Nota bodembeheer

Nota bodembeheer 2019-2024 Gemeenten Bernheze, Boekel, Boxmeer, Boxtel, Cuijk, Grave, Haaren, ‘sHertogenbosch, Landerd, Meijerijstad, Mill & Sint Hubert, Sint Anthonis, , Sint-Michielsgestel, Vught en Uden.

1

2

3

4

INHOUDSOPGAVE 1. 2.

Inleiding ................................................................................................................................ 9 Wettelijk kader .....................................................................................................................11 2.1 2.2

3.

Preventie van bodemverontreiniging .................................................................................... 13 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

4.

Uitgangspunten bij het opstellen van de Nota bodembeheer........................................................ 11 Procedurele aspecten .................................................................................................................... 11 Algemeen ...................................................................................................................................... 13 Wet milieubeheer.......................................................................................................................... 13 Besluit bodemkwaliteit ................................................................................................................. 13 Wet bodembescherming ............................................................................................................... 13 Grondwaterbeschermingsgebieden ............................................................................................... 14

beheren bodemkwaliteit.......................................................................................................15 4.1 Bodemkwaliteit op de kaart .......................................................................................................... 15 4.1.1 Ontgravingskaart ....................................................................................................................... 15 4.1.2 Toepassingskaart ....................................................................................................................... 16 4.1.3 Bodemfunctieklassenkaart ........................................................................................................ 16 4.1.4 Bodemkwaliteitskaart ............................................................................................................... 17

5.

Grondverzet ......................................................................................................................... 19 5.1.1 Ontgraven ................................................................................................................................. 19 5.1.2 Transport................................................................................................................................... 22 5.1.3 Tijdelijke opslag......................................................................................................................... 23 5.1.4 Toepassen grond ....................................................................................................................... 23 5.1.5 Tijdelijke uitname grond ........................................................................................................... 24 5.1.6 Standaard bodemtoepassing ..................................................................................................... 24 5.1.7 Wegbermen .............................................................................................................................. 27 5.1.8 Samenvoegen van partijen grond ..............................................................................................

28 5.2 Baggerspecie ................................................................................................................................. 29 5.2.1 Verspreiden baggerspecie over aangrenzende percelen............................................................ 29 5.3 Melden toepassen grond ............................................................................................................... 30

6. 7.

Toezicht en handhaving ........................................................................................................ 31 Bodemtoetsen ...................................................................................................................... 32 7.1 Bodemtoets Omgevingsvergunning (onderdeel bouwen) .............................................................. 32 7.1.1 Ontheffing van de bodemonderzoeksplicht ............................................................................... 33 7.1.2 Tijdelijke bouwwerken en de bodemonderzoeksplicht.............................................................. 33 7.2 Bodemtoets ruimtelijke plannen ................................................................................................... 35 7.3 Bodemtoets bij grondtransacties ................................................................................................... 35 7.4 Verhoogde gehalten metalen in het grondwater ........................................................................... 36 7.5 Asbest en bodem ........................................................................................................................... 36 7.5.1 Asbest in de bodem ...................................................................................................................

37 7.5.2 Saneren van asbestverontreinigingen in de bodem ................................................................... 37 7.5.3 Asbestwegen ............................................................................................................................. 38 7.5.4 Asbest in de bodem bij asbesthoudende daken ........................................................................ 38 7.5.5 Asbest op de bodem.................................................................................................................. 38

8.

Saneren van bodemverontreiniging ......................................................................................39 8.1 Verontreinigingen ontstaan voor 1987 .......................................................................................... 39 8.1.1 Gevallen van ernstige bodemverontreinigingen ........................................................................ 39 8.1.2 Gevallen van niet – ernstige bodemverontreinigingen .............................................................. 40 8.2 Saneren van nieuwe gevallen van bodemverontreiniging ............................................................. 40 8.2.1 Nieuwe gevallen binnen een inrichting ..................................................................................... 41 8.2.2 Nieuwe gevallen buiten een inrichting ...................................................................................... 42 8.2.3 Calamiteiten – ongewone voorvallen - zorgplicht ...................................................................... 42 8.2.4 Zeer Zorgwekkende Stoffen ...................................................................................................... 43

5

8.3

9.

