vele jaren volg. Dus erg fijn om u nu te kunnen spreken. Hoe kwam het dat u betrokken raakte in het gebied waarin u onderzoek heeft gedaan? Van zure regen naar microgolven Dr. Havas: Ik heb onderzoek gedaan naar zure regen en verontreiniging door metalen. Dat was mijn oorspronkelijke achtergrond als Ph.D.-student; en daarover ging ook het eerste onderzoek dat ik deed na mijn afstuderen aan de Universiteit van Toronto. Ik raakte daar ongeveer in 1975 bij betrokken. Midden jaren '90 kregen we de Wet schone lucht en dat was waar we uiteindelijk naar hadden gestreefd. Het doel van zoveel wetenschappelijk onderzoek was om uiteindelijk het beleid te veranderen, zodat het verzuren van de meren zou stoppen en de gezondheid van de mensen zou verbeteren. Toen we eenmaal de Wet schone lucht hadden, raakte ik eigenlijk mijn belangstelling kwijt om nog verder te gaan met onderzoek naar zure regen. We hielden een aantal jaren het herstel van de meren in de gaten. Schone lucht maakte echt een groot verschil voor het milieu.

Want het milieu reageerde een stuk sneller dan wetenschappers geloofden dat het zou doen, en dat was heel veelbelovend. Ik realiseerde me evenwel op dat punt in de tijd dat ik plezier had in onderzoek op een gebied dat wetenschappelijk controversieel is. Dat houdt in essentie in dat wetenschappers het er niet met elkaar eens zijn. Dus zoiets als: de ene kant heeft gelijk, dus dan heeft de andere kant het mis. Als er zoveel controverse bestaat, weet je nooit waar het heen kan gaan. Ik hou er dus overduidelijk van als het allemaal nog onbekend is in de wetenschap. Daarnaast wilde ik ook iets doen dat echt een belangrijke impact kon hebben op het milieu en de menselijke gezondheid. In die tijd doceerde ik een vak dat Verontreinigingsecologie heette, waarbij we ons bezighielden met een heleboel verschillende soorten van vervuiling in het milieu. De meeste chemisch; maar niet allemaal. Ik dacht, ik wil bijdragen door in mijn lessen elektrosmog te introduceren; welk effect dat op kinderen heeft, bijvoorbeeld meer gevallen van leukemie. Dat was een 28

van de vroegste onderzoeksgebieden. Zo raakte ik er helemaal in betrokken, vanuit nieuwsgierigheid, en omdat ik er les over wilde geven. Het kostte me ongeveer drie jaar om de bestaande literatuur door te nemen, alvorens er een eigen persoonlijke mening over te kunnen hebben. Want het was relatief nieuw gebied voor me. Ik was meer in chemische toxines thuis dan in elektromagnetische. Dus ik had een hoop te leren. In die tijd zag je hetgeen ik las overal. Er waren mensen die zeiden dat kinderen die bij hoogspanningslijnen wonen een grotere kans hebben om leukemie te krijgen. Weer anderen zeiden dat de onderzoeken niet correct waren uitgevoerd en dat daar niets van waar was. Maar na drie jaar raakte ik ervan overtuigd dat er niet alleen een verband was met kinderleukemie, maar dat mensen die beroepshalve blootgesteld zijn ook een groter risico lopen om diverse typen kanker te krijgen. Vervolgens veranderde ik van uitsluitend kijken naar laagfrequente EMV's in verband met elektriciteit naar aandacht voor de zogeheten vuile elektriciteit. En uiteindelijk ging ik door naar de hogere frequenties: radiofrequentie en microgolfstraling. Dus ik doorliep in mijn onderzoek het volledige spectrum: vanaf extreemlaagfrequent en dan helemaal omhoog naar de microgolven.

