1.3.3 Nooordelijke Rekenkamer - Provinciaal cultuurbeleid Eindrapport Groningen

Daarnaast hebben steuninstellingen een plek in het Groningse cultuurbestel, ter facilitering en ondersteuning van uitvoerende cultuurinstellingen. Zowel de strategie Samenleven met cultuur als Overal Cultuur willen een brug slaan tussen cultuur en andere beleidsterreinen: de eerste richt zich op met name leefbaarheid en grote maatschappelijke vraagstukken, de andere met vrijetijdseconomie, (ook) leefbaarheid, economie en arbeidsmarkt, erfgoed en ruimtelijke kwaliteit.

▪

▪

▪

Onderstaande tabel vat de provinciale cultuurstrategieën en instrumenten om de strategieën te behalen samen.

Tabel 3: Samenvattende bevindingen doelen en instrumenten Groningse cultuurbeleid

Strategieën

Uitwerking

Instrumenten en instellingen

1.

▪

▪

Sterke basis en ruimte voor vernieuwing

▪

▪

▪

24

Meerjarig gesubsidieerde instellingen, waaronder cultuurpijlers en steunfuncties vormen de basis van de Groningse culturele infrastructuur. De uitrol van de gedragscodes zorgt voor een stevige basis en een normale financiële waardering binnen de sector. Samenwerking met gemeenten binnen de provincie en in Noordelijk verband (zoals via We the North) draagt bij aan een sterke culturele infrastructuur. Internationalisering van de culturele sector en ruimte voor vernieuwing in de sector dragen bij aan een sterke culturele infrastructuur.

Eindrapport – Provincie Groningen

▪

▪ ▪

▪ ▪

Meerjarige subsidiëring van uitvoerende kunst- en erfgoedinstellingen waaronder steuninstellingen en cultuurpijlers. Bekostiging Kunstraad Groningen voor de beoordeling van de subsidieaanvragen. Stimuleren implementeren codes Samenwerking met Groninger gemeenten concretiseren op gebied van culturele infrastructuur, verbinding van cultuur met het sociale domein en met vrijetijdseconomie. Vernieuwing stimuleren bij instellingen Monitoring en evaluatie

2.

Samenleven met cultuur

▪

▪

▪

3.

Overal cultuur

▪ ▪

▪

▪ ▪

▪ ▪

4.

Thuis in Groningen

▪

▪

25

Toegankelijk maken van cultuur voor iedereen. Bibliotheken en cultuureducatie zijn hierbij middelen om dat te bereiken. Cultuur is een verbindende factor in de samenleving, met name om grote maatschappelijke vraagstukken zoals de gaswinning te verwerken. Cultuur draagt bij aan gezondheid en het welbevinden, dus stimuleert de provincie interdisciplinaire cultuur.

▪ ▪ ▪

Steuninstelling Cultuuronderwijs K&C Steuninstelling amateurkunst VRIJDAG Verschillende regelingen met betrekking tot cultuurparticipatie en -educatie

Diversiteit, pluriformiteit en beschikbaarheid cultureel aanbod. Samenwerking tussen de instellingen in Stad en ommeland leidt tot een sterke basis en een bruisend cultuuraanbod in de hele provincie. Samenwerking leidt ook tot zichtbaarheid van het culturele aanbod uit de regio in de Stad en andersom. Opdrachtverlening gemeenten aan steuninstellingen stimuleren. Collectief draagvlak voor in te zetten instrumenten bij alle Groninger gemeenten creëren via VGG. Verbinding slaan tussen cultuur en vrijetijdseconomie. Verbinding binnen provinciale organisatie met vrijetijdseconomie, leefbaarheid, economie en arbeidsmarkt, erfgoed en ruimtelijke kwaliteit.

▪

Verbinding met vrijetijdseconomie in de vorm van een subsidie aan enkele uitvoerende kunstinstellingen: ZomerJazzFietstour, Grasnapolsky Festivals, Terug naar het Begin en Jazz te Gast Uitwisseling tussen instellingen faciliteren en stimuleren Het Gastconservatorschap Versterken Noordelijke netwerken via We the North, innovatie en lobby

Een plek voor de culturele identiteit in de provincie zorgt ervoor dat inwoners zich thuis voelen in hun leefomgeving. Dit heeft betrekking op zowel materieel als immaterieel erfgoed. De relatie versterken met andere disciplines voor “een hedendaagse vertaling van onderdelen van de Collectie Groningen.”

▪ ▪ ▪

Eindrapport – Provincie Groningen

▪ ▪ ▪

Regiofunctie Museum aan de A Meerjarenprogramma Innovatie Musea Vernieuwing vaste presentatie erfgoed

3. Middelen en resultaten 3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk staan we stil bij de manier waarop het cultuurbeleid bijdraagt aan het behalen van de culturele doelstellingen. De informatie in dit hoofdstuk geeft antwoord op deelvragen 2 en 3: 2. In hoeverre en op welke manier draagt het provinciale cultuur(subsidie)beleid bij aan het behalen van de culturele doelstellingen? 3. Op welke manier dragen de culturele instellingen bij aan het behalen van de provinciale doelstellingen? Hieronder gaan wij eerst in op de beoordeling van subsidieaanvragen door de Kunstraad Groningen. Vervolgens staan wij per strategie stil bij de acties van de provincie Groningen om de strategie te behalen en de resultaten daarvan. Gezien de scope van het onderzoek laten we de tweede strategie, Samenleven met cultuur, buiten beschouwing. De notaperiode 2021-2024 loopt nog. Dit moet bij het lezen van de resultaten in ogenschouw worden genomen. Bijlage 4 toont informatie uit de beschikking, de doelen van de onderzochte instellingen en de bijdrage aan de provinciale strategieën. Die informatie vormt de basis van de beschreven resultaten in dit hoofdstuk.

3.2

Beoordeling instellingen en relatie strategieën

De Kunstraad Groningen gaat in haar beoordeling per instelling in op de positionering van de instelling in de culturele infrastructuur, de artistiek-inhoudelijke kwaliteit van de activiteiten en de professionele kwaliteit. Verder toetst zij of de instelling bijdraagt aan (een van de) strategieën van de provincie. Bijlage 2 toont de beoordelingscriteria. Hieronder gaan we in op de relatie tussen het beoordelingskader van de Kunstraad Groningen en het provinciaal beleid. Het drempelcriterium is artistieke/inhoudelijke kwaliteit van de voorgestelde activiteiten. Als een instelling hier niet voldoende op scoort, dan adviseert de Kunstraad de provincie om deze

26

Eindrapport – Provincie Groningen

instelling niet de subsidiëren. Dit advies is niet bindend. De indicatoren vakmanschap, zeggingskracht, authenticiteit en vernieuwing vormen de basis van het criterium.55 De provincie Groningen verwacht dat instellingen in hun subsidieaanvraag aantonen op welke manier zij aan één of meerdere strategieën bijdragen. Die bijdrage vormt onderdeel van de beoordeling. Minimaal vereist is een bijdrage aan de eerste strategie ‘Een sterke basis’. De Kunstraad Groningen formuleert een wat nauwere omschrijving van ‘een sterke basis’ dan de provincie. Hij beoordeelt of “de instelling een hoogwaardig aanbod biedt waarin ook ruimte is voor experiment alsmede de eigenheid in de culturele uitingen.”56 Daarnaast kijkt de Kunstraad Groningen “in hoeverre de instelling zowel in de eigen organisatie als in de programmering bijdraagt aan de diversiteit van het culturele aanbod.”57 In deze definitie ontbreekt de bijdrage van cultuur aan de internationaliseringswens van de provincie, die in het beleid zelf staat.

