1.3.2 Noordelijke Rekenkamer - Provinciaal Cultuurbeleid Eindrapport Fryslân
Tekst van het document
3.2
Beschikbare middelen en beoordeling aanvragen
De provincie begroot jaarlijks in totaal ongeveer € 21,8 miljoen voor cultuur. Gemiddeld € 15,7 miljoen hiervan is structureel, € 6,1 miljoen tijdelijk.53 De bedragen in tabel 3 (volgende pagina) staan in de Nota Nij Poadium 2021-2024 voor ambities 1, 2, 5 en 6.
53 Provincie Fryslân. (2022). Financieel beeld Cultuur 2021-2026. Provincie Fryslân.
26
Eindrapport – Provincie Fryslân
Tabel 3: Beleidsdoelen en bijbehorend budget 2021-2024
Onderdeel
Bedrag (€)
Periode
Ambitie 1: Grut & Grutsk LF2028
LF2028
8.000.000
2020-2023
Ambitie 2: Ynonovaasje & eksperimint
Stimuleringsregeling (inclusief ontwikkelbudget)
3.540.000
2021-2024
Matching voor landelijke cofinanciering
800.000
2021-2024
We the North
400.000
2021-2024
Musea
16.677.600
2021-2024
Museumfederatie
837.200
2021-2024
Tresoar
14.106.400
2021-2024
Fries filmarchief
200.000
2021-2024
Kunstinfrastructuur
13.400.000
2021-2024
Ambitie 5: Ferhaal fan Fryslân
Ambitie 6: Sterke kunstinfrastructuur als basis voor een bloeiend artistiek klimaat
Totaal:
57.961.200
De grondslag voor het grootste deel van de cultuursubsidies ligt in de Subsidieregeling Musea en Kunstinfrastructuur. 54 Het beschikbare budget bleek onvoldoende om alle aanvragers een subsidie te verstrekken. Bij sommige instellingen vonden Provinciale Staten dat onwenselijk en stelden ze uit andere budgetten subsidie beschikbaar. Zie ook paragraaf 3.5. Enkele instellingen vielen buiten de boot, zoals ook onder meer uit de volgende paragraaf blijkt.
3.2.1 Adviezen van de commissies Zoals hoofdstuk 2 al liet zien, zijn er twee adviescommissies in het leven geroepen om meerjarige subsidieaanvragen te beoordelen en Gedeputeerde Staten te adviseren over subsidieverlening. Adviescommissie Musea De Adviescommissie Musea geeft aan dat musea hun verbinding met het Ferhaal van Fryslân duidelijk moeten maken om voor subsidie in aanmerking te komen.55 De bijdrage is onderdeel van het toetsingskader Musea. Musea moeten de bijdrage aan het Ferhaal van Fryslân met hun collectie definiëren en hoe zij het ‘Frysk eigene’ daarin borgen. Het Frysk eigene is hetgeen dat bepalend en onderscheidend is voor Fryslân.56 De Adviescommissie Musea bemerkt dat een te letterlijke interpretatie van het Ferhaal van Fryslân het risico heeft dat de blik – die tijdens LF2018 uitdrukkelijk naar buiten was gericht – nu weer naar binnen gaat.57
54 Subsidieregeling Musea en Kunstinfrastructuur Fryslân, geldend vanaf 18 februari 2020,
https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR637317 55 Provincie Fryslân. (2020). Adviezen Musea en Kunstinfrastructuur 2021-2024. Provincie Fryslân. 56 Bijlage 2 Toetsingskader Musea in Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024, Provincie Fryslân. 57 Provincie Fryslân. (2020). Adviezen Musea en Kunstinfrastructuur 2021-2024.
27
Eindrapport – Provincie Fryslân
De Adviescommissie Musea beoordeelde aanvragen van musea op inhoudelijke kwaliteit, professionaliteit & ondernemerschap en inhoudelijke profilering. Op alle onderdelen moesten musea minimaal goed scoren om in aanmerking te komen voor subsidie. Een excellente beoordeling leverde een toekenning op van het gehele gevraagde bedrag en een goede beoordeling een toekenning van een deel van het gevraagde bedrag, omdat het budget een gehele toekenning niet toeliet. De Adviescommissie Musea spreekt in haar voorwoord van een ‘duivels dilemma’ bij de beoordeling van de subsidieaanvragen. Na aftrek van de door de provincie toegekende subsidie aan het Fries Museum als matchingsgeld van de BIS-regeling (kader II paragraaf 2.7), bleef nog € 1,2 miljoen over om te verdelen over de overige aanvragen van musea. Paragraaf 3.5 gaat hier dieper op in. Adviescommissie Kunstinfrastructuur Adviescommissie Kunstinfrastructuur beoordeelde de aanvragen op artistiek-inhoudelijke kwaliteit, zakelijke kwaliteit, keuzedoelstellingen en de gedragscodes voor de culturele sector (zie paragraaf 3.2.2). De artistieke kwaliteit als voorwaarde voor maatschappelijke impact is expliciet uitgangspunt van ambitie 6 (Sterke Kunstinfrastructuur). De keuzedoelstellingen hebben betrekking op de inhoudelijke profilering.
Hierbij kon de aanvrager maximaal twee indicatoren kiezen uit de volgende vier: talentontwikkeling, maatschappelijke impact, zichtbaarheid en (inter)nationale samenwerking.58 Op artistiek-inhoudelijke kwaliteit moesten instellingen ‘voldoende’ scoren. Alleen dan toetste de adviescommissie op de andere aspecten. Het door de provincie beschikbare budget werd met € 10 miljoen overvraagd. Om toch te komen tot een evenwichtige spreiding van de verschillende disciplines, adviseerde de adviescommissie om aanvragen die zij het oormerk ‘goed’ gaf, niet geheel te honoreren.59 Ze adviseerde de provincie om instellingen met een negatief advies op een andere manier te financieren, voor een overgangsfase of voor een kortere termijn op projectbasis. Een voorbeeld was het Befrijdingsfestival Fryslân. Met betrekking tot een andere instelling adviseerde de adviescommissie Gedeputeerde Staten na te gaan of de betreffende aanvraag via een andere ambitie alsnog voor subsidie in aanmerking kon komen. Ervaring aanvraagproces en cultuurbeleid algemeen De instellingen die wij spraken waren positief over het contact met de provincie. Ze weten wanneer de provincie iets van ze verwacht en kunnen met vragen bij de provincie terecht.
De manier waarop zij communiceerde over de nieuwe subsidiesystematiek vond ze over het algemeen ook goed; hier zijn de instellingen die (in eerste instantie) geen subsidie kregen minder positief over dan de nieuw toegelaten instellingen. De meeste instellingen die wij spraken, vinden dat het speelveld over het algemeen wel wat eerlijker is geworden omdat nieuwe spelers zijn toegelaten. De meeste instellingen hadden wel het idee dat de provincie heeft onderschat welke
58
Aanvraagformulier Subsidieregeling Musea en Kunstinfrastructuur Fryslân, onderdeel Kunstinfrastructuur 2021-2024.
59 Provincie Fryslân. (2020). Adviezen Musea en Kunstinfrastructuur 2021-2024.
28
Eindrapport – Provincie Fryslân
gevolgen de wijziging had voor het culturele bestel. Enkele instellingen (met name musea) geven aan dat een focus op nieuwe spelers leidt tot versnippering van de culturele infrastructuur en het bevreemdt hen dat de provincie grote musea op dezelfde manier subsidieert als kleine. Zij vragen zich ook af of de provincie lokale musea moet subsidiëren en of hier een grotere rol voor gemeenten ligt.60 Met de gemeente Leeuwarden werkt de provincie in de Samenwerkingsagenda Fryslân-Leeuwarden 2030 onder meer samen op het gebied van cultuur. 61 Met de andere gemeenten ontbreekt een vergelijkbare samenwerkingsagenda op het gebied van cultuur. Een paar punten waar instellingen tegenaan lopen: ▪ Instellingen geven aan dat de provincie grote ambities heeft maar naar verhouding te weinig geld (over) voor die ambities. ▪ Het verloop van het personeel bij de provincie. Wisselende contacten ervaren veel instellingen als hinderlijk.62
3.2.2 Codes in toetsingskader De provincie besteedt in de toelichting op de ambities niet expliciet aandacht aan de drie gedragscodes voor de cultuursector (zie Kader II hieronder). Kader II: Gedragscodes voor de culturele sector De drie gedragscodes voor de culturele sector hebben als doel de cultuursector toekomstbestendiger te maken. De Raad voor Cultuur omschrijft de Fair Practice Code als volgt: “De Fair Practice Code kent vijf kernwaarden: solidariteit, transparantie, duurzaamheid, diversiteit en vertrouwen. Alle vijf deze kernwaarden zijn van belang en dienen nageleefd te worden. Er moet daarbij bijzondere aandacht zijn voor een eerlijke vergoeding ofwel fair pay, als onderdeel van de kernwaarde ‘solidariteit’. Beoordeling van de kernwaarden van de code door de raad vindt plaats als onderdeel van het beoordelingscriterium ‘bedrijfsmatige gezondheid’.” 63 In de huidige BIS-periode (zie kader III verderop in de tekst) hoeven instellingen de codes bij hun aanvraag alleen te beschrijven. De Raad voor Cultuur ziet het als logische volgende stap om de verwachtingen aan te scherpen met betrekking tot de naleving van de codes. Bij de beoordeling van de periode 2025-2028 zal de raad de nalving zwaar meewegen.64 De Code cultural governance heeft betrekking op goed bestuur en toezicht.