Saneren van asbest (nesten) in de grond ....................................................................................... 44

Gegevensbeheer ...................................................................................................................46

Bijlage 1: bodemkwaliteitskaart ................................................................................................... 47 Bijlage 2: formulier ‘historische toets vrijstelling bodemonderzoek’.............................................. 47 Bijlage 2a: formulier ‘historische toets vrijstelling bodemonderzoek ‘s-hertogenbosch’................. 50 Bijlage 3: ‘toets vrij grondverzet’.................................................................................................. 54 Bijlage 4 Stappenschema grondverzet .......................................................................................... 56

6

7

Colofon Nota bodembeheer Gemeente Bernheze, Boekel, Boxmeer, Boxtel, Cuijk, Grave, Haaren, ‘s-Hertogenbosch, Landerd, Meijerijstad, Mill & Sint Hubert, Sint Anthonis, Sint-Michielsgestel, Vught en Uden. Projectnummer:73700179 Status: Definitief, Datum: Maart 2019

8

1. INLEIDING Voor u ligt de Nota bodembeheer 2019 – 2024 (verder aangeduid als de Nota ). De nota geldt voor 15 gemeenten in de regio Brabant Noord. Deze regio wordt verder aangeduid met de Regio. Afbeelding 1 bevat een overzicht van de regio en de daarin gelegen gemeenten. De voorliggende Nota kent twee doelen:  Het stellen van een kader voor het duurzaam en efficiënt hergebruik van grond binnen de regio;  Het beleidsmatig verankeren van het zogenaamde meersporenbeleid. Het meersporenbeleid uitgelegd Zowel binnen het gemeentelijke beleid als het landelijke beleid is er voor gekozen om de aanpak van de bodemverontreiniging te combineren met de ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied; de lokale dynamiek wordt aangegrepen om de bodemkwaliteit waar nodig te verbeteren en geschikt te maken voor het gewenste gebruik. In dit kader is de reikwijdte van de Nota bodembeheer beperkt tot de zogenaamde situaties waarbij er een maatschappelijke ontwikkeling gepland is die aanleiding is om eisen te stellen aan de bodemkwaliteit. Het gaat hierbij om zogenaamde ‘nieuwe situaties’. De bodemkwaliteit dient bepaald te worden bij een omgevingsvergunning voor het bouwen/milieu, bestemmingsplannen, grondverzet en in situaties waarbij gesaneerd moet worden. Door bij al deze procedures dezelfde bodemkwaliteitseisen te stellen, wordt invulling gegeven aan het meersporenbeleid.

Daarnaast is het mogelijk om binnen de regio de bodemkwaliteitskaart in combinatie met een vooronderzoek conform NEN 5725 te gebruiken als bewijsmiddel binnen het meersporenbeleid. Dit betekent dat niet alleen voor grondverzet maar dat onder voorwaarden ook bij omgevingsvergunningen voor het bouwen/milieu, bestemmingsplannen, de bodemkwaliteitskaart in combinatie met een vooronderzoek conform NEN5725 als bewijsmateriaal kan dienen. Deze versoepeling van de onderzoekseisen leidt tot een lastenvermindering voor eenieder die één van deze sporen doorloopt. Tevens kunnen de waarden van de toepassingskaart dienen als terugsaneerwaarden binnen het saneringsspoor uit de Wet bodembescherming. Indien grond wordt toegepast op saneringslocaties (aanvulgrond) kan sprake zijn van een samenloop van bevoegdheden. Dit betekent dat zowel vanuit de Wet bodembescherming als vanuit het Besluit bodemkwaliteit eisen kunnen worden gesteld aan de aanvulgrond. Voor het Besluit bodemkwaliteit waarvoor de gemeenten het bevoegd gezag zijn, gelden de regels uit deze Nota bodembeheer. Onderstaande wordt het belang van bovenstaande doelen toegelicht. Het bodembeleid ondergaat op dit moment een transitie.

Met de invoering van de Omgevingswet (2021) zal het huidige sectorale beleid (gericht op de chemische kwaliteit) plaatsmaken voor een beleid dat zich richt op het duurzaam en efficiënt beheren en gebruiken van de bodem en ondergrond. Met voorliggende Nota wordt hierop geanticipeerd. Maatschappelijke opgaven zoals klimaatadaptatie en de energietransitie vragen om ruimtelijke ingrepen, waarbij grondstromen ontstaan. Grondstromen die de Regio op een duurzame en efficiënte wijze wil hergebruiken. Doordat de deelnemende gemeenten de voorliggende Nota bodembeheer vaststellen en het beheergebied verruimen tot de Regio wordt hiervoor de basis gelegd. Bijkomende effecten zijn (in willekeurige volgorde):

9



  

Verlaging van de administratieve lasten: door het beheergebied te verruimen tot de Regio kan - onder voorwaarden - de bodemkwaliteitskaart binnen de regio als milieuhygiënische verklaring worden gebruikt. Hierdoor is feitelijk onderzoek (monsterneming en analyses) niet in alle gevallen noodzakelijk wat bijdraagt aan het verlichten van de administratieve lasten. Klimaat: verlaging van de administratieve lasten stimuleert hergebruik binnen de Regio. Hierdoor wordt transport van grondstromen over grotere afstanden minder aantrekkelijk. Dit leidt tot brandstofbesparing (minder CO2, wat een positief effect heeft op het klimaat. Circulaire economie: Door stimuleren van hergebruik wordt er minder aanspraak gemaakt op grond uit primaire winningen. Hierdoor worden delfstoffen bewaart voor toekomstige generaties en kringlopen gesloten. Verbetering van de omgevingskwaliteit: minder transport / kleinere transportafstanden heeft een positief effect op de luchtkwaliteit en veiligheid (kans op ongelukken wordt verkleind).