Een beetje een missie Josh: U zei midden jaren '70 betrokken te zijn geraakt in het onderzoek naar zure regen en de hele discussie eromheen. En midden jaren '90 kwam er die wetgeving. Dat heeft dus een periode van 20 jaar gekost. Waar zitten we momenteel wat betreft de draadloze discussie? In hoeverre zijn dezelfde zaken van toepassing en zitten we in een zelfde situatie? En wanneer komt het kantelpunt dat we gewoon veilige technologieën eisen, en die zelfs afdwingen? Dr. Havas: Wat betreft zure regen, daar raakte ik vrij vroeg bij betrokken, toen het nog maar net internationaal herkend werd. Wat betreft elektromagnetische vervuiling hangt het ervan af waar je begint te kijken. Als je teruggaat naar bepaalde historische literatuur over bijvoorbeeld microgolfstraling, dan kom je bij de jaren '40 en '50 uit. Dat gaat dus veel langer terug. Mijn betrokkenheid daarmee dateert van het jaar 2000. Dat was feitelijk het eerste jaar dat ik erover publiceerde. Maar ik begon al in 1995. Het kostte me vijf jaar voor ik voelde genoeg op dit gebied te weten om te publiceren. Dus nu ben ik hier zo'n twintig jaar mee bezig; maar het begon al voor ik er daadwerkelijk bij betrokken raakte. We lopen dus wat achter op zure regen. Ik denk dat de reden daarvan is, dat zure regen in vergelijking relatief eenvoudig is.

Maar als je het hebt over elektromagnetische vervuiling, daar zijn veel meer bronnen van, het is veel gecompliceerder. Je krijgt ook meer tegenwind, in die zin dat we niet aan het proberen zijn zoiets als het aantal schoorstenen verminderd te krijgen. Weet je, het is een beetje een missie; waarbij we in wezen mensen vragen hun gebruik van bepaalde draadloze technologie te verminderen. Maar mensen zijn dol op hun speeltjes. Dus er is heel veel weerstand. We vragen niet alleen aan de industrie om te veranderen; wat in feite was wat we deden bij zure regen. We proberen nu echt mensen te stimuleren om veranderingen aan te brengen in de manier waarop ze leven en wat ze doen in hun huizen, ten einde de blootstelling te minimaliseren en zich ertegen te beschermen. Dat is een stuk lastiger om te doen. Soorten straling en licht Josh: Wat zijn de verschillende soorten elektromagnetische vervuiling en welke effecten hebben die? Dr. Havas: Als we het hebben over niet-ioniserende straling, dan valt die naar mijn idee uiteen in vier categorieën. De eerste categorie is extreemlage frequenties. Dat behelst zowel elektrische als magnetische velden. 29

De tweede is iets dat vuile elektriciteit heet: elektriciteit van slechte kwaliteit. Dat is in het kilohertzgebied; je hebt het over duizenden cycli per seconde. Het is radiofrequentie, maar het komt via de kabel en straalt van de kabel uit. We hebben ook zoiets als grondstroom. Dat is een combinatie van lage frequentie en radiofrequentie. Het vloeit via de grond, dus het treft mensen op een andere manier. En dan is er natuurlijk de microgolfstraling. Die heeft veel hogere frequenties, maar valt nog steeds binnen de radiofrequentie. We kunnen nog verder doorgaan naar infrarood en zichtbaar licht. Die zijn nog altijd onderdeel van het niet-ioniserende deel van het elektromagnetische spectrum. Ik doe ook onderzoek met licht, vaak vanuit therapeutisch perspectief: hoe het kan helpen om te genezen, in plaats van dat het schade toebrengt. Josh: Licht: inclusief rood licht, infrarood-therapie, waar we vooraf wat over hebben gepraat? Dr. Havas: Juist. En blauw licht ook. Blauw licht, inclusief ultraviolet, is heel goed voor alle soorten huidproblemen die mensen hebben; bijvoorbeeld psoriasis. Ultraviolet heeft een slechte naam gekregen. Maar er zijn een paar heel goede therapeutische aspecten aan UV, indien je het spaarzaam gebruikt. Dus ik doe onderzoek binnen al deze gebieden.

Effecten van elektrosmog Josh: Wat zijn in uw onderzoek en het totaal van de wetenschap de belangrijkste biologische effecten van elektromagnetische vervuiling, ofwel EMV's of radiofrequente straling? Die termen zijn uiteraard allemaal synoniem. Dr. Havas: Om alles onder een noemer te hebben, noem ik het elektrosmog. Weet je, elektrosmog is alle vormen van niet-natuurlijke niet-ioniserende straling. Dat is hoe ik het gebruik. De gevolgen voor de gezondheid vallen in drie categorieën. Eén is uiteraard kanker. Twee is problemen in de voortplanting; met name aantasting van het sperma, daar hebben we veel gegevens over. Maar je ziet ook miskramen, problemen bij het nageslacht – na blootstelling in de baarmoeder aan elektromagnetische straling. Een groot aantal daarvan heeft neurologische aandoeningen, leerstoornissen, dat soort zaken. Voor mij valt dat allemaal onder voortplantingsproblemen. Dan een derde gebied. Dat is nogal groot en veranderlijk, het heeft geen echt goede vorm. Het betreft vooral neurologische maar ook hormonale problemen. We neigen ertoe ze bijeen te voegen onder de term elektrohypersensitiviteit, wat een verzamelnaam is voor alle overige zaken. Dus die drie categorieën: kanker, de voortplanting, elektrohypersensitiviteit. Daar vind je de belangrijkste biologische responsen op elektrosmog.