Bestuur en Raad van Toezicht van een culturele instelling zijn verantwoordelijk voor het goed naleven van de acht principes van deze code. Die omvatten onder meer onafhankelijke bestuurders en toezichthouders en hun rolinvulling. 65 De Code Diversiteit & Inclusie heeft als doel om de culturele sector voor iedereen toegankelijk te maken, zowel als afnemer als werknemer. Diversiteit in de samenstelling van het personeel is een onderdeel hiervan evenals een divers aanbod en goede toegankelijkheid van cultuur.66
60 Gebaseerd op interviews gehouden tussen 20 juni 2023 en 6 juli 2023 met negen Friese culturele instellingen. 61 Provincie Fryslân en Gemeente Leeuwarden. (2023). Basisdocument Samenwerkingsagenda Fryslân-Leeuwarden 2030. Provincie
Fryslân en Gemeente Leeuwarden; deze agenda is een vervolg op de Samenwerkingsagenda Fryslân-Leeuwarden 2011-2021. 62 Gebaseerd op interviews gehouden tussen 20 juni 2023 en 6 juli 2023 met negen Friese culturele instellingen. 63 Raad voor Cultuur. (2023). Advies aanvraag- en beoordelingsprocedure BIS-advies 2025-2028. Raad voor Cultuur, p. 15. 64 Raad voor Cultuur. (2023). Advies aanvraag- en beoordelingsprocedure BIS-advies 2025-2028. Raad voor Cultuur, p. 15. 65 Raad voor Cultuur. (2023). Advies aanvraag- en beoordelingsprocedure BIS-advies 2025-2028. Raad voor Cultuur, p. 18. 66 Raad voor Cultuur. (2023). Advies aanvraag- en beoordelingsprocedure BIS-advies 2025-2028. Raad voor Cultuur, pp. 17-18.
29
Eindrapport – Provincie Fryslân
Een motie in de Tweede Kamer leidde tot een onderzoek naar de daadwerkelijke kosten van de implementatie van de Fair practice code in de gehele culturele sector. 67 Het resultaat was een onderzoek naar gevolgen van het gebruik van de Fair Practice Code bij meerjarig gesubsidieerde instellingen en festivals. Het rapport concludeerde dat de invoering van fair pay bij instellingen leidt tot hogere personele lasten. Bij gelijkblijvende overheidssubsidies zijn instellingen gedwongen te kiezen tussen het terugbrengen van de hoeveelheid personeel of andere kosten te verminderen. Dat laatste kan ertoe leiden dat instellingen minder aanbod kunnen bieden.68
De provincie toetst de subsidieaanvragen aan algemene voorwaarden alvorens zij de aanvragen voorlegde aan de betreffende adviescommissies. 69 Over de codes staat in de algemene voorwaarden het volgende: ▪ beschrijving toepassen van Code Cultural Governance; ▪ beschrijving toepassen van Code Diversiteit & Inclusie; ▪ beschrijving toepassen van Fair Practice Code of uitleg waarom niet. De Adviescommissie Kunstinfrastructuur schrijft in haar voorwoord bij de adviezen dat nagenoeg alle instellingen de Code Cultural Governance beschrijven en hanteren maar zij nog een inhaalslag moeten maken met de Code Diversiteit & Inclusie en de Fair Practice Code.70 De Adviescommissie Musea schrijft in haar voorwoord bij de adviezen met betrekking tot de codes dat veel instellingen blijkens hun visie op de goede weg zijn, maar dat er de komende vier jaar nog grote stappen nodig zijn. In de beoordeling is dit volgens de adviescommissie niet doorslaggevend geweest.71 Kader III: culturele basisinfrastructuur (BIS-regeling) Eens per vier jaar adviseert de Raad voor Cultuur de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) over de toekenning van rijkssubsidies aan bepaalde culturele instellingen.
In 2019 stelde de toenmalige Minister van OCW een extra budget vast en een herziene subsidieregeling om een culturele basisinfrastructuur (BIS) “die meer recht doet aan de samenhang én de diversiteit van het bestel en het publiek” in de hand te werken: de BIS-subsidie.72 De instellingen die hiervoor in aanmerking kwamen zijn de zogenaamde BIS-instellingen. Bij aanvang van deze regeling kwam ook meer nadruk te liggen op het gebied van governance, fair practice, diversiteit en inclusie.73
3.3
Grut & Grutsk LF2028
De provincie wil met de ambitie Grut & Grutsk bijdragen aan een hoogwaardig leef-, vestigingsen verblijfsklimaat in Fryslân en een energiek, levendig cultureel klimaat.
67 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Brief aan de Tweede Kamer, Onderwerp: Aanbieding onderzoek Fair Practice,
19 februari 2020. Betrof motie 32820 nr. 312 - Motie Asscher c.s. over de daadwerkelijke kosten van implementatie van de Fair Practice Code - Nieuwe visie cultuurbeleid, d.d. 4 juli 2019. 68 SiRM. & PPMC i.o.v. Ministerie van OCW. (2020). Gevolgen van het gebruik van de Fair Practice Code. Rijksoverheid. 69 Bijlage 1 bij Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân. 70 Provincie Fryslân, Adviezen Musea en Kunstinfrastructuur 2021-2024. 71 Provincie Fryslân, Adviezen Musea en Kunstinfrastructuur 2021-2024. 72 Raad voor Cultuur. (2020). Advies Culturele basisinfrastructuur 2021-2024. Raad voor Cultuur, p. 9. 73 Raad voor Cultuur. (2020). Advies Culturele basisinfrastructuur 2021-2024. Raad voor Cultuur.
30
Eindrapport – Provincie Fryslân
De provincie wil de ambitie behalen met de volgende uitvoering: ▪ via LF2028 subsidiëren van initiatieven en producties (waaronder blockbusters); ▪ hernieuwde openstelling ticketrisico-regeling; ▪ faciliteren van LF2028 bij de organisatie van het programma Generatie 2028 en de 1e triënnale (2022 met als thema: ‘Leven op de bodem van de zee’) onder meer door samenwerking met team Cultuur en Taal, bij het betrekken van de mienskip (in samenwerking met Streekwurk) en het verbinden van andere provinciale thema’s, zoals circulaire energie en landbouwbeleid; ▪ via LF2028 de mienskip stimuleren om actief bij te dragen en mee te doen; ▪ faciliteren van het kennis- en dialoogprogramma Panorama2028: inwoners, maatschappelijke organisaties en overheden gaan in gesprek over - en werken aan - maatschappelijke opgaven van de Friese regio binnen het kader van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s). Arcadia, LF2028 en de programma’s Generatie 2028 en Panorama 2028. Arcadia is een van de uitwerkingen van Leeuwarden-Fryslân 2028. Arcadia betrof een 100-daags cultureel programma dat plaatsvond in de provincie Fryslân van 6 mei tot en met 14 augustus 2022. 74 Verschillende instellingen organiseerden in kader van Arcadia tentoonstellingen, projecten en uitvoeringen met Fryslân als thema.
