1.3.3 Nooordelijke Rekenkamer - Provinciaal cultuurbeleid Eindrapport Groningen

Groningen | 2024

Achter de coulissen

Een onderzoek naar cultuurbeleid in de provincie Groningen

Achter de coulissen Een onderzoek naar het cultuurbeleid in de provincie Groningen

1

Opstellers

Anke Pietersma & Sieger Veenstra

Portefeuillehouder

Anneke Beukers

Datum

11 januari 2024

Eindrapport – Provincie Groningen

Inhoud Voorwoord .......................................................................................................................... 4 Aanleiding en vraagstelling .................................................................................................. 6 Conclusies ........................................................................................................................... 7 Aanbevelingen ....................................................................................................................11 1.

Aanleiding en vraagstelling ...................................................................................12

1.1 1.2 1.3

Aanleiding en vraagstelling ........................................................................................... 12 Onderzoeksaanpak en -afbakening ............................................................................... 13 Leeswijzer...................................................................................................................... 14

2.

Het Gronings cultuurbeleid ...................................................................................15

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

Inleiding......................................................................................................................... 15 Provinciaal cultuurbeleid............................................................................................... 15 Sterke basis en ruimte voor vernieuwing ...................................................................... 16 Samenleven met cultuur ............................................................................................... 21 Overal cultuur ............................................................................................................... 21 Thuis in Groningen ........................................................................................................ 23 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 24

3.

Middelen en resultaten ........................................................................................26

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7

Inleiding......................................................................................................................... 26 Beoordeling instellingen en relatie strategieën ............................................................ 26 Sterke basis en ruimte voor vernieuwing ...................................................................... 28 Overal cultuur ............................................................................................................... 34 Thuis in Groningen ........................................................................................................ 36 Provinciale vergelijking.................................................................................................. 37 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 39

4.

Provinciale coronamaatregelen .............................................................................42

4.1 4.2 4.3 4.4

Inleiding......................................................................................................................... 42 Maatregelen tijdens de coronapandemie ..................................................................... 42 Maatregelen na de coronapandemie ............................................................................ 44 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 45

Bronnenlijst ........................................................................................................................46 Bijlage 1: Lijst met geïnterviewde personen .........................................................................48 Bijlage 2: Beoordelingscriteria cultuursubsidieregeling Groningen ........................................49 Bijlage 3: PDCA-cyclus subsidieverleningsproces ..................................................................56

2

Eindrapport – Provincie Groningen

Bijlage 4: Doelen en resultaten van culturele instellingen ....................................................59 Bijlage 5: Samenvatting Adviesrapport ‘Op steviger Grond’ ..................................................68 Bijlage 6: Verdeling BIS-gelden ............................................................................................70 Bijlage 7: Onderzoeksfasen .................................................................................................73 Bijlage 8: Bestuurlijke reactie Gedeputeerde Staten van Groningen .....................................74

3

Eindrapport – Provincie Groningen

Voorwoord De Noordelijke Rekenkamer probeert in haar onderzoeksprogramma alle beleidsterreinen recht te doen. Onderzoek naar cultuurbeleid hebben we de laatste jaren niet gedaan en alleen al daarom werd dat weer eens tijd. Daar komt bij dat de cultuursector in de hectische coronatijd zwaar getroffen werd. Goede aanleidingen om het provinciale cultuurbeleid te evalueren. Om het onderzoek behapbaar te houden, hebben we ons gericht op die onderdelen van het beleidsterrein waar de provincie relatief veel beleidsvrijheid heeft: musea, podiumkunsten en evenementen. De wettelijke taken van provincies op het gebied van cultuur bleven daardoor buiten beschouwing. We beseffen dat dit besluit hier en daar tot teleurstelling heeft geleid. Wellicht iets om in de toekomst aandacht aan te besteden. Deze afbakening had het voordeel, dat we dit onderzoek kunnen presenteren op het moment van politieke en bestuurlijke discussies over het cultuurbeleid voor de komende jaren. In dit rapport verkennen we de doelen van het cultuurbeleid en evalueren we - conform onze taak als rekenkamer - de doeltreffendheid van het geformuleerde beleid. Helaas is die vaak niet vast te stellen, doordat de provincies niet concreet formuleren wat ze willen en vervolgens ook niet stelselmatig de resultaten van hun beleid in kaart brengen.

Dat is niet alleen spijtig voor de beleidsmakers, de Statenleden en Gedeputeerde Staten, maar ook voor de culturele organisaties die uitvoering geven aan het beleid. Onze aanbevelingen gaan over hoe evaluatie in de toekomst zou kunnen plaatsvinden. De doeltreffendheid van de coronahulp was echter wel vast te stellen. Tijdens ons onderzoek bleek uit documentatie en uit de interviews met betrokkenen dat de sector nog steeds kampt met tegenvallende bezoekersaantallen, prijsstijgingen en veranderende wet- en regelgeving aangaande fatsoenlijke betaling en eerlijke arbeidscontracten. Die ontwikkelingen leiden ertoe dat provincies voor moeilijke keuzes staan. Voor u een lastige situatie, maar ook voor de makers en uitvoerders een spannende tijd. Met dit onderzoek en rapport beogen wij handvatten te bieden om goede keuzes te maken. We danken de gesprekspartners voor de bereidwilligheid onze vragen te beantwoorden. Namens de Noordelijke Rekenkamer, Anneke Beukers

Linze Schaap

Voorzitter

Secretaris-directeur

4

Eindrapport – Provincie Groningen

Erratum In paragraaf 3.6 staat dat de provincie Drenthe jaarlijks € 1 miljoen aan BIS-financiering van het Rijk ontvangt. Dit bedrag klopt niet: zij ontvangt jaarlijks € 250.000. De rekenkamer biedt excuses aan voor deze fout.

5

Eindrapport – Provincie Groningen

Aanleiding en vraagstelling De provincie Groningen heeft op het gebied van cultuur enkele taken die voortvloeien uit de wet: kunst- en cultuureducatie, bibliotheekwerk instandhouding van historische provinciearchieven, monumenten, cultuurhistorie restauratie van rijksmonumenten, archeologie en werelderfgoed. Daarnaast stimuleert de provincie op verschillende manieren musea, podiumkunsten en culturele evenementen. Hierin heeft zij enige beleidsvrijheid. De provincie Groningen heeft drie culturele ambities vastgelegd in het Strategisch Beleidskader Cultuur 2021-2028.1 De provincie bouwt haar beleid vervolgens aan de hand van vier strategieën op in het Uitvoeringsprogramma 2021-2024.2 De provincie heeft vele manieren waarop zij haar cultuurbeleid uitvoert, zoals samenwerken en samenwerking bevorderen, partijen bij elkaar te brengen, processen op gang te brengen en faciliteren van cultuur(beleving). Het belangrijke instrument is het verstrekken van subsidie aan culturele instellingen. In 2020 trof de COVID-19-pandemie (hierna: coronapandemie) ook de cultuursector. Als gevolg van de verschillende lockdowns en andere maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus viel de cultuursector stil en verdween een groot deel van de inkomsten. Om de cultuursector lucht te bieden, trof de provincie maatregelen om de cultuursector (financieel) te ondersteunen.

Met dit onderzoek brachten we in kaart op welke manier het cultuurbeleid van de provincie Groningen – het subsidiebeleid in het bijzonder – bijdraagt aan de provinciale culturele doelstellingen. We keken specifiek naar musea, podiumkunsten en evenementen. Daarnaast onderzochten we op welke manier de provincie Groningen culturele instellingen ondersteuning bood tijdens de coronapandemie. In dit onderzoek stond de volgende vraag centraal: Hoe doeltreffend is het cultuurbeleid van de provincies in het algemeen en wat was het effect van specifieke maatregelen genomen in de periode van corona?