Het trekken van internationaal publiek komt overigens wel aan bod bij de individuele beoordelingen.58 Bij een bijdrage aan de strategie ‘Overal cultuur’ kijkt de Kunstraad Groningen of een instelling “een bijdrage levert aan een bruisend cultureel aanbod in stad en regio en de manier waarop de instelling het cultureel aanbod van stad en regio verbindt in de marketing en promotie.”59 In haar beleid noemt de provincie Groningen ook de verbinding met de vrijetijdseconomie. Die komt niet naar voren bij de criteria van de Kunstraad Groningen bij dit onderdeel. De bijdrage van cultuur aan andere actuele thema’s gerelateerd aan leefbaarheid (krimp, armoede) is een onderdeel van de beoordeling van ‘Samenleven met cultuur’. Diversiteit en pluriformiteit, zoals de provincie Groningen in haar beleid noemt, komen niet naar voren bij dit onderdeel. Thuis in Groningen legt de nadruk op “behoud, educatie en presentatie van de Collectie Groningen, in hoeverre sprake is van een vernieuwende wijze van de presentatie van de collectie aan een breed publiek inclusief een visie en programma op digitalisering alsmede de samenwerking met andere disciplines of sectoren.”60 Deze definitie strookt met het provinciaal beleid.

De beoordelingscriteria over de toepassing van de codes hebben betrekking op de Code Cultural Governance (pas toe); Fair practice Code (pas toe óf leg uit) en de Code Culturele Diversiteit (pas

55

Bijlage Notitie beoordeling aanvragen 2021-2024 bij Kunstraad Groningen (2020). Op steviger Grond: advies over de aanvragen van de culturele instellingen in de gemeente en provincie Groningen in het kader van de gemeentelijke en provinciale cultuurnota’s 2021-2024. Kunstraad Groningen, p. 12. 56 Bijlage Notitie beoordeling aanvragen 2021-2024 bij Kunstraad Groningen (2020). Op steviger Grond: advies over de aanvragen van de culturele instellingen in de gemeente en provincie Groningen in het kader van de gemeentelijke en provinciale cultuurnota’s 2021-2024. Kunstraad Groningen, p. 12. 57 Bijlage Notitie beoordeling aanvragen 2021-2024 bij Kunstraad Groningen (2020). Op steviger Grond: advies over de aanvragen van de culturele instellingen in de gemeente en provincie Groningen in het kader van de gemeentelijke en provinciale cultuurnota’s 2021-2024. Kunstraad Groningen, p. 12. 58 Ingeval van de door ons onderzochte instellingen bijvoorbeeld bij Noorderzon, het NNT en ZomerJazzFietsTour. 59 Bijlage Notitie beoordeling aanvragen 2021-2024 bij Kunstraad Groningen (2020). Op steviger Grond: advies over de aanvragen van de culturele instellingen in de gemeente en provincie Groningen in het kader van de gemeentelijke en provinciale cultuurnota’s 2021-2024. Kunstraad Groningen, p. 12. 60 Bijlage Notitie beoordeling aanvragen 2021-2024 bij Kunstraad Groningen (2020).

Op steviger Grond: advies over de aanvragen van de culturele instellingen in de gemeente en provincie Groningen in het kader van de gemeentelijke en provinciale cultuurnota’s 2021-2024. Kunstraad Groningen, p. 12.

27

Eindrapport – Provincie Groningen

toe óf leg uit). De Kunstraad Groningen staat bij de beoordeling per instelling stil bij de toepassing van elke code conform het provinciaal beleid. In de subsidiebeschikking staat aan welke verplichtingen instellingen moeten voldoen voor hun subsidie. Onderdeel daarvan is dat instellingen in hun jaarplannen aangeven welke activiteiten zij uitvoeren. In de verantwoording (in de vorm van een jaarverslag) moeten instellingen ingaan op hun bijdrage aan de strategieën. De vaststelling bij de provincie bestaat uit een vaststellingverzoek en een monitoringsgesprek waarbij instellingen ingaan op de jaarstukken. Bij de vaststelling en monitoringsgesprekken gaat de provincie na of instellingen hun geplande activiteiten heeft uitgevoerd. Daarnaast gaan provincie en instelling in op de implementatie van de gedragscodes, de inhoudelijke plannen van het jaar erop en een vooruitblik op het uitvoeringsprogramma 20252028.61 Over het algemeen zijn instellingen positief over het subsidieverleningsproces van en het contact met de provincie. Wel noemen instellingen enkele punten van aandacht. Aanvragen en processen sluiten niet aan bij die van andere overheden en andere (cultuur)fondsen. Dit leidt tot meer administratief werk.62 De rolverdeling tussen overheid en de Kunstraad Groningen ervaren veel instellingen als onhelder en daardoor onzuiver.

Het bevreemdt enkele instellingen dat een onafhankelijke Kunstraad Groningen alleen in beeld is bij de beoordeling van aanvragen maar verder geen zicht heeft op wat instellingen in de praktijk doen. Veel instellingen noemen ook het verloop van het personeel bij de provincie. Wisselende contacten ervaren veel instellingen als hinderlijk.63 Desgevraagd geeft de provincie aan dat zij streeft naar stabiliteit binnen het team. Die was er tijdelijk niet door samenloop van omstandigheden, maar de provincie geeft aan nu wel stappen te zetten om het verloop van medewerkers tegen te gaan.64 De Kunstraad Groningen is bezig met het zichtbaarder maken van zichzelf en hoopt daarmee in de toekomst een duidelijkere en transparantere rol te kunnen aannemen.65

3.3

Sterke basis en ruimte voor vernieuwing

Samengevat zijn er vijf punten waarmee de provincie beoogt deze strategie te behalen: ▪ meerjarige subsidiëring van culturele instellingen in de provincie Groningen waaronder cultuurpijlers en steunfuncties op basis van het advies van de Kunstraad Groningen; ▪ uitrol gedragscodes culturele sector;

61 Beschikkingen van de onderzochte instellingen en een gesprek met medewerkers van de provincie Groningen op 20 juni 2023;

Verslag van de monitoringsgesprekken over 2022 en 2023 van enkele instellingen d.d. 25 juli 2023. 62 Gebaseerd op interviews gehouden tussen 8 -24 mei 2023 met negen culturele instellingen. 63 Gebaseerd op interviews gehouden tussen 8 -24 mei 2023 met negen culturele instellingen. 64 Gebaseerd op een interview met de provincie Groningen op 20 juni 2023. 65 Gebaseerd op een interview met de Kunstraad Groningen en medewerkers van de provincie Groningen op respectievelijk 25 mei 2023 en 20 juni 2023.

28

Eindrapport – Provincie Groningen

▪

▪ ▪ ▪

samenwerking met Groninger Gemeenten concretiseren op gebied van culturele infrastructuur, verbinding van cultuur met het sociale domein en met vrijetijdseconomie (mede via strategie 3); samenwerking in Noordelijk verband (zoals via We the North); internationalisering van de culturele sector en ruimte voor vernieuwing; monitoring en evaluatie.

3.3.1 Meerjarige subsidiëring culturele instellingen (waaronder de cultuurpijlers en steunfuncties) De provincie subsidieerde in de periode 2021-2024 46 instellingen voor vier jaar. Hieronder vallen ook de zeven steuninstellingen en zeven cultuurpijlers die in paragraaf 2.3 staan. Voor de cultuurpijlers en steuninstellingen stelt de provincie Groningen jaarlijks € 4.794.725 beschikbaar.66 Ze stelt voor de andere uitvoerende kunstinstellingen jaarlijks € 427.550 beschikbaar toegespitst op musea, podiumkunsten en evenementen. Voor uitvoerende erfgoedinstellingen is dit jaarlijks € 1.089.270.67 Het budget voor de culturele instellingen is weinig veranderd ten opzichte van de vorige notaperiode. Ze subsidieerde in de huidige notaperiode enkele nieuwe spelers, maar ook enkele niet meer wegens gebrek aan budget. 68 Naast de provinciale subsidie krijgen enkele instellingen ook subsidie vanuit het Rijk, onder meer via de BIS-regeling (Zie kader II). Instellingen die zich bezighouden met podiumkunsten en geen BIS-subsidie krijgen, kunnen aanspraak maken op middelen uit het Fonds Podiumkunsten. Een van de onderzochte instellingen deed dat. 69 De zeven Groningse BIS-instellingen krijgen voor de periode 2021-2024 in totaal ongeveer € 13 miljoen. Bijlage 6 van onderhavig rapport toont de verdeling van de BIS-gelden in Noord-Nederland.