Arcadia 2022 zorgde voor 800.000 bezoeken75 en het had 3 grote producties en 10 middelgrote producties.76 Een van de grootste blockbusters was Bosk, dat 400.000 bezoekers trok.77 Arcadia is een van de triënnales die de provincie Fryslân mede organiseerde in kader van LF2028. Deze triënnale is onderdeel van een groter programma, genaamd Generatie 2028, waarin de gemeente Leeuwarden en de provincie Fryslân vormgeven aan Leeuwarden-Fryslân 2028. De provincie stelt hiervoor tussen 2020-2023 jaarlijks € 2 miljoen beschikbaar voor het programma en de organisatie. De provincie financiert binnen het platform De Uitkijkers (voorheen Panorama 2028) verschillende activiteiten. De basis van de activiteiten is de dialoog tussen experts, beleidsmakers en burgers over de thema’s circulariteit, brede welvaart en water.78 Het is onbekend hoeveel deelnemers De Uitkijkers in totaal heeft: de provincie houdt niet bij hoeveel (en de gemeente Leeuwarden ook niet). Wat er met de resultaten van elk project gebeurt is evenmin te achterhalen.
74 Website Arcadia: https://arcadia.frl/over/dit-is-arcadia/, benaderd op 29 juni 2023. 75 Provincie Fryslân, Jaarstukken 2022; Arcadia en de provincie rekenen met bezoeken, niet met bezoekersaantallen. Overigens
hebben Gedeputeerde Staten het in de eindbalans van het bestuursakkoord over 2019-2023 wel over 800.000 bezoekers. Provincie Fryslân. (2022). Einbalâns bestjoersakkoart 2019-2023, Lok op 1. Provincie Fryslân, p, 43-44. 76 Provincie Fryslân. (2022). Einbalâns bestjoersakkoart 2019-2023, Lok op 1. Provincie Fryslân, p, 43-44; Provincie Fryslân, Jaarstukken 2022. 77 Gemeente Leeuwarden, Jaarstukken 2022, p. 23. 78 Website De Uitkijkers: https://deuitkijkers.nl/over-de-uitkijkers/, benaderd op 4 augustus 2023; Gebaseerd op een toelichtende mail van een medewerker van de provincie Fryslân van 4 juli 2023.
31
Eindrapport – Provincie Fryslân
Ticketrisico-regeling De Ticketrisico-regeling was open tussen 17 april 2020 en 30 september 2022 voor producties die opgenomen zijn in de programmering van LF2028, en die plaatsvinden in de periode tot en met 2022. In 2020 is geen gebruik gemaakt van deze regeling, in 2021 voor € 11.000 en in 2022 niet.79 Gedeputeerde Staten lieten de regeling evalueren en besluiten na de vorming van een nieuw bestuur in 2023 of ze met de regeling doorgaan.80 In het evaluatierapport staat het volgende: “Met name in beginfases van een productie is de regeling een nadrukkelijke terugvaloptie en ook een hefboom naar andere subsidieverleners en fondsen. Het belang van de regeling kan niet slechts worden afgemeten aan financiële mutaties in reserve.” 81 In het Bestuursakkoord is de reserve die achter deze Ticketrisico-regeling zat, opgeheven.82
3.4
Ynnovaasje & eksperiment
De provincie wil ruimte houden om in te spelen op ontwikkelingen en doet dat met een stimuleringsregeling voor innovatieve, experimentele en/of interdisciplinaire producties.83 Het doel van deze regeling is te komen tot kwalitatief hoogwaardige, innovatieve en experimentele culturele producties in Fryslân.84 Ze wil dit doen door het volgende te ondernemen: ▪ instellen van de Stimuleringsregeling Innovatie en Experiment voor interdisciplinaire, innovatieve en experimentele producties. Beoordeling vindt plaats door een externe adviescommissie; ▪ deelnemen aan We the North als experimenteerruimte in het Noorden, waar zowel eenmalige als langer lopende financiering mogelijk is. Onder mee via de proeftuin Rijk van Taal, waarbij de meertaligheid van Noord-Nederland een inspiratiebron vormt voor innovatieve en interdisciplinaire culturele producties; ▪ ondersteuning bieden aan het veld bij het binnenhalen van landelijke middelen door het reserveren van cofinancieringsmiddelen voor innovatieve, experimentele en interdisciplinaire projecten (vanwege cofinancieringseis van landelijke fondsen).
Stimuleringsregeling Innovatie en Experiment Met deze regeling bieden Gedeputeerde Staten cultuurmakers en culturele instellingen de mogelijkheid om een cursus te volgen gericht op deskundigheidsbevordering, onderzoek te doen of een pilotproductie te maken om in het culturele veld te experimenteren. De regeling kent twee lijnen: ontwikkeling en uitvoering, waarbij de eerste lijn zich nadrukkelijk richt op de aanloop en
79 Provincie Fryslân, Jaarstukken 2020, 2021 en 2022. 80 Provincie Fryslân, Bestuursrapportage uitvoering begroting 2023 (jan-mei), p. 73. 81 Egbert Bos i.o.v. Provincie Frylân. (2022). Evaluatie Ticket garantiefonds. Opvattingen, overwegingen en suggesties van het veld, p.
1. 82 Provincie Fryslân, Bestuursakkoord Oparbeidzje foar Fryslân, p. 37. 83 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024. Provincie Fryslân. 84
Artikel 1.2 Stimuleringsregeling Cultuur: Ontwikkeling en Innovatie, gewijzigd in juni 2021 en geldend vanaf 1 februari 2022, https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR661051
32
Eindrapport – Provincie Fryslân
voorbereiding van experimenten en innovatie en de tweede op de daadwerkelijke uitvoering ervan (Culturele producties 2022 eerste openstelling). 85 Binnen de eerste lijn zijn in 2022 19 aanvragen gesubsidieerd voor een bedrag van in totaal € 127.658. Binnen de tweede lijn zijn 6 subsidies verstrekt voor in totaal € 175.000.86 In een tweede openstelling is in totaal € 123.000 subsidie verleend. Uit het subsidieregister 2022 is niet in alle gevallen duidelijk welke instelling een subsidie ontvangt in het kader van deze regeling: er staat ‘leeg’ bij aanvrager. De relatie van bepaalde bekostigde cursussen en vernieuwing in de cultuursector is niet altijd helder (een cursus leiderschap in de cultuursector of management van mensen bijvoorbeeld). De Stimuleringsregeling Innovatie en experiment staat momenteel nog open. We the North In We the North werkt de provincie Fryslân met de provincies Drenthe en Groningen en de gemeenten Assen, Emmen, Groningen en Leeuwarden samen om talentontwikkeling een impuls te geven. Onderstaande figuur toont het netwerk van deelnemende culturele instellingen van We the North. Hierin is te zien dat enkele van de instellingen die wij meenamen in onze analyse (het NNO en Het Houten Huis) partner zijn van het project Station Noord 2.0, een project op het gebied van de talentontwikkeling van podiumkunstenaars.
Deelnemende Friese instellingen zijn: Oerol, Tryater, Welcome to the Village, Explore the North, Oranjewoud Festival, Meeuw Jonge Theatermakers. We the North draagt hier voor € 200.000 per jaar aan bij. Verder doet Stichting Keunstwurk via twee lijnen mee aan projecten binnen de popcultuursector.87
Figuur 1: netwerken en projecten We the North (bron: We the North)
85 Website provincie Fryslân: https://www.fryslan.frl/stimuleringsregelingcultuur, benaderd op 29 juni 2023. 86 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2022, Stimuleringsregeling cultuur – Cursus 2022 en Onderzoek en Pilotproject 2022. Het
bedrag is de som van het totaalbedrag van Cursus 2022 (€ 10.158) en Onderzoek en Pilotproject 2022 (€ 117.500). 87 Website We the North, https://www.wethenorth.org/projecten/, benaderd op 26 juni 2023.
33
Eindrapport – Provincie Fryslân
We the North had in 2020 op het gebied van talentontwikkeling onder andere de volgende resultaten in heel Noord-Nederland:88 ▪ Podiumkunsten: 51 opleidingsplekken en begeleidingstrajecten voor beginnende theatermakers (Station Noord 2.0) bij professionele theater- en dansgezelschappen in NoordNederland om in het Noorden hun talenten te ontwikkelen en hun carrières op gang te brengen. ▪ Popcultuur: realisatie van een netwerk voor talentontwikkeling in de popcultuur met opleidingsplekken en begeleidingstrajecten. Up North, interdisciplinaire talentontwikkeling: 32. Hit the North, popmuziek: 27. ▪ Beeldende kunst en vormgeving: realisatie van een talentontwikkelingstraject met 55 opleidingsplekken en begeleidingstrajecten (netwerk de Noordenaars, proeftuin Artists in Space). Deze trajecten worden grotendeels voortgezet. Reserveren van co-financieringsmiddelen voor innovatieve, experimentele en interdisciplinaire projecten De provincie reserveerde budget voor cofinanciering en stelde dit op aanvraag beschikbaar los van de primaire subsidiëring. De provincie lobbyde voor een specifieke uitkering (SPUK-gelden) vanuit het Rijk voor structuurversterking en talentontwikkeling in de regio’s waarin de landelijke BIS-instellingen ondervertegenwoordigd zijn. Op basis hiervan ontving de provincie € 333.000 per jaar van het Rijk.
