1.3.2 Noordelijke Rekenkamer - Provinciaal Cultuurbeleid Eindrapport Fryslân

Fryslân | 2024

Achter de coulissen

Een onderzoek naar cultuurbeleid in de provincie Fryslân

Achter de coulissen Een onderzoek naar het cultuurbeleid in de provincie Fryslân

1

Opstellers

Anke Pietersma & Sieger Veenstra

Portefeuillehouder

Anneke Beukers

Datum

11 januari 2024

Eindrapport – Provincie Fryslân

Inhoud Voorwoord .......................................................................................................................... 4 Aanleiding en vraagstelling .................................................................................................. 6 Conclusies ........................................................................................................................... 7 Aanbevelingen ....................................................................................................................10 1.

Aanleiding en vraagstelling ...................................................................................12

1.1 1.2 1.3

Aanleiding en vraagstelling ........................................................................................... 12 Onderzoeksaanpak en -afbakening ............................................................................... 13 Leeswijzer...................................................................................................................... 14

2.

Het Friese cultuurbeleid ........................................................................................15

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

Inleiding......................................................................................................................... 15 Provinciaal cultuurbeleid............................................................................................... 15 Grut & Grutsk LF2028 ................................................................................................... 17 Ynnovaasje & eksperiment............................................................................................ 19 Ferhaal fan Fryslân ........................................................................................................ 21 Sterke kunstinfrastructuur als basis voor een bloeiend artistiek klimaat ...................... 22 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 23

3.

Resultaten ............................................................................................................26

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9

Inleiding......................................................................................................................... 26 Beschikbare middelen en beoordeling aanvragen ........................................................ 26 Grut & Grutsk LF2028 ................................................................................................... 30 Ynnovaasje & eksperiment............................................................................................ 32 Ferhaal van Fryslân ....................................................................................................... 34 Sterke Kunstinfrastructuur ............................................................................................ 38 Monitoring en verantwoording ..................................................................................... 41 Provinciale vergelijking.................................................................................................. 43 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 45

4.

Provinciale coronamaatregelen .............................................................................49

4.1 4.2 4.3

Inleiding......................................................................................................................... 49 Maatregelen tijdens de coronapandemie ..................................................................... 49 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 51

Bronnenlijst ........................................................................................................................52 Bijlage 1: Lijst met geïnterviewde personen .........................................................................54 Bijlage 2: Beoordelingscriteria cultuursubsidieregeling Fryslân .............................................55 Toetsingskader Kunstinfrastructuur ............................................................................................. 55 Toetsingskader Musea.................................................................................................................. 60

2

Eindrapport – Provincie Fryslân

Bijlage 3: PDCA-cyclus subsidieverleningsproces ..................................................................64 Bijlage 4: Doelen en resultaten culturele instellingen ...........................................................68 Bijlage 5: Samenvatting Evaluatierapport Subsidieregeling Musea en Kunstinfrastructuur provincie Fryslân.................................................................................................................84 Bijlage 6: Verdeling BIS-gelden ............................................................................................87 Bijlage 7: De 8 ambities uit Nij Poadium ..............................................................................90 Bijlage 8: Onderzoeksfasen .................................................................................................93 Bijlage 9: Bestuurlijke reactie Gedeputeerde Staten van Fryslân...........................................94

3

Eindrapport – Provincie Fryslân

Voorwoord De Noordelijke Rekenkamer probeert in haar onderzoeksprogramma alle beleidsterreinen recht te doen. Onderzoek naar cultuurbeleid hebben we de laatste jaren niet gedaan en alleen al daarom werd dat weer eens tijd. Daar komt bij dat de cultuursector in de hectische coronatijd zwaar getroffen werd. Goede aanleidingen om het provinciale cultuurbeleid te evalueren. Om het onderzoek behapbaar te houden, hebben we ons gericht op die onderdelen van het beleidsterrein waar de provincie relatief veel beleidsvrijheid heeft: musea, podiumkunsten en evenementen. De wettelijke taken van provincies op het gebied van cultuur bleven daardoor buiten beschouwing. We beseffen dat dit besluit hier en daar tot teleurstelling heeft geleid. Wellicht iets om in de toekomst aandacht aan te besteden. Deze afbakening had het voordeel, dat we dit onderzoek kunnen presenteren op het moment van politieke en bestuurlijke discussies over het cultuurbeleid voor de komende jaren. In dit rapport verkennen we de doelen van het cultuurbeleid en evalueren we - conform onze taak als rekenkamer - de doeltreffendheid van het geformuleerde beleid. Helaas is die vaak niet vast te stellen, doordat de provincies niet concreet formuleren wat ze willen en vervolgens ook niet stelselmatig de resultaten van hun beleid in kaart brengen.

Dat is niet alleen spijtig voor de beleidsmakers, de Statenleden en Gedeputeerde Staten, maar ook voor de culturele organisaties die uitvoering geven aan het beleid. Onze aanbevelingen gaan over hoe evaluatie in de toekomst zou kunnen plaatsvinden. De doeltreffendheid van de coronahulp was echter wel vast te stellen. Tijdens ons onderzoek bleek uit documentatie en uit de interviews met betrokkenen dat de sector nog steeds kampt met tegenvallende bezoekersaantallen, prijsstijgingen en veranderende wet- en regelgeving aangaande fatsoenlijke betaling en eerlijke arbeidscontracten. Die ontwikkelingen leiden ertoe dat provincies voor moeilijke keuzes staan. Voor u een lastige situatie, maar ook voor de makers en uitvoerders een spannende tijd. Met dit onderzoek en rapport beogen wij handvatten te bieden om goede keuzes te maken. We danken de gesprekspartners voor de bereidwilligheid onze vragen te beantwoorden. Namens de Noordelijke Rekenkamer, Anneke Beukers

Linze Schaap

Voorzitter

Secretaris-directeur

4

Eindrapport – Provincie Fryslân

Erratum In paragraaf 3.8 staat dat de provincie Drenthe jaarlijks € 1 miljoen aan BIS-financiering van het Rijk ontvangt. Dit bedrag klopt niet: zij ontvangt jaarlijks € 250.000. De rekenkamer biedt excuses aan voor deze fout.

5

Eindrapport – Provincie Fryslân

Aanleiding en vraagstelling De provincie Fryslân heeft op het gebied van cultuur enkele taken die voortvloeien uit de wet: kunst- en cultuureducatie, bibliotheekwerk instandhouding van historische provinciearchieven, monumenten, cultuurhistorie restauratie van rijksmonumenten, archeologie en werelderfgoed. Daarnaast stimuleert de provincie op verschillende manieren musea, podiumkunsten en culturele evenementen. Hierin heeft zij enige beleidsvrijheid. De provincie Fryslân heeft haar culturele ambities vastgelegd in de cultuurnota Nij Poadium 20212024. De hoofdambitie1 van het Friese provinciaal cultuurbeleid is: “Bloeiend cultureel leven met de energie en het vermogen om Fryslân in beweging te blijven brengen.”2 De provincie werkt deze hoofdambitie uit in twee beleidslijnen en acht deelambities. De provincie heeft vele manieren waarop zij haar cultuurbeleid uitvoert, zoals samenwerken en samenwerking bevorderen, partijen bij elkaar te brengen, processen op gang te brengen en faciliteren van cultuur(beleving). Het belangrijkste instrument is het verstrekken van subsidie aan culturele instellingen. In 2020 trof de COVID-19-pandemie (hierna: coronapandemie) ook de cultuursector. Als gevolg van de verschillende lockdowns en andere maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus viel de cultuursector stil en verdween een groot deel van de inkomsten.