1

Provincie Groningen. (2019). Strategisch Beleidskader Cultuur 2021-2028: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen.

2 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen.

6

Eindrapport – Provincie Groningen

Conclusies De hoofdconclusie van het onderzoek is de volgende: Het Groningse cultuurbeleid is abstract en algemeen geformuleerd en niet altijd goed afgebakend (zie ook de beantwoording van deelvraag 2). Doelstellingen zijn niet evalueerbaar en daardoor is vaststellen van doelbereik niet mogelijk: resultaten zijn niet goed aan de doelstellingen te koppelen. De doeltreffendheid van het beleid is hierdoor niet na te gaan. De in het beleid geformuleerde ambities zijn niet gelinkt aan de ambities en een monitoringssysteem waarmee de provincie het doelbereik bijhoudt ontbreekt.3 Daarnaast vraagt de provincie niet gericht bij (alle) instellingen naar gegevens om doelbereik na te kunnen gaan. Met de coronamaatregelen zorgde de provincie ervoor dat provinciaal gefinancierde instellingen voldoende middelen hadden om te blijven bestaan en medewerkers te behouden. De provincie treft nu maatregelen om de stijgende kosten waar culturele instellingen mee te maken hebben te compenseren. De provincie subsidieerde in de huidige notaperiode (2017-2020) voor een groot deel dezelfde instellingen als de vorige en het budget voor die instellingen is nagenoeg onveranderd. Instellingen hebben te maken met stijgende kosten. Dit kan op langere termijn ten koste gaan van het aanbod.

Hieronder geven wij gedetailleerder antwoord op de deelvragen van het onderzoek: per deelvraag eerst het korte antwoord en daaronder een toelichting. Houd bij het lezen van de resultaten voor ogen dat de huidige cultuurperiode nog loopt. 1.

Wat is het cultuur(subsidie)beleid van de provincie Groningen en hoe wordt dit beleid uitgevoerd? Welke rol hebben culturele instellingen in dit beleid?

In het Strategisch Beleidsader Cultuur 2021-2028 staan de provinciale ambities op het gebied van cultuur en de strategieën om die ambities te behalen. De beleidsplannen lopen van 2021-2028 met een tussenevaluatie halverwege en zijn samen met de gemeente Groningen opgesteld. De uitvoering is vierjarig en ligt vast in het Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024. Het belangrijkste instrument van het Groningse cultuurbeleid is subsidie. De provincie Groningen subsidieert culturele instellingen meerjarig. De Kunstraad Groningen beoordeelde subsidieaanvragen van instellingen en adviseerde Gedeputeerde Staten over de toekenning van subsidie.

3

Met ‘de provincie’ bedoelen wij Gedeputeerde en Provinciale Staten gezamenlijk. Wanneer we alleen Gedeputeerde Staten of Provinciale Staten bedoelen, specificeren we dat in de tekst.

7

Eindrapport – Provincie Groningen

De provincie wijst enkele culturele instellingen aan als cultuurpijler of als steuninstelling. Cultuurpijlers hebben een landelijke uitstraling, cofinanciering van het Rijk en vervullen binnen het culturele bestel in de provincie een ondersteunende en verantwoordelijkheidsrol. Steuninstellingen zorgen binnen hun sector voor advies en ondersteuning. In feite vervullen beide soorten instellingen dezelfde rol maar zijn cultuurpijlers zelfuitvoerende kunstinstellingen en steuninstellingen louter ondersteunend. Steuninstellingen moeten voldoen aan een aantal voorwaarden, die voor cultuurpijlers ontbreken. De provincie Groningen wil een stevige culturele infrastructuur borgen door de culturele sector in de volle breedte te steunen. De 35 meerjarig gesubsidieerde instellingen waaronder cultuurpijlers en steuninstellingen vormen hier de basis van. Om de basis verder te versterken wil de provincie inzetten op het implementeren van gedragscodes voor de culturele sector. Binnen het programma We the North werkt de provincie Groningen samen met de provincies Drenthe en Fryslân en de gemeenten Assen, Emmen, Leeuwarden en Groningen aan onder andere talentontwikkeling. 2.

In hoeverre en op welke manier draagt het provinciale cultuur(subsidie)beleid bij aan het behalen van de culturele doelstellingen?

De provincie formuleert drie ambities: cultuur voor iedereen; stimuleren van een bruisend en vernieuwend aanbod in Stad en Ommeland; ontwikkeling, behoud en versterking van de kwaliteit van erfgoed, landschap en leefomgeving. Die werkt ze nader uit in vier strategieën (zie verderop).4 Een link tussen de ambities en strategieën maakt zij niet. De provincie Groningen heeft zelf geen monitoringssysteem waarmee ze doelbereik van haar cultuurbeleid bijhoudt. De Kunstraad Groningen evalueert elke vier jaar het cultuurbeleid op inhoud; niet specifiek op doelbereik. De provincie verwacht van instellingen dat ze in hun subsidieaanvraag aantonen op welke manier zij bijdragen aan één of meerdere strategieën. De Kunstraad Groningen keek aan de hand van een beoordelingskader per instelling naar de positionering van de instelling in de culturele infrastructuur, de artistiek inhoudelijke kwaliteit van de activiteiten en de professionele kwaliteit. Ook toetste hij of de instelling bijdraagt aan (een van de) provinciale strategieën. Culturele instellingen krijgen op basis van hun ingediende jaarplannen prestatieafspraken (prestatie-eisen) waarop zij in hun jaarlijkse verantwoording moeten ingaan. De strategie Sterke basis en ruimte voor vernieuwing is veelomvattend.

Meerjarig gesubsidieerde instellingen, waaronder steuninstellingen en cultuurpijlers, dragen bij aan de doeltreffendheid van deze strategie. Cultuurpijlers en steuninstellingen vervullen een ondersteunende rol maar omdat cultuurpijlers een vrije invulling hebben, is de invulling van het cultuurpijlerschap diffuus. De implementatie van de gedragscodes is ook onderdeel van deze strategie. De toepassing van de Code Cultural Governance is verplicht voor instellingen. Voor de Code Fair Practice en de Code Diversiteit & Inclusie geldt dat instellingen deze moeten toepassen of ze moeten uitleggen

4

Wij keken naar de doeltreffendheid van strategie 1, 3 en 4 omdat die vallen binnen onze onderzoeksafbakening. Zie paragraaf 1.2 van onderhavig rapport voor een uitgebreide uitleg hierover.

8

Eindrapport – Provincie Groningen

waarom ze dat (nog) niet kunnen. De Code Cultural Governance wordt door alle instellingen toegepast. Ingeval van de Code Diversiteit & Inclusie legt de provincie in haar beleid nadruk op bedrijfsmatige diversiteit en inclusie maar de code gaat verder dan alleen het bedrijfsmatige. De Fair Practice Code behelst meer dan alleen conform cao betalen, hetgeen de meeste instellingen doen. De provincie stelt budget beschikbaar voor kennisdeling en cursussen op het gebied van de implementatie van de gedragscodes. Dit budget dekt niet de meerkosten van instellingen van het implementeren van de codes. Met de strategie Overal cultuur streeft de provincie naar diversiteit, pluriformiteit en beschikbaarheid van aanbod om zo cultuur voor alle burgers bereikbaar te maken. Binnen deze strategie wil de provincie samenwerking tussen instellingen stimuleren. Daarnaast wil de provincie de verbinding met vrijetijdseconomie, leefbaarheid, economie en arbeidsmarkt versterken. De provincie werkt niet uit wat ze bedoelt of wil bereiken met diversiteit, pluriformiteit en beschikbaarheid van cultureel aanbod. Beschikbaarheid kan zijn de zichtbaarheid van kunstobjecten in de gehele provincie. In die zin is er wel sprake van doeltreffendheid, door een laagdrempelig bruikleenbeleid bij musea.