Daarnaast bracht de provincie in verschillende lobby’s het belang van geografische spreiding van landelijke cultuurmiddelen onder de aandacht.89 Dit oorspronkelijke budget is deels ingezet voor het alsnog subsidiëren van culturele instellingen die in eerste instantie geen of minder subsidie ontvingen.
3.5
Ferhaal van Fryslân
De provincie wil het Ferhaal van Fryslân een nadrukkelijke plek geven in haar culturele bestel. In de nota noemde de provincie een aantal acties om deze doelen te bereiken: ▪ het instellen van een onafhankelijke adviescommissie voor de beoordeling van plannen van musea; ▪ vanuit het toetsingskader dat de adviescommissie hanteert sturen op samenhang, samenwerking en collectietaken. Daarnaast meer focus op samenwerking en de publiekstaken van de musea; ▪ faciliteren en financieren van de museumfederatie;
88
We the North. (2020). Toekomstdocument We the North 2021-2024. We the North, p. 7.
89 Gebaseerd op een toelichtende mail van een medewerker van de provincie Fryslân van 4 juli 2023
34
Eindrapport – Provincie Fryslân
▪
doorontwikkelen van de Kolleksje Fryslân (digitale collectie) in samenwerking met de betrokken instellingen, met het Deltaplan Digitalisering (2014-2019) als belangrijk fundament.
Zoals paragraaf 3.2 al beschreef adviseerde de adviescommissie Musea aanvragen van musea aan de hand van een toetsingskader. Dit kader staat in bijlage 2. Publieksbereik en toegankelijkheid zijn onder andere criteria waarmee de commissie aanvragen beoordeelde. Subsidieverdeling musea Financiering van musea is een van de onderdelen waar de provincie met deze ambitie op inzette. De Friese musea vroegen in totaal afgerond € 21 miljoen aan voor de periode 2021-2024, dit komt neer op gemiddeld € 5,3 miljoen per jaar. Dit bedrag ligt € 4 miljoen boven het totaalbudget van circa € 17 miljoen, dus jaarlijks een miljoen meer dan de beschikbare € 4,3 miljoen per jaar. Het Fries Museum had een aparte status tijdens de beoordeling van de subsidies. Omdat de provincie in de veronderstelling verkeerde dat het Rijk als voorwaarde stelde dat het Fries Museum een bepaald bedrag vanuit de provincie moest krijgen, bleef de hoogte van de subsidie nagenoeg gelijk aan de voorgaande jaren. Het Fries Museum kreeg jaarlijks € 3 miljoen uit hetzelfde budget van alle musea. Hierdoor bleef er voor andere musea € 1,2 miljoen per jaar over, doordat de provincie besloot om geen extra middelen beschikbaar te stellen voor musea en kunstinfrastructuur.
De adviescommissie Musea adviseerde Gedeputeerde Staten om Museum Belvédère het volledig aangevraagde bedrag van € 200.000 per jaar toe te kennen, omdat zij het museum als excellent beoordeelde. Na vaststelling van de adviesbedragen door Gedeputeerde Staten, bleef hierdoor uiteindelijk € 1 miljoen over. 90 Het bedrag dat de provincie in eerste instantie ter beschikking stelde in deze notaperiode was € 4,2 miljoen. Dit was nagenoeg gelijk ten opzichte van de periode voor Nij Poadium, € 4.197.379. Provinciale Staten stelden nadien alsnog financiële middelen beschikbaar voor de musea die in eerste instantie buiten de boot vielen, zoals het Fries Landbouwmuseum. Openluchtmuseum De Spitkeet ontving een subsidie op basis van de subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns voor leefbaarheidsinitiatieven. Uiteindelijk hebben meer musea subsidie van de provincie gekregen ten opzichte van de vorige cultuurperiode. In tabel 4 staan de adviesbedragen per museum naast de bedragen uit de vorige notaperiode en de uiteindelijk toegekende bedragen van de huidige notaperiode. Hieruit wordt duidelijk dat de toegekende bedragen ten opzichte van de vorige notaperiode in sommige gevallen verschillen.91 Nadat Gedeputeerde Staten de adviesbedragen overnamen, kenden zij nog andere incidentele en begrotingssubsidies toe. Deze staan in de laatste kolom.
90 Provincie Fryslân. (2020). Adviezen Musea en Kunstinfrastructuur 2021-2024. Provincie Fryslân, p. 7. 91
Provincie Fryslân. (2020). Adviezen Musea en Kunstinfrastructuur 2021-2024. Provincie Fryslân; Subsidieregisters 2021 en 2022 Fryslân.
35
Eindrapport – Provincie Fryslân
Tabel 4: bedragen musea periode 2021-2024
Museum
Bedrag per jaar vorige notaperiode (€)
Advies per jaar commissie Musea (€)
Toegekende subsidie per jaar (€)92
Toegekende incidentele en begrotingssubsidies (€)
Fries Museum
3.000.000
N.v.t.
3.000.000
Fries Landbouwmuseum
185.000
0
0
200.000 vanuit de regeling Musea (2021) 100.000 per jaar in de periode 20212023 vanuit de regeling Musea In totaal 660.00093 10.344 (2022)94
Fries Scheepvaart Museum
304.400
250.000
250.000
232.500 (2021)95 50.000 per jaar in de periode 2021-2024
Kazemattenmuseum
Niet structureel
0
0
Koninklijke Eise Eisinga Planetarium
Niet structureel
150.000
150.000 samen met Museum Martena voor strategische samenwerking
Maakmuseum Joure
Niet structureel
0
0
Museum Belvédère
Niet structureel
200.000
200.000
Museum DR888
Niet structureel
100.000
100.000
Museum Hindeloopen
Niet structureel
0
0
500.000 (2022)96
Museum Martena
Niet structureel
150.000
150.000 Samen met Koninklijke Eise Eisinga Planetarium voor strategische samenwerking
20.000 (2021)97
Nationaal Modelspoor Museum
Niet structureel
0
Natuurmuseum Fryslân
707.979
500.000
500.000
In totaal 600.000 (2021-2024)
Openluchtmuseum de Spitkeet
Niet structureel
0
0
21.484 (2022)98
* De onderstreepte instellingen hebben wij meegenomen in onze analyse.
92
Provincie Fryslân, Overzicht toegekende bedragen Musea en Kunstorganisaties 2021-2024, Overzicht toegekende bedragen Musea en Kunstorganisaties 2021-2024.pdf (sim-cdn.nl), in het financieel beeld Cultuur van de provincie staan iets hogere bedragen. Dit kan te maken hebben met indexering. 93 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2021, incidentele subsidies 2021 Groen Fryslân. 94 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2022, specifieke uitkering culturele voorzieningen provincies 2021. 95 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2021, €200.000 onder cultuur 2020 en €32.500 onder specifieke uitkering culturele voorzieningen provincies 2020. 96 Provincie Fryslân, Financieel beeld Cultuur 2021-2026, eenmalige bijdrage aan cultuurinstellingen. 97 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2021, Specifieke uitkering culturele voorzieningen provincies 2020. 98 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2022, Middelgrote maatschappelijke initiatieven Regio Noordoost Fryslân 2022 Tender 1.