Objectief tegenover subjectief Josh: Ik zou graag dieper willen ingaan op een paar specifieke onderzoeken die u heeft gedaan op dit gebied. Ik herinner me een aantal video's over verschillende invalshoeken en onderwerpen die u liet zien. Een daarvan ging over elektrohypersensitieve patiënten, ofwel mensen die het kunnen voelen en/of symptomen vertonen zodra een draadloze bron van elektrosmog wordt ingeschakeld. Kunt u ons vertellen over dat specifieke werk dat u heeft gedaan? Dr. Havas: Het primaire gebied van mijn onderzoek is: hoe diagnosticeren we iemand die elektrohypersensitiviteit heeft, gebruik makend van objectieve technologie, objectieve methoden. Je kunt mensen vragen hoe erg hun hoofdpijn is – of iets anders dat ze hebben. Dat betreft een subjectieve reactie, die duidelijk echte waarde heeft, met name voor de persoon. Maar in de wetenschap zit dat lager op de totempaal van betrouwbaarheid. De mate van pijn die jij ervaart en de mate van pijn die ik 30

ervaar, kunnen heel verschillend zijn. Er kan een ondraaglijke pijn zijn, die echter voor jou minimaal is; terwijl dezelfde hoeveelheid pijn mij compleet kan vloeren. Er is dus geen eenduidigheid. Je kunt je pijn verergeren door andere dingen die je doet. Je kunt zelfs aannemen dat het allemaal in je hoofd zit, in tegenstelling tot iets dat echt fysiologisch is. Dus de vraag is, welke fysiologische reacties bij mensen kunnen we meten? En hoe zorgen we dat deze informatie bij de gezondheidszorg komt? Dat zijn op dit moment mijn voornaamste onderzoeksgebieden. Diabetes en elektrohypersensitiviteit Dr. Havas: We hebben gewerkt met mensen die diabetisch zijn. Als je diabetes hebt en ook elektrohypersensitief bent, heb je kans dat blootstelling aan elektrosmog in de omgeving invloed heeft op je bloedsuiker. Regulering van bloedsuiker is voor iemand met diabetes een van de zwakke schakels. De invloed blijkt voor zowel diabetes type 1 als type 2 te gelden. Dus je kunt diabetes type 1 hebben en elektrohypersensitief zijn, of diabetes type 2 hebben en elektrohypersensitief zijn, of een van die twee zonder dat je elektrohypersensitief bent. Op die manier begonnen we met mensen te werken; want meten van bloedsuiker is een objectieve methode. Het is volstrekt betrouwbaar, erg nauwkeurig. We begonnen met mensen die diabetisch waren maar verschillende omstandigheden hadden.

We vermeerderden hun blootstelling aan elektrosmog, of verminderden hun blootstelling, en documenteerden dan de veranderingen in hun bloedsuiker. Ik zal een voorbeeld geven van dat onderzoek. Want ik denk dat het relevantie heeft voor een heel grote populatie. We werkten met een vrouw uit New York die diabetes type 2 had. Ze gebruikte geen enkele medicatie. Ze regelt haar bloedsuiker door middel van de voeding. Als ze meer koolhydraten en suikers binnen had gekregen dan haar lichaam fijn vond, ging ze 20 minuten wandelen. Tijdens die 20 minuten van inspanning werd dan het bloedsuiker verbruikt en zakte terug naar normaal. Ze deed dat op telkens verschillende dagen, maar altijd na 20 minuten zakte het terug. Heel erg betrouwbaar. Op sommige dagen wilde ze niet naar buiten om te wandelen, want het regende, was te donker, of wat dan ook. Dan deed ze haar wandeling op een loopband die ze thuis had. Ze mat haar bloedsuiker voor ze op de loopband stapte, en ze mat haar bloedsuiker na die 20 minuten lopen op de band. Maar iedere keer dat ze op de band liep, ging haar bloedsuiker omhoog, niet naar beneden. Als je dit aan dokters vertelt, geloven ze je in eerste instantie niet, je verbrandt namelijk echt suiker. Dus hoe kan dan het suikerniveau in je lichaam omhoog gaan? Terwijl het toch zo betrouwbaar is.