Hieronder een afbeelding van de regio waarbinnen de Nota bodembeheer 2019 - 2024 geldig is.

Afbeelding 1: grondgebied geldigheid Nota bodembeheer

10

2. WETTELIJK KADER 2.1 Uitgangspunten bij het opstellen van de Nota bodembeheer Bij het opstellen van de Nota bodembeheer zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:  Zoveel mogelijk hetzelfde beleid. Maatwerk alleen wanneer noodzakelijk vanuit eigen verordening, politieke keuzes of de gebiedskwaliteit;  Streven om zoveel mogelijk de bodemkwaliteitskaart (bkk) als bewijsmiddel te hanteren (verlichting van de administratieve lasten);  Handhaafbaarheid van de regels;  Extra op te stellen (beleids)regels dienen te passen binnen de kaders van de beleidstransitie naar duurzaam en efficiënt gebruik en beheer van bodem en ondergrond;  Daar waar mogelijk al anticiperen op de Omgevingswet (beoogde invoering: 2021).

Omgevingswet

Met de Omgevingswet worden vier verbeterdoelen voorzien:  Het vergroten van de inzichtelijkheid, de voorspelbaarheid en het gebruiksgemak van het omgevingsrecht;  Het bewerkstelligen van een samenhangende benadering van de fysieke leefomgeving in beleid, besluitvorming en regelgeving;  Het vergroten van de bestuurlijke afwegingsruimte door een actieve en flexibele aanpak mogelijk te maken voor het bereiken van doelen voor de fysieke leefomgeving;  Het versnellen en verbeteren van besluitvorming over projecten in de fysieke leefomgeving. Op het moment van het schrijven van voorliggende Nota waren de Omgevingswet en de voor bodem relevante aanvullingswet (aangenomen door de 2de kamer op 18-12-2018) en aanvullingsbesluit nog niet allemaal definitief door de 2de kamer vastgesteld. Desondanks sluit de Nota al aan op bovengenoemde verbeterdoelen, doordat:  Eén Nota in de Regio resulteert in een eenduidig beleid, waardoor de voorspelbaarheid wordt vergroot;  Digitaal ontsluiten van de Nota en de bodemkwaliteitskaart maakt onderdeel uit van het project. Dit vergroot de inzichtelijkheid en het gebruiksgemak;  In de inleiding is al beschreven dat een regionale bodemkwaliteitskaart en Nota bijdraagt aan maatschappelijke opgaven.

Daarmee is een eerste stap gezet voor de samenhangende benadering van bodem(kwaliteit) in relatie tot de fysieke leefomgeving; De regionale bodemkwaliteitskaart en Nota bodembeheer maken – onder voorwaarden – vrij grondverzet in de regio mogelijk. Dit kan bijdragen aan het versnellen van de besluitvorming en uitvoering van / over projecten.

2.2 Procedurele aspecten Gebiedsspecifiek beleid noodzakelijk om grondverzet in de Regio te faciliteren In de Regeling bodemkwaliteit is bepaald dat – onder voorwaarden – de bodemkwaliteitskaart als milieuhygiënische verklaring kan worden gebruikt bij grondverzet. Eén van de voorwaarden is dat de ontgravingslocatie en toepassingslocatie in hetzelfde beheergebied moeten zijn gelegen. Standaard (onder het zogenaamde generieke beleid) wordt het beheergebied begrensd tot het grondgebied van de gemeente. Gemeenten hebben echter de mogelijkheid om aan de gemeenteraad voor te stellen om, met toepassing van gebieds-specifiek beleid, een groter beheergebied aan te wijzen.

11

Met het oog op het faciliteren van duurzaam en efficiënt grondverzet binnen de Regio wordt aan de raden van de deelnemende gemeente voorgesteld om met gebruikmaking van het gebieds-specifieke beleid het grondgebied van de Regio aan te wijzen als beheergebied. Vaststellen van de Nota Om een duurzaam en efficiënt beheer van grondstromen in de Regio mogelijk te maken dient de Nota door de raden van de 15 deelnemende gemeenten te worden vastgesteld. Daarnaast dienen de raden ook het grondgebied van de Regio aan te wijzen als beheergebied. De Nota heeft op grond van het Besluit bodemkwaliteit voor een periode van zes weken voor een ieder ter inzage gelegen. Deze Nota met de daarbij behorende kaarten, is van kracht vanaf het moment van vaststelling door de raad van de betreffende gemeente. Voor exacte vaststellingsdatum wordt verwezen naar de betreffende Raadsbesluiten. Deze Nota is de opvolger van de eerdere nota’s bodembeheer / bodembeheerplannen in de regio. Tegelijk met de vaststelling van de Nota worden de voorgaande documenten ingetrokken. Geldigheidsduur van de Nota Aan de Nota mag en wordt een geldigheidsduur worden gesteld van maximaal 10 jaar. Daarbij wordt het volgende opgemerkt:  De geldigheidsduur van de Nota is formeel maximaal 5 jaar en dient elke 5 jaar dus geactualiseerd te worden.