Aantal bezoekers Te zien in onderstaande tabel is dat de cijfers in 2020 en 2021 bij musea lager liggen dan voor de coronapandemie. In 2022 hadden de provinciaal gesubsidieerde musea in totaal 308.302 bezoekers, een stijging maar nog niet tot het niveau van voor de coronapandemie.70

66 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie 2021-2023. Provincie Groningen, p. 29. 67 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie 2021-2023. Provincie Groningen, pp. 29-30. 68 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie 2021-2023. Provincie Groningen, pp. 7-8 en 29-30. 69 Website Fonds Podiumkunsten:

https://fondspodiumkunsten.nl/nl/toekenningen/meerjarige_subsidies/meerjarige_productiesubsidies_2021_2024, benaderd op 8 juni 2023. 70 Website Erfgoedpartners: https://erfgoedpartners.nl/subdossier/bezoekcijfers/, benaderd op 17 juli 2023. Erfgoedpartners is de provinciale steuninstelling voor musea, molens, borgen, orgels, erfgoededucatie, archeologie en publiek in de provincie Groningen.

29

Eindrapport – Provincie Groningen

Tabel 4: aantal museumbezoekers provincie Groningen

Groningen totaal71

Provinciaal gesubsidieerde musea72

2017

812.864

424.627

2018

815.050

431.643

2019

927.218

500.104

2020

439.344

202.856

2021

483.966

193.429

2022

711.738

308.302

De meest recente cijfers over het aantal bezoeken aan tentoonstellingen zijn van 2021. Het aantal bezoeken aan voorstellingen ontwikkelde zich als volgt.73 Tabel 5: aantal bezoekers aan voorstellingen (aantal x 1.000)

2017

2018

2019

2020

2021

Theatervoorstellingen

74

86

102

42

28

Muziekvoorstellingen

309

356

283

97

79

Dans- en bewegingsvoorstellingen

14

16

14

8

4

Muziektheatervoorstellingen

55

102

105

28

22

Cabaret- en kleinkunstvoorstellingen

77

79

91

27

18

Bezoeken aan overige voorstellingen

15

24

21

9

11

Totaal

544

663

616

211

162

De bezoekersaantallen bij de onderzochte instellingen laten in 2022 wel een stijging zien, maar zijn nog niet op niveau van voor corona. Zie Bijlage 4 voor het aantal bezoekers per onderzochte instelling. Totaalaantallen met betrekking tot evenementen (niet zijnde podiumkunsten) en festivals ontbreken. Cultuurpijlerschap Bedoeling is dat cultuurpijlers de verantwoordelijkheid voor de gehele keten op zich nemen in de disciplines waarin zij actief zijn. De invulling van het cultuurpijlerschap heeft geen vormvereisten. Cultuurpijlers moeten in hun subsidieverantwoording specifiek ingaan op de manier waarop zij hun cultuurpijlerschap invullen.

71 Website Erfgoedpartners: https://erfgoedpartners.nl/subdossier/bezoekcijfers/, benaderd op 17 juli 2023, benaderd op 17 juli

2023. Let op: dit zijn alle musea in Groningen, dus ook musea die niet provinciale subsidie ontvangen. Deze cijfers komen uit een dataset van Erfgoedpartners met daarin de bezoekersaantallen per instelling. 72 Website Erfgoedpartners: https://erfgoedpartners.nl/subdossier/bezoekcijfers/, benaderd op 17 juli 2023. Deze cijfers komen uit een dataset van Erfgoedpartners met daarin de bezoekersaantallen per instelling. De bezoekersaantallen van de musea uit tabel 4 hebben we bij elkaar opgeteld. Die gegevens vormen de input voor de kolom Provinciaal gesubsidieerde musea. 73 CBS StatLine, Professionele podiumkunsten; capaciteit, voorstellingen, bezoekers, regio: https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/70077NED/table?dl=934E5, benaderd op 17 juli 2023. Deze cijfers zijn op provinciaal niveau, niet per instelling.

30

Eindrapport – Provincie Groningen

De invulling gebeurt op verschillende manieren. De in de jaarverslagen vaak genoemde punten zijn kennisdeling, samenwerken met kleinere instellingen en het bieden van ondersteuning tijdens de coronapandemie. Daarnaast initiëren en produceren enkele instellingen samen met andere (kleinere) instellingen producties. Bij musea komt het tot uiting in bijvoorbeeld een laagdrempelig bruikleenbeleid. Veel cultuurpijlers nemen deel aan programma’s als We the North en vormen daarmee een netwerk van instellingen die onderlinge uitwisseling van ervaring stimuleert en gezamenlijk optrekken in een lobby richting het Rijk.74 Enkele instellingen die wij spraken zijn als cultuurpijler aangewezen en die gaven aan dat ze wat zoekende zijn naar een goede manier om het cultuurpijlerschap in te vullen.75 Enkele culturele instellingen (cultuurpijlers) stelden met de gemeente en provincie Groningen eigen coronasteungeld beschikbaar voor de gehele keten om die ondersteuning te bieden tijdens de coronapandemie door middel van een Snelloket (zie hoofdstuk 4 voor meer informatie over de andere coronamaatregelen).76 Steuninstellingen Steuninstellingen hebben een ondersteunende en faciliterende functie ten opzichte van uitvoerende instellingen. De door ons onderzochte instelling (Stichting Kunst & Cultuur) gaat in haar jaarverslag in op de wijze waarop zij daar invulling aan gaf.

Dit doet zij toegespitst op informatie- en adviesverlening, deskundigheidsbevordering, bemiddeling, netwerkbijeenkomsten en onderzoek ten aanzien van (onder meer) uitvoerende kunstinstellingen.77

3.3.2 Gedragscodes Instellingen zijn verplicht de Code Cultural Governance toe te passen. De toepassing van deze code uit zich bij de onderzochte instellingen in het toepassen van of transformeren naar een Raad van Toezicht-model in hun bedrijfsvoering. In de praktijk houdt dit in dat bedrijven een Raad van Toezicht-model hanteren waarbij een Raad van Toezicht toezicht houdt op het bestuur. Eén onderzochte instelling heeft de principes van de code Cultural Governance in de statuten verankerd. Instellingen die meerjarige subsidie ontvangen dienen de Fair Practice Code (zie kader I in paragraaf 2.3) toe te passen óf uit te leggen. Dit houdt in dat zij moeten voldoen aan de eisen van de Fair Practice Code of, wanneer dit (nog) niet mogelijk is, uitleggen waarom ze dat (nog) niet kunnen. Nagenoeg alle instellingen die wij onderzochten betalen medewerkers in dienst of diensten van derden conform een cao. Niet alle instellingen gaan in hun jaarstukken in op alle vijf kernwaarden. In hoeverre instellingen de Fair Practice Code volledig toepassen is derhalve onduidelijk, mede als gevolg van het ontbreken van een monitoringssysteem. De meeste instellingen houden zich bezig met interne diversiteit en staan in hun verantwoording stil bij de toepassing van de Code Diversiteit & Inclusie. Instellingen geven aan maatregelen te

74 Gebaseerd op gesprekken met een aantal cultuurpijlers in de periode 8 – 24 mei 2023. 75 Gebaseerd op een interview met de Kunstraad Groningen en medewerkers van de provincie Groningen op respectievelijk 25 mei

2023 en 20 juni 2023. 76 Provincie Groningen. (2022). Coronamaatregelen Cultuur provincie Groningen 2022. Provincie Groningen. 77 Stichting Kunst & Cultuur, Jaarrapportage 2022 K&C Groningen.

31

Eindrapport – Provincie Groningen

treffen om op het gebied van personeel en organisatie diversiteit en inclusie te vergroten. Echter loopt de praktijk wat achter op de gewenste resultaten van de code, namelijk dat er meer diversiteit in het personeelsbestand komt. Het provinciale budget voor het stimuleren van het implementeren van de codes ging onder meer naar een project over de implementatie van de Fair Practice Code, in de vorm van een cursus voor culturele instellingen over dit onderwerp. De provincie ondersteunde ATANA. ATANA is een tweejarig traineeprogramma met als doel meer diversiteit bij besturen, raden van toezicht en adviescommissies in de culturele sector in Groningen. 78 Bedoeling is dat de provincie ook op termijn een dag over de Code Cultural Governance organiseert.