Een van de dingen die we als mogelijke verklaring vonden, is dat het lichaam van mensen die elektrohypersensitief zijn, bij blootstelling aan elektrosmog heel vaak een stressreactie vertoont. Een verhoogde sympathische stressreactie, die net als een vecht-of-vluchtrespons is. Als het lichaam zo'n vecht-of-vluchtrespons heeft, zal dat meer suiker in het lichaam geven; zodat je die suiker kan verbruiken om wat dan ook te doen, weet je, wegrennen voor de sabeltandtijger. Die stressrespons verhoogt dus het bloedsuiker. Maar bij diabetici die niet de juiste hoeveelheid insuline hebben, of als er bepaalde problemen meespelen, gaat het bloedsuiker niet naar beneden. Dus als mensen met diabetes een blootstelling krijgen aan elektromagnetische vervuiling waar ze gevoelig voor zijn, dan is de kans groot dat hun bloedsuiker omhoog gaat, en wel binnen 10 à 20 minuten. Het is een heel snelle reactie. Zet je ze vervolgens in een elektromagnetisch schone omgeving, dan gaat hun bloedsuiker naar beneden. Het is dus vrijwel zeer voorspelbaar. Feitelijk noemen we dit een andere soort diabetes, we noemen het type 3, in plaats van 1 of 2. We noemen het diabetes type 3, ofwel iets dat opgeroepen wordt door de omgeving. Dit is iets dat erg belangrijk voor dokters is om te weten. Want als ze hun patiënten vertellen om gewoon een beetje te 31

trainen – maakt niet uit of het op een fiets of loopband of iets elektronisch is – dan gaat dat niet op indien je ook elektrisch gevoelig bent. Dus we moeten dokters laten weten dat dat geen passende manier is voor elektrisch gevoelige mensen. Elektromagnetische wezens Josh: Ik persoonlijk heb wel wat lopen worstelen met de termen elektrosensitiviteit of elektrohypersensitiviteit. Dat geldt ook voor een paar andere mensen die ik ken. Want het lijkt haast of er iets abnormaals of vreemds of geks is aan een hypersensitieve persoon. Zo van: 'O, maar jij bent gewoon hypersensitief, jij hebt overal last van.' Maar echt, het zou ook microgolfziekte genoemd kunnen worden. Het is iets dat boven op de toxische lading van stressoren en gifstoffen uit het milieu komt. Ik bedoel, een andere manier waarop je het zou kunnen beschrijven is: elektromagnetisch bewust. Je bent eenvoudig bewuster, je staat meer in wisselwerking met je omgeving. Zou u het daarom nog even over die term kunnen hebben, om ons te helpen hem wat te herkaderen? Voor mensen die erg gevoelig zijn voor deze velden. Gewoon om ze te helpen, door het misschien wat meer context te geven. Dat het misschien niet zo is dat ze slachtoffer zijn voor de rest van hun leven. Dat ze wezens zijn met een eigen kracht, en dat er manieren zijn om dat te zien. Dat er dingen zijn die je kunt doen om ervan weg te komen. Dr.

Havas: Helemaal met je eens. Weet je, dat gedoe van: Waarom 'elektrohypersensitiviteit' en waarom niet gewoon 'elektrosensitief'? Daar had ik het heel veel jaren geleden met professor Olle Johansson over. Die zei dat 'hypersensitiviteit' gebruikt wordt omdat wij allemaal elektrosensitief zijn. Want weet je, wij zijn feitelijk wezens van licht. Een van de meest indringende lessen die ik geleerd heb van het onderzoekswerk dat ik doe, is weg te gaan van de chemische denkwijze over hoe het lichaam werkt naar meer een energetisch begrijpen. Als je eenmaal zo gaat kijken, vind ik, vallen er een heleboel dingen op hun plek en blijken ze logisch te zijn. Terwijl je anders op je hoofd blijft krabben omdat het maar niet wil kloppen. Het is net als met het Copernicaanse model van het universum en het zonnestelsel: de aarde als centrum tegenover de zon als centrum. Denk nu aan ons als elektromagnetische wezens: elke cel in ons lichaam heeft gewoon een elektromagnetisch geladen potentiaal op het membraan. Al onze neurologische activiteit en chemische reacties zijn eveneens elektromagnetische reacties. Als je eenmaal op die manier naar het menselijk lichaam gaat kijken, dan zijn we allemaal elektrosensitief. Dat betekent dat we in een bepaalde mate reageren op alles in onze omgeving dat een lading heeft, alles dat op een of andere manier beweegt.