Zichtbaarheid kan ook betekenen dat in alle drie de provincies cultuur wordt aangeboden (instellingen treden namelijk in de Noordelijke provincies op). De provincie heeft concrete stappen gezet op het gebied van het creëren van de verbinding met andere beleidsterreinen. Door programma’s en producties komt de verbinding tussen de cultuursector en andere beleidsterreinen tot stand. Dit is dan met name het sociale domein (armoede). De doeltreffendheid van de ambitie om verbinding tussen cultuur en economie en arbeidsmarkt te creëren is niet goed na te gaan. Met de strategie Thuis in Groningen wil de provincie dat een plek voor de culturele identiteit in de provincie ervoor zorgt dat inwoners zich thuis voelen in hun leefomgeving. Dit heeft betrekking op zowel materieel als immaterieel erfgoed. Provincie noch instellingen houden gegevens bij over het ‘thuisgevoel’ van de inwoners van de provincie. Ze wil daarnaast de relatie versterken met andere disciplines voor een hedendaagse vertaling van onderdelen van de Collectie Groningen. De provincie werkt niet uit wat de relatie met andere disciplines moet bijdragen aan een hedendaagse vertaling van de Collectie Groningen of hoe die relatie moet worden versterkt. Doeltreffendheid van deze strategie is door gebrek aan duiding en gegevens niet na te gaan. 3.

Op welke manier dragen de culturele instellingen bij aan het behalen van de provinciale doelstellingen?

Culturele instellingen voeren het beleid uit. Zij bieden cultuur aan en dragen op die manier bij aan de strategieën en ambities. Zij krijgen in hun beschikking prestatie-eisen. Verantwoording geschiedt door een vaststelling. Hierbij gaat de provincie niet expliciet in op de vraag of de bijdrage van de instelling aan de invalshoeken of accenten voldoende is. Tussentijds hebben provincie en instellingen wel contact met elkaar over de voortgang. Het cultuurpijlerschap heeft geen vormvereisten. Enkele cultuurpijlers (drie van vier die wij spraken) gaven aan dat ze wat zoekende zijn naar deze rol. Cultuurpijlers moeten in hun

9

Eindrapport – Provincie Groningen

subsidieverantwoording specifiek ingaan op de manier waarop zij het cultuurpijlerschap invullen. Het is de bedoeling dat de cultuurpijlers de verantwoordelijkheid voor de gehele keten op zich nemen in de disciplines waarin zij actief zijn. Dit uit zich in met name samenwerkingsverbanden tussen en kennisdeling met andere instellingen. 4.

Welke maatregelen nam de provincie Groningen in de coronaperiode ten aanzien van de culturele sector en wat was het effect van deze maatregelen?

Tijdens de coronapandemie richtte de provincie Groningen het Coronafonds op. Vanuit dit fonds ontvingen onder meer culturele instellingen financiële steun. Dit betrof een stimuleringspakket ter versterking van de sector en een schadepakket voor culturele instellingen waarvan de provincie hoofdsubsidiënt is of waarbij de provincie naast de gemeente co-financier is. Daarnaast kregen culturele instellingen coulance op het behalen van hun prestatie-eisen. Culturele instellingen waardeerden de hulp van de provincie, al hebben grotere instellingen er weinig gebruik van gemaakt, omdat die gebruik maakten van de eigen reserves of van directe steun vanuit de Rijksoverheid. Probleem dat zich nu voordoet is dat instellingen te maken hebben met prijsstijgingen door externe ontwikkelingen die na corona de kop opstakenInstellingen ervaren dat de provincie de bezoekersaantallen die lange tijd niet op het niveau van voor corona waren, de hoge inflatie en gestegen loonkosten in de periode na corona onvoldoende mee heeft genomen in maatregelen. Daar komt bij dat vanuit het Rijk veel nadruk ligt op de verschillende gedragscodes voor de cultuursector, waaronder de Fair Practice Code. Die zal zorgen voor hogere kosten. Gedeputeerde Staten stellen budget beschikbaar als sprake is van acute nood bij culturele instellingen.

10

Eindrapport – Provincie Groningen

Aanbevelingen Aanbeveling 1: Provinciale Staten, stel een visie vast met evalueerbare kwalitatieve en kwantitatieve doelstellingen. Gedeputeerde Staten, maak in de uitvoering het verband duidelijk tussen de subsidiëring van culturele instellingen en de provinciale visie en doelstellingen. Enkele in het cultuurbeleid geformuleerde doelstellingen kennen op dit moment geen uitwerking, zoals diversiteit, pluriformiteit en beschikbaarheid van cultureel aanbod of het creëren van thuisgevoel van de inwoners van de provincie. Zorg voor concrete uitwerking hiervan, opdat er verband tussen de visie en de doelstellingen is. Aanbeveling 2: Gedeputeerde Staten, richt een systeem in om structureel te monitoren op de mate van realisering van de doelstellingen. Vraag van instellingen de hiervoor relevante gegevens. Informeer Provinciale Staten hierover op een daarvoor geëigend moment en op bij de cultuursector passende wijze. Vraag van instellingen die een subsidie ontvangen dat ze expliciet ingaan op hun bijdrage aan de provinciale doelstellingen. Toets niet alleen bij de subsidieaanvraag vooraf of instellingen bijdragen daaraan. Ga in een later stadium (bijvoorbeeld bij de vaststelling en/of in een jaarlijks gesprek) na wat de voortgang van de bijdrage van culturele instellingen is aan de provinciale doelstellingen op basis van een gerichte uitvraag (in de jaarverslagen).

Maak bij samenwerkingsverbanden, zoals We the North, duidelijk op welke manier de samenwerking bijdraagt aan de doelstellingen. De jaarverslagen en de monitoringsgesprekken die de provincie met de culturele instellingen voert, kunnen de basis vormen voor (een groot deel) van de monitoring. Aanbeveling 3: Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten, maak een afgewogen keuze – gelet op de prijsstijgingen en het respecteren van de gedragscodes – over het toekennen van budget aan culturele instellingen: verstrek voldoende financiële middelen voor instellingen om het huidige aanbod aan te houden of accepteer dat er minder aanbod is en stel de ambities bij. Het realiseren van doelstellingen, het compenseren van prijsstijgingen en het toepassen van gedragscodes betekent dat bij gelijk aanbod het budget omhoog moet. Geen extra budget kan ertoe leiden dat het culturele aanbod verschraalt. Culturele instellingen krijgen door onder meer de uitrol van gedragscodes in de cultuursector te maken met nog meer stijgende kosten. Maak hier als provincie werk van.