Bij actualisatie van de kaart kan aanleiding zijn de Nota ook te actualiseren;  De verwachting bestaat dat met de inwerkingtreding van de Omgevingswet een actualisatie van de Nota binnen 5 jaar wenselijk is.

12

3. PREVENTIE VAN BODEMVERONTREINIGING 3.1 Algemeen Preventie van bodemverontreiniging is gericht op het voorkomen van nieuwe verontreinigingen en bevat het geheel aan voorzieningen en maatregelen die getroffen worden om het ontstaan van verontreiniging zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. De gemeente past hiervoor instrumenten uit de Wet milieubeheer (Wm), het Besluit bodemkwaliteit (Bbk) en de provinciale milieuverordening (PMV) toe. 3.2 Wet milieubeheer De taken die de gemeente in dit kader uitvoert zijn het verlenen van omgevingsvergunningen, het beoordelen van meldingen in het kader van het Activiteitenbesluit en het uitoefenen van toezicht op en het bestuurlijk handhaven van de milieuregels bij bedrijven. Omgevingsvergunning en het Activiteitenbesluit Onder de Wet milieubeheer stelt de gemeente altijd voorwaarden aan bedrijfsmatige activiteiten, die gezien hun aard en omvang een bedreiging vormen voor de bodemkwaliteit. Bij het voorschrijven van bodembeschermende voorzieningen hanteert de gemeente de Nederlandse Richtlijn Bodembescherming (NRB). Bij de aanvraag of melding moet de aanvrager een bodemrisicoanalyse (conform de NRB) uitvoeren teneinde de aard en mate van bodembedreigende activiteiten te bepalen. Als sprake is van bodembedreigende activiteiten dient de aanvrager tevens een nulsituatie(bodem)onderzoek uit te voeren.

Een nulsituatieonderzoek is bedoeld om de actuele bodemsituatie op de plaats van de bodembedreigende activiteiten binnen de inrichting (het bedrijfsterrein) in kaart te brengen. Ook bij actualisatie van vergunningen kan om een nulsituatieonderzoek worden gevraagd als bodembedreigende activiteiten plaatsvinden. Als de bodem op een later tijdstip nogmaals wordt onderzocht, kan bij een eventueel geconstateerde bodemvervuiling een veroorzaker worden aangewezen. In de (maatwerk) voorschriften kan worden opgenomen dat regelmatig een herhalingsonderzoek dient te worden uitgevoerd. Bij beëindiging van de bedrijfsactiviteiten wordt in principe een eindsituatieonderzoek verlangd. Een nul- of eindsituatieonderzoek in het kader van de voorschriften dient te voldoen aan NEN 5740, protocol B8 ‘onderzoeksstrategie vaststelling nulsituatie en eindsituatie bij een toekomstige bodembelasting'. Het bevoegd gezag kan eventueel aanvullende eisen stellen omtrent het aantal en de plaats van peilbuizen, de te gebruiken analysemethode en de te bepalen parameters.

3.3 Besluit bodemkwaliteit Het Besluit bodemkwaliteit stelt eisen aan steenachtige bouwstoffen, baggerspecie en grond die worden toegepast in onder meer de weg- en waterbouw. Hiermee wordt voorkomen dat nieuwe bodemverontreiniging ontstaat. De gemeente heeft als taak te toetsen of de toepassing van grond, baggerspecie en bouwstoffen voldoet aan de eisen van het besluit. De ODBN voert deze taak uit namens de gemeenten.

3.4 Wet bodembescherming De Wet bodembescherming schrijft voor hoe men moet omgaan met bestaande bodemverontreinigingen en stelt eisen aan het saneren van na 1987 ontstane verontreinigingen (de zogenaamde nieuwe gevallen van bodemverontreinigingen). Uitgangspunt is dat verontreinigingen

13

ontstaan voor 1987 worden beheerst en gesaneerd (geen risico’s) en nieuwe gevallen worden aangepakt.

3.5 Grondwaterbeschermingsgebieden Binnen het beheergebied van de regio zijn enkele grondwaterbeschermingsgebieden gelegen. Deze gebieden zijn opgenomen in afbeelding 2.