36
Eindrapport – Provincie Fryslân
De Adviescommissie Musea wees het Fries Landbouwmuseum een plek toe in het provinciale museumbestel. Daarom adviseerde de commissie Gedeputeerde Staten om alsnog andere financiële middelen te vinden ter ondersteuning van dit museum. Enkele musea zoals het Landbouwmuseum kregen alsnog subsidie vanuit bestaand cultuurbudget en andere middelen.99 Bezoekersaantallen musea Te zien in tabel 5 is dat de bezoekersaantallen van musea in 2020 lager liggen dan voor de coronapandemie. Dit zijn cijfers van museumbezoekers van alle musea die zijn aangesloten bij de Museumfederatie Fryslân in het genoemde jaar. In de vorige notaperiode subsidieerde de provincie voor een deel andere musea dan in deze periode. Daarom zijn in tabel 5 alleen de bezoekersaantallen over 2021 en 2022 weergegeven van de musea die de provincie in de huidige notaperiode subsidieert. 100 Deze musea waren in 2021 en 2022 lid van de Museumfederatie Fryslân. Naast de circa 70 leden van de Museumfederatie Fryslân, zijn er nog zo’n 55 musea in Fryslân die niet zijn aangesloten.101 Tabel 5: aantal museumbezoekers provincie Fryslân
Totaal Fryslân102
Door de provincie gesubsidieerde musea in de notaperiode 20212024103
2017
983.640
2018
1.372.890
2019
1.138.849
2020
508.475
2021
575.456
211.986
2022
967.009
359.811
Rijksgelden Naast de provinciale subsidie krijgen enkele instellingen ook subsidie vanuit het Rijk, onder meer via de BIS-regeling (Zie kader I). Instellingen die zich bezighouden met podiumkunsten en geen BIS-subsidie krijgen, kunnen aanspraak maken op middelen uit het Fonds Podiumkunsten. Zes Friese instellingen maakten aanspraak op meerjarige festivalsubsidie vanuit dit fonds, één meerjarige productiesubsidie.104Drie BIS-instellingen in Fryslân krijgen voor de periode 2021-2024 in totaal ongeveer € 2,4 miljoen (zo’n € 600.000 per jaar). Bijlage 6 van onderhavig rapport toont de verdeling van de BIS-gelden in Noord-Nederland.
Provincie Fryslân. (2020). Adviezen Musea en Kunstinfrastructuur 2021-2024. Provincie Fryslân; De motie betrof motie 07 tijdens de behandeling van de Kadernota 2022 op 30 juni 2021; Provincie Fryslân. (2022). Financieel beeld cultuur 2021-2026. Provincie Fryslân. 100 Betreft zowel structurele als incidentele subsidiëring. 101 Gebaseerd op een email van een medewerker van de Museumfederatie Fryslân van 29 augustus 2023. 102 Gebaseerd op een email van een medewerker van de Museumfederatie Fryslân van 29 augustus 2023. De bezoekersaantallen betreffen de aantallen van de bij de federatie aangesloten musea. 103 De cijfers zijn gebaseerd op de openbare jaarverslagen van de provinciaal gefinancierde musea en deels op aanvullende e-mails van de musea. 104 Fonds Podiumkunsten, Adviezen Meerjarige Festivalsubsidies 2021-2024; Fonds Podiumkunsten, Adviezen Meerjarige Productiesubsidies 2021-2024.
37
Eindrapport – Provincie Fryslân
Museumfederatie Fryslân De provincie Fryslân droeg in 2021 en 2022 € 201.000 bij aan de Museumfederatie Fryslân. Op welke manier de provincie de museumfederatie anders dan financieel ondersteunt komt niet naar voren in jaarstukken van de provincie of de Museumfederatie. Kolleksje Fryslân De provincie maakt in Nij Poadium niet duidelijk op welke manier zij de kolleksje Fryslân verder wil doorontwikkelen. Concreet kreeg deze ambitie vorm in het bekostigen van het project Fan de Souder van de Museumfederatie en door aanvullende subsidies voor het Fries Filmarchief. Fan de Souder betreft een project op het gebied van het waarderen van collecties, het verzamelen en vastleggen van kennis en het delen en toegankelijk maken van deze kennis over de collectie. 105
3.6
Sterke Kunstinfrastructuur
Met deze ambitie wil de provincie een sterke kunstinfrastructuur creëren als basis en continue factor voor een bloeiend artistiek klimaat in de provincie Fryslân. De provincie hanteert artistieke kwaliteit als voorwaarde voor maatschappelijke impact als uitgangspunt. De provincie noemde in Nij Poadium de volgende punten om de ambitie te behalen: ▪ organisaties binnen de professionele kunsten in Fryslân faciliteren en ondersteunen in de periode 2021-2024; ▪ via een provinciale, vierjarige subsidieregeling, de regeling Kunst; ▪ toetsing op basis van een helder beoordelingskader door een externe adviescommissie; ▪ adviesaanbod aan culturele spelers (door landelijke deskundigen vanuit het veld); ▪ netwerk-ontwikkeling faciliteren (ook landelijk en internationaal). De onafhankelijke adviescommissie Kunstinfrastructuur is er gekomen. Die beoordeelde de aanvragen van culturele instellingen (musea uitgezonderd) aan de hand van een toetsingskader. Dit kader staat in bijlage 2. Subsidieverdeling Kunstinfrastructuur Culturele instellingen (musea uitgezonderd) vroegen in totaal ongeveer € 24 miljoen aan voor de periode 2021-2024. Dit bedrag ligt ongeveer € 11 miljoen boven het beschikbare budget van € 13 miljoen. Uiteindelijk hebben meer culturele instellingen subsidie van de provincie gekregen dan in de vorige cultuurperiode.
Zoals in de vorige paragraaf ook stond, is het bedrag dat de provincie ter beschikking stelde nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van voor Nij Poadium.106
105 Website Museumfederatie: https://www.museumfederatiefryslan.nl/vakgebieden/fandesouder/, benaderd op 12 oktober 2023. 106
Provincie Fryslân. (2020). Adviezen Musea en Kunstinfrastructuur 2021-2024. Provincie Fryslân, p. 7; gebaseerd op een gesprek met medewerkers van de provincie Fryslân op 22 juni 2023.
38
Eindrapport – Provincie Fryslân
Tabel 6 toont de adviesbedragen per instelling (op het gebied van podiumkunsten en evenementen) naast de bedragen uit de vorige notaperiode. Hieruit wordt duidelijk dat ook deze bedragen ten opzichte van de vorige notaperiode in sommige gevallen verschillen. Tabel 6: Adviesbedragen meerjarige subsidieverlening provincie Fryslân
Culturele instelling
Bedrag per jaar vorige notaperiode (€)
Advies per jaar commissie Kunstinfrastructuur (€)
Toegekende subsidie (€)107
Bevrijdingsfestival Fryslân
26.000
0
45.000 (2022)108
Brave New World Productions
0
0
9.912 (2021)109 50.000 (2022)110
CityProms
50.000
0
200.000 (2021)111
DeDansDivisie
7.700
0
0
De Popfabriek
52.300
100.000
100.000
Explore the North
50.000
100.000
100.000
Fabuch Social Cinema
0
0
Film in Friesland
164.612
165.000
165.000
Fries Straatfestival
50.000
50.000
50.000
Frysk Jeugd Orkest
16.500
30.000
30.000
Friesland Pop
155.000
0
40.000 (2021)112 185.800 (2022)113
Het Achterland
0
100.000
100.000
Illustere Figuren
0
80.000
80.000
Into the Great Wide Open
50.000
50.000
50.000
Ivgi & Greben
0
300.000
300.000
J&M Teaterwurk
0
0
16.022 (2021)114
Jeugddansopleiding Fryslân
25.000
123.000
123.000
Keunstwurk: Zicht op talent
0
0
12.000 (2021)115
Kunstacademie Friesland
50.000
0
191.124 (2021)116 14.300 (2022)117
Kunsthuis SYB
0
30.000
30.000
Kunstmaand Ameland
25.000
0
3.600 (2021)118 10.000 (2022)119
Stichting Media Art Friesland
25.000
100.000
100.000
107
Op basis van Provincie Fryslân, Overzicht toegekende bedragen Musea en Kunstorganisaties 2021-2024, Overzicht toegekende bedragen Musea en Kunstorganisaties 2021-2024.pdf (sim-cdn.nl), tenzij anders aangegeven. 108 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2022, projectsubsidies 2022. 109 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2021, ontwikkeling onderzoek en pilotproject. 110 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2022, uitvoering producties 2021 2e openstelling. 111 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2021, incidentele subsidies 2021 leefbaar Fryslân. 112 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2021, specifieke uitkering culturele voorzieningen provincies 2020. 113 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2022, programmeringsfonds culturele activiteiten, projectsubsidies 2022, specifieke uitkering culturele voorzieningen provincies 2021. 114 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2021, programmeringsimpuls culturele activiteiten. 115 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2021, specifieke uitkering culturele voorzieningen provincies 2020. 116 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2021, specifieke uitkering culturele voorzieningen provincies 2020, uitvoering programma 2021. 117 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2022, specifieke uitkering culturele voorzieningen provincies 2021. 118 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2021, kleine maatschappelijk initiatieven regio Waddeneilanden 2021 tender 3.
119 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2022, specifieke uitkering culturele voorzieningen provincies 2021.