11

Eindrapport – Provincie Groningen

1. Aanleiding en vraagstelling 1.1

Aanleiding en vraagstelling

De provincie heeft op verschillende manieren een rol binnen het cultuurbeleid. Enerzijds heeft zij taken die voortvloeien uit de wet: kunst- en cultuureducatie, bibliotheken, instandhouding van historische provinciearchieven, monumenten, cultuurhistorie, restauratie van rijksmonumenten zijn onderwerpen die een wettelijke grondslag kennen. Anderzijds stimuleert de provincie op verschillende manieren musea, podiumkunsten en culturele evenementen. Hierin heeft zij enige vrijheid. De drie Noordelijke provincies hebben ieder eigen doelen en ambities met betrekking tot cultuur en erfgoed. Zij werken ook samen, onder meer in het cultuurprogramma ‘We the North’. 5 De provincies proberen op verschillende manieren cultuur(beleving) mogelijk te maken. Zij stimuleren cultuur door partijen bij elkaar te brengen, samenwerking te bevorderen, processen op gang te brengen en te faciliteren.6 Het verstrekken van subsidies is echter de belangrijkste manier waarop provincies culturele plannen mogelijk maken: alle drie de provincies hebben een subsidieprogramma voor culturele instellingen.7 In 2020 werd (onder meer) de cultuursector hard getroffen door de gevolgen van de COVID-19pandemie (hierna: coronapandemie). Als gevolg van de verschillende lockdowns en andere maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus viel de cultuursector stil en verdween een groot deel van de inkomsten.

8 Om de cultuursector lucht te bieden, troffen de provincies maatregelen om de cultuursector (financieel) te ondersteunen. Het doel van dit onderzoek is het in kaart brengen van de wijze waarop het cultuurbeleid van de provincies – en dan het subsidiebeleid in het bijzonder - bijdraagt aan de culturele doelstellingen. Daarnaast bezien we op welke manier de provincies culturele instellingen ondersteuning boden tijdens de coronapandemie. In dit onderzoek staat de volgende vraag centraal:

5 We the North. (2021). Toekomstdocument We the North 2021-2024. We the North. 6 Zie de cultuurnota’s van de drie Noordelijke provincies: Provincie Drenthe, Cultuurnota 2021-2024; Provincie Fryslân. (2020). Nota

Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân; Provincie Groningen, Strategisch beleidskader cultuur 2021-2028. 7 Zie de cultuurnota’s van de drie Noordelijke provincies: Provincie Drenthe, Cultuurnota 2021-2024; Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân; Provincie Groningen, Strategisch beleidskader cultuur 2021-2028. 8 Raad voor Cultuur. (2020). Onderweg naar overmorgen: naar een wendbare en weerbare culturele en creatieve sector. Raad voor Cultuur.

12

Eindrapport – Provincie Groningen

Hoe doeltreffend is het cultuurbeleid van de provincies in het algemeen en wat was het effect van specifieke maatregelen genomen in de periode van corona?

De onderzoeksvraag valt uiteen in de volgende deelvragen: 1. Wat is het cultuur(subsidie)beleid van de provincies en hoe wordt dit beleid uitgevoerd? Welke rol hebben culturele instellingen in dit beleid? 2. In hoeverre en op welke manier draagt het provinciale cultuur(subsidie)beleid bij aan het behalen van de culturele doelstellingen? 3. Op welke manier dragen de culturele instellingen bij aan het behalen van de provinciale doelstellingen? 4. Welke maatregelen namen de provincies in de coronaperiode ten aanzien van de culturele sector en wat was het effect van deze maatregelen?

1.2

Onderzoeksaanpak en -afbakening

Dit onderzoek spitst zich toe op de doeltreffendheid van het cultuurbeleid. We gaan in op de doelen en de instrumenten en middelen om die doelen te bereiken. We kijken ook specifiek naar het meerjarige subsidieverleningsproces. Wij gaan ervan uit dat een adequate uitwerking van beleidsdoelen en een goed ingeregeld subsidieverleningsproces bijdragen aan de doeltreffendheid van het provinciale cultuurbeleid. Het coronabeleid van de provincie krijgt ook een plek in het onderzoek. We onderzochten wat provincies deden om de impact van corona te verminderen en of dit effectief is geweest. Tot slot vroegen wij instellingen naar hun ervaring met de provincie, het aanvraagproces voor subsidie en de provinciale coronamaatregelen.

1.2.1 Aanpak We hebben uiteengezet wat het cultuurbeleid van de provincie is, dus wat de provinciale doelen op het gebied van cultuur zijn en met welke middelen ze die wil bereiken. Verder hebben we in kaart gebracht wat de provincie deed om haar doelen te bereiken en wat daarvan de resultaten waren, voor zover gegevens over deze resultaten voorhanden waren. We keken ook naar de maatregelen die de provincie trof ten tijde van de coronapandemie. Het analyseren van informatie uit (beleids)documenten zoals cultuurnota’s en uitvoeringsprogramma’s waarin het cultuurbeleid en de doelbereiking daarvan werd beschreven, droeg bij aan de beantwoording van alle deelvragen. Verder hebben we informatie voor de beantwoording gekregen uit interviews met vertegenwoordigers van culturele instellingen en provinciale medewerkers op het gebied van cultuurbeleid. De beantwoording van de derde deelvraag is grotendeels gebaseerd op interviews met culturele instellingen en stukken zoals subsidiebeschikkingen, meerjarenplannen en jaarverslagen. We analyseerden in hoeverre uit de beschikkingen naar voren komt of, en zo ja hoe instellingen bijdragen aan de provinciale cultuurdoelstellingen.

13

Eindrapport – Provincie Groningen

Voor de analyse van het coronabeleid hebben we gebruik gemaakt van beleidsstukken op dit gebied en de verdeling van de coronagelden van de provincie. Verder hebben we instellingen specifiek gevraagd naar hun ervaring met de provinciale coronamaatregelen en of die maatregelen afdoende waren.

1.2.2 Afbakening Er zijn onderwerpen waar de provincie relatief veel beleidsvrijheid heeft en onderwerpen die meer wettelijke taakuitvoering betreffen. De drie Noordelijke provincies maken in hun cultuurnota’s (en voor Groningen het uitvoeringsprogramma ervan) een onderscheid tussen beleidsvrijere onderwerpen zoals musea en kunsten enerzijds en anderzijds onderwerpen die voortvloeien uit wettelijke taken: kunst- en cultuureducatie, bibliotheken, instandhouding van historische provinciearchieven, monumenten, cultuurhistorie, restauratie van rijksmonumenten, archeologie en werelderfgoed. Wij hebben in het onderzoek gekeken naar musea, podiumkunsten en evenementen omdat de provincie op deze vlakken de meeste beleidsvrijheid heeft. De provincie kan op deze terreinen eigen keuzes maken en daardoor zijn hierop de meeste verschillen tussen provincies te verwachten. Erfgoedinstellingen die tevens fungeren als museum onderzochten wij ook. Wij hebben gekeken naar de meerjarige subsidiëring van culturele instellingen. Incidentele regelingen lieten we grotendeels buiten beschouwing om het onderzoek behaphaar te houden. Daar waar relevant lichtten we ze wel toe. Wij kozen de periode 2021-2024 als onderzoeksperiode. Die komt overeen met de looptijd van het huidige uitvoeringsprogramma van de cultuurnota.

Van zeven Groningse instellingen vroegen wij de subsidieaanvraag op en de subsidiebeschikking. We hebben een willekeurige selectie van grote en kleine instellingen gemaakt op het gebied van musea, podiumkunsten en evenementen om een zo volledig mogelijk beeld van hun inspanningen, resultaten en ervaringen te geven. Onder de instellingen waren ook enkele die van meerdere provincies subsidie ontvangen (met een asterisk aangegeven in onderstaande opsomming). In Groningen ging het om de volgende instellingen: Museum Fraeylemaborg, Groninger Museum, Het Houten Huis*, Noord-Nederlands Orkest*, Noord-Nederlands Toneel / Club Guy & Roni, 9 Noorderzon, Stichting Kunst & Cultuur* en ZomerJazzFietsTour.