Afbeelding 2: waterwingebieden binnen de regio

De contouren van de grondwaterbeschermingsgebieden zijn afkomstig uit de provinciale milieuverordening (PMV). Omdat de PMV aan wijzigingen onderhevig is, dient altijd de meest recente versie geraadpleegd te worden via de internetsite van de provincie Noord-Brabant (https://kaartbank.brabant.nl/viewer/app/Kaartbank) . Volgens de PMV is het niet toegestaan om in een grondwaterbeschermingsgebied grond of baggerspecie toe te passen behalve wanneer: a. de kwaliteit van de grond of baggerspecie •de achtergrondwaarden niet overschrijdt; •de maximale waarden van de kwaliteitsklasse wonen niet overschrijdt en de kwaliteit van de ontvangende bodem gelijk is aan of slechter is dan de kwaliteitsklasse wonen en de grond of baggerspecie uit het grondwaterbeschermingsgebied afkomstig is; b. het baggerspecie betreft die vrijkomt bij regulier onderhoud van watergangen en op het aangrenzend perceel wordt verspreid; c. het een grootschalige bodemtoepassing betreft en door middel van onderzoek wordt aangetoond dat door de toepassing de risico's op verontreiniging van het grondwater voor de betreffende drinkwaterwinning niet toenemen, de grond of baggerspecie uit het grondwaterbeschermingsgebied afkomstig is en de kwaliteit van de grond of baggerspecie de maximale waarden van de kwaliteitsklasse wonen niet overschrijdt.

14

4. BEHEREN BODEMKWALITEIT Beheer is gericht op het faciliteren van verantwoord grondverzet. Door te kiezen voor een regionale aanpak, wordt een duurzame invulling aan het bodembeheer gegeven. Dit zorgt ook voor financiële voordelen doordat bespaard kan worden op de aanschafkosten van delfstoffen. Dit hoofdstuk geeft invulling aan de Nota bodembeheer zoals bedoeld in de ‘Richtlijn opstellen bodemkwaliteitskaart’. Onder verantwoord grondverzet verstaat de regio "zoveel mogelijk grond binnen de regio hergebruiken zonder daarmee de duurzaamheid van de bodem te belemmeren". Uitgangspunt hierbij is dat de lokale bodemkwaliteit niet verslechtert (het 'standstill-principe'). 4.1 Bodemkwaliteit op de kaart Om het toepassen van grond of baggerspecie binnen de regio te kunnen faciliteren, zonder dat telkens een bodemonderzoek of partijkeuring hoeft te worden uitgevoerd, hebben de regio in 2019 een regionale bodemkwaliteitskaart op laten stellen. Deze bodemkwaliteitskaart bestaat uit de volgende deelkaarten: 1. een ontgravingskaart; 2. een toepassingskaart; 3. een bodemfunctieklassenkaart. De bodem onder oppervlaktewateren zoals sloten en beken, maar ook het rivierbed en de uiterwaarden van de Maas, valt buiten deze kaarten. De kaarten zijn onderdeel van deze Nota bodembeheer en zijn opgenomen in bijlage 1.

Dit hoofdstuk geeft een toelichting op de kaarten en beschrijft wanneer welke kaart gebruikt moet worden. Daarnaast wordt een toelichting gegeven op het gehanteerde stoffenpakket. 4.1.1 Ontgravingskaart De ontgravingskaart geeft een indicatie van de (berekende en gemiddelde) milieuhygiënische kwaliteit van een partij grond op onverdachte locaties die wordt ontgraven voor hergebruik elders. Hierbij is onderscheid gemaakt in de bovengrond (0,0-0,5 m -mv.), de ondergrond (0,5-2,0 m -mv.) en specifiek voor de gemeente ’s-Hertogenbosch 0,5 – 4,0 m-mv en 4,0 – 6,0 m-mv. De te verwachten bodemkwaliteit is verdeeld in de drie kwaliteitsklassen die binnen het Besluit bodemkwaliteit van toepassing zijn (zie afbeelding 3). Uit de kaart blijkt voor de meeste bodemkwaliteitszones dat de grond die vrijkomt uit zowel de boven- als de ondergrond, voldoet aan de eisen voor schone grond. Uitzondering vormen: • de wegbermen (bovengrond) van de doorgaande gemeentelijke wegen in het buitengebied. • de bovengrond in de zone ' centrum Uden'; • Centrum ’s-Hertogenbosch (0,0 – 4,0 m-mv); • Voormalige stortplaats Vlagheide. Deze vallen in de kwaliteitsklasse 'industrie'. De bodemkwaliteitskaart doet een (gemiddelde) uitspraak over de kwaliteit van de bodem tot maximaal 2,0 m-mv.