39
Eindrapport – Provincie Fryslân
Meeuw – Jonge Theatermakers
230.100
275.000
275.000
Frysk film en media platform
100.000
200.000
200.000
Cultuurkwartier Sneek
0
0
0
Noord Nederlands Orkest
30.000
70.000
70.000
Noorderlicht
90.000
95.000
95.000
Nootstroom
0
40.000
40.000
Oerol festival
350.000
350.000
350.000
Open Stal
0
25.000
25.000
Oranjewoud Festival
0
100.000
100.000
Peter de Grote festival
0
0
0
Pier21
0
250.000
250.000
Internationaal Kamermuziekfestival Schiermonnikoog
0
35.000
35.000
Sense of Place
0
0
186.025 (2021)120
Simmerdeis
50.000
50.000
50.000
Opera Spanga het Verona van Weststellingwerf
0
120.000
Tyrater
323.000
375.000
375.000
VoorHeen De Gemeente
0
50.000
50.000
Welcome to the Village
50.000
75.000
75.000
120.000
*de onderstreepte instellingen namen wij mee in onze analyse. Het NNO is door drie provincies gesubsidieerd. De beschikkingen hebben wij van alle drie de provincies opgevraagd.
De meest recente cijfers over het aantal bezoeken aan voorstellingen zijn van 2021. Het aantal bezoeken aan voorstellingen ontwikkelde zich als volgt.121 Tabel 7: aantal bezoekers aan voorstellingen (aantal x 1.000)
2017
2018
2019
2020
2021
Theatervoorstellingen
30
40
47
25
-
Muziekvoorstellingen
127
144
134
61
23
Dans- en bewegingsvoorstellingen
16
16
13
8
-
Muziektheatervoorstellingen
42
61
56
23
7
Cabaret- en kleinkunstvoorstellingen
50
60
69
30
12
Bezoeken aan overige voorstellingen
29
33
24
8
4
Totaal
294
354
344
155
58
120 Provincie Fryslân, Subsidieregister 2021, projectsubsidies 2021. 121 Cijfers van 2017 en 2018 komen van CBS StatLine, Professionele podiumkunsten; capaciteit, voorstellingen, bezoekers, regio:
https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/70077NED/table?dl=92372, benaderd op 4 augustus 2023. Deze cijfers zijn op provinciaal niveau, niet per instelling.
40
Eindrapport – Provincie Fryslân
De bezoekersaantallen bij de onderzochte instellingen laten in 2022 wel een stijging zien, maar zijn nog niet op niveau van voor corona. Zie Bijlage 4 voor het aantal bezoekers per onderzochte instelling. Totaalaantallen met betrekking tot evenementen (niet zijnde podiumkunsten) en festivals ontbreken. Bezuiniging cultuur en taal Gedeputeerde Staten zijn voornemens onder meer structureel € 1,6 miljoen bezuinigen op de budgetten voor cultuur en taal.122 Provinciale Staten amendeerden dit voorstel op 29 juni 2022 door de kosten voor de brede kunstinfrastructuur en het Fries voor in elk geval één jaar (2025) te dekken uit de Vrij Aanwendbare Reserve.123 Dit houdt overigens wel in dat na 2025 die bezuiniging alsnog doorgang vindt.
Advies en netwerken Het adviesaanbod bestond uit het organiseren van kennisbijeenkomsten voor de culturele sector waaronder een bijeenkomst over de arbeidsmarkt. Het faciliteren van netwerkontwikkeling kreeg vorm via We The North en een aantal projecten. Die projecten liepen via LF 2028 en via het Erasmus+ project Culture UP met vijf andere Europese landen.124 Het idee bij deze laatste is het uitwisselen van kennis en ervaring.125 Binnen Creative Europe krijgt de provincie de mogelijkheid om door cofinanciering Europees geld binnen te halen voor twee culturele projecten.126
3.7
Monitoring en verantwoording
3.7.1 Monitoring Een monitoringssysteem waarmee de provincie het doelbereik per ambitie bijhoudt is er niet. De provincie laat de stand van zaken op algemeen niveau terugkomen in de jaarlijkse planning- en controlecyclus.127 Gedeputeerde Staten lieten de meerjarige subsidiëring van musea en kunstinfrastructuur tussentijds evalueren.128 Hierin stond dat de regeling in potentie een effectieve bijdrage levert aan de doelen van Nij Poadium en dat de kwaliteit van de aanvragen hoger was dan voorheen. Het uitvoeringsproces zelf was nog niet optimaal ingeregeld, mede doordat de rolverdeling tussen
122 Provincie Fryslân, Voorstel: Provinciale taken, keuzes en consequenties; Zero Based Budgetting fase 2 en Strategisch
Personeelsplan, 17 mei 2022. In het kader van teruggelopen provinciale reserves, zetten Gedeputeerde Staten in op Zero Based Budgeting (ZBB) om zodoende enkele structurele kostenposten te verkleinen en van tijd tot tijd te reflecteren op de provinciale uitgaven.; Provincie Fryslân, Begroting 2023. 123 Amendement 06, aangenomen tijdens de Provinciale Statenvergadering van 29 juni 2022. 124 Gebaseerd op een toelichtende mail van een medewerker van de provincie Fryslân van 4 juli 2023 125 Culture Up - Keunstwurk. 126 Gebaseerd op een toelichtende mail van een medewerker van de provincie Fryslân van 4 juli 2023. Het betreffen de projecten Phone gericht op mensen die tot een taalminderheid behoren, Europese subsidie voor internationaal theaterproject » Tryater en Ulysses ULYSSES Europese Odyssee | BNWP (bravenewworldproducties.com). 127 Provincie Fryslân, Jaarstukken 2022. 128 SIRA Consulting B.V. i.o.v. provincie Fryslân. (2022). Evaluatie subsidieregeling Musea en Kunstinfrastructuur provincie Fryslân. SIRA Consulting B.V.
41
Eindrapport – Provincie Fryslân
provincie en adviescommissies onduidelijk blijkt. Het rapport stelt dat de provincie strategische keuzes moet maken om de subsidieregeling effectiever te maken.129 Het rapport beveelt enkele zaken aan, onder andere om het budget voor musea en kunstinfrastructuur uit te breiden, een nulmeting te doen om inzicht te krijgen in de situatie van subsidiebegunstigden, een onderscheid tussen grote en kleine instellingen te maken binnen of buiten de subsidieregeling en de rol van de provincie ten opzichte van andere overheden te verduidelijken. 130 Bijlage 5 geeft een samenvatting van de conclusies en aanbevelingen uit dit evaluatierapport. Gedeputeerde Staten stuurden het rapport ter informatie naar Provinciale Staten. Die bespraken dit op eigen verzoek tijdens een Statencommissievergadering.131 In de begeleidende brief bij het rapport stond dat Gedeputeerde Staten kennisnamen van de aanbevelingen en in gesprek zullen blijven met het culturele veld over de uitvoering van de meerjarige subsidieregeling.132 Tijdens de Statencommissie deden Gedeputeerde Staten onder andere de toezegging om op de aanbevelingen in te gaan in een vervolgbriefbrief aan Provinciale Staten.
Daarin gaven Gedeputeerde Staten niet aan wat ze met de aanbevelingen gaan doen; ze gaven aan dat ze ”ter voorbereiding op toekomstige besluitvorming, verkennen hoe de uitvoering van een nieuwe regeling verbeterd vorm kan krijgen.” Daarnaast gaven Gedeputeerde Staten aan dat ze “niet alleen de uitvoeringsgerichte aanbevelingen van Sira Consulting mee [nemen], maar ook de verbeterpunten die intern naar voren zijn gekomen na twee jaar binnen de regeling gewerkt te hebben.” Welke punten dit waren specificeren ze niet.133 In haar nota geeft de provincie aan dat ze in een separaat monitoringsplan voorzien van indicatoren en streefwaarden het doelbereik van haar ambities bijhoudt. 134 Een andere tussentijdse evaluatie van de cultuurnota doet een voorstel om voor de nieuwe periode een impactladder te gebruiken om het toekomstige cultuurbeleid te formuleren op het niveau van de beoogde maatschappelijke impact (ambities) en de uit te voeren acties (activiteiten). Daarbij kan zij ook benodigde input meenemen (middelen om ambities te halen, zoals financiële middelen en ambtelijke capaciteit). Bedoeling is dan om het effect van beleid te monitoren (outcome).135 Deze evaluatie is met Gedeputeerde Staten gedeeld, maar gezien het technische, ambtelijke op uitvoering gerichte karakter niet met Provinciale Staten.