1.3

Leeswijzer

Hoofstuk 2 gaat in op het cultuurbeleid van de provincie. Hoofdstuk 3 beschrijft de resultaten en in hoofdstuk 4 komen de provinciale coronamaatregelen aan bod.

9 Formeel zijn het NNT en Club Guy & Roni twee entiteiten, de facto werken beide als één organisatie samen.

14

Eindrapport – Provincie Groningen

2. Het Gronings cultuurbeleid 2.1

Inleiding

De manier waarop provincies hun cultuurbeleid invullen, verschilt per provincie. Ze hebben elk eigen regelingen maar werken op bepaalde fronten ook samen. Dit hoofdstuk gaat in op het cultuurbeleid van de provincie Groningen. Met de informatie in dit hoofdstuk geven wij antwoord op deelvraag 1: 1. Wat is het cultuur(subsidie)beleid van de provincies en hoe wordt dit beleid uitgevoerd? Welke rol hebben culturele instellingen in dit beleid? Hieronder volgt eerst een algemene beschrijving van het provinciaal beleid. Daarna gaan we per strategie in op de uitvoering en wat de provincie wil bereiken met haar beleid.

2.2

Provinciaal cultuurbeleid

De provincie Groningen formuleert in het Strategisch Beleidskader Cultuur 2021-2028 de provinciale ambities op het gebied van cultuur en strategieën om die ambities te behalen.10 De beleidsplannen lopen van 2021-2028 met halverwege een tussenevaluatie. Deze achtjarige periode beoogt een grotere continuïteit in het cultuurbeleid ten opzichte van een vierjarige periode. De provincie Groningen stelt in het Strategisch Beleidskader Cultuur 2021-2028 drie ambities: 1. Cultuur voor iedereen: cultuur is laagdrempelig en voor iedereen toegankelijk. Er is een goede aansluiting van cultuur en het onderwijs. 2. Stimuleren van een bruisend en vernieuwend aanbod in Stad en Ommeland: het stimuleren van een bruisend en vernieuwend aanbod in de hele provincie omdat de provincie graag ziet dat alle inwoners in staat worden gesteld om dicht bij huis van een rijk cultureel aanbod te genieten. 3. Ontwikkeling, behoud en versterking van de kwaliteit van het erfgoed, landschap en leefomgeving: de nadruk komt te liggen op de (hedendaagse) identiteit van erfgoed, landschap en leefomgeving en toegankelijk maken van de belevenis ervan voor iedereen.

10 In de verschillende documenten krijgt dit document ook vaak de naam Kadernota Cultuur of simpelweg, Kadernota.

15

Eindrapport – Provincie Groningen

De provincie zet in op vier strategieën om haar ambities te verwezenlijken: 1. Sterke basis en ruimte voor vernieuwing 2. Samenleven met cultuur 3. Overal cultuur 4. Thuis in Groningen De provincie geeft aan dat de vier strategieën een vertaling zijn van de manier waarop zij haar ambities wil realiseren. De strategieën dragen volgens de provincie alle vier op verschillende wijze bij aan de drie ambities. 11 De provincie bouwt haar beleid vervolgens aan de hand van de strategieën op in het Uitvoeringsprogramma 2021-2024.12 In de volgende paragrafen beschrijven wij daarom per strategie de manier waarop de provincie die wil uitvoeren en wat ze daarmee wil bereiken. Dit doen we toegespitst op musea, podiumkunsten en evenementen en door te kijken naar meerjarige subsidiëring van culturele instellingen.

2.3

Sterke basis en ruimte voor vernieuwing

In het Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024 noemt de provincie Groningen een vijftal manieren waarop zij een sterke basis en ruimte voor vernieuwing in de cultuursector wil creëren. De provincie Groningen wil een stevige culturele infrastructuur borgen door de culturele sector in de volle breedte te steunen. De 46 meerjarig gesubsidieerde instellingen vormen hier de basis van, waaronder cultuurpijlers en steunfuncties. Om de basis verder te versterken wil de provincie inzetten op het uitrollen van gedragscodes voor de culturele sector, te weten de Fair Practice Code, Code Cultural Governance en Code Diversiteit & Inclusie. De uitrol van deze codes sluit aan bij de wensen van het Rijk en zal bij de beoordeling van subsidieaanvragen bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en landelijke fondsen zwaarder meewegen. 13 De provincie stelt budget beschikbaar om de implementatie van de codes te stimuleren. Verder zet de provincie in op samenwerking met gemeenten binnen de provincie en in Noordelijk verband. Het programma We the North is een voorbeeld van het laatste. Tot slot wil de provincie internationalisering van de culturele sector stimuleren en ruimte bieden voor vernieuwing in de sector. Vernieuwing heeft betrekking op artistieke en inhoudelijke vernieuwing. De provincie besteedt in de Kadernota aandacht aan vernieuwing van culturele instellingen zelf.

14 Internationalisering op het gebied van musea, podiumkunsten en evenementen werkt de provincie niet uit in haar beleid.15

11 Provincie Groningen. (2019). Strategisch Beleidskader Cultuur 2021-2028: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen.; Provincie

Groningen. (2021), p. 6. 12 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen. 13 Raad voor Cultuur. (2023). Advies aanvraag- en beoordelingsprocedure BIS-advies 2025-2028. Raad voor Cultuur, p. 15. 14 Provincie Groningen. (2019). Strategisch Beleidskader Cultuur 2021-2028: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen.; Provincie Groningen. (2021), p. 9. 15 Provincie Groningen. (2019). Strategisch Beleidskader Cultuur 2021-2028: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, p. 15.

16

Eindrapport – Provincie Groningen

Instrumenten die de provincie inzet om deze strategie uit te voeren zijn onder andere de volgende: ▪ meerjarige subsidiëring uitvoerende kunst- en erfgoedinstellingen, waaronder steuninstellingen en cultuurpijlers; ▪ enkele incidentele regelingen; ▪ bekostiging Kunstraad Groningen; ▪ stimuleren implementeren codes; ▪ samenwerking met Groninger Gemeenten concretiseren op gebied van culturele infrastructuur, verbinding van cultuur met het sociale domein en met vrijetijdseconomie (mede via strategie 3); ▪ monitoring en evaluatie.16 Meerjarige subsidiëring culturele instellingen De provincie subsidieert cultuurpijlers en steuninstellingen voor een periode van acht jaar. Halverwege evalueert de provincie die instellingen om na te gaan of ze nog voldoen aan de opdracht die ze van de provincie meekregen. De provincie subsidieert overige instellingen voor een periode van vier jaar.17 Culturele instellingen konden begin 2020 een aanvraag indienen om voor de periode 2021-2024 meerjarige subsidie te krijgen. De beoordeling van de aanvraag lag bij de Kunstraad Groningen (zie verderop). De beoordeling van alle instellingen mondde uit in een advies aan Gedeputeerde Staten. Die verleenden vervolgens (al dan niet conform advies) de subsidie.