De gemeente ’s-Hertogenbosch heeft deze kwaliteit daadwerkelijk onderzocht en de overige deelnemende gemeenten gaan uit van het principe dat de bovengrond standaard ‘slechter’ van kwaliteit is dan de ondergrond. De ontgravingskaart van de ondergrond wordt representatief geacht voor grond uit diepere bodemlagen dan 2 m -mv. Dit betekent dat de

15

bodemkwaliteitskaart ook als bewijsmiddel voor vrijkomende grond uit grotere diepten mag worden gebruikt. Ontgraven van grond dieper dan 2,0 m-mv Grond dieper dan 2,0 m-mv heeft dezelfde kwaliteit als de grondlaag van 0,5 tot en met 2,0 m-mv. Voor ’s-Hertogenbosch gelden andere diepte-trajecten zoals op de ontgravingskaarten zijn aangegeven. Witte vlekken De volgende gebieden vallen buiten de bodemkwaliteitskaart: • Vliegbasis Volkel: heeft eigen bodemkwaliteitskaart • Dico-terrein (gemeente Uden): is omvangrijke verdachte locatie • Oevers Dommel: te weinig gegevens voorhanden voor betrouwbare bepaling kwaliteit • Bermen langs provincie-, rijks- en spoorwegen: te weinig gegevens voorhanden voor betrouwbare bepaling kwaliteit ;  (natuur) Begraafplaatsen en strooivelden;  ‘perceel’ Den Dungen • Rivierbed en uiterwaarden van de Maas: betreft bodem onder oppervlaktewater * • Overige waterbodems (sloten, kanalen, vijvers, beken etc.) * *Definitie waterbodem: de bodem en oevers van oppervlaktewaterlichamen

4.1.2 Toepassingskaart Op de toepassingskaart is de kwaliteitsklasse aangegeven waar een partij grond of bagger aan moet voldoen wanneer men deze op een bepaalde locatie binnen de regio wil toepassen. De toepassingskaart is een combinatie van de bodemfunctieklassenkaart en de kaart met de kwaliteitsklasse van de ontvangende bodem. Uit deze kaart blijkt dat binnen de regio alleen schone grond en bagger mogen worden toegepast. Uitzondering vormen: •de wegbermen van de doorgaande gemeentelijke wegen in het buitengebied. • centrum Uden; • Dico-terrein Uden • Centrum ‘s-Hertogenbosch; • Voormalige stortplaats Vlagheide. Hier mag klasse industrie respectievelijk wonen worden toegepast.

4.1.3 Bodemfunctieklassenkaart Op de bodemfunctieklassenkaart is het gemeentelijk grondgebied op basis van het huidige en bekende toekomstige grondgebruik ingedeeld in de functies: •Industrie •Wonen •Landbouw/natuur . De bodemfunctieklassenkaart speelt een belangrijke rol bij het toepassen van partijen grond of baggerspecie op de landbodem. Eén van de uitgangspunten van het Besluit bodemkwaliteit is namelijk dat de milieuhygiënische kwaliteit van de toe te passen partij grond of baggerspecie geschikt moet zijn voor het gebruik van de ontvangende bodem (de bodemfunctieklasse). Hiertoe is de bodemfunctieklassenkaart verwerkt op de toepassingskaart (zie 4.1.2).

16

Verder speelt de bodemfunctieklassenkaart een rol bij het vaststellen van de terugsaneerwaarden en de kwaliteit van de aanvulgrond of leeflaag bij saneringen. Omgang met tussentijdse functiewijzigingen Bij het opstellen van de bodemfunctieklassenkaarten is rekening gehouden met ruimtelijke ontwikkelingen die de komende 5 jaar plaatsvinden. Desondanks is het mogelijk dat de functie van een locatie wijzigt als gevolg van een bestemmingsplanwijziging. Als gevolg van een dergelijke wijziging kan het voorkomen dat de functieklasse, zoals aangegeven op de bodemfunctieklassenkaart, niet meer correspondeert met de actuele functie van de locatie. Door de gemeenten wordt ten minste één maal per vijf jaar nagegaan of het noodzakelijk is om de bodemfunctieklassenkaart aan te passen en opnieuw vast te stellen. Voor de toetsing aan de functieklasse wordt daarom gekeken naar de actuele functie zoals omschreven in het vigerende bestemmingsplan. 4.1.3.1 Bodemfunctieklassekaart gemeente ‘s-Hertogenbosch Historische binnenstad De historische binnenstad valt binnen de historische vestingmuren van de gemeente ’sHertogenbosch. Door de eeuwen heen is dit stadsdeel opgehoogd, de ophooglaag is heterogeen verontreinigd met zware metalen en/of PAK.

De keuze is gemaakt om aan de gehele historische binnenstad samen met als maximum een strook van 50 meter aan de buitenzijde van de vestigingsmuur de bodemfunctieklasse “Industrie” toe te kennen. Binnen het deelgebied Historische binnenstad gelden twee uitzonderingen ‘kinderspeel-plaatsen en moestuinen’. 1. Het komt voor dat in dit deelgebied woningen liggen met een tuin, plaatsen zijn waar kinderen spelen en groen aanwezig is met natuurwaarden. Voor deze drie bestemmingen gelden de toetsingsregels van de bodemfunctieklasse “Wonen”. 2. Bij aanwezigheid van een moestuin >100m2 (waarbij sprake is van grondgebruik), gelden de toetsingsregels van de bodemfunctieklasse "Overige gebieden”. Dat wil zeggen dat de maximale kwaliteit van de bodem moet voldoen aan de achtergrondwaarden (AW2000). Voor moestuinen <100m2 (waarbij sprake is van grondgebruik), gelden de toetsingsregels van de bodemfunctieklasse “Wonen”. Bedrijfswoningen in bodemfunctieklasse “Industrie” Het komt voor dat in een gebied met bodemfunctieklasse “industrie” bedrijfswoningen liggen. Voor bedrijfswoningen met bijbehorende tuinen gelden de toetsingsregels van de bodemfunctieklasse “wonen”. Voor bedrijfswoningen zonder tuin geldt de toetsingsregels van de bodemfunctieklasse “industrie”.