3.3.3 Samenwerking De provincie en gemeente Groningen hebben hun cultuurbeleid gezamenlijk tot stand gebracht. In We the North werkt de provincie Groningen met de provincies Drenthe en Fryslân en de gemeenten Assen, Emmen, Groningen en Leeuwarden samen om talentontwikkeling een impuls te geven. Onderstaande figuur toont het netwerk van deelnemende culturele instellingen van We the North. Hierin is te zien dat onder meer het NNT/Club Guy & Roni, Noorderzon, het NNO en Het Houten Huis partner zijn van het netwerk Station Noord 2.0, een netwerksamenwerking op het gebied van de talentontwikkeling van podiumkunstenaars. We the North draagt hier voor € 200.000 per jaar aan bij.79

Figuur 1: netwerken en projecten We the North (bron: We the North, 2018)

78 Gebaseerd op een e-mailwisseling met medewerkers van de provincie Groningen op 29 juni 2023; Website:

https://www.binoq.nl/atana-noord-nederland/, benaderd op 30 juni 2023. 79 Website We the North, https://www.wethenorth.org/projecten/, benaderd op 26 juni 2023.

32

Eindrapport – Provincie Groningen

We the North had in 2020 op het gebied van talentontwikkeling onder andere de volgende resultaten in heel Noord-Nederland:80 ▪ Podiumkunsten: 51 opleidingsplekken en begeleidingstrajecten voor beginnende theatermakers (Station Noord 2.0) bij professionele theater- en dansgezelschappen in NoordNederland om in het Noorden hun talenten te ontwikkelen en hun carrières op gang te brengen. ▪ Popcultuur: realisatie van een netwerk voor talentontwikkeling in de popcultuur met opleidingsplekken en begeleidingstrajecten. Up North, interdisciplinaire talentontwikkeling: 32. Hit the North, popmuziek: 27. ▪ Beeldende kunst en vormgeving: realisatie van een talentontwikkelingstraject met 55 opleidingsplekken en begeleidingstrajecten (netwerk de Noordenaars, proeftuin Artists in Space). Deze trajecten worden grotendeels voortgezet. Samenwerking met andere gemeenten werken we uit onder paragraaf 3.4.

3.3.4 Internationalisering en ruimte voor vernieuwing De manier waarop internationalisering vorm moet krijgen op het gebied van musea, podiumkunsten en evenementen, werkt de provincie niet uit in het uitvoeringsprogramma. De provincie geeft aan dat er in 2020 en 2021 verkennende gesprekken zijn gevoerd met de Eemsdollard Regio (EDR). Dit was echter zonder concrete opvolging mede door de coronapandemie. Instellingen die zich internationaal oriënteren, geven zowel in hun aanvragen als in hun verantwoording aan op welke manier zij invulling geven aan internationalisering. Voor de hand liggend zijn beoogde bezoekers uit het buitenland maar ook internationale samenwerking en uitwisseling komen terug bij enkele instellingen. Ter illustratie, het Groninger Museum had in 2021 96 objecten geleend aan 25 instellingen, waarvan 9 buitenlandse instellingen. 21% van de bezoekers van het museum kwam uit het buitenland. Noorderzon had in 2022 een hoofdprogramma waarvan een deel van de deelnemers internationale gezelschappen betrof. Nagenoeg alle instellingen gaven in hun aanvraag en jaarverslag aan bezig te zijn met vernieuwing. Dit liep uiteen van hedendaagse en nieuwe componisten die het NNO uitvoerde tot nieuwe vormen van het aanbieden van cultuur, zoals in de vorm van digitale museumbezoeken. Dat laatste was een punt waar het Groninger Museum zich mee bezig hield, met name tijdens corona.

80 We the North. (2020). Toekomstdocument We the North 2021-2024. We the North, p. 7.

33

Eindrapport – Provincie Groningen

3.3.5 Monitoring en evaluatie De provincie Groningen heeft geen monitoringssysteem waarmee ze de doelbereiking van haar cultuurbeleid bijhoudt.81 De monitor waarover ze in haar uitvoeringsprogramma spreekt is er niet. Wel laat ze door de Kunstraad Groningen elke vier jaar haar cultuurbeleid evalueren.82 De raad legt een link met de culturele doelstellingen van de provincie. De meest recente evaluatie staat in het adviesrapport ‘Op steviger Grond’ (2020) waarin de Kunstraad Groningen een analyse opstelde van de huidige staat van de diverse disciplines en integrale adviezen aan de provincie en gemeente Groningen. 83 Centrale vraag was in hoeverre het cultuuraanbod in de provincie Groningen als geheel voldoende compleet en evenwichtig was. De Kunstraad Groningen concludeerde dat cultuur op waarde wordt geschat maar dat de strategieën van de overheden te algemeen zijn. Hij stelde daarnaast dat er overlap is tussen de doelen ‘Overal cultuur’ en ‘Samenleven met cultuur’. Bijlage 5 toont een samenvatting van de bevindingen uit dit rapport. De provincie heeft geen algemene gekwantificeerde beoogde resultaten. In het uitvoeringsprogramma noch de planning & controlecyclus (p&c-cyclus) van de provincie staan uitgewerkte doelstellingen.

Daar staat tegenover dat culturele instellingen die meerjarige subsidie ontvangen (waaronder steuninstellingen en cultuurpijlers) moeten voldoen aan prestatie-eisen die in hun subsidieverleningsbeschikking staan, waaronder de uitvoering van doelen en activiteiten die instellingen in hun jaarplannen noemen.84 Dit zijn soms kwantificeerbare doelen, zoals beoogde bezoekersaantallen. Hierop moeten zij reflecteren bij de verantwoording, hetzij in de jaarrekening hetzij tijdens tweejaarlijkse monitoringsgesprekken. Steuninstellingen moeten voldoen aan een aantal extra voorwaarden en net als cultuurpijlers moeten zij in hun verantwoording terugkomen op hun rolinvulling. Zoals paragraaf 3.2.1 al liet zien, doen cultuurpijlers en steuninstellingen dit ook.

3.4

Overal cultuur

Samenwerking tussen culturele instellingen in de stad Groningen en de regio moet volgens de provincie leiden tot een bruisend cultureel aanbod en bijdragen aan de zichtbaarheid daarvan in de hele provincie. De provincie Groningen wil daarnaast de banden aanhalen met alle Groningse gemeenten om collectief draagvlak te creëren voor de inzet van instrumenten bij die gemeenten. Bedoeling is dat er een verbinding ontstaat tussen cultuur, leefbaarheid en de vrijetijdseconomie. Hoewel de provincie de diversiteit, pluriformiteit en beschikbaarheid van het provinciale cultuuraanbod niet nader definieert in haar beleid, is wel te zien dat instellingen maatregelen

81 De provincie monitort structureel gesubsidieerde instellingen overigens wel op het gebied van hun financiële positie. Zie ook

Provincie Groningen. (2014). Handleiding, Monitoring Structurele Subsidierelaties. Provincie Groningen. 82 Gebaseerd op een gesprek met medewerkers van de provincie Groningen op 20 juni 2023. 83 Kunstraad Groningen (2020). Op steviger Grond: advies over de aanvragen van de culturele instellingen in de gemeente en provincie Groningen in het kader van de gemeentelijke en provinciale cultuurnota’s 2021-2024. Kunstraad Groningen. 84 Dit blijkt ook uit verschillende beschikkingen die wij hebben ontvangen.

34

Eindrapport – Provincie Groningen

treffen om verschillende doelgroepen te bereiken (zoals de in paragraaf 2.3 genoemde Cultuureducatie met Kunst en het Gastconservatorschap in het project Gronings Vuur)). Verschillende programma’s en projecten stimuleren het trekken van mensen die niet vaak in aanraking komen met cultuur, zoals neurodivergente mensen, laaggeletterden en mensen met een smalle beurs. Het aantal bezoekers aan die projecten is echter niet altijd bekend. Eén van de onderzochte instellingen had een productie waarin mensen met een fysieke en mentale beperking onderdeel van de cast waren. Verbinding vrijetijdseconomie en sociale agenda De beoogde verbinding tussen het cultuurbeleid en vrijetijdseconomiebeleid komt mede tot stand door de doorgang van evenementen die zich op dat snijvlak bevinden. Een van de instellingen die wij spraken, ZomerJazzFietsTour, ontvangt meerjarige subsidie. De ZomerJazzFietsTour is een festival waar deelnemers naar uitvoeringen van jazzmuziek op verschillende locaties kunnen gaan. Zij verplaatsen zich (overwegend) op de fiets. In 2022 trok dit evenement 1.200 bezoekers.85 Evenementen vallen deels onder de Visie en uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie als onderdeel van het toerismebeleid. Dit zijn echter niet de evenementen die onder het uitvoeringsprogramma vallen.