Om de cultuursector lucht te bieden, trof de provincies maatregelen om de cultuursector (financieel) te ondersteunen. Met dit onderzoek brachten we in kaart op welke manier het cultuurbeleid van de provincie Fryslân – het subsidiebeleid in het bijzonder – bijdraagt aan de provinciale culturele doelstellingen. We keken specifiek naar musea, podiumkunsten en evenementen. Daarnaast onderzochten we op welke manier de provincie culturele instellingen ondersteuning bood tijdens de coronapandemie. In dit onderzoek stond de volgende vraag centraal: Hoe doeltreffend is het cultuurbeleid van de provincies in het algemeen en wat was het effect van specifieke maatregelen genomen in de periode van corona?

1

In de nota noemt de provincie dit ‘totaalambitie’.

2 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân.

6

Eindrapport – Provincie Fryslân

Conclusies De hoofdconclusie van het onderzoek is de volgende: Het Friese cultuurbeleid is abstract en algemeen geformuleerd en niet altijd goed afgebakend (zie ook de beantwoording van deelvraag 2). Doelstellingen zijn niet evalueerbaar en daardoor is vaststellen van doelbereik niet mogelijk: resultaten zijn niet goed aan de doelstellingen te koppelen. De doeltreffendheid van het beleid is hierdoor grotendeels niet na te gaan. Het beleid is doeltreffend op het gebied van het uitdragen van het Ferhaal van Fryslân door culturele instellingen, mede doordat dit een vereiste is voor instellingen om subsidie te ontvangen. Een link tussen de totaalambitie, de beleidslijnen en de deelambities maakt de provincie niet. 3 Een monitoringssysteem waarmee de provincie het doelbereik bijhoudt ontbreekt. Daarnaast vraagt de provincie niet gericht bij (alle) instellingen naar gegevens om doelbereik na te kunnen gaan. Met de coronamaatregelen zorgde de provincie ervoor dat een aantal provinciaal gesubsidieerde instellingen voldoende middelen hadden om te blijven bestaan en medewerkers te behouden. De provincie heeft tot dusver geen maatregelen getroffen voor instellingen om de stijgende kosten door externe ontwikkelingen na corona zoals inflatie te compenseren. Het budget van de provincie voor cultuur was nagenoeg gelijk aan de vorige notaperiode (20172020).

Met de huidige nota ligt de focus op het toelaten van nieuwe spelers tot de provinciale subsidie. Gevolg was dat de provincie hetzelfde bedrag onder meer instellingen moest verdelen waardoor een deel van de instellingen minder kreeg. Enkele instellingen kregen geen subsidie meer. Provinciale Staten stelden incidentele ‘reparatiebudgetten’ beschikbaar om die instellingen alsnog te voorzien van subsidie. Hieronder geven wij gedetailleerder antwoord op de deelvragen van het onderzoek: per deelvraag eerst het korte antwoord en daaronder een toelichting. Houd bij het lezen van de resultaten voor ogen dat de huidige notaperiode nog loopt. 1.

Wat is het cultuur(subsidie)beleid van de provincie Fryslân en hoe wordt dit beleid uitgevoerd? Welke rol hebben culturele instellingen in dit beleid?

De provinciale hoofdambitie en de deelambities op het gebied van cultuur staan beschreven in Nij Poadium 2021-2024. Het belangrijkste instrument van het Friese cultuurbeleid is het verstrekken van subsidie. De provincie Fryslân subsidieert culturele instellingen meerjarig. In de huidige notaperiode subsidieert ze een aantal instellingen die in de vorige notaperiode ook subsidie ontvingen, maar ook een aantal nieuwe. Het gevolg van de subsidiëring van die nieuwe

3

Met ‘de provincie’ bedoelen wij Gedeputeerde en Provinciale Staten gezamenlijk. Wanneer we alleen Gedeputeerde Staten of Provinciale Staten bedoelen, specificeren we dat in de tekst.

7

Eindrapport – Provincie Fryslân

spelers had tot gevolg dat een aantal instellingen geen of minder subsidie ontvingen. Dit compenseerde de provincie deels met incidentele subsidies uit het cultuurbudget en andere budgetten. De externe adviescommissie Kunstinfrastructuur en de adviescommissie Musea beoordeelden de subsidieaanvragen en adviseerden de provincie over de te nemen besluiten hierover. Hiervoor hanteerden ze elk een eigen toetsingskader. Binnen het programma We the North, werkt de provincie Fryslân samen met de provincies Groningen en Drenthe en de gemeenten Assen, Emmen, Leeuwarden en Groningen samen aan onder meer talentontwikkeling. 2.

In hoeverre en op welke manier draagt het provinciale cultuur(subsidie)beleid bij aan het behalen van de culturele doelstellingen?

De totaalambitie van de provincie is: “Het culturele leven in Fryslân heeft in 2028 de energie en het vermogen die het had ten tijde van LF 20218 om Fryslân in beweging te brengen. Fryslân biedt een blijvend vernieuwend podium voor een hoogwaardig en bruisend cultureel klimaat en is hiermee een culturele, maatschappelijke en economische trekker.” De provincie heeft acht deelambities verdeeld over twee beleidslijnen.4 Een link met de visie ontbreekt. Een monitoringssysteem dat zicht houdt op de voortgang van de doelbereiking van de totaalambitie en deelambities is er niet. Hierdoor is geen zicht te krijgen op hoe het cultuurbeleid bijdraagt aan het behalen van de Friese culturele doelstellingen. Met de ambitie Grut & Grutsk LF 2028 wil de provincie bijdragen aan een hoogwaardig leef-, vestigings- en verblijfsklimaat in Fryslân en een energiek, levendig cultureel klimaat. Wanneer sprake is van een energiek en levendig cultureel klimaat, maakt de provincie niet duidelijk. Daarnaast is onduidelijk op welke manier cultuur daaraan moet bijdragen, daar de uitwerking ontbreekt. De provincie wil met de ambitie Ynnovaasje & eksperiment vernieuwing in de culturele sector stimuleren en innovatieve, experimentele en interdisciplinaire initiatieven inzetten als aanjager bij het werken aan maatschappelijke vraagstukken.

Door instellingen te subsidiëren die eerder niet gesubsidieerd werden, veranderde de culturele infrastructuur van de provincie. Het is echter niet duidelijk of dat veranderde aanbod ook daadwerkelijk een vernieuwing betreft ten opzichte van het aanbod in de eerdere notaperiode. Gegevens hierover zijn er niet. Het is onduidelijk hoe culturele initiatieven als aanjager van maatschappelijke verandering moeten fungeren. Bepaalde maatschappelijke thema’s komen wel naar voren in culturele producties. In de toetsingskaders van de externe adviescommissies is vernieuwing opgenomen en ingediende plannen behorend bij de subsidieaanvragen zijn hierop getoetst.

4

Wij onderzochten in de provincie Fryslân ambitie 1, 2, 5 & 6. Die vallen binnen onze onderzoeksafbakening. Zie paragraaf 1.2 van onderhavig rapport voor een uitgebreide uitleg hierover.

8

Eindrapport – Provincie Fryslân

Met de ambitie Ferhaal van Fryslân wil de provincie dit verhaal een plek geven in haar culturele bestel en uitdragen aan het publiek. De provincie stelde expliciet in de nota en haar toetsingskaders dat musea moesten bijdragen aan het verspreiden van dit verhaal. Dat doen musea ook en daarmee is het zichtbaar in de gehele provincie. Hier is sprake van doeltreffendheid. De ambitie Sterke kunstinfrastructuur als basis voor een bloeiend artistiek klimaat beoogt een sterke infrastructuur te creëren als basis en continue factor voor een bloeiend artistiek klimaat in de provincie. Op welke wijze de uitvoering van deze ambitie daadwerkelijk bijdraagt aan een sterke infrastructuur en wanneer sprake is van een sterke basis, is onduidelijk. Waarom musea niet vallen onder ‘een sterke kunstinfrastructuur’ is niet bekend. Wanneer sprake is van een bloeiend artistiek klimaat legt de provincie niet nader uit. 3.