Instellingen moeten jaarlijks een vervolgaanvraag doen door een jaarplan en -begroting te overleggen waarin staat hoe de instelling invulling geeft aan de strategieën uit het uitvoeringsprogramma.18 Ter verantwoording dienen instellingen jaarlijks een jaarverslag en -rekening in. Ze hebben ook minimaal tweemaal per jaar een monitoringsgesprek met de provincie over hun voortgang. 19 Hierin reflecteren ze op hun bijdrage aan de vier strategieën van het provinciaal cultuurbeleid. Bijlage 3 toont samengevat het subsidieverleningsproces van de meerjarige subsidie van de provincie Groningen. Steuninstellingen Steuninstellingen hebben een ondersteunende en faciliterende functie ten opzichte van uitvoerende instellingen. De provincie bedeelt ze de volgende taken toe: ▪ adviesfunctie; ▪ fungeren als (digitaal) expertisecentrum;

16 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, pp. 16-18. 17 Provincie Groningen. (2019). Strategisch Beleidskader Cultuur 2021-2028: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen.; Provincie

Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen. 18 Gebaseerd op beschikkingen de meerjarige subsidieverlening van zeven culturele instellingen; Gebaseerd op een gesprek met medewerkers van de Kunstraad Groningen op 25 mei 2023 en een gesprek met medewerkers van de provincie Groningen op 20 juni 2023. 19 Bij instellingen in financieel zwaar weer zijn dit kwartaalgesprekken, dus vinden ze vierjaarlijks plaats. Gebaseerd op een gesprek met medewerkers van de provincie Groningen op 20 juni 2023.

17

Eindrapport – Provincie Groningen

▪ ▪

platvorm-/netwerkfunctie; professionaliseren en faciliteren van de sector op basis van vraag en ontwikkelingen in de sector vanuit een onafhankelijke rol; ondersteunen bij het ontwikkelen van (gezamenlijke) activiteiten en projecten; bevorderen van samenwerking tussen actoren binnen en buiten de sector.20

▪ ▪

Tabel 1 toont alle steuninstellingen van de provincie Groningen. Tabel 1: steuninstellingen van de provincie Groningen

Steuninstelling

Ondersteunt….

Biblionet Groningen

bibliotheekwerk

Centrum Groninger Taal en Cultuur

immaterieel erfgoed

Erfgoedpartners

erfgoedinstellingen, zoals musea, molens

Kunst & Cultuur

cultuuronderwijs

Libau Steunpunt Cultureel Erfgoed Groningen

archeologie en gebouwd erfgoed

Stichting Monumentenwacht Groningen

eigenaren gebouwd erfgoed

VRIJDAG

amateurkunst

Cultuurpijlers De provincie omschrijft cultuurpijlers als instellingen met landelijke uitstraling. Zij krijgen tevens cofinanciering vanuit het Rijk. Deze uitvoerende kunstinstellingen hebben expertise in een bepaalde culturele discipline en bieden ondersteuning aan andere instellingen door bijvoorbeeld de onderlinge samenwerking daartussen te versterken. Bedoeling is dat cultuurpijlers in die disciplines de verantwoordelijkheid voor de gehele keten op zich nemen.21 De invulling van het cultuurpijlerschap heeft geen vormvereisten. Cultuurpijlers moeten in hun subsidieverantwoording specifiek ingaan op de manier waarop zij hun cultuurpijlerschap invullen.22 Tabel 2 toont alle cultuurpijlers van de provincie Groningen.23 Tabel 2: cultuurpijlers van de provincie Groningen

Pijler

Ondersteunt….

Groninger Museum

musea

Noord-Nederlands Orkest

klassieke muziek

Noordwoord

letteren

Eurosonic Noorderslag

popmuziek

Club Guy&Roni / NNT

theater en dans

Het Houten Huis

jeugdtheater

Noorderzon

festivals

20 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, p. 16. 21 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, p. 16. 22

Gebaseerd op meerdere gesprekken tussen 8 -24 mei 2023 met negen culturele instellingen.

23 De gemeente Groningen heeft ook enkele eigen cultuurpijlers. Die nemen wij niet mee in ons onderzoek.

18

Eindrapport – Provincie Groningen

Kunstraad Groningen De provincie en gemeente Groningen richtten de Kunstraad in 2006 op met als doel een bijdrage te leveren aan het culturele klimaat in Groningen. Zijn takenpakket bestaat uit: 1. “het adviseren en beschikken over subsidieaanvragen; 2. het gevraagd en ongevraagd adviseren van gemeente Groningen en provincie Groningen over algemene cultuurtaken; 3. het visiteren en evalueren van culturele instellingen.”24 De Kunstraad Groningen adviseert provincie en gemeente over de toekenning van meerjarige cultuursubsidies. De colleges van Gedeputeerde Staten en B&W verlenen die subsidie. De Kunstraad Groningen beheert enkele incidentele subsidiebudgetten van de provincie en gemeente Groningen en hij verleent die subsidies zelf. De beoordelingscriteria waarmee de Kunstraad Groningen de meerjarige subsidieaanvragen beoordeelde staan in Bijlage 2 van dit rapport. Monitoring en evaluatie De provincie Groningen wil de monitoring en evaluatie van haar cultuurbeleid samen met de gemeente Groningen vormgeven. Op basis van de ingediende jaarplannen krijgen de organisaties prestatieafspraken (prestatie-eisen) waarop zij in hun verantwoording moeten ingaan. Het doel is “een transparante provinciale cultuurmonitor die zicht geeft op de effectiviteit van beleid.

Met ingang van 2022 stellen we de cultuurmonitor in werking.”25 Stimuleren implementeren gedragscodes Drie gedragscodes moeten bijdragen aan een goede culturele sector: Code Cultural Governance, Fair practice code en Code Diversiteit & Inclusie (zie kader I). In de provincie Groningen is de toepassing van de Code Cultural Governance verplicht voor instellingen die meerjarige subsidie ontvangen. Die instellingen dienen verder de Fair Practice Code toe te passen óf uit te leggen waarom ze dat niet doen. Dit houdt in dat zij moeten voldoen aan de eisen van de Fair Practice Code of, wanneer dit (nog) niet mogelijk is, moeten uitleggen waarom ze dat (nog) niet kunnen. Datzelfde principe geldt voor de toepassing van de code Diversiteit & Inclusie. De laatste code is in het Uitvoeringsprogramma vooral toegespitst op beroepsmatige diversiteit en inclusie: “De Code Diversiteit en Inclusie richt zich op alle vormen van verschil, zoals gender, beperking, seksuele oriëntatie, religie, sociaaleconomische status, opleidingsniveau en leeftijd, en vraagt aandacht voor deze verschillen in de culturele beroepspraktijk ten aanzien van de vier p’s: programma, publiek, personeel en partners.” 26 De provincie Groningen stelt een budget beschikbaar om het implementeren van de code te stimuleren.27

24 Website Kunstraad Groningen, http://www.kunstraadgroningen.nl/kunstraad/doelstelling.htm, benaderd op 27 maart 2023. 25 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, p. 18. 26 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, p. 17 27 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, p. 17; De reden dat

wij nadrukkelijker stilstaan bij de Fair Practice Code dan de andere twee codes is dat het verplicht stellen hiervan grotere financiële gevolgen heeft voor de instellingen dan de codes Cultural Governance en Diversiteit & Inclusie.

19

Eindrapport – Provincie Groningen

Kader I: Gedragscodes voor de culturele sector De drie gedragscodes voor de culturele sector hebben als doel de cultuursector toekomstbestendiger te maken. De Raad voor Cultuur omschrijft de Fair Practice Code als volgt: “De Fair Practice Code kent vijf kernwaarden: solidariteit, transparantie, duurzaamheid, diversiteit en vertrouwen. Alle vijf deze kernwaarden zijn van belang en dienen nageleefd te worden. Er moet daarbij bijzondere aandacht zijn voor een eerlijke vergoeding ofwel fair pay, als onderdeel van de kernwaarde ‘solidariteit’. Beoordeling van de kernwaarden van de code door de raad vindt plaats als onderdeel van het beoordelingscriterium ‘bedrijfsmatige gezondheid’.” 28 In de huidige BIS-periode (zie kader II hieronder) hoeven instellingen de codes bij hun aanvraag alleen te beschrijven. De Raad voor Cultuur ziet het als logische volgende stap om de verwachtingen aan te scherpen met betrekking tot de naleving van de codes. Bij de beoordeling van de periode 2025-2028 zal de raad de naleving zwaar meewegen.29 De Code Cultural Governance heeft betrekking op goed bestuur en toezicht. Bestuur en Raad van Toezicht van een culturele instelling zijn verantwoordelijk voor het goed naleven van de acht principes van deze code. Die omvatten onder meer onafhankelijke bestuurders en toezichthouders en hun rolinvulling.