Wel kunnen die de subsidie Evenementenhortlist aanvragen voor activiteiten complementair aan hun eigen prestatie-eisen.86 Geen van de door ons onderzochte instellingen deed een aanvraag voor de subsidie Evenementenhortlist. De verbinding met de sociale agenda uit zich in programma’s en projecten die een brug slaan tussen culturele instellingen en mensen die niet vaak met cultuur in aanraking komen, zoals mensen in armoede en asielzoekers/statushouders. Een voorstelling over armoede leidde tot contact tussen beleidsmedewerkers van de gemeente Groningen en Noordenveld en mensen die in armoede leven. In totaal bereikte dit project 519 bezoekers.87 Een ander project zorgde voor een link tussen cultuur en asielzoekers/statushouders.88 Hoeveel deelnemers dit project had is onbekend. Samenwerking met gemeenten en samenwerking tussen instellingen Paragraaf 3.3.3 liet al zien dat de provincie Groningen samenwerkt met enkele andere overheden in We the North. De VGG organiseerde tussen 2021 en 2023 meerdere keren een portefeuillehouder overleg Cultuur, waarbij deelnemers een aantal onderwerpen bespraken, zoals de invloed van coronamaatregelen op de culturele activiteiten en de uitvoering van het provinciaal cultuurbeleid. 89 Een afvaardiging van alle Groningse beleidsambtenaren is verantwoordelijk voor de voorbereiding van de bestuurlijke overleggen. Tezamen vormen zij een kernteam.

Hierbij is de provincie (gedeputeerde en ambtenaren) nauw betrokken. De gevolgen van de coronapandemie was ook het gespreksonderwerp tijdens een (ander) portefeuillehouder

85 Informatie over 2022 is afkomstig uit een e-mailwisseling met de coördinator van de ZomerJazzFietsTour gedateerd op 26 juni

2023. 86 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie 2021-2023. Provincie Groningen. 87 Het Houten Huis, Jaarverslag over 2022. 88 NNT/Club Guy & Roni, Jaarverslag over 2022. 89 Verschillende verslagen van het portefeuillehoudersoverleg Cultuur tussen 2021-2023.

35

Eindrapport – Provincie Groningen

overleg Cultuur en vrijetijdseconomie.90 De zichtbaarheid van het culturele aanbod in de gehele provincie komt niet terug in het jaarverslag over 2021 of het jaarplan 2022 van de VGG. Veel instellingen hebben een uitgebreide lijst met instellingen waarmee zij samenwerken. Enkele werken projectmatig samen aan bijvoorbeeld een gezamenlijke productie, zoals Het Houten Huis dat met de Drentse instelling Peergroup de muzikale voorstelling ‘Hier valt niks te halen’ maakte over armoede. Het Groninger Museum geeft aan andere musea stukken in bruikleen, zowel binnen de provincie als daarbuiten. Het museum werkt ook nationaal en internationaal samen met andere gemeenten in onder meer de aankoop en verkoop van exposities. Gastconservatorschap De invulling van het gastconservatorschap gebeurt door middel van het project Gronings Vuur. Het doel van Gronings Vuur is: “te laten zien wat er in de lokale gemeenschap leeft en dat voelbaar te maken voor het publiek. Het gaat daarbij om actuele thema's zoals energietransitie of leefbaarheid.”91 Dit project startte in 2019 en reisde tot en met december 2020 door de provincie. Dit resulteerde in een cultuurprogramma, dat is opgesteld met vijf gemeenten en twee regio's. Vanaf 2022 reist Gronings Vuur vijf jaar lang door gemeenten in de provincie om lokale verhalen op te halen. Hiervan maken de deelnemers van het project culturele producties.92

3.5

Thuis in Groningen

Een plaats voor de culturele identiteit van de provincie in het cultuurbeleid moet leiden tot een thuisgevoel in de provincie. De provincie noch de onderzochte culturele instellingen houden bij of hun beleid bijdraagt aan het thuisgevoel van inwoners van de provincie. Door de afbakening in dit onderzoek kijken wij alleen naar de invulling van deze strategie door de musea. Er zijn echter wel meer regelingen die onder deze strategie vallen. De provincie wil de relatie van de cultuursector met andere disciplines versterken voor “een hedendaagse vertaling van onderdelen van de Collectie Groningen.” Eén onderzochte instelling nam de Collectie Groningen in haar beleidsplan en jaarstukken op: de Fraeylemaborg. De Fraeylemaborg heeft door verschillende aankopen de collectie Groningen versterkt. 93 De Fraeylemaborg heeft tentoonstellingen met in de hoofdrol Groningse kunstenaars. Voorbeelden zijn de schilders uit de familie Mesdag en de schilder Rein Pol.94

90 Vereniging Groninger Gemeenten, Jaarverslag 2021. 91 Website provincie Groningen: https://www.provinciegroningen.nl/actueel/nieuws/nieuwsartikel/gronings-vuur-brengt-vijf-jaar-

lang-lokale-verhalen-in-beeld/, benaderd op 13 oktober 2023. 92 Website provincie Groningen: https://www.provinciegroningen.nl/actueel/nieuws/nieuwsartikel/gronings-vuur-brengt-vijf-jaarlang-lokale-verhalen-in-beeld/, benaderd op 13 oktober 2023. 93 Fraeylemaborg, jaarverslag 2022, p. 7. 94 Website Fraeylemaborg: https://fraeylemaborg.nl, benaderd op 27 juni 2023.

36

Eindrapport – Provincie Groningen

Regiofunctie Museum aan de A De manier waarop de regiofunctie vorm moet krijgen komt niet naar voren in het provinciaal beleid of het strategisch plan van het museum. Het stelt alleen dat ze de samenwerking met vaste partners en andere culturele instellingen in de regio wil stimuleren en versterken.95 Als concreet voorbeeld van de regiofunctie noemt de provincie de ontwikkeling van een onderwijscanon in samenwerking met erfgoedinstellingen, onderwijs en overige stakeholders.96 Incidentele regelingen Enkele incidentele regelingen vallen onder deze strategie, zoals het Meerjarenprogramma Innovatie Musea en de subsidieregeling Vernieuwing vaste presentatie erfgoed. In het Meerjarenprogramma Innovatie en Musea werken meerdere musea aan verdere professionalisering en het bevorderen van onderlinge samenwerking. 19 musea doen hieraan mee. Collectiebeheer en digitalisering staan centraal. Dit programma loopt nog.97 De subsidieregeling Vernieuwing vaste presentatie erfgoed heeft betrekking op nieuwe manieren van het aanbieden van de vaste collectie van erfgoedinstellingen. De subsidie heeft betrekking op bijvoorbeeld digitaal presenteren van de collectie. Een voorbeeld van een gesubsidieerd project is het belevingspunt van Ede Staal door het Museum Verhildersum.

Bezoekers kunnen de liedjes van Ede Staal, het Groninger landschap en de cultuur beleven met Virtual Reality (VR)-brillen en beeldschermen.98 Ook deze regeling loopt nog.99

3.6

Provinciale vergelijking

De drie provincies richten hun cultuurbeleid verschillend in. De provincie Groningen heeft achtjarig beleid en een vierjarige uitvoering, Drenthe en Fryslân hebben beide een vierjarig beleid en uitvoering. Groningen en Fryslân verlenen vierjarige subsidies. Drenthe doet dit bij enkele instellingen ook, maar de meeste instellingen krijgen een jaarlijkse subsidie. Groningen en Drenthe zetten in de huidige periode hun beleid uit de voorgaande periode grotendeels voort. In Fryslân is nieuw beleid ingevoerd en dat leidde tot een herverdeling van de financiële middelen voor cultuur. In de provincies Groningen en Fryslân adviseerde een externe adviescommissie Gedeputeerde Staten over de subsidieaanvragen. Gedeputeerde Staten van beide provincies verleenden vervolgens de subsidie. In Drenthe komt de externe adviescommissie uitsluitend in beeld bij incidentele subsidies. Drenthe stelt ook budgetten beschikbaar voor gemeenten om daar culturele activiteiten te organiseren. In Groningen en Fryslân komt dit minder nadrukkelijk naar voren.