Op welke manier dragen de culturele instellingen bij aan het behalen van de provinciale doelstellingen?

Culturele instellingen voeren het beleid uit. Zij bieden cultuur aan en dragen op die manier bij aan de ambities van de provincie. De Adviescommissies Musea en Kunstinfrastructuur toetsten vooraf of instellingen bijdroegen aan de ambities in de cultuurnota. Instellingen krijgen in hun beschikking prestatie-eisen. Verantwoording geschiedt door een subsidievaststelling (zie verderop). Hierbij gaat de provincie niet expliciet in op de vraag of de bijdrage van de instelling aan de invalshoeken of accenten voldoende is. Eenmaal stelde de provincie het uitbetalen van het voorschot voor het volgende jaar afhankelijk van het aanleveren van een voortgangsverslag, maar omdat dit voor instellingen niet goed werkte, liet ze dit los. Instellingen moeten voldoen aan de Code Cultural Governance en de Code Diversiteit & Inclusie. Deze codes zijn onderdeel van de algemene voorwaarden van de provincie om in aanmerking te kunnen komen voor een subsidie. Ze komen niet terug in de geformuleerde ambities. De Adviescommissie Musea geeft aan dat er met betrekking tot de Code Diversiteit & Inclusie nog grote stappen nodig zijn. Deze adviescommissie adviseert het provinciaal bestuur in de nabije toekomst als voorwaarde te stellen dat instellingen de Code Diversiteit & Inclusie en de Fair Practice Code moeten toepassen om in aanmerking te komen voor financiële ondersteuning.

De Adviescommissie Kunstinfrastructuur heeft de codes meegenomen in de weging. 4.

Welke maatregelen nam de provincie Fryslân in de coronaperiode ten aanzien van de culturele sector en wat was het effect van deze maatregelen?

Tijdens de coronapandemie stelde de provincie Fryslân een subsidie beschikbaar aan provinciaal gesubsidieerde instellingen. Daarnaast gaf ze coulance op de prestatie-eisen van die instellingen. Hiermee kwamen die instellingen de coronapandemie door. Volgens de geïnterviewde instellingen was de steun van de provincie voldoende in de periode van corona. In die zin is er sprake van effectief provinciaal coronabeleid. Probleem dat zich nu voordoet is dat instellingen

9

Eindrapport – Provincie Fryslân

te maken hebben met prijsstijgingen door externe ontwikkelingen die na corona de kop op staken. Instellingen ervaren dat de provincie de bezoekersaantallen die lange tijd niet op het niveau van voor corona waren, de hoge inflatie en gestegen loonkosten in de periode na corona onvoldoende mee heeft genomen in maatregelen. Daar komt bij dat het Rijk veel nadruk legt op de verschillende gedragscodes voor de cultuursector, waaronder de Fair Practice Code. De Fair Practice Code behelst meer dan alleen conform cao betalen. Deze code zal zorgen voor hogere personeelskosten. De provincie heeft tot dusver geen maatregelen getroffen voor instellingen om de stijgende kosten door externe ontwikkelingen na corona zoals inflatie te compenseren.

Aanbevelingen Aanbeveling 1: Provinciale Staten, stel een visie vast met evalueerbare kwalitatieve en kwantitatieve doelstellingen. Gedeputeerde Staten, maak in de uitvoering het verband duidelijk tussen de subsidiëring van culturele instellingen en de provinciale visie en doelstellingen. Enkele in het cultuurbeleid geformuleerde doelstellingen kennen op dit moment geen uitwerking of duiding, zoals dat innovatieve, experimentele en interdisciplinaire (culturele) initiatieven als aanjager worden ingezet bij het werken aan maatschappelijke vraagstukken of het creëren van een bloeiend artistiek klimaat. Zorg voor concrete uitwerking hiervan, opdat er verband tussen de visie en doelstellingen is. Aanbeveling 2: Gedeputeerde Staten, richt een systeem in om structureel te monitoren op de mate van realisering van de doelstellingen. Vraag van instellingen de hiervoor relevante gegevens. Informeer Provinciale Staten hierover op een daarvoor geëigend moment en op bij de cultuursector passende wijze. Vraag van instellingen die een subsidie ontvangen dat ze expliciet ingaan op hun bijdrage aan de provinciale doelstellingen. Toets niet alleen bij de subsidieaanvraag vooraf of instellingen bijdragen daaraan.

Ga in een later stadium (bijvoorbeeld bij de susbidievaststelling en/of in een jaarlijks gesprek) na wat de voortgang van de bijdrage van culturele instellingen is aan de provinciale doelstellingen op basis van een gerichte uitvraag (in de jaarverslagen). Maak bij samenwerkingsverbanden, zoals We the North, duidelijk op welke manier de samenwerking bijdraagt aan de doelstellingen. De jaarverslagen kunnen de basis vormen voor een deel van de monitoring. Daarnaast kunnen aanvullende (monitorings)gesprekken aanvullende kwalitatieve infomatie opleveren. Aanbeveling 3: Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten, maak een afgewogen keuze – gelet op de prijsstijgingen en het respecteren van de gedragscodes – over het toekennen van budget aan

10

Eindrapport – Provincie Fryslân

culturele instellingen: verstrek voldoende financiële middelen voor instellingen om het huidige aanbod aan te houden of accepteer dat er minder aanbod is en stel de ambities bij. Het realiseren van doelstellingen, het compenseren van prijsstijgingen en het toepassen van gedragscodes betekent dat bij gelijk aanbod het budget omhoog moet. Geen extra budget kan ertoe leiden dat het culturele aanbod verschraalt. Culturele instellingen krijgen door onder meer de uitrol van gedragscodes in de cultuursector te maken met nog meer stijgende kosten. Maak hier als provincie werk van. Als gevolg van het toelaten van nieuwe spelers in het provinciaal culturele bestel treedt versnippering op bij gelijkblijvend cultuurbudget. Maak hierin een bewuste keuze passend bij de te realiseren doelen.

11

Eindrapport – Provincie Fryslân

1. Aanleiding en vraagstelling 1.1

Aanleiding en vraagstelling

De provincie heeft op verschillende manieren een rol binnen het cultuurbeleid. Enerzijds heeft zij taken die voortvloeien uit de wet: kunst- en cultuureducatie, bibliotheken, instandhouding van historische provinciearchieven, monumenten, cultuurhistorie, restauratie van rijksmonumenten zijn onderwerpen die een wettelijke grondslag kennen. Anderzijds stimuleert de provincie op verschillende manieren musea, podiumkunsten en culturele evenementen. Hierin heeft zij enige vrijheid. De drie Noordelijke provincies hebben ieder eigen doelen en ambities met betrekking tot cultuur en erfgoed. Zij werken ook samen, onder meer in het cultuurprogramma ‘We the North’. 5 De provincies proberen op verschillende manieren cultuur(beleving) mogelijk te maken. Zij stimuleren cultuur door partijen bij elkaar te brengen, samenwerking te bevorderen, processen op gang te brengen en te faciliteren.6 Het verstrekken van subsidies is echter de belangrijkste manier waarop provincies culturele plannen mogelijk maken: alle drie de provincies hebben een subsidieprogramma voor culturele instellingen.7 In 2020 werd (onder meer) de cultuursector hard getroffen door de gevolgen van de COVID-19pandemie (hierna: coronapandemie). Als gevolg van de verschillende lockdowns en andere maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus viel de cultuursector stil en verdween een groot deel van de inkomsten.