Ben je elektrohypersensitief, dan betekent het gewoon dat de mate van blootstelling aan straling veranderingen in je lichaam veroorzaakt die vaak negatief zijn. Dat zijn zaken waarvan je niet wilt dat ze gebeuren. De rest van ons is waarschijnlijk in homeostase, een evenwicht van lichaamsprocessen. We gebruiken energie om die homeostase te handhaven. We veranderen niet noodzakelijkerwijs; we krijgen niet noodzakelijkerwijs zo'n hoofdpijn. Maar het kost wel een boel energie om te zorgen dat de hoofdpijn niet komt. Je gaat dan een zekere drempel over als je lichaam niet langer die homeostase kan handhaven. En je begint symptomen te krijgen. Het soort symptomen dat je krijgt, hangt af van de zwakste schakel in je lichaam. Wat ik al noemde: ben je diabetisch, dan zal het je bloedsuiker zijn. Heb je multiple sclerose – we hebben eveneens gewerkt met mensen die MS hebben – dan zal het een neurologische verstoring kunnen zijn. Neurasthenie of microgolfziekte

32

Dr. Havas: Je vroeg of we het microgolfziekte kunnen noemen; zo werd het vroeger inderdaad genoemd. Dat was de naam die ze er tijdens de Tweede Wereldoorlog aan gaven, toen microgolven voor het eerst werden gebruikt. Kunstmatige microgolven, weet je; door mensen gemaakte microgolven werden daadwerkelijk in de leefomgeving toegepast. Daarvóór werd het neurasthenie genoemd. Dat gaat terug tot het begin van de 19e eeuw. Die term werd gebruikt voor vrouwen die bij de telegrafie en telefonie werkten. Destijds moest je stekkers ergens in stoppen voor een telefoongesprek en dan kon je een schok krijgen. Die vrouwen stonden bloot aan vrij hoge niveaus van elektromagnetische straling, en in feite gaf hun zenuwstelsel het gewoon op. Ze kregen last van extreme vermoeidheid, chronische pijn – soms stortten ze in, ze gingen gewoon van hun stokje. Neurasthenie is een verzwakking van het zenuwstelsel. Dat is de eigenlijke betekenis. Dus dat was oorspronkelijk de diagnose. Daarna werd het microgolfziekte, of radiogolfziekte. Dat was toen er allemaal terminals waren en veel secretaresses achter hun computer met een groot beeldscherm zaten. Toen werd het schermdermatitis genoemd. Dus bij mensen die effecten ondervonden heette het schermdermatitis. Dr. Johansson in Zweden heeft daarover gerapporteerd. Hij liet zien dat er sprake was van een reactie van ons weefsel op de straling.

Tegenwoordig noemen we het gewoon elektrohypersensitiviteit. Ik noem het in feite snelleverouderingssyndroom; want de cellen in je lichaam verouderen en je hebt de symptomen van verouderen. Dus zaken als slecht slapen, chronische vermoeidheid, chronische pijn, moeite met de concentratie. Dat zijn allemaal symptomen die we ook hebben als we verouderen. Veel van de mensen waar ik mee praat, zeggen: 'Nou, weet je, ik word gewoon ouder, het is hartstikke normaal.' Maar neem je ze mee naar een elektromagnetisch schone omgeving, dan verdwijnen veel van hun symptomen. Dus het is niet echt verouderen. Naar mijn mening is het een snelle veroudering, maar dan een die teruggedraaid kan worden. Dat laatste is het goede nieuws voor mensen die aan deze ziekte lijden. Toename van chronische ziekten Josh: Andere sprekers op deze 5G Top hebben het over de rol van peroxynitriet, over oxidatieve stress, disfunctie van de mitochondriën, en nog een stel andere factoren die als veroorzakers kunnen of moeten worden gezien. Misschien ligt hier ergens een verklaring van wat er achter de toename van chronische ziekten zit onder journalisten in de afgelopen generatie. Er zijn onder journalisten meer dan 36 soorten chronische ziekte die volgens de statistieken allemaal snel toenemen. Wat vindt u daarvan, Dr.