Gedeputeerde Staten lieten daarnaast een cultuurparticipatiemonitor opstellen waarin stond in welke mate de inwoners van de provincie Fryslân culturele activiteiten beoefenden of culturele
129 SIRA Consulting B.V. i.o.v. provincie Fryslân. (2022). Evaluatie subsidieregeling Musea en Kunstinfrastructuur provincie Fryslân.
SIRA Consulting B.V. 130 SIRA Consulting B.V. i.o.v. provincie Fryslân. (2022). Evaluatie subsidieregeling Musea en Kunstinfrastructuur provincie Fryslân. SIRA Consulting B.V. 131 Statencommissie van 16 november 2022. 132 Provincie Fryslân, Brief van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten, Onderwerp: Evaluatie subsidieregeling Musea en Kunstinfra, 28 september 2022. 133 Provincie Fryslân, Brief van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten, Onderwerp: Vervolg regeling Musea & Kunstinfrastructuur, 24 februari 2023. 134 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024. Provincie Fryslân, p. 61. 135 Berenschot i.o.v. Provincie Fryslân. (2023) De beammen en de bosk, Tussenevalautie cultuurnota 2021-2024. Berenschot; Gebaseerd op een interview met medewerkers van de provincie Fryslân op 15 juni 2023.
42
Eindrapport – Provincie Fryslân
plekken bezochten afgezet tegen geslacht, leeftijd, opleidingsniveau en woonomgeving. Deze monitor maakt geen expliciete link met de beleidsdoelen van de provincie Fryslân.136
3.7.2 Verantwoording instellingen De provincie keert instellingen meerjarige subsidies jaarlijks als voorschotten uit. De provincie stelt als voorwaarde voor het voorschot voor het volgende jaar dat ze het voortgangsverslag over het voorgaande jaar heeft ontvangen. In 2022 hanteerde de provincie dit daadwerkelijk. Daarbij toetste de provincie of het voortgangsverslag de vereiste elementen bevatte. Een inhoudelijke toets deed zij niet. Voor instellingen werkte dit systeem niet goed, omdat ze het volgende voorschot dan erg laat ontvingen. Om die reden liet de provincie de koppeling tussen voorschot en voortgangsverslag in de beschikkingen van 2023 en 2024 los. 137 De provincie houdt wel jaarlijkse accountgesprekken met de culturele instellingen.
3.8
Provinciale vergelijking
De drie provincies richten hun cultuurbeleid verschillend in. De provincie Groningen heeft achtjarig beleid en een vierjarige uitvoering, Drenthe en Fryslân hebben beide een vierjarig beleid en uitvoering. Groningen en Fryslân verlenen vierjarige subsidies. Drenthe doet dit bij enkele instellingen ook, maar de meeste instellingen krijgen een jaarlijkse subsidie. Groningen en Drenthe zetten in de huidige periode hun beleid uit de voorgaande periode grotendeels voort. In Fryslân is nieuw beleid ingevoerd en dat leidde tot een herverdeling van de financiële middelen voor cultuur. In de provincies Groningen en Fryslân adviseerde een externe adviescommissie Gedeputeerde Staten over de subsidieaanvragen. Gedeputeerde Staten van beide provincies verleenden vervolgens de subsidie. In Drenthe komt de externe adviescommissie uitsluitend in beeld bij incidentele subsidies. Drenthe stelt ook budgetten beschikbaar voor gemeenten om daar culturele activiteiten te organiseren. In Groningen en Fryslân komt dit minder nadrukkelijk naar voren. Een overeenkomst tussen de provincies is dat ze zichzelf als doel stellen om het ‘eigen verhaal’ uit de dragen en hun cultuurbeleid daarop toespitsen. De provincies maken het ‘eigen verhaal’ onderdeel van de beoordeling en instellingen reflecteren erop in hun verantwoording.
In Drenthe moeten instellingen zo mogelijk de vele verhalen van Drenthe vertellen. In Fryslân is het Ferhaal fan Fryslân een provinciale ambitie. De provincie Groningen wil met haar strategie Thuis in Groningen onder meer Groningse kunstenaars voor breed publiek brengen en het Nedersaksisch onderdeel laten zijn van het cultuurbeleid. Geen van de provincies heeft een eigen monitoringssysteem waarmee ze het doelbereik van haar doelstellingen bijhoudt. Wel laten zij evaluaties uitvoeren:
136 Claudia de Graauw Effectmeting & Doelbereik i.o.v. Provincie Fryslân. (2022). Cultuurparticipatie in Fryslân 2022. Provincie
Fryslân. 137 Gebaseerd op een e-mail van een medewerker van de provincie Fryslân van 12 juli 2023.
43
Eindrapport – Provincie Fryslân
▪
▪
▪
De provincie Drenthe liet in de afgelopen notaperiode jaarlijks een cultuurmonitor opstellen om de stand van zaken met betrekking tot de culturele infrastructuur in kaart te brengen. De cultuurmonitors gaven een beeld van waar de Drentse culturele sector voor staat en hoe deze sector waarde creëert. Dit gebeurde aan de hand van vier thema’s (waarden) die in elk rapport consequent terugkomen, uitgesplitst in verschillende onderwerpen. De meest recente gaat over 2020. 138 In 2023 liet de provincie Drenthe een cultuurverkenning ter vervanging van de reguliere cultuurmonitor opstellen.139 De provincie Fryslân liet in 2022 de regelingen Musea en Kunstinfrastructuur tussentijds evalueren. Het rapport gaat in op de bijdrage van de regelingen aan de ambities in de cultuurnota Nij Poadium. Conclusie was dat de regelingen in potentie een effectieve bijdrage aan de doelen van Nij Poadium leveren en dat veel nieuwe spelers onderdeel zijn van de culturele infrastructuur.
Tegelijkertijd stelt de evaluatie dat het uitvoeringsproces nog niet op orde is en dat de provincie strategische keuzes moet maken: wil zij meer nieuwe spelers hebben of wil ze de basis versterken? In beide gevallen beveelt het rapport aan om hier in elk geval voldoende budget voor beschikbaar te stellen en een onderscheid te maken tussen grote (provinciale) instellingen en kleinere (lokale) instellingen.140 De provincie Groningen laat de Kunstraad Groningen haar beleid elke vier jaar evalueren. In de laatste evaluatie, van 2020, concludeerde zij dat de provincie cultuur op waarde schat maar dat de strategieën van de provincie te algemeen zijn en overlap bestaat tussen twee strategieën.141
De provincie Groningen geeft de toepassing van de culturele codes een plek in de beoordeling van meerjarige subsidies voor culturele instellingen. De toepassing van de Code Cultural Governance is een verplichting om voor subsidie in aanmerking te komen. Instellingen moeten de Fair Practice Code toepassen of uitleggen waarom zij die (nog) niet kunnen toepassen. Hetzelfde geldt voor de Code Diversiteit & Inclusie. In Fryslân zijn de codes Culturele Governance en Diversiteit & Inclusie onderdeel van de algemene voorwaarden om in aanmerking te komen voor subsidie. De instellingen die meerjarige subsidiëring van Drenthe ontvangen zijn dezelfde als die van de vorige periode. De beoordeling op basis van onder andere de gedragscodes vond niet plaats. De laatste beoordeling is van 2013-2016 en toen was de Code Cultural Governance een van de codes waaraan instellingen moesten voldoen. De provincie Drenthe besloot bij de totstandkoming van de huidige cultuurnota zich nog niet te committeren aan de Fair Practice Code omdat zij beperkte middelen tot haar beschikking heeft. Bij de andere twee codes stond de provincie Drenthe niet stil in de huidige cultuurnota. Middelen
138 Berenschot i.o.v. Provincie Drenthe. (2022). Cultuurmonitor Drenthe 2017-2020 Editie 4 (informatie over 2020). Berenschot. 139 Berenschot i.o.v. Provincie Drenthe. (2023). Verkenning cultuurbeleid provincie Drenthe richting 2025-2028. Berenschot. 140 SIRA Consulting B.V. i.o.v. provincie Fryslân. (2022). Evaluatie subsidieregeling Musea en Kunstinfrastructuur provincie Fryslân.
SIRA Consulting B.V. 141 Kunstraad Groningen (2020). Op steviger Grond: advies over de aanvragen van de culturele instellingen in de gemeente en provincie Groningen in het kader van de gemeentelijke en provinciale cultuurnota’s 2021-2024. Kunstraad Groningen.