8 Om de cultuursector lucht te bieden, troffen de provincies maatregelen om de cultuursector (financieel) te ondersteunen. Het doel van dit onderzoek is het in kaart brengen van de wijze waarop het cultuurbeleid van de provincies – en dan het subsidiebeleid in het bijzonder - bijdraagt aan de culturele doelstellingen. Daarnaast bezien we op welke manier de provincies culturele instellingen ondersteuning boden tijdens de coronapandemie. In dit onderzoek staat de volgende vraag centraal:

5 We the North. (2021). Toekomstdocument We the North 2021-2024. We the North. 6 Zie de cultuurnota’s van de drie Noordelijke provincies: Provincie Drenthe, Cultuurnota 2021-2024; Provincie Fryslân. (2020). Nota

Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân; Provincie Groningen, Strategisch beleidskader cultuur 2021-2028. 7 Zie de cultuurnota’s van de drie Noordelijke provincies: Provincie Drenthe, Cultuurnota 2021-2024; Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân; Provincie Groningen, Strategisch beleidskader cultuur 2021-2028. 8 Raad voor Cultuur. (2020). Onderweg naar overmorgen: naar een wendbare en weerbare culturele en creatieve sector. Raad voor Cultuur.

12

Eindrapport – Provincie Fryslân

Hoe doeltreffend is het cultuurbeleid van de provincies in het algemeen en wat was het effect van specifieke maatregelen genomen in de periode van corona?

De onderzoeksvraag valt uiteen in de volgende deelvragen: 1. Wat is het cultuur(subsidie)beleid van de provincies en hoe wordt dit beleid uitgevoerd? Welke rol hebben culturele instellingen in dit beleid? 2. In hoeverre en op welke manier draagt het provinciale cultuur(subsidie)beleid bij aan het behalen van de culturele doelstellingen? 3. Op welke manier dragen de culturele instellingen bij aan het behalen van de provinciale doelstellingen? 4. Welke maatregelen namen de provincies in de coronaperiode ten aanzien van de culturele sector en wat was het effect van deze maatregelen?

1.2

Onderzoeksaanpak en -afbakening

Dit onderzoek spitst zich toe op de doeltreffendheid van het cultuurbeleid. We gaan in op de doelen en de instrumenten en middelen om die doelen te bereiken. We kijken ook specifiek naar het meerjarige subsidieverleningsproces. Wij gaan ervan uit dat een adequate uitwerking van beleidsdoelen en een goed ingeregeld subsidieverleningsproces bijdragen aan de doeltreffendheid van het provinciale cultuurbeleid. Het coronabeleid van de provincie krijgt ook een plek in het onderzoek. We onderzochten wat provincies deden om de impact van corona te verminderen en of dit effectief is geweest. Tot slot vroegen wij instellingen naar hun ervaring met de provincie, het aanvraagproces voor subsidie en de provinciale coronamaatregelen.

1.2.1 Aanpak We hebben uiteengezet wat het cultuurbeleid van de provincie is, dus wat de provinciale doelen op het gebied van cultuur zijn en met welke middelen ze die wil bereiken. Verder hebben we in kaart gebracht wat de provincie deed om haar doelen te bereiken en wat daarvan de resultaten waren, voor zover gegevens over deze resultaten voorhanden waren. We keken ook naar de maatregelen die de provincie trof ten tijde van de coronapandemie. Het analyseren van informatie uit (beleids)documenten zoals cultuurnota’s en uitvoeringsprogramma’s waarin het cultuurbeleid en de doelbereiking daarvan werd beschreven, droeg bij aan de beantwoording van alle deelvragen. Verder hebben we informatie voor de beantwoording gekregen uit interviews met vertegenwoordigers van culturele instellingen en provinciale medewerkers op het gebied van cultuurbeleid. De beantwoording van de derde deelvraag is grotendeels gebaseerd op interviews met culturele instellingen en stukken zoals subsidiebeschikkingen, meerjarenplannen en jaarverslagen. We analyseerden in hoeverre uit de beschikkingen naar voren komt of, en zo ja hoe instellingen bijdragen aan de provinciale cultuurdoelstellingen.

13

Eindrapport – Provincie Fryslân

Voor de analyse van het coronabeleid hebben we gebruik gemaakt van beleidsstukken op dit gebied en de verdeling van de coronagelden van de provincie. Verder hebben we instellingen specifiek gevraagd naar hun ervaring met de provinciale coronamaatregelen en of die maatregelen afdoende waren.

1.2.2 Afbakening Er zijn onderwerpen waar de provincie relatief veel beleidsvrijheid heeft en onderwerpen die meer wettelijke taakuitvoering betreffen. De drie Noordelijke provincies maken in hun cultuurnota’s (en voor Groningen het uitvoeringsprogramma ervan) een onderscheid tussen beleidsvrijere onderwerpen zoals musea en kunsten enerzijds en anderzijds onderwerpen die voortvloeien uit wettelijke taken: kunst- en cultuureducatie, bibliotheken, instandhouding van historische provinciearchieven, monumenten, cultuurhistorie, restauratie van rijksmonumenten. Wij hebben in het onderzoek gekeken naar musea, podiumkunsten en evenementen omdat de provincie op deze vlakken de meeste beleidsvrijheid heeft. De provincie kan op deze terreinen eigen keuzes maken en daardoor zijn hierop de meeste verschillen tussen provincies te verwachten. Erfgoedinstellingen die tevens fungeren als museum onderzochten wij ook. Wij hebben gekeken naar de meerjarige subsidiëring van culturele instellingen. Incidentele regelingen lieten we grotendeels buiten beschouwing om het onderzoek behapbaar te houden. Daar waar relevant lichtten we ze wel toe. Wij kozen de periode 2021-2024 als onderzoeksperiode. Die komt overeen met de looptijd van het huidige uitvoeringsprogramma van de cultuurnota. Van negen Friese instellingen vroegen wij de subsidieaanvraag op en de subsidiebeschikking.

We hebben een (willekeurige) selectie van grote en kleine instellingen gemaakt op het gebied van musea, podiumkunsten en evenementen om een zo volledig mogelijk beeld van hun inspanningen, resultaten en ervaringen. Onder de instellingen waren ook enkele die van meerdere provincies subsidie ontvingen (met een asterisk aangegeven in onderstaande opsomming). Omdat de provincie Fryslân haar subsidieproces gewijzigd heeft ten opzichte van de vorige periode, hebben we ook enkele instellingen gesproken die (in eerste instantie) geen subsidie kregen (cursief weergegeven in onderstaande opsomming). In Fryslân ging het om de volgende instellingen: Fries Landbouwmuseum, Fries Museum, Het Houten Huis*, Illustere Figuren, Kazemattenmuseum, Museum Belvédère, Noord-Nederlands Orkest*, Openluchtmuseum De Spitkeet en Stichting Befrijdingsfestival Fryslân

1.3

Leeswijzer

Hoofstuk 2 gaat in op het cultuurbeleid van de provincie. Hoofdstuk 3 beschrijft de resultaten en in hoofdstuk 4 komen de provinciale coronamaatregelen aan bod.

14

Eindrapport – Provincie Fryslân

2. Het Friese cultuurbeleid 2.1

Inleiding

De manier waarop provincies hun cultuurbeleid invullen, verschilt per provincie. Ze hebben elk eigen regelingen maar werken op bepaalde fronten ook samen. Dit hoofdstuk gaat in op het cultuurbeleid van de provincie Fryslân. Met de informatie in dit hoofdstuk geven wij antwoord op deelvraag 1: 1. Wat is het cultuur(subsidie)beleid van de provincies en hoe wordt dit beleid uitgevoerd? Welke rol hebben culturele instellingen in dit beleid? Hieronder volgt eerst een algemene beschrijving van het provinciaal beleid. Daarna gaan we per doelstelling in op de uitvoering en wat de provincie wil bereiken met haar beleid.