Havas? Hoe significant is elektrosmog als factor voor deze autoimmune, neurodegeneratieve en nog andere degeneratieve chronische ziekten die we zien toenemen? Dr. Havas: Er zijn inmiddels echt honderden verhandelingen over vele soorten ziekten waarbij oxidatieve stress een rol speelt. Er zijn verschillende enzymen die oxidatieve stress tegengaan; maar onderzoek toont aan dat de anti-oxidanten ervan door elektrosmog worden uitgeschakeld. Als dan de hoeveelheid vrije radicalen in je lichaam sterk toeneemt, zullen die een hoop schade aanrichten. In principe kunnen alle symptomen die gedocumenteerd zijn door oxidatieve stress komen. Dus ik denk dat dit absoluut fundamenteel is voor wat er gaande is. Neem mitochondriën: jij weet, net als waarschijnlijk veel mensen, dat die de energie in je cel produceren. Heb je geen actieve mitochondriën, dan is er geen cellulaire energie. De cel kan dan haar werk niet doen en gaat uiteindelijk dood. Dus deel hiervan is: weer opladen. De manier om te herstellen is jezelf weer opladen. Zodat de batterij in elke cel niet leegraakt, tot aan het punt waar hij niet meer kan functioneren. Dit staat, naar ik denk, absoluut centraal bij kanker; bij aantasting van het sperma; het staat centraal in 33

de neurologische en hormonale verstoringen waarmee we te maken hebben. In de basis kan ik het eens zijn met andere mensen die jij spreekt over wat er op een zeer fundamenteel en fysiologisch niveau gebeurt. Oorzaken en symptomen Josh: Als mensen elektrosensitief zijn, of elektrohypersensitiviteit hebben, dan voelen ze in verhevigde mate. Wat ervaren ze bijvoorbeeld? Hoe weet je of je in die categorie van elektromagnetisch meer bewuste mensen valt? Dr. Havas: Heel vaak zullen deze mensen een bepaald symptoom krijgen. Het begint vaak met hoofdpijn bij mensen die gauw geneigd zijn om bijvoorbeeld mobiele telefoons of snoerloze huistelefoons te gebruiken. Ze zullen het merken wanneer ze die hoofdpijn krijgen; en hoe lang het duurt voordat die weer verdwijnt. Als ze vaak goed op hun symptomen letten, zullen ze merken dat het in een bepaalde omgeving gebeurt. En als ze weggaan uit die omgeving, dan verdwijnt het symptoom. Dus je moet uitzoeken wat er in je omgeving is, idealiter door het te meten. Maar kun je niet meten, zet dan dingen aan en uit om je te ontdoen van de potentiële elektrosmog. Verminderen je symptomen, dan is er kans dat je reageert op wat je juist hebt uitgeschakeld. Een van de aanbevelingen voor mensen die denken dat ze misschien elektrohypersensitief zijn, is 's nachts de elektriciteit in je huis uit te zetten. Kijk of je dan beter slaapt.

Zet de WiFi twee dagen uit en kijk of er symptomen verdwijnen. Of je het nu allemaal tegelijk doet en in één keer van een vervuilde omgeving naar een elektromagnetisch schone omgeving gaat en daarop reageert... dus of je het zo doet of één voor één, dat maakt niet echt uit. Maar merk je verbetering, dan weet je dat er iets is in wat je net veranderd hebt dat goed voor je is. Dus verander je het terug, dan zal het weer schadelijk voor je zijn. Dit is zo'n beetje de eenvoudigste manier om het te doen. Je kunt ook een andere manier van testen hebben. Daarbij sturen we bloedmonsters op en kijken we wat de uitslag te zien geeft. Heel vaak hebben deze mensen een vitamine B12-tekort. Soms een tekort aan ijzer of andere tekorten die bij de symptomen passen. Dan moet je dus om te herstellen meer doen dan alleen maar dingen uitzetten. Je moet je systeem weer opbouwen; want daar zijn essentiële bouwstoffen en elementen en dat soort zaken aan onttrokken. Josh: Dus niet alleen de stressoren uit de weg gaan, maar uit de weg gaan en daarnaast opnieuw opbouwen. Vertel ons wat mensen kunnen doen om zichzelf te beschermen, en hun lichaam weer op te vijzelen – en zelfs de geest. Welke manier speelt hier een rol bij? De blootstelling reduceren Dr. Havas: Normaliter vertel ik mensen dat er vier dingen zijn die je moet doen. En ik gebruik er een ezelsbruggetje voor: RIDE.