95 Museum aan de A. (2022) Strategische Visie 2022-2024. Museum aan de A, p. 18. 96 Website Erfgoedpartners: https://erfgoedpartners.nl/activiteit/meedenken-over-de-onderwijscanon-van-groningen/, benaderd op

12 oktober 2023. 97 Provincie Groningen, Meerjarenprogramma Innovatie Musea 2022-2024. 98 Website provincie Groningen: https://www.provinciegroningen.nl/actueel/nieuws/nieuwsartikel/museum-verhildersum-krijgt-edestaal-belevingspunt/, benaderd op 20 oktober 2023. 99 Website provincie Groningen: https://www.provinciegroningen.nl/actueel/nieuws/nieuwsartikel/subsidie-voor-vernieuwingpresentatie-vaste-collectie-musea/, benaderd op 20 oktober 2023.

37

Eindrapport – Provincie Groningen

Een overeenkomst tussen de provincies is dat ze zichzelf als doel stellen om het ‘eigen verhaal’ uit te dragen en hun cultuurbeleid daarop toespitsen. De provincies maken het ‘eigen verhaal’ onderdeel van de beoordeling en instellingen reflecteren erop in hun verantwoording. In Drenthe moeten instellingen zo mogelijk de vele verhalen van Drenthe vertellen. In Fryslân is het Ferhaal fan Fryslân een provinciale ambitie. De provincie Groningen wil met haar strategie Thuis in Groningen onder meer Groningse kunstenaars voor breed publiek brengen en het Nedersaksisch onderdeel laten zijn van het cultuurbeleid. Geen van de provincies heeft een eigen monitoringssysteem waarmee ze het doelbereik van haar doelstellingen bijhoudt. Wel lieten zij evaluaties uitvoeren: ▪ De provincie Drenthe liet in de afgelopen notaperiode jaarlijks een cultuurmonitor opstellen om de stand van zaken met betrekking tot de culturele infrastructuur in kaart te brengen. De cultuurmonitors gaven een beeld van waar de Drentse culturele sector voor staat en hoe deze sector waarde creëert. Dit gebeurde aan de hand van vier thema’s (waarden) die in elk rapport consequent terugkomen, uitgesplitst in verschillende onderwerpen. De meest recente gaat over 2020.

100 In 2023 liet de provincie Drenthe een cultuurverkenning ter vervanging van de reguliere cultuurmonitor opstellen.101 ▪ De provincie Fryslân liet in 2022 de regelingen Musea en Kunstinfrastructuur tussentijds evalueren. Het rapport gaat in op de bijdrage van de regelingen aan de ambities in de cultuurnota Nij Poadium. Conclusie was dat de regelingen in potentie een effectieve bijdrage aan de doelen van Nij Poadium leveren en dat veel nieuwe spelers onderdeel zijn van de culturele infrastructuur. Tegelijkertijd stelt de evaluatie dat het uitvoeringsproces nog niet op orde is en dat de provincie strategische keuzes moet maken: wil zij meer nieuwe spelers hebben of wil ze de basis versterken? In beide gevallen beveelt het rapport aan om hier in elk geval voldoende budget voor beschikbaar te stellen en een onderscheid te maken tussen grote (provinciale) instellingen en kleinere (lokale) instellingen.102 ▪ De provincie Groningen laat de Kunstraad Groningen haar beleid elke vier jaar evalueren. In de laatste evaluatie, van 2020, concludeerde zij dat de provincie cultuur op waarde schat maar dat de strategieën van de provincie te algemeen zijn en overlap bestaat tussen twee strategieën.103 De provincie Groningen geeft de toepassing van de culturele codes een plek in de beoordeling van meerjarige subsidies voor culturele instellingen.

De toepassing van de Code Cultural Governance is een verplichting om voor subsidie in aanmerking te komen. Instellingen moeten de Fair Practice Code toepassen of uitleggen waarom zij die (nog) niet kunnen toepassen. Hetzelfde geldt voor de Code Diversiteit & Inclusie. In Fryslân zijn de codes Culturele Governance en Diversiteit & Inclusie onderdeel van de algemene voorwaarden om in aanmerking te komen voor subsidie. De instellingen die meerjarige subsidiëring van Drenthe ontvangen zijn dezelfde als die van de vorige

100 Berenschot i.o.v. Provincie Drenthe. (2022). Cultuurmonitor Drenthe 2017-2020 Editie 4 (informatie over 2020). Berenschot. 101 Berenschot i.o.v. Provincie Drenthe. (2023). Verkenning cultuurbeleid provincie Drenthe richting 2025-2028. Berenschot. 102 SIRA Consulting B.V. i.o.v. provincie Fryslân. (2022). Evaluatie subsidieregeling Musea en Kunstinfrastructuur provincie Fryslân.

SIRA Consulting B.V. 103 Kunstraad Groningen (2020). Op steviger Grond: advies over de aanvragen van de culturele instellingen in de gemeente en provincie Groningen in het kader van de gemeentelijke en provinciale cultuurnota’s 2021-2024. Kunstraad Groningen.

38

Eindrapport – Provincie Groningen

periode. De beoordeling op basis van onder andere de gedragscodes vond niet plaats. De laatste beoordeling is van 2013-2016 en toen was de Code Cultural Governance een van de codes waaraan instellingen moesten voldoen. Middelen Onderstaande tabel laat de jaarlijkse evenementen/festivals per provincie zien.104

subsidie

voor

musea,

podiumkunsten

en

Tabel 6: jaarlijkse subsidiebedragen voor meerjarig gesubsidieerde musea, podiumkunsten en evenementen/festivals 2021-2024

Drenthe

Fryslân

Groningen

Podiumkunsten

€ 630.000

€ 4.049.415

€ 855.675

Evenementen en festivals

€ 668.000

Musea

€ 5.647.105

€ 4.891.484

€ 2.139.470

Te zien is dat de provincie Fryslân jaarlijks meer subsidie beschikbaar stelt voor podiumkunsten en evenementen/festivals dan de andere twee provincies. Het bedrag voor musea ligt in Groningen wat lager dan in Drenthe en Fryslân. Wat betreft de financiering door het Rijk, is opvallend dat de provincie Groningen relatief veel BISinstellingen kent ten opzichte van Fryslân en Drenthe. Groningen telt er zeven, Fryslân drie en Drenthe één. De Groningse instellingen krijgen jaarlijks circa € 13,1 miljoen aan BIS-financiering, Fryslân ongeveer € 2,4 miljoen en Drenthe € 1 miljoen. De verdeling van de subsidie over de instellingen in relatie tot de rest van Nederland staat in Bijlage 6 van dit rapport.

3.7 ▪ ▪ ▪

Samenvattende bevindingen

Voor musea en instellingen op het gebied van podiumkunsten en evenementen stelt de provincie Groningen voor de periode 2021-2024 jaarlijks ongeveer € 6,3 miljoen beschikbaar. De provincie monitort door middel van monitoringsgesprekken met culturele instellingen De Kunstraad Groningen toetste voor de periode 2021-2024 de bijdrage van instellingen aan de strategieën. Met de vaststelling en monitoringsgesprekken gaat de provincie na of de door instellingen geplande activiteiten zijn uitgevoerd. Met die activiteiten dragen instellingen volgens de provincie bij aan de strategieën.

104 Alleen de provincie Drenthe onderscheidt in haar cultuurbeleid podiumkunsten en evenementen/festivals. Zij geeft in haar nota

totalen aan van 2021-2024. Wij hebben het jaarlijks bedrag berekend door die totalen te delen door vier. De totstandkoming van het bedrag van Fryslân is som van de toegekende subsidiebedragen en incidentele subsidiebedragen. Omdat enkele instellingen soms elk jaar vanuit meerdere potjes incidentele bedragen hebben gekregen en die bedragen per jaar nogal verschillen, hebben we het gemiddelde genomen van die bedragen. Incidentele bedragen uit één jaar hebben we bij elkaar opgeteld. De totstandkoming van het bedrag met betrekking tot evenementen/festivals en podiumkunsten in Groningen is het optellen van het bedrag van de uitvoerende kunstinstellingen en cultuurpijlers met betrekking tot festivals en evenementen. Het bedrag van musea bestaat uit de aan musea toegekende bedragen plus het bedrag voor het Groninger Museum.