2.2

Provinciaal cultuurbeleid

De provincie Fryslân legt haar culturele ambities vast in de nota Nij Poadium 2021-2024. Het doel van de nota is het realiseren van de cultuurambitie die zij in het bestuursakkoord heeft staan: “het culturele leven in Fryslân heeft in 2028 de energie en het vermogen die het had ten tijde van LF2018 om Fryslân in beweging te brengen.”9 Het cultuurbeleid van de provincie is gewijzigd ten opzichte van de vorige notaperiode om “de energie van LF2018 vast te houden.”10 Een van de voornaamste redenen om het beleid aan te passen is dat de provincie beter wil aansluiten bij de werkwijze van het Rijk en om nieuwe spelers ruimte te geven om subsidie aan te vragen. Hierbij kiest de provincie voor werken met flexibele budgetten.11

9 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 6; LF2018 staat voor Leeuwarden-Fryslân 2018. In 2018

was Leeuwarden (samen met Valletta op Malta) de culturele hoofdstad van Europa. In kader daarvan vonden veel culturele activiteiten plaats in de provincie. 10 Provincie Fryslân, Bestuursakkoord 2019-2023, Geluk op 1, p. 44. 11 Provincie Fryslân, Bestuursakkoord 2019-2023, Geluk op 1.

15

Eindrapport – Provincie Fryslân

De hoofdambitie12 van het Friese provinciaal cultuurbeleid is: “Bloeiend cultureel leven met de energie en het vermogen om Fryslân in beweging te blijven brengen.”13 De provincie werkt deze hoofdambitie uit in twee beleidslijnen en acht deelambities. De deelambities binnen onze afbakening (zie paragraaf 1.2) staan in tabel 1.14 Alle acht ambities uit Nij Poadium staan (voor de leesbaarheid van de tabel) in Bijlage 7 van onderhavig rapport. Tabel 1: Ambities cultuurbeleid provincie Fryslân, met betrekking tot musea, podiumkunsten en evenementen

Verbinding en innovatie via integrale programmalijnen Ambitie

Wat de provincie wil bereiken

Ambitie 1: Grut & Grutsk LF2028

▪ ▪ ▪

Fryslân is (inter)nationaal bekend als aantrekkelijke culturele regio en trekt meer cultuurtoeristen Een aantrekkelijke en onderscheidende cultuurprogrammering door LF202815, samen met het culturele veld, de Iepen Mienskip, gemeenten en andere partijen Kunst en cultuur is aanjager voor maatschappelijke veranderingen, waarbij het door de provincie gesteunde programma van LF2028 zich richt op vijf thema’s: het versterken van de economie en het cultuurtoerisme het verstevigen van het artistieke klimaat werken aan ecologie en circulaire economie sociaal inclusief: ‘elkenien docht mei’ meartaligens / Frysk

Ambitie 2: Ynovaasje & eksperimint

▪ ▪ ▪

Meer innovatieve culturele initiatieven als aanjager van maatschappelijke verandering Innovatie, vernieuwing en energie in de culturele sector Meer rijksmiddelen naar Fryslân halen

Ambitie 5: Ferhaal fan Fryslân

▪ ▪

Het Ferhaal fan Fryslân delen met inwoners en bezoekers Meer samenwerking tussen museale, erfgoed-,academische en de archiefwereld, archeologie, monumenten en cultuurhistorie Kansen voor andere spelers op deze gebieden Goed beheer, behoud en ontsluiting van collecties inclusief digitalisering, acquisitie en waar nodig ontzameling Transparante en onafhankelijke werkwijze rond de toetsing van aanvragen

▪ ▪ ▪

Beleid als basis voor continuïteit Ambitie 6: Sterke kunstinfrastructuur als basis voor een bloeiend artistiek klimaat

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Bloeiend en energiek artistiek klimaat in Fryslân Meer kansen voor nieuw talent en makers in de kunsten Breed cultureel aanbod: spreiding, diversiteit in disciplines en de publieksgroepen Transparante en onafhankelijke werkwijze rond de toetsing van aanvragen Meer continuïteit voor culturele spelers (meerjarige ondersteuning in plaats van incidenteel) Meer (inter)nationale samenwerking vanuit de Fryske kunstsector

In de nota werkt de provincie als eerste de beleidslijn Verbinding en innovatie via integrale programmalijnen uit. Met ‘integraal beleid’ doelt de provincie op het koppelen van beleidsdoelen op het terrein van kunst, cultuur, taal, onderwijs en erfgoed en een deels gezamenlijke aanpak via die gekoppelde programmalijnen. Ze wil dit onder meer doen door budgetten te ontschotten. Ze schaart de eerste vijf ambities onder deze beleidslijn. De meerjarige subsidiëring van musea valt hier ook onder.16

12 In de nota noemt de provincie dit ‘totaalambitie’. 13 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân. 14 Geciteerd uit Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, waarbij de ambities met betrekking tot

andere onderdelen van cultuur zijn weggelaten. 15 Dit programma bouwt voort op het Culturele Hoofdstadjaar. 16 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân.

16

Eindrapport – Provincie Fryslân

De andere beleidslijn “Beleid als basis voor continuïteit”, heeft in de nota betrekking op de ‘keten van talentontwikkeling’ en op continuïteit van de kunstinfrastructuur. Het bieden van continuïteit gebeurt onder meer via de meerjarige subsidiëring van culturele instellingen niet zijnde musea.17 De drie laatste ambities schaart de provincie onder deze tweede beleidslijn.18 De provincie licht in haar beleid elke ambitie afzonderlijk toe en omschrijft daarbij de rol die de provincie zichzelf toebedeeld en instrumenten om het beleid uit te voeren. Die rol is meestal faciliterend en stimulerend, niet regisserend en bepalend. 19 Een link tussen de ambities en beleidslijnen met de hoofdambitie ontbreekt. Hieronder volgen de ambities met betrekking tot musea, podiumkunsten en evenementen en de manier waarop de provincie Fryslân die wil bereiken. Zoals eerder genoemd, kijken wij naar ambitie 1,2, 5 en 6 omdat die vallen binnen onze afbakening, zoals omschreven in paragraaf 1.2. Enkele doelstellingen binnen de ambities gaan over andere onderwerpen dan musea, podiumkunsten en evenementen. Die laten wij voor de behapbaarheid van het onderzoek en leesbaarheid van het rapport achterwege. Waar relevant lichten wij die wel toe.

Kader I: Adviescommissies Musea en Kunstinfrastructuur Voor de beoordeling van de meerjarige subsidieaanvragen maakten Gedeputeerde Staten gebruik van twee adviescommissies: de adviescommissie Musea en de adviescommissie Kunstinfrastructuur. 20 Gedeputeerde Staten stellen dat het beoordelen van plannen van musea een andere expertise vraagt dan het beoordelen van plannen van de andere culturele instellingen.21 Gedeputeerde Staten van Fryslân verlenen uiteindelijk de subsidie. Voor het beoordelingsproces, verwijzen wij naar bijlage 3 van onderhavig rapport. Paragraaf 3.2 gaat dieper in op het beoordelingsproces gerelateerd aan de ambities van de provincie. Beide adviescommissies beoordelen de plannen van de culturele instellingen die voor subsidie in aanmerking willen komen op inhoud aan de hand van een eigen toetsingskader. Provinciale Staten stelden die kaders vast. 22 De adviescommissies adviseren Gedeputeerde Staten over de beoordeling en rangschikking van aanvragen op basis van dit toetsingskader. Per criterium geven de adviescommissies gemotiveerd aan hoe zij tot de beoordeling kwamen.23

2.3

Grut & Grutsk LF2028

Met de ambitie Grut & Grutsk LF202824 wil de provincie bijdragen aan een hoogwaardig leef-, vestigings- en verblijfsklimaat in Fryslân en een energiek, levendig cultureel klimaat. De ambitie bouwt voort op de resultaten, ervaringen en netwerken van Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018.25

17

Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 33.