4.1.4 Bodemkwaliteitskaart De bodemkwaliteitskaart is gebaseerd op een (standaard) stoffenpakket bestaande uit de volgende parameters: • zware metalen (barium, cadmium, chroom, kobalt, koper, kwik, lood, molybdeen, nikkel en zink), •polychloorbifenylen (PCB som 7) •polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK 10 VROM) •minerale olie (GC)

17

De normen voor barium in grond en bagger zijn ingetrokken. Gebleken is dat de interventiewaarde voor barium lager kan zijn dan het gehalte dat van nature in de bodem kan voorkomen. Indien er sprake is van verhoogde bariumgehalten ten opzichte van de natuurlijke achtergrond als gevolg van een antropogene bron, kan dit gehalte door het bevoegd gezag worden beoordeeld op basis van de voormalige interventiewaarde voor barium van 625 mg/kg d.s (waterbodem) en de interventiewaarde voor landbodem van 920 mg/kg (landbodem). Barium hoeft dus alleen te worden getoetst als er vanwege antropogene activiteiten verhoogde bariumgehalten kunnen worden aangetroffen ten opzichte van de toetsingswaarde.

18

5. GRONDVERZET Deze paragraaf beschrijft de spelregels voor het ontgraven en toepassen van schone (AW2000) en licht verontreinigde grond (klasse wonen en industrie). De spelregels zijn hier beknopt weergegeven en daarmee in de meeste gevallen bruikbaar voor grondverzet. In specifieke gevallen dient alsnog de wettekst te worden bekeken. Voor grondverzet van sterk verontreinigde grond wordt verwezen naar het saneringsspoor in hoofdstuk 8. De spelregels voor grondverzet zijn vastgelegd in het Besluit bodemkwaliteit. Bij het toepassen van grond is het uitgangspunt dat de bodem zijn functie duurzaam kan blijven vervullen. Het Besluit bodemkwaliteit biedt gemeenten de mogelijkheid om te kiezen tussen het generieke en het gebiedsspecifieke spoor. Vanwege de regionale aanpak valt het beleid onder het gebiedsspecifieke spoor. Het gebiedsspecifieke element beperkt zich voor de regiogemeenten tot de acceptatie van de regionale (en daarmee van elkaars kaart) bodemkwaliteitskaarten. De spelregels van het landelijke en generieke kader worden in de Nota gehanteerd. In de keten van grondverzet zijn de volgende schakels te onderscheiden: • ontgraven; • transport; • evt. tijdelijke opslag; • toepassen; • Samenvoegen en opsplitsing van partijen grond. In de volgende paragrafen wordt nader in gegaan op de keten van grondverzet.

5.1.1 Ontgraven Hoe toon ik de kwaliteit aan? Voordat grond wordt ontgraven, moet de initiatiefnemer nadenken over de afvoerbestemming. De afvoerbestemming bepaalt namelijk of en hoe de grond moet worden onderzocht. Voor grond die wordt ontgraven, zijn de volgende afvoerbestemmingen mogelijk: •hergebruik in/nabij hetzelfde werk; •toepassingslocatie binnen de regio; •toepassingslocatie buiten de regio; •tijdelijke opslag; •inrichting (grondbank, aannemer). In de onderstaande tabel is per afvoerbestemming een overzicht gegeven van de mogelijke manieren waarop de kwaliteit kan worden aangetoond. Dit zijn de zogenaamde bewijsmiddelen. Vervolgens is per bewijsmiddel een toelichting gegeven.

19

bodemkwali teitskaart Hergebruik in/nabij hetzelfde werk Toepassing binnen regio Toepassen buiten regio Tijdelijke opslag Inrichting Tijdelijke uitname Verklaring

partijkeuring

Erkende kwaliteitsverkl aring

Fabrikant eigenverklarin g

bodemonderzoek

Geen bewijsmiddel noodzakelijk 4)

3) 1) 3) 2) n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Bewijsmiddel toegestaan Bewijsmiddel niet toegestaan Bewijsmiddel toegestaan onder voorwaarden: 1) 2) 3) 4)

Alleen mogelijk als gemeente waar toepassing plaatsvindt de bkk van onze regio heeft geaccepteerd; Alleen mogelijk als dit past binnen acceptatie-eisen van de inrichting; Alleen mogelijk als sprake is van een onverdachte locatie; Alleen mogelijk als grond niet wordt bewerkt en onder dezelfde condities in hetzelfde werk wordt toegepast.