30 De Code Diversiteit & Inclusie heeft als doel om de culturele sector voor iedereen toegankelijk te maken, zowel als afnemer als werknemer. Diversiteit in de samenstelling van het personeel is een onderdeel hiervan evenals een divers aanbod en goede toegankelijkheid van cultuur.31 Opvallend is dat in het Gronings beleid de diversiteit en inclusie zijn toegespitst op de culturele beroepspraktijk en niet zozeer op het aanbod.32 Een motie in de Tweede Kamer leidde tot een onderzoek naar de daadwerkelijke kosten van de implementatie van de Fair practice code in de gehele culturele sector.33 Het resultaat was een onderzoek naar gevolgen van het gebruik van de Fair Practice Code bij meerjarig gesubsidieeerde instellingen en festivals. Het rapport concludeerde dat de invoering van fair pay bij instellingen leidt tot hogere personele lasten. Bij gelijkblijvende overheidssubsidies zijn instellingen gedwongen te kiezen tussen het terugbrengen van de hoeveelheid personeel of andere kosten te verminderen. Dat laatste kan ertoe leiden dat instellingen minder aanbod kunnen bieden. 34 Provincie en gemeente Groningen lieten zelf ook eenzelfde analyse opstellen. In dat rapport staat een vergelijkbare conclusie en stelt dat de meerkosten vooral een probleem zullen zijn bij kleine en middelgrote instellingen die relatief veel gebruik maken van ingehuurd personeel. 35

Kader II: culturele basisinfrastructuur (BIS-regeling) Eens per vier jaar adviseert de Raad voor Cultuur de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) over de toekenning van rijkssubsidies aan bepaalde culturele instellingen. In 2019 introduceerde de toenmalige Minister van OCW een extra budget en een herziene subsidieregeling om een culturele basisinfrastructuur (BIS) “die meer recht doet aan de samenhang én de diversiteit van het bestel en het publiek” in de hand te werken: de BIS-subsidie.36 De instellingen die hiervoor in aanmerking kwamen zijn de zogenaamde BIS-instellingen. Bij aanvang van deze regeling kwam ook meer nadruk te liggen op het gebied van governance, Fair Practice, Diversiteit & Inclusie.37

28 Raad voor Cultuur. (2023). Advies aanvraag- en beoordelingsprocedure BIS-advies 2025-2028. Raad voor Cultuur, p. 15. 29 Raad voor Cultuur. (2023). Advies aanvraag- en beoordelingsprocedure BIS-advies 2025-2028. Raad voor Cultuur, p. 15. 30

Raad voor Cultuur. (2023). Advies aanvraag- en beoordelingsprocedure BIS-advies 2025-2028. Raad voor Cultuur, p. 18.

31 Raad voor Cultuur. (2023). Advies aanvraag- en beoordelingsprocedure BIS-advies 2025-2028. Raad voor Cultuur, pp. 17-18. 32 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, p. 17. 33 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Brief aan de Tweede Kamer, Onderwerp: Aanbieding onderzoek Fair Practice,

19 februari 2020. Betrof motie 32820 nr. 312 - Motie Asscher c.s. over de daadwerkelijke kosten van implementatie van de Fair Practice Code - Nieuwe visie cultuurbeleid, d.d. 4 juli 2019. 34 SiRM. & PPMC i.o.v. Ministerie van OCW. (2020). Gevolgen van het gebruik van de Fair Practice Code. Rijksoverheid. 35 SiRM. i.o.v. provincie en gemeente Groningen. (2022). Meerkosten van de invoering van de Fair Practice Code in Groningen. SiRM. 36 Raad voor Cultuur. (2020). Advies Culturele basisinfrastructuur 2021-2024. Raad voor Cultuur, p. 9. 37 Raad voor Cultuur. (2020). Advies Culturele basisinfrastructuur 2021-2024. Raad voor Cultuur.

20

Eindrapport – Provincie Groningen

2.4

Samenleven met cultuur

Deze strategie beoogt kunst en cultuur voor iedereen toegankelijk te maken en heeft betrekking op met name cultuureducatie en bibliotheekwerk. Ze ziet cultuur als verbindende factor in de samenleving: die heeft de provincie “bij uitstek nodig in de mentale versterking van de provincie als gevolg van de gaswinning en krimp.” 38 Cultuur kan volgens de provincie in positieve zin bijdragen aan de gezondheid en het welbevinden van mensen. Om die reden wil de provincie de verbinding met andere domeinen stimuleren, zoals met leefbaarheid.39 De provincie voert deze strategie met behulp van onder meer de steuninstellingen Kunst & Cultuur en VRIJDAG uit.40 Binnen deze strategie vallen verschillende instrumenten met als doel om de cultuurparticipatie te bevorderen, zoals Cultuureducatie met Kunst, het project Gronings Vuur en de Filmhub Noord.41 Omdat de beleidsonderwerpen veelal buiten de afbakening van ons onderzoek vallen, gaan we niet dieper op deze strategie in. We staan wel stil bij de verbinding met andere beleidsterreinen. Die verbinding is ook onderdeel van de volgende strategie en behandelen we ook daaronder.

2.5

Overal cultuur

De provincie Groningen streeft naar diversiteit, pluriformiteit en beschikbaarheid van aanbod om zo cultuur voor alle burgers bereikbaar te maken. Ze wil samenwerking tussen instellingen in de hele provincie stimuleren door de uitwisseling tussen instellingen uit de stad Groningen en de regio te stimuleren. Daarmee wil ze de zichtbaarheid van het culturele aanbod uit de regio vergroten in de Stad en andersom. De provincie wil tevens de verbinding met vrijetijdseconomie, leefbaarheid, economie en arbeidsmarkt versterken.42 De provincie geeft aan dat ze waar mogelijk streeft naar collectief draagvlak voor in te zetten instrumenten bij alle Groningse gemeenten, waarbij de Vereniging Groninger Gemeenten (VGG) volgens de provincie een belangrijke vertegenwoordigende rol speelt. Die instrumenten wil ze in de huidige beleidsperiode concretiseren.43

38 Provincie Groningen. (2019). Strategisch Beleidskader Cultuur 2021-2028: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, p. 9. 39

Provincie Groningen. (2019). Strategisch Beleidskader Cultuur 2021-2028: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, p. 9.

40 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, pp. 20-21. 41 Website provincie Groningen: https://www.provinciegroningen.nl/subsidies/cultuur/cultuureducatie-met-kwaliteit-cmk/,

benaderd op 17 oktober 2023; Website provincie Groningen: https://www.provinciegroningen.nl/actueel/nieuws/nieuwsartikel/gronings-vuur-brengt-vijf-jaar-lang-lokale-verhalen-in-beeld/, benaderd op 17 oktober 2023; Provincie Groningen, Besluitenlijst Gedeputeerde Staten Week 50 2021, benaderd via: https://www.provinciegroningen.nl/fileadmin/user_upload/Documenten/Besluitenlijst_GS/Besluitenlijst_GS_2021/Besluitenlijst_GS_ 2021_-_week_50.pdf. 42 Provincie Groningen. (2019). Strategisch Beleidskader Cultuur 2021-2028: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, p. 10. 43 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, p. 22.