18 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 31. 19 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 9. 20 Artikel 1.7 lid 1 Subsidieregeling Musea en Kunstinfrastructuur Fryslân. 21 Provincie Fryslân. (2020). Adviezen Musea en Kunstinfrastructuur 2021-2024. Provincie Fryslân, p. 6. 22 Vergadering van Provinciale Staten van 22 januari 2020. 23 Artikel 1.7 lid 2 en 3 Subsidieregeling Musea en Kunstinfrastructuur Fryslân, geldend vanaf 18 februari 2020,

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR637317. 24 LF2028 staat voor Leeuwarden-Fryslân 2028. 25 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 16.

17

Eindrapport – Provincie Fryslân

De provincie wil het volgende bereiken: ▪ Fryslân (inter)nationaal bekend als aantrekkelijke culturele regio en trekt meer cultuurtoeristen. ▪ aantrekkelijke en onderscheidende cultuurprogrammering door LF2028, samen met het culturele veld, de Iepen Mienskip, gemeenten en andere partijen. ▪ kunst en cultuur zijn aanjager voor maatschappelijke veranderingen, waarbij het door de provincie gesteunde programma van LF2028 zich richt op vijf thema’s: 1. het versterken van de economie en het cultuurtoerisme 2. het verstevigen van het artistieke klimaat 3. werken aan ecologie en circulaire economie 4. sociaal inclusief: ‘elkenien docht mei’ 5.

meartaligens / Frysk.26 De provincie wil dit doen door de volgende acties:27 ▪ subsidiëren van initiatieven en producties (waaronder blockbusters), die passen binnen de vijf lijnen van LF2028; ▪ mogelijk hernieuwde openstelling ticketrisico-regeling; ▪ faciliteren van LF2028 bij de organisatie van het programma ‘Generatie 2028’ en de 1e triënnale in 2022 thema onder meer door samenwerking met team Cultuur en Taal, bij het betrekken van de mienskip en het verbinden van andere provinciale thema’s, zoals circulaire energie en landbouwbeleid met cultuur; ▪ via LF2028 ook de mienskip stimuleren en ondersteunen om actief bij te dragen en mee te doen; ▪ faciliteren van Panorama2028 met als doel de totstandkoming van dialoog over en werken aan maatschappelijke opgaven van de Friese regio binnen het kader van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s).28 LF2028 De uitvoering van de programmalijn verloopt via het programma LF2028, dat een vervolg vormt op het Culturele Hoofdstadjaar 2018. De provincie vervat onderdelen van dit programma in een gezamenlijk programma met de gemeente Leeuwarden genaamd Generatie 2028. De provincie noemt als belangrijke onderdelen: ▪ elke drie jaar een triënnale met artistieke interventies en blockbusters. Eerste triënnale was Arcadia in 2022.

Doelwaarde was 300.000 bezoeken en 2 grote producties en 5 middelgrote producties; ▪ het investeren in het Friese makersklimaat, specifiek ook gericht op de nieuwe generatie makers;

26 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, pp. 16-17. 27

Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, pp. 16-17; Provincie Fryslân, Jaarstukken 2022.

28 Over De Uitkijkers » De Uitkijkers » De Uitkijkers

18

Eindrapport – Provincie Fryslân

▪

internationale netwerken en organisaties met elkaar verbinden met de aandachtsgebieden Lânskip, Mienskip en Erfskip.29

De provincie wil een faciliterende en ondersteunende rol aannemen op het gebied van personeel en monitoring. In de nota noemt de provincie als mogelijke elementen van monitoring: spreiding van cultureel aanbod over de regio, economische effecten meten, ontwikkelingen van cultuurtoerisme en kwalitatieve impactmeting van mienskipsprojecten.30 Panorama 2028 heet inmiddels De Uitkijkers. Bedoeling is dat een dialoog middels projecten tot stand komt tussen inwoners en experts op een bepaald gebied. De dialogen binnen dit platform gaan over maatschappelijk relevante thema’s binnen drie programmalijnen, te weten circulariteit, brede welvaart en water.31 Ticketrisico-regeling Deze subsidieregeling had als doel om het risico dat de werkelijke inkomsten uit ticketverkoop voor podiumproducties opgenomen in de programmering van LF2028 achterblijven bij de geraamde inkomsten gedeeltelijk af te dekken. De provincie deelt de extra inkomsten ingeval van een meevaller. Deze extra inkomsten vloeien naar de reserve Ticketrisico’s en die kan de provincie weer inzetten voor de subsidieregeling.32

2.4

Ynnovaasje & eksperiment

De provincie wil met de ambitie Ynnovaasje & eksperiment vernieuwing in de culturele sector stimuleren en innovatieve, experimentele en interdisciplinaire initiatieven inzetten als aanjager bij het werken aan maatschappelijke vraagstukken.33 De provincie wil het volgende bereiken: ▪ meer innovatieve culturele initiatieven als aanjager van maatschappelijke verandering; ▪ innovatie, vernieuwing en energie in de culturele sector; ▪ meer rijksmiddelen voor Fryslân.34

Ze wil dit doen door het volgende te ondernemen:

29 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 17; Provincie Fryslân, begroting en jaarstukken over

2022. 30 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 17. 31 Website De Uitkijkers: https://deuitkijkers.nl/over-de-uitkijkers/, benaderd op 4 augustus 2023; Gebaseerd op een toelichtende mail van een medewerker van de provincie Fryslân van 4 juli 2023. 32 Website provincie Fryslân: https://www.fryslan.frl/ticketrisicos-lf2028, benaderd op 29 juni 2023; Provincie Fryslân, Jaarstukken 2022. 33 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 18. 34 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 18.

19

Eindrapport – Provincie Fryslân

▪ ▪

▪

instellen Stimuleringsregeling Innovatie en Experiment voor interdisciplinaire, innovatieve en experimentele producties; deelnemen aan We the North als experimenteerruimte in het Noorden, waar zowel eenmalige als langer lopende financiering mogelijk is. Onder mee via de proeftuin Rijk van Taal, waarbij de meertaligheid van Noord-Nederland een inspiratiebron vormt voor innovatieve en interdisciplinaire culturele producties; ondersteuning bieden aan het veld bij het binnenhalen van landelijke middelen door het reserveren van co-financieringsmiddelen voor innovatieve, experimentele en interdisciplinaire projecten (vanwege cofinancieringseis van landelijke fondsen).35

Stimuleringsregeling Innovatie en Experiment Via de Stimuleringsregeling Innovatie en Experiment verstrekt de provincie subsidie voor ontwikkeling voor onderzoek, pilotprojecten en het volgen van erkende cursussen of trainingen door rechtspersonen zonder winstoogmerk en makers die aantoonbaar werkzaam zijn in de Friese cultuursector.36 Daarnaast verstrekt ze op basis van deze regeling subsidie aan rechtspersonen zonder winstoogmerk voor culturele producties en programma’s van maximaal twee jaar.37 De Adviescommissie Ontwikkeling en Innovatie adviseert Gedeputeerde Staten over de beoordeling en rangschikking van de ingediende aanvragen. Dit geldt alleen voor de onderdelen culturele producties en programma’s.38 Na de eerste beoordelingsronde reflecteerde deze commissie op de regeling.39 We the North In de cultuurnota werkt de provincie Drenthe We the North uit als vorm van Noordelijke samenwerking.