39

Eindrapport – Provincie Groningen

Onderstaande tabel toont per strategie de uitvoering door provincie en instellingen en de bereikte resultaten. Tabel 7: Uitvoering en resultaten Gronings cultuurbeleid

Strategieën

Uitvoering

Resultaten

Sterke basis en ruimte voor vernieuwing

▪

Meerjarige subsidiëring instellingen op basis van het advies van de Kunstraad Groningen, waaronder cultuurpijlers en steuninstellingen. Instellingen passen Code Cultural Governance toe. Cultural Governance uit zich bij de onderzochte instellingen in het toepassen van of transformeren naar een Raad van Toezicht-model in hun bedrijfsvoering. Eén onderzochte instelling heeft de principes van de code Cultural Governance in de statuten verankerd. Instellingen passen Fair Practice Code en Code Diversiteit & Inclusie toe of leggen uit waarom ze dat niet doen. Nagenoeg alle onderzochte instellingen betalen hun medewerkers en derden conform cao. Instellingen zeggen ook bezig te zijn met diversiteit en inclusie in het personeelsbestand maar dat is volgens de instellingen lastig. De provincie Groningen liet een cursus over de Fair Practice Code voor culturele instellingen organiseren. In We the North werken instellingen en overheden samen via enkele ’projecten en netwerken aan talentontwikkeling. Vernieuwing en internationalisering werkt de provincie beleidsmatig niet uit. Instellingen zijn ondanks het ontbreken van de uitwerking van internationalisering wel bezig met dit onderwerp. Provincie Groningen heeft geen monitoringssysteem. Op basis van monitoringsgesprekken houdt de provincie zicht op de uitvoering van activiteiten.

De bijdrage aan strategieën is volgens de provincie getoetst bij de beoordeling van de meerjarige subsidiëring en daarmee afdoende.

▪

Subsidiëring vier instellingen op snijvlak vrijetijdseconomie en cultuur. Evenementen vallen deels onder de Visie en uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie als onderdeel van het toerismebeleid. Evenementen die onder het uitvoeringsprogramma vallen echter niet. Instellingen bieden cultuur aan op snijvlak van cultuur en sociaal beleid (armoede). Op gemeentelijk niveau probeert de provincie Groningen via de VGG de samenwerking op het gebied van cultuur vorm te geven. Tweemaal is er een portefeuillehoudersoverleg Cultuur

▪

▪

▪

▪

▪

▪

▪

Overal cultuur

▪

▪ ▪

40

Eindrapport – Provincie Groningen

▪

▪

▪ ▪

▪

▪

Cultuurpijlers en steuninstellingen vervullen een ondersteunende rol. Door de vrije invulling van het cultuurpijlerschap is niet na te gaan in hoeverre cultuurpijlers de verantwoordelijkheid voor de gehele keten adequaat op zich nemen. Resultaat van de uitrol van alle codes is niet na te gaan als gevolg van ontbreken van een nulmeting op dit gebied en een monitoringssysteem. Alle instellingen passen de Code Cultural Governance toe. Zij verantwoorden echter niet of nauwelijks de toepassing van de vijf kernwaarden van de Fair Practice Code De mate van toepassing van de Code Diversiteit en Inclusie is onduidelijk door de wijze waarop de provincie de code interpreteert . In hoeverre door We the North daadwerkelijk ‘talent ontwikkeld is’, is door het ontbreken van monitoringsgegevens onbekend. Of sprake is van internationalisering, is niet bekend. Vernieuwing in met name het aanbod is een thema bij veel instellingen en komt tot uiting in nieuwe producties en nieuwe vormen van aanbieden van cultuur.

Een van de onderzochte evenementen op het snijvlak cultuur en vrije tijd trok in 2022 1.200 bezoekers. Hoeveel bezoekers de andere drie hadden is onbekend. Verbinding cultuur en vrije tijd is nog niet tot stand gekomen omdat de in het uitvoeringsprogramma cultuur opgenomen instellingen niet vallen onder het beleid met betrekking tot vrijetijdseconomie. Verbinding met de sociale agenda uit zich in enkele programma’s en projecten die een brug slaan tussen culturele instellingen en mensen die niet vaak met cultuur in aanraking komen, zoals mensen

▪

▪

▪

Thuis in Groningen

▪

▪ ▪

41

geweest en er is een kernteam op dit gebied. Uitwisseling kunst en cultuur tussen instellingen vindt plaats door samenwerking in producties of een laagdrempelig bruikleenbeleid bij musea. In We the North werken instellingen en overheden samen via enkele projecten en netwerken aan talentontwikkeling. Invulling van het Gastconservatorschap door het project Gronings Vuur.

Musea beheren de Collectie Groningen. Eén van de twee onderzochte musea heeft de Collectie Groningen in zijn plannen en verantwoording staan. Het andere museum zorgt met zijn eigen tentoonstellingen, digitaliserings- en bruikleenbeleid voor de zichtbaarheid van Groninger kunstenaars in de provincie. De betreffende instelling hield ook tentoonstellingen met Groningse kunstenaars. Regionale kunstenaars zijn onderdeel van de collectie van Groningse musea. De regiofunctie van het Museum aan de A werkt provincie noch het museum zelf uit.

Eindrapport – Provincie Groningen

▪

▪

▪

▪

in armoede en asielzoekers/statushouders. Bij de onderzochte instellingen betreft het een project over armoede en bereikte in totaal 519 mensen. Van een intensieve samenwerking tussen provincie en alle Groningse gemeenten, zoals de samenwerking tussen provincie en gemeente Groningen, is nog geen sprake; eerste stappen zijn gezet. We the North leverde tussen 2017-2020 een aantal talentontwikkeling- en begeleidingstrajecten op: 51 opleidingsplekken voor beginnende theatermakers, binnen de popcultuur 59 opleidingsplekken en 55 in de beeldende kunst. Deze trajecten worden grotendeels voortgezet. Provincie noch instellingen houden bijdrage bij aan thuisgevoel inwoners. Resultaat op dit gebied is onbekend wegens gebrek aan gegevens en duiding. Gegevens over en duiding van de bijdrage van de versterking van de relatie van de cultuursector met andere disciplines aan een hedendaagse vertaling van onderdelen van de Collectie Groningen ontbreken.

4. Provinciale coronamaatregelen 4.1

Inleiding

Begin 2020 ging Nederland op slot als gevolg van de uitbraak van COVID-19 (hierna; coronapandemie). Contact tussen mensen werd op verschillende manieren beperkt en de cultuursector viel stil. Dit had tot gevolg dat veel instellingen in zwaar weer kwamen. De manier waarop vraag en aanbod zich manifesteerden veranderde: er waren minder bezoekers (al dan niet gedwongen als gevolg van lockdowns),105 de manier waarop cultuur werd beleefd en zich uitte paste zich aan de omstandigheden aan (meer digitaal) en de arbeidsmarkt van de cultuursector zakte in. Verschillende overheden kwamen de cultuursector tegemoet met maatregelen om de grootste klappen op te vangen. Het Rijk kwam over de brug met financiële steun zoals de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW). In dit hoofdstuk staan we stil bij de maatregelen die de provincie nam om de impact van de coronapandemie te verminderen. De informatie in dit hoofdstuk geeft antwoord op deelvraag 4: 4. Welke maatregelen namen de provincies in de coronaperiode ten aanzien van de culturele sector en wat was het effect van deze maatregelen?

4.2

Maatregelen tijdens de coronapandemie

De provincie Groningen riep het Coronafonds in het leven. Dit fonds was gericht op de (vrijetijds)economie, scholing en het behoud van banen. Hiervoor stelde de provincie in totaal € 11,5 miljoen beschikbaar.106 In de vorm van verschillende regelingen en subsidies steunde de provincie uit het Coronafonds ondernemers, organisaties en instellingen om die “sterker uit de coronacrisis” te laten komen. 107 Behalve financiële ondersteuning kregen alle instellingen coulance op het behalen van hun prestatie-eisen.108

105 Zie bijvoorbeeld de website van het Cenraal Bureau voor de Statistiek (CBS): https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/51/opnieuw-

minder-bezoekers-in-nederlandse-musea, benaderd op 21 februari 2023. 106 Website Provincie Groningen, https://www.provinciegroningen.nl/actueel/coronafonds/, benaderd op 12 april 2023. 107 Website Provincie Groningen, https://www.provinciegroningen.nl/actueel/coronafonds/, benaderd op 12 april 2023. 108 Gebaseerd op interviews gehouden tussen 8 -24 mei 2023 met negen culturele instellingen en een gesprek met medewerkers van de provincie Groningen op 20 juni 2023.