44
Eindrapport – Provincie Fryslân
Tabel 8 toont de jaarlijkse subsidie voor musea, podiumkunsten en evenementen/festivals per provincie.142 Tabel 8: jaarlijkse subsidiebedragen voor meerjarig gesubsidieerde musea, podiumkunsten en evenementen/festivals 2021-2024
Drenthe
Fryslân
Groningen
Podiumkunsten
€ 630.000
€ 4.049.415
€ 855.675
Evenementen en festivals
€ 668.000
Musea
€ 5.647.105
€ 4.891.484
€ 2.139.470
Te zien is dat de provincie Fryslân jaarlijks meer subsidie beschikbaar stelt voor podiumkunsten en evenementen/festivals dan de andere twee provincies. Het bedrag voor musea ligt in Groningen wat lager dan in Drenthe en Fryslân. Wat betreft de financiering door het Rijk, is opvallend dat de provincie Groningen relatief veel BISinstellingen kent ten opzichte van Fryslân en Drenthe. Groningen telt er zeven, Fryslân drie en Drenthe één. De Groningse instellingen krijgen jaarlijks circa € 13,1 miljoen aan BIS-financiering, Fryslân ongeveer € 2,4 miljoen en Drenthe € 1 miljoen. De verdeling van de subsidie over de instellingen in relatie tot de rest van Nederland staat in Bijlage 6 van dit rapport.
3.9 ▪
▪
▪
Samenvattende bevindingen
De provincie Fryslân stelde voor 4 van de 8 ambities ongeveer € 58 miljoen beschikbaar. Hiervan ging € 16,8 miljoen naar musea en € 13 miljoen naar podiumkunsten en evenementen. Een deel van de instellingen kreeg in eerste instantie geen subsidie meer. Later kwamen er vanuit Provinciale Staten ‘reparatiebudgetten’ om dit alsnog ongedaan te maken. Deze reparatiebudgetten kwamen deels uit de budgetten van Nij Poadium en deels uit het begrotingssaldo. De provincie maakte gebruik van twee adviescommissies die adviseerden over de meerjarige subsidiëring van culturele instellingen. Deze adviezen zijn nagenoeg allemaal opgevolgd. Dit leidde ertoe dat enkele instellingen geen subsidie meer ontvingen. Als gevolg van een motie vanuit Provinciale Staten kregen enkele instellingen alsnog (aanvullende) subsidie. De provincie subsidieerde meer instellingen dan voor Nij Poadium. Het bedrag dat zij voor musea, evenementen en podiumkunsten beschikbaar stelde is niet gestegen ten opzichte van de periode voor Nij Poadium (indexatie daargelaten).
142 Alleen de provincie Drenthe onderscheidt in haar cultuurbeleid podiumkunsten en evenementen/festivals. Zij geeft in haar nota
totalen aan van 2021-2024. Wij hebben het jaarlijks bedrag berekend door die totalen te delen door vier. De totstandkoming van het bedrag van Fryslân is som van de toegekende subsidiebedragen en incidentele subsidiebedragen. Omdat enkele instellingen soms elk jaar vanuit meerdere potjes incidentele bedragen hebben gekregen en die bedragen per jaar nogal verschillen, hebben we het gemiddelde genomen van die bedragen. Incidentele bedragen uit één jaar hebben we bij elkaar opgeteld. De totstandkoming van het bedrag met betrekking tot evenementen/festivals en podiumkunsten in Groningen is het optellen van het bedrag van de uitvoerende kunstinstellingen en cultuurpijlers met betrekking tot festivals en evenementen. Het bedrag van musea bestaat uit de aan musea toegekende bedragen plus het bedrag voor het Groninger Museum.
45
Eindrapport – Provincie Fryslân
▪
De Code Cultural Governance, de Code Diversiteit & Inclusie en de Fair Practice Code zijn onderdeel van de algemene voorwaarden van het toetsingskader Kunstinfrastructuur en het toetsingskader Musea waarmee de provincie een eerste schifting maakte van subsidieaanvragen. Daarin staat dat culturele instellingen de Code Cultural Governace en de Code Diversiteit moet toepassen. Instellingen moeten de Code Fair Practice toepassen of uitleggen waarom ze die (nog) niet toepast. De beide adviescommissies geven in hun voorwoorden aan dat instellingen deze codes nog niet volledig toepassen. De provincie monitort niet per ambitie. Wel komen in de jaarlijkse p&c-cyclus op hoofdlijnen de ambities en uitvoering ervan terug. Gedeputeerde Staten lieten de meerjarige subsidiëring monitoren. Hieruit kwamen een aantal aanbevelingen naar voren. Die aanbevelingen zijn nog niet vastgelegd in nieuw beleid. De ervaring met het beleidsproces is overwegend positief. Instellingen zijn op de hoogte over hoe, wat en wanneer de provincie iets van ze verwacht en instellingen kunnen met vragen bij de provincie terecht. Enkele instellingen bemerkten het ontbreken van een rolverdeling tussen gemeente en provincie. De nieuwe systematiek leidt volgens hen tot versnippering van het culturele bestel.
▪ ▪ ▪
▪
Onderstaande tabel toont de inspanningen van de provincie en de resultaten tot nog toe van het cultuurbeleid op het gebied van musea, podiumkunsten en evenementen. Tabel 9: inspanningen en resultaten provinciaal cultuurbeleid
Hoofdambitie: het culturele leven in Fryslân heeft in 2028 de energie en het vermogen die het had ten tijde van LF2018 om Fryslân in beweging te brengen. Fryslân biedt een blijvend vernieuwend podium voor een hoogwaardig en bruisend cultureel klimaat en is hiermee een culturele, maatschappelijke en economische trekker. Verbinding en innovatie via integrale programmalijnen Ambitie
Uitvoering:
Resultaten:
Grut & Grutsk LF2028
▪
▪
▪
▪ ▪
In kader van LF2028 organiseerde de provincie Arcadia. De provincie opende de ticketrisico-regeling voor producties die opgenomen zijn in de programmering van LF2028, en die plaatsvinden in de periode tot en met 2022. Triënnale vond plaats (zie Arcadia 2018 hierboven). De Uitkijkers (voorheen Panorama2028) vond doorgang. De dialogen binnen dit platform gingen over maatschappelijk thema’s binnen drie programmalijnen: circulariteit, brede welvaart en water.
▪ ▪
▪
▪
Omdat onduidelijk is op welke manier cultuur moet bijdragen aan een hoogwaardig leef-, vestigings- en verblijfsklimaat in de provincie en het ontbreken van een monitoringssysteem, zijn resultaten op dat gebied niet bekend. Ditzelfde geldt voor een energiek en levendig cultureel klimaat. Arcadia 2022 zorgde voor 800.000 bezoeken.143 Ticketrisico-regeling dekte in 2021 voor € 11.000 aan producties. Regeling is gesloten en geëvalueerd. In het nieuwe bestuursakkoord (juli 2023) komt de Ticketrisico-regeling niet meer terug. In hoeverre de Ticketrisico-regeling voortvloeide als uitvoering van de strategie is niet helemaal duidelijk. Provincie definieert niet wat ze bedoelt met ‘bijdragen en meedoen van Mienskip’ of waaraan. Geen resultaten bekend hiervan. Maatschappelijk thema’s binnen drie programmalijnen: circulariteit, brede welvaart
143 Arcadia en de provincie rekenen met bezoeken, niet met bezoekersaantallen. Overigens hebben Gedeputeerde Staten het in de
eindbalans van het bestuursakkoord over 2019-2023 wel over 800.000 bezoekers. Provincie Fryslân. (2022). Einbalâns bestjoersakkoart 2019-2023, Lok op 1. Provincie Fryslân, p, 43-44.
46
Eindrapport – Provincie Fryslân
en water onderdeel van discussie. Hoeveel deelnemers is onbekend en de link tussen cultuur en die thema’s ontbreekt. Wat de bijdrage van een discussie over die thema’s aan deze strategie is, is daarom niet bekend. Ynovaasje & eksperimint
▪ ▪
▪
▪
De Stimuleringsregeling Innovatie en Experiment is opengesteld. De provincie werkt samen met noordelijke overheden in We the North aan talentontwikkeling via verschillende projecten. De provincie reserveerde, los van de primaire subsidiëring, budget voor cofinanciering en stelde dit op aanvraag beschikbaar. De provincie lobbyde voor een specifieke uitkering (SPUKgelden) vanuit het Rijk voor structuurversterking en talentontwikkeling in de regio’s waarin de landelijke BISinstellingen ondervertegenwoordigd zijn.