We the North is een programma van de provincies Groningen, Fryslân en Drenthe en de gemeenten Assen, Emmen, Leeuwarden en Groningen met als doel “een kwalitatief sterke noordelijke culturele infrastructuur op te bouwen die tot in de haarvaten van de regio doordringt, bijdraagt aan artistieke innovaties, een breed en divers publieksbereik kent en een bijdrage levert aan maatschappelijke uitdagingen.” 40 De overheden vormen tezamen een cultuurregio waarbinnen met name netwerken van culturele instellingen in verschillende kunstdisciplines artiesten, makers, curatoren, producenten begeleiden in hun talentontwikkeling. Volgens de provincie bouwt deze netwerkorganisatie mee aan een levendig en rijk artistiek klimaat in NoordNederland. Het zorgt ervoor dat nieuwe makers in het Noorden willen en kunnen blijven en daar een realistische kunstpraktijk kunnen opbouwen.41 Het programma startte in 2017 als experimenteerprogramma met de nadruk op talentontwikkeling, Innovatie en Stad en Regio en ondersteunde verschillende activiteiten. De

35 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 18. 36 Artikel 2.1 en 2.2 Stimuleringsregeling Cultuur: Ontwikkeling en Innovatie, gewijzigd in juni 2021 en geldend vanaf 1 februari 2022. 37 Artikel 3.1 en 3.2 Stimuleringsregeling Cultuur: Ontwikkeling en Innovatie, gewijzigd in juni 2021 en geldend vanaf 1 februari 2022. 38 Artikel 1.1 sub a Stimuleringsregeling Cultuur: Ontwikkeling en Innovatie, gewijzigd in juni 2021 en geldend vanaf 1 februari 2022. 39 Reflectie adviescommissie eerste beoordelingsronde regeling Innovaasje en Eksperiment – mei 2021, reflectie-adviescommissie-

eerste-beoordelingsronde-regeling-innovaasje-en-eksperiment-1_0.pdf (fryslan.frl). 40 We the North. (2021). Toekomstdocument We the North 2021-2024, p. 2. 41 Gebaseerd op een interview met een medewerker van de provincie Drenthe op 7 juni 2023.

20

Eindrapport – Provincie Fryslân

resultaten van die ondersteuning namen de overheden mee in het nieuwe programma voor 20212024. We the North heeft drie doelstellingen: 1. Versterken en vernieuwen voor een samenhangende culturele infrastructuur met goede onderlinge verbindingen in de regio. 2. Het versterken van de keten talentontwikkeling in verdieping en professionalisering voor Noord-Nederland op het gebied van cultuur. 3. Met het Rijk zorgen voor een kwalitatief sterke culturele infrastructuur in Noord-Nederland. We the North zet in op monitoring door onderzoek te doen naar het artistieke klimaat in NoordNederland, waarbij het stilstaat bij het identificeren van kansen en uitdagingen voor talent in Noord-Nederland.42 De deelnemende overheden zorgen voor een gezamenlijk budget van € 600.000 per jaar. We the North wil daarnaast inzetten op cofinanciering van initiatieven met (landelijke) fondsen.43

2.5

Ferhaal fan Fryslân

Met deze ambitie wil de provincie het ‘Ferhaal van Fryslân’ een plek geven in haar culturele bestel. Dit is volgens de provincie hetgeen dat de Friese cultuur onderscheidend maakt.44 Ze wil met deze ambitie het volgende bereiken: ▪ het Ferhaal fan Fryslân delen met inwoners en bezoekers; ▪ meer samenwerking tussen museale, erfgoed-, academische en de archiefwereld, archeologie, monumenten en cultuurhistorie; ▪ kansen voor andere spelers op deze gebieden; ▪ goed beheer, behoud en ontsluiting van collecties inclusief digitalisering, acquisitie en waar nodig ontzameling. ▪ Transparante en onafhankelijke werkwijze rond de toetsing van aanvragen.45 Met de volgende acties streeft ze het behalen van de ambitie na: ▪ instellen van een onafhankelijke adviescommissie voor de beoordeling van plannen van musea (zie kader I onder paragraaf 2.2); ▪ sturen op samenhang, samenwerking en collectietaken vanuit het toetsingskader dat de adviescommissie hanteert. Daarnaast meer focus op samenwerking en de publiekstaken van de musea;

42 We the North. (2021). Toekomstdocument We the North 2021-2024. 43 Website We the North, https://www.wethenorth.org/we-the-north-0/, benaderd op 4 oktober 2023. 44

Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 26.

45 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 26-27.

21

Eindrapport – Provincie Fryslân

▪ ▪

faciliteren en financieren van de museumfederatie; doorontwikkelen van de Kolleksje Fryslân (digitale collectie) in samenwerking met de betrokken instellingen, met het Deltaplan Digitalisering (2014-2019) als belangrijk fundament.46

Het toetsingskader Musea is van toepassing op de beoordeling van aanvragen van musea. Het toetsingskader Kunstinfrastructuur is van toepassing op de beoordeling van aanvragen van culturele instellingen die geen museum zijn. Beide toetsingskaders staan in bijlage 2 bij dit rapport. Museumfederatie Fryslân De Museumfederatie Fryslân is een organisatie die musea in de provincie Fryslân ondersteunt. Ze houdt zich bezig met kennisdeling, het stimuleren van onderlinge samenwerking en biedt advies op het gebied van bedrijfsvoering, collectie- en informatiebeheer, publiek en educatie en marketing en communicatie.47 Kolleksje Fryslân Met de Kolleksje Fryslân bedoelt de provincie de gezamenlijke collecties van de Friese musea, archieven en erfgoedinstellingen. Onder de noemer ‘Kolleksje Fryslân’ valt het doorontwikkelen van de digitale beschikbaarheid van de collecties van Friese musea, archieven en erfgoedinstellingen, voortbouwend op het Deltaplan Digitalisering 2014-2019. Het Deltaplan 2014-2019 was een project waarmee de provincie onder meer Fries erfgoed wilde digitaliseren. Hiervoor stelde de provincie voor de periode 2014-2019 € 5 miljoen beschikbaar. 48 Op welke manier de provincie Fryslân de collectie beoogt door te ontwikkelen blijkt niet uit de cultuurnota Nij Poadium.49

2.6

Sterke kunstinfrastructuur als basis voor een bloeiend artistiek klimaat

De provincie beoogt een sterke kunstinfrastructuur te creëren als basis en continue factor voor een bloeiend artistiek klimaat in de provincie Fryslân. De provincie hanteert artistieke kwaliteit als leidend principe voor continuïteit.50

De provincie wil het volgende bereiken: ▪ bloeiend en energiek artistiek klimaat in Fryslân; ▪ meer kansen voor nieuw talent en makers in de kunsten;

46 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 26-27. 47 Website Museumfederatie Fryslân: https://www.museumfederatiefryslan.nl/wie-zijn-wij/, benaderd op 30 juni 2023. 48 Gefinancierd vanuit de investeringsagenda Wurkje foar Fryslân; Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie

Fryslân, p. 49 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 27. 50 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 34.