De 'R' staat voor Reduceer je blootstelling. Je zult niet herstellen tenzij je je blootstelling reduceert. Bij sommige mensen helpt zelfs een kleine vermindering al. Andere mensen hebben misschien wat stevigers nodig. Dat betekent dat ze mogelijk echt enkele dagen tot een paar weken naar een omgeving moeten verhuizen waar helemaal niets is. Er zijn plekken in verschillende delen van de wereld waar je naartoe kunt gaan, om je blootstelling te reduceren en om te herstellen. Dus de blootstelling reduceren is essentieel. Ik raad vaak aan om een heel simpele, goedkope meter aan te schaffen om uit te vinden waaraan je wordt blootgesteld. Het gebruik van zo'n meter is een geweldige manier om iets over je omgeving te weten te komen. Josh: Ik heb een Cornet, die ik wel kan aanbevelen. Een van de dingen die ik fijn vind, is dat deze de specifieke frequentie toont die overheersend is. Dus probeer je te identificeren wat er waar vandaan 34

komt, en welke frequentie dat heeft, dan is dat nuttig. Het nadeel van zulke elektrosmogmeters is dat ze maar tot een bepaalde frequentie gaan, bijvoorbeeld 8 gigahertz. Maar dat is nog altijd een groot gebied van het spectrum, vergeleken met een heleboel meters. Uiteindelijk zullen we apparaten nodig hebben die tot in het millimetergolfgebied gaan, toch? Dr. Havas: Correct. Maar die zijn er nog niet. De meters die we wel hebben, zijn extreem duur. Dus het zullen alleen het leger en de overheid zijn die het kunnen meten – tot we meters met een redelijker prijskaartje krijgen. Die Cornet-meter van jou is er inderdaad eentje die je kunt gebruiken. Maar ik raad ook aanvullende aan, want deze meet alleen de radiofrequentie: wat door de lucht gaat – of zo ongeveer. Ik raad er ook een voor vuile elektriciteit aan, een zogeheten microsurge-meter. Je steekt die in een stopcontact, dan geeft hij een waarde, en wij kunnen je vertellen wat die waarde wil zeggen. We weten welke waarden gezond zijn en welke niet. Verder raad ik mensen ook aan om de laagfrequente elektromagnetische velden te meten. Er is ook een TriField Meter, die alle drie de velden meet. Degene die ik heb is gloednieuw en verbeterd ten opzichte van oudere modellen. Hij is behoorlijk goed voor zowel de magnetische als de elektrische velden. In het verleden kon hij alleen de magnetische aan.

Je kunt dus verschillende apparaten kopen wat betreft de blootstelling aan de verschillende typen van elektrosmog waar we het over hebben. En heb je te maken met grondstroom: dat is weer totaal verschillend. Dan moet je de stroom meten die feitelijk door de grond gaat of binnenkomt op je waterleiding, die normaliter geaard is. De leidingen in je huis dus. Kortom: RIDE – reduceer je blootstelling. Werk met meters als je kunt. Zo niet, dan zijn er nog andere manieren om het te doen. Immuunsysteem & gif & emotie Dr. Havas: De 'I' staat voor je Immuunsysteem. Want heel vaak hebben mensen die gevoelig zijn geworden een aangetast immuunsysteem. Tenzij je het weer opbouwt, zal het heel lang duren voor je weer hersteld bent. Ik ben geen arts, dus ik vertel mensen niet hoe ze dat moeten doen. Maar wat ik wel zeg is: ga op zoek naar goede gezondheidszorg en zie alle essentiële voedingsstoffen te krijgen die je lichaam nodig heeft. Elke vorm van tekort moet worden aangevuld. Dat zo ongeveer. Er zijn nog wel andere zaken die goed zijn voor het immuunsysteem. Maar omdat ik geen medische bevoegdheid heb, ga ik mensen geen specifieke dingen aanbevelen. De derde letter is de 'D' en die staat voor Detoxificeren: ontgiften. Je kunt gifstoffen in je lichaam hebben die je ontvankelijk maken voor elektromagnetische vervuiling.