21

Eindrapport – Provincie Groningen

Instrumenten die de provincie inzet om deze strategie uit te voeren zijn de volgende: ▪ verbinding met vrijetijdseconomie in de vorm van een subsidie aan enkele uitvoerende kunstinstellingen: ZomerJazzFietstour, Grasnapolsky Festivals, Terug naar het Begin en Jazz te Gast; ▪ evenementen scharen onder de Visie Vrijetijdseconomie; ▪ uitwisseling tussen instellingen faciliteren en stimuleren; ▪ versterken Noordelijke netwerken via We the North; ▪ Het Gastconservatorschap; ▪ stimuleren opdrachtverlening gemeenten aan steuninstellingen en creëren collectief draagvlak voor in te zetten instrumenten bij alle Groninger gemeenten via de VGG.44 De provincie heeft geen uitgewerkte doelstellingen op het gebied van de diversiteit, pluriformiteit en beschikbaarheid van het provinciale cultuuraanbod. De Code Diversiteit & Inclusie komt bij deze strategie niet aan bod. Noordelijke overheden In de cultuurnota werkt de provincie Drenthe We the North uit als vorm van Noordelijke samenwerking.

We the North is een programma van de provincies Groningen, Fryslân en Drenthe en de gemeenten Assen, Emmen, Leeuwarden en Groningen met als doel “een kwalitatief sterke noordelijke culturele infrastructuur op te bouwen die tot in de haarvaten van de regio doordringt, bijdraagt aan artistieke innovaties, een breed en divers publieksbereik kent en een bijdrage levert aan maatschappelijke uitdagingen.” 45 De overheden vormen tezamen een cultuurregio waarbinnen met name netwerken van culturele instellingen in verschillende kunstdisciplines artiesten, makers, curatoren, producenten begeleiden in hun talentontwikkeling. De provincie geeft aan dat deze netwerkorganisatie meebouwt aan een levendig en rijk artistiek klimaat in Noord-Nederland. Het zorgt ervoor dat nieuwe makers in het Noorden willen en kunnen blijven en daar een realistische kunstpraktijk kunnen opbouwen.46 Het programma startte in 2017 als experimenteerprogramma met de nadruk op talentontwikkeling, Innovatie en Stad en Regio en ondersteunde verschillende activiteiten. De resultaten van die ondersteuning namen de overheden mee in het nieuwe programma voor 20212024. We the North heeft drie doelstellingen: 1. Versterken en vernieuwen voor een samenhangende culturele infrastructuur met goede onderlinge verbindingen in de regio. 2.

Het versterken van de keten talentontwikkeling in verdieping en professionalisering voor Noord-Nederland op het gebied van cultuur. 3. Met het Rijk zorgen voor een kwalitatief sterke culturele infrastructuur in Noord-Nederland.

44 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, pp. 23-24. 45

We the North. (2021). Toekomstdocument We the North 2021-2024, p. 2.

46 Gebaseerd op een interview met een medewerker van de provincie Drenthe op 7 juni 2023.

22

Eindrapport – Provincie Groningen

We the North zet in op monitoring door onderzoek te doen naar het artistieke klimaat in NoordNederland, waarbij het stilstaat bij het identificeren van kansen en uitdagingen voor talent in Noord-Nederland.47 De deelnemende overheden zorgen voor een gezamenlijk budget van € 600.000 per jaar. We the North wil daarnaast inzetten op cofinanciering van initiatieven met (landelijke) fondsen.48 Gastconservatorschap De provincie stelde een gastconservator in. De gastconservator kan volgens de provincie als aanjager helpen met het vertalen van ambities in de regio naar een concreet cultuurprogramma, en legt verbinding met professionele makers.49

2.6

Thuis in Groningen

De provincie wil dat alle inwoners zich door cultuur thuis voelen in hun leefomgeving. De provincie benadrukt dit aspect door de culturele identiteit in de provincie een plek te geven in haar cultuurbeleid. Dat geldt voor zowel materieel als immaterieel erfgoed (zoals het Nedersaksisch). De provincie benadrukt het behoud en doorontwikkelen van de Collectie Groningen. De Collectie Groningen omvat de Groninger taal, tradities en gebruiken, materieel erfgoed, landschap, gebouwd erfgoed en archeologie.50 Tot slot wil de provincie zich richten op de versterking van de regionale infrastructuur en het versterken van de onderlinge samenwerking in de erfgoedsector en archeologie.51 De invulling van deze strategie ligt voornamelijk op het gebied van erfgoed en archeologie. Het instrument dat - binnen onze afbakening - bijdraagt aan het verwezenlijken van deze strategie is de Regiofunctie Museum aan de A. Dit museum heeft als ambitie om een Historische Ontmoetingsplek te worden (HOP). Doel is om inwoners en bezoekers te verbinden met de geschiedenis van Stad en Ommeland. Samenwerking met instellingen in het ommeland is een vereiste daarvoor.

Daaraan wil de provincie in de huidige notaperiode werken.52 Verder geeft de provincie aan dat zij in het Meerjarenprogramma Innovatie Musea werkt aan de verdere professionalisering van de musea en de bevordering van de onderlinge samenwerking.53 Tot slot, met de subsidieregeling Vernieuwing vaste presentatie erfgoed wil de provincie musea en erfgoedinstellingen helpen de presentatie van hun vaste collectie te vernieuwen.54

47 We the North. (2021). Toekomstdocument We the North 2021-2024. 48 Website We the North, https://www.wethenorth.org/we-the-north-0/, benaderd op 4 oktober 2023. 49 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, p. 21. 50 Provincie Groningen. (2019). Strategisch Beleidskader Cultuur 2021-2028: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, p. 14. 51 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, pp. 25-28 52 Provincie Groningen. (2021). Uitvoeringsprogramma Cultuur 2021-2024: Wij zijn cultuur! Provincie Groningen, p. 27. 53 Website Erfgoedpartners: https://erfgoedpartners.nl/sites/innovatie-musea/, benaderd op 12 oktober 2023. 54

Provincie Groningen: https://www.provinciegroningen.nl/subsidies/cultuur/vernieuwing-vaste-presentatie-erfgoed/, benaderd op 20 oktober 2023.

23

Eindrapport – Provincie Groningen

2.7 ▪

Samenvattende bevindingen

De provincie Groningen legt haar culturele ambities vast in het Strategisch Beleidskader Cultuur 2021-2028. Ze stelt zichzelf drie ambities en werkt die uit in vier uitvoeringsstrategieën. Haar beleid is achtjarig om een grotere beleidscontinuïteit te borgen. Tussentijds wil de provincie dit beleid evalueren. De uitvoering van het beleid is vierjarig, met uitzondering van cultuurpijlers en steuninstellingen. De nadruk ligt op dit moment sterk op samenwerking met de gemeente Groningen. De provincie beoogt op langere termijn de samenwerking met andere gemeenten te intensiveren. Behalve in provinciaal en gemeentelijk verband werkt de provincie met het programma We the North samen met de provincies Fryslân en Drenthe en de gemeenten Assen, Emmen, Leeuwarden en Groningen aan onder andere talentonwikkeling. We te North heeft eigen doelstellingen die inhaken op de provinciale doelstellingen (met name het versterken van de culturele infrastructuur. Dit programma is complementair aan het provinciale beleid. De provincie wijst enkele instellingen aan als cultuurpijler. Die instellingen hebben een landelijke uitstraling, cofinanciering vanuit het Rijk en vervullen binnen het culturele bestel in de provincie een ondersteunende- en verantwoordelijkheidsrol ten opzichte van andere instellingen.