22

Eindrapport – Provincie Fryslân

▪ ▪ ▪ ▪

breed cultureel aanbod: spreiding, diversiteit in disciplines en de publieksgroepen; transparante en onafhankelijke werkwijze rond de toetsing van aanvragen; meer continuïteit voor culturele spelers (meerjarige ondersteuning in plaats van incidenteel); meer (inter)nationale samenwerking vanuit de Friese kunstsector.51

De provincie onderneemt de volgende acties voor deze ambitie: ▪ faciliteren en ondersteunen van Friese professionele kunstorganisaties in de periode 20212024 via de vierjarige subsidieregeling Kunstinfrastructuur; ▪ toetsing op basis van een helder beoordelingskader door een externe adviescommissie; ▪ adviesaanbod aan culturele spelers (door landelijke deskundigen vanuit het veld); ▪ netwerk-ontwikkeling faciliteren (ook landelijk en internationaal).52

2.7 ▪

De provincie Fryslân legt haar culturele ambities vast in de nota Nij Poadium voor de periode van vier jaar. De provincie zet in op twee beleidslijnen, uitgesplitst in acht ambities, waarvan vier betrekking hebben op musea, podiumkunsten en evenementen. Musea vallen onder Verbinding en innovatie via integrale programmalijnen. Evenementen, festivals en podiumkunsten vallen onder Beleid als basis van continuïteit. De provincie wijzigde haar cultuurbeleid ten opzichte van de voorgaande cultuurnota met betrekking tot musea en kunstinfrastructuur. Hiermee wilde de provincie aansluiten bij de beleidscyclus en werkwijze van het Rijk. Voornaamste reden van het opnieuw inrichten van het subsidieproces was om nieuwe spelers een kans te geven. Door middel van meerjarige subsidiëring, verschillende incidentele regelingen en het deelnemen aan netwerkorganisaties wil de provincie haar ambities behalen. Deze ambities reiken verder dan alleen cultuur. Het aanjagen van maatschappelijke verandering is onderdeel van enkele ambities. Twee adviescommissies beoordeelden meerjarige subsidieaanvragen van culturele instellingen en adviseren Gedeputeerde Staten hierover. De grondslag voor de subsidies is de Subsidieregeling Musea en Kunstinfrastructuur Fryslân.

De provincie werkt via het programma We the North samen met de provincies Groningen en Drenthe en de gemeenten Assen, Emmen, Leeuwarden en Groningen aan onder andere talentonwikkeling en cultuuronderwijs.

▪

▪

▪

▪

▪

51

Samenvattende bevindingen

Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, p. 34.

52 Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân, pp. 34-35.

23

Eindrapport – Provincie Fryslân

Onderstaande tabel vat de vier ambities en hoe de provincie ze wil bereiken samen. Tabel 2: Het Friese cultuurbeleid samengevat

Hoofdambitie: het culturele leven in Fryslân heeft in 2028 de energie en het vermogen die het had ten tijde van LF2018 om Fryslân in beweging te brengen. Fryslân biedt een blijvend vernieuwend podium voor een hoogwaardig en bruisend cultureel klimaat en is hiermee een culturele, maatschappelijke en economische trekker. Verbinding en innovatie via integrale programmalijnen Ambitie

Doelen:

Beoogde uitvoering:

Ambitie 1: Grut & Grutsk LF2028

▪

Fryslân is (inter)nationaal bekend als aantrekkelijke culturele regio en trekt meer cultuurtoeristen Een aantrekkelijke en onderscheidende cultuurprogrammering door LF2028, samen met het culturele veld, de Iepen Mienskip, gemeenten en andere partijen Kunst en cultuur is aanjager voor maatschappelijke veranderingen, waarbij het door de provincie gesteunde programma van LF2028 zich richt op vijf thema’s: het versterken van de economie en het cultuurtoerisme het verstevigen van het artistieke klimaat werken aan ecologie en circulaire economie sociaal inclusief: ‘elkenien docht mei’ meartaligens / Frysk

▪

Meer innovatieve culturele initiatieven als aanjager van maatschappelijke verandering Innovatie, vernieuwing en energie in de culturele sector Meer rijksmiddelen naar Fryslân halen

▪

Het Ferhaal fan Fryslân delen met inwoners en bezoekers Meer samenwerking tussen museale, erfgoed-, academische en de archiefwereld, archeologie,

▪

▪

▪

Ambitie 2: Ynovaasje & eksperimint

▪

▪ ▪

Ambitie 5: Ferhaal fan Fryslân

▪ ▪

24

Eindrapport – Provincie Fryslân

▪ ▪

▪

▪

▪

▪

▪

Subsidiëren van initiatieven en producties binnen vijf lijnen van LF2028. Hernieuwde openstelling ticketrisico-regeling. Faciliteren LF2028 bij organisatie van het programma ‘Generatie 2028’ en de 1e triënnale in 2022 onder meer door samenwerking met team Cultuur en Taal, het betrekken van de mienskip en het verbinden van andere provinciale thema’s, zoals circulaire energie en landbouwbeleid. Via LF2028 ook de mienskip stimuleren en ondersteunen om actief bij te dragen en mee te doen. Faciliteren van het kennis- en dialoogprogramma Panorama2028/De Uitkijkers.

Instellen Stimuleringsregeling Innovatie en Experiment. Deelnemen aan We the North als experimenteerruimte in het Noorden. Ondersteuning bieden aan het veld bij het binnenhalen van landelijke middelen door het reserveren van co-financieringsmiddelen voor innovatieve, experimentele en interdisciplinaire projecten. Instellen van een onafhankelijke adviescommissie voor de beoordeling van plannen van musea. Vanuit het toetsingskader dat de adviescommissie hanteert sturen op samenhang, samenwerking en collectietaken. Daarnaast meer

▪ ▪

▪

monumenten en cultuurhistorie Kansen voor andere spelers ▪ op deze gebieden Goed beheer, behoud en ▪ ontsluiting van collecties inclusief digitalisering, acquisitie en waar nodig ontzameling Transparante en onafhankelijke werkwijze rond de toetsing van aanvragen

focus op samenwerking en de publiekstaken van de musea. Faciliteren en financieren van de museumfederatie. Doorontwikkeling Kolleksje Fryslân (digitale collectie) in samenwerking met de betrokken instellingen.

Beleid als basis voor continuïteit Ambitie 6: Sterke ▪ kunstinfrastructuur als basis voor een ▪ bloeiend artistiek klimaat ▪

▪

▪

▪

25

Bloeiend en energiek artistiek klimaat in Fryslân Meer kansen voor nieuw talent en makers in de kunsten Breed cultureel aanbod: spreiding, diversiteit in disciplines en de publieksgroepen Transparante en onafhankelijke werkwijze rond de toetsing van aanvragen Meer continuïteit voor culturele spelers (meerjarige ondersteuning in plaats van incidenteel) Meer (inter)nationale samenwerking vanuit de Friese kunstsector

Eindrapport – Provincie Fryslân

▪

▪ ▪

▪

▪

Organisaties binnen de professionele kunsten in Fryslân faciliteren en ondersteunen in de periode 2021-2024. Via een provinciale, vierjarige subsidieregeling, de regeling Kunst. Toetsing op basis van een helder beoordelingskader door een externe adviescommissie. Adviesaanbod aan culturele spelers (door landelijke deskundigen vanuit het veld). Netwerk-ontwikkeling faciliteren (ook landelijk en internationaal).

3. Resultaten 3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk staan we stil bij de manier waarop het cultuurbeleid bijdraagt aan het behalen van de culturele doelstellingen. We kijken naar wat de provincie gedaan heeft om de strategieën uit te voeren en wat ze daarmee heeft bereikt. De informatie in dit hoofdstuk geeft antwoord op deelvragen 2 en 3: 2. In hoeverre en op welke manier draagt het provinciale cultuur(subsidie)beleid bij aan het behalen van de culturele doelstellingen? 3. Op welke manier dragen de culturele instellingen bij aan het behalen van de provinciale doelstellingen? Hieronder gaan wij in op de middelen die de provincie beschikbaar stelde per ambitie en op de beoordeling van de aanvragen door de adviescommissies. We gaan in op de acties van de provincie Fryslân om de ambities te behalen met de resultaten daarbij. Hierbij kijken wij specifiek naar de uitvoering met betrekking tot musea, podiumkunsten en evenementen. Tot slot gaan we in op de codes, monitoring en verantwoording.