42

Eindrapport – Provincie Groningen

De provincie stelde uit het Coronafonds een bedrag van € 2 miljoen beschikbaar voor een schadeen stimuleringspakket ter ondersteuning en versterking van de cultuur- en vrijetijdssector. 109 Bovenop dit bedrag stelde het Rijk € 337.857 beschikbaar om culturele instellingen te ondersteunen. Het bedrag bekostigde ▪ een stimuleringspakket ter versterking van de sector cultuur- en vrijetijdseconomie, gericht het dekken van terugvallende bezoekersaantallen, culturele zzp’ers en een bijdrage voor Marketing Groningen; ▪ een schadepakket: - voor culturele instellingen waarvan de provincie de hoofdsubsidiënt is; - voor culturele instellingen waarvoor gemeenten aan de lat staan, uitgezonderd gemeente Groningen, waarbij de provincie cofinanciert; - voor de coronaschade van het Groninger Museum.110 Eén van de instellingen die we spraken maakte gebruik van de steun tijdens de coronapandemie. Dit betrof de Fraeylemaborg, die daarnaast ook een beroep deed op andere coronaregelingen.111 Instellingen die van het Ministerie van OCW subsidie ontvingen (BIS-instellingen) kregen vanuit de Rijksoverheid coronasteun.

De provincie Groningen stelde verder een aantal (incidentele) regelingen beschikbaar om instellingen in de coronapandemie te ondersteunen:112 ▪ Een ophoging van het Incidentenbudget bij de Kunstraad over 2020 en 2021 om terugvallende publieksinkomsten te compenseren, waardoor projecten doorgang konden vinden. Hiervoor stelde ze € 530.000 beschikbaar. ▪ De stimuleringsregeling Programma Professionele Ontwikkeling matchingsregeling voor zelfontwikkeling en -studie door culturele zzp’ers via het Platform Arbeidsmarkt Culturele en Creatieve Toekomst (ACCT). De provincie Groningen matchte een groot gedeelte van de eigen inleg bij de landelijke voucherregeling van Platform ACCT. Hiervoor stelde ze € 145.000 beschikbaar. ▪ Zoals paragraaf 3.3.1 al noemde, stelden enkele culturele instellingen met de gemeente en provincie Groningen eigen coronasteungeld beschikbaar voor de gehele keten om die ondersteuning te bieden tijdens de coronapandemie door middel van een Snelloket. De provinciale inleg was € 150.000. ▪ Voortzetten van de Creatieve Voucher Regeling bij K&C, waarbij zzp’ers in de cultuursector werden gekoppeld aan commerciële bedrijven om zo verbindingen te leggen in het netwerk en opdrachten aan zzp’ers te stimuleren. Hiervoor stelde ze € 125.000 beschikbaar. Deze regeling loopt nog.

109 Provincie Groningen. (2020). Uitwerking Ondersteunen en Stimuleren Cultuur en Vrijetijdseconomie. Provincie Groningen. 110 Provincie Groningen. (2020). Uitwerking Ondersteunen en Stimuleren Cultuur en Vrijetijdseconomie. Provincie Groningen, p. 3. 111 Gebaseerd op een gesprek met de Fraeylemaborg op 11 mei 2023. De borg staat ook in de overzichten die wij kregen met de

verdeling van de coronagelden. 112 Tekst hieronder is gebaseerd op: Provincie Groningen. (2021). Coronamaatregelen Cultuur provincie Groningen 2022. Provincie Groningen.

43

Eindrapport – Provincie Groningen

Het Rijk en de provincie schoten tijdens de coronapandemie de instellingen snel te hulp. Instellingen waardeerden de bereikbaarheid van de provincie, het begrip voor de situatie van instellingen en coulance ten aanzien van de prestatie-eisen door alle overheden. De grotere instellingen hebben weinig gebruik gemaakt van de coronamaatregelen van de provincie. BISinstellingen konden gebruik maken van compensatie door het Ministerie van OCW. Grotere instellingen zagen af van provinciale coronasteun, omdat zij liever zagen dat de instellingen die echt niet rond konden komen zonder die provinciale steun prioriteit kregen. Al met al zijn alle instellingen tevreden over hoe de provincie inspeelde op de coronapandemie.113

4.3

Maatregelen na de coronapandemie

De provincie Groningen heeft bij instellingen geïnventariseerd wat voor hen de consequenties zijn van gestegen prijzen als gevolg van hoge energiekosten en inflatie. Gedeputeerde Staten begonnen met deze inventarisatie als gevolg van moties en statenvragen over energiearmoede en signalen vanuit de samenleving dat prijsstijgingen tot financiële problemen leidden bij inwoners, gemeenten, bedrijven en instellingen.114 In hun brief hierover aan Provinciale Staten stelden Gedeputeerde Staten voor om voor culturele instellingen ingeval van acute nood in totaal € 500.000 beschikbaar te stellen.115 Het betrof 13 culturele instellingen: geen van de instellingen die wij onderzochten. Het budget van € 500.000 zou voor 2022 toereikend moeten zijn maar Gedeputeerde Staten geven in de voordracht van deze steunmaatregel aan dat bij de nieuwe cultuurnota ook de nadruk moet komen te liggen op de gestegen prijzen, omdat die in de nabije toekomst waarschijnlijk niet snel zullen dalen. Acht instellingen zullen compensatie van meerkosten over 2022 ontvangen.116 De provincie overweegt om te onderzoeken of nog eens 11 instellingen alsnog in acute nood zijn geraakt en financiële steun behoeven.117 Het grootste euvel zit volgens alle instellingen die wij spraken in de nasleep van de coronapandemie. Het aantal bezoekers is nog niet vergelijkbaar met de periode voor corona.

Daarnaast spelen een aantal andere factoren een rol: instellingen hebben te maken met een hele reeks ontwikkelingen na de voor hen al ingrijpende coronapandemie, zoals de hierboven genoemde inflatie, gestegen energie- en brandstofprijzen. Ook personeelstekorten en de bekostiging van maatregelen in het kader van het landelijke verduurzamingsbeleid leiden bij instellingen tot hogere kosten, waardoor hun bedrijfsvoering op langere termijn in gevaar dreigt

113

Gebaseerd op interviews gehouden tussen 8 -24 mei 2023 met negen culturele instellingen.

114 Provincie Groningen, Brief van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten, Onderwerp: Consequenties prijsstijgingen a.g.v. crisis,

17 januari 2023. 115 Provincie Groningen, Brief van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten, Onderwerp: Consequenties prijsstijgingen a.g.v. crisis, 17 januari 2023. 116 Provincie Groningen, Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen over/ter vaststelling van ondersteuning in verband met acute nood van culturele instellingen door prijsstijgingen, 24 januari 2023; Provincie Groningen, PO Cultuur Extra compensatie acute nood structureel gesubsidieerde cultuurinstellingen a.g.v. prijsstijgingen 2022, 30 mei 2023. 117 Provincie Groningen, Notitie Compensatie Cultuurinstellingen, 30 mei 2023. Onder de 11 vallen 2 instellingen die wij onderzochten.

44

Eindrapport – Provincie Groningen

te komen. Volgens instellingen spelen alle overheden hier nog steeds te weinig op in. De instellingen die we spraken gaven aan dat zij nog wel kunnen rondkomen maar dat de kosten niet verder moeten stijgen zonder voldoende indexatie of hulp op een andere manier. Volgens instellingen moeten overheden of hun prestatie-eisen bijstellen (dus minder activiteiten voor hetzelfde geld) of zorgen voor voldoende financiële middelen om de prestatie-eisen te halen. Hier komt bovenop dat instellingen in de toekomst te maken krijgen met de Fair Practice Code en moeten voldoen aan fair pay (zie ook kader I in paragraaf 2.3s).118