Afbeelding 3: overzicht bewijsmiddelen

Bodemkwaliteitskaart De ontgravingskaart, als onderdeel van de bodemkwaliteitskaart, geeft de berekende gemiddelde kwaliteit weer van de grond op de ontgravingslocatie. Deze kaart is gemaakt voor locaties die niet verdacht zijn met betrekking tot het voorkomen van lokale bodemverontreiniging. Mocht wel sprake zijn van lokale bodemverontreiniging, dan mag de bodemkwaliteitskaart niet worden gebruikt. In dat geval dient de milieuhygiënische kwaliteit op een andere wijze te worden aangetoond. Hiervoor kan gebruik worden gemaakt van één van de andere toegestane bewijsmiddelen. Dit geldt ook voor de niet-gezoneerde gebieden ('witte vlekken') op de ontgravingskaart. Toets herkomst Om te controleren of de locatie verdacht is, moet een 'toets herkomst' worden gedaan. Onder verdachte locaties worden verstaan: • locaties waar in het verleden (bedrijfs)activiteiten hebben plaatsgevonden die mogelijk een bodemverontreiniging hebben veroorzaakt; •bekende lokale gevallen zoals puntbronnen bij tankstations van bodemverontreiniging welke (nog) niet zijn gesaneerd, niet behorende tot de diffuse bodemverontreiniging; •lokaal aanwezige (historische) ophooglagen, dempingen en puinpaden; •bodemsanering in uitvoering; •restverontreiniging na bodemsanering c.q.

lokaal aangebrachte leeflagen; •Grootschalige BodemToepassingen (GBT); •Begraaf- en strooiplaatsen; •(voormalige) vuilstortplaatsen zoals o.a. beschreven in de VOS- en NAVOS-onderzoeken. Wanneer bodemonderzoek op een verdachte locatie heeft uitgewezen dat er geen sprake is van bodemverontreiniging, en daarnaast de milieuhygiënische kwaliteit vergelijkbaar is met het omliggende gebied, wordt deze locatie niet meer aangemerkt als verdacht. In bijlage 3 is een formulier voor de 'toets herkomst' opgenomen. Om gebruik te kunnen maken van de bodemkwaliteitskaart als bewijsmiddel dient de initiatiefnemer dit formulier volledig in te vullen.

20

Onverwachte situaties tijdens graafwerkzaamheden Het kan voorkomen dat tijdens de ontgraving toch onverwachts een (mogelijke) afwijking van de bodemkwaliteit wordt geconstateerd. Een onverwachte situatie doet zich voor indien: •de grond een afwijkende kleur, geur of samenstelling heeft; •de grond een bijmenging aan bodemvreemde materialen bevat (puin, asbest, gruis, kooltjes, etc.) op basis waarvan wordt verwacht dat de bodemkwaliteitskaart niet meer representatief is voor de milieuhygiënische kwaliteit, dan wel waarvan men redelijkerwijs kan vermoeden dat deze het milieu negatief kan beïnvloeden; •in de grond visueel asbest wordt aangetroffen. Een onverwachte situatie dient in alle gevallen te worden geregistreerd en gemeld bij de gemeente via de milieuklachtencentrale (www.milieuklachtencentrale.nl). Lokaal bodemonderzoek Een bodemonderzoek of partijkeuring geeft meer zekerheid over de milieuhygiënische kwaliteit van een te ontgraven partij grond dan de bodemkwaliteitskaart. Dit betekent dat wanneer op de locatie van herkomst een partijkeuring of verkennend bodemonderzoek is uitgevoerd, er GEEN gebruik mag worden gemaakt van de bodemkwaliteitskaart als bewijsmiddel. In dat geval moet worden uitgegaan van de resultaten van het lokaal uitgevoerde onderzoek. Informatie over mogelijk uitgevoerde bodemonderzoeken ter plaatse kan o.a.

worden gevonden in het BodemInformatieSysteem (BIS) van de gemeente en/of de Omgevingsdienst. Bodemkwaliteitskaart andere gemeente buiten de regio De bodemkwaliteitskaart van een andere, buiten de regio gelegen, gemeente wordt alleen als bewijsmiddel voor een partij grond geaccepteerd indien de bodemkwaliteitskaart bestuurlijk (door College en gemeenteraad) is vastgesteld door de gemeente waarbinnen de partij grond wordt toegepast en bij de melding een volledig ingevuld en correct ondertekend formulier voor de 'toets herkomst' is gevoegd. Partijkeuring Aan een partijkeuring worden de volgende eisen gesteld: •een partij kan worden gekeurd in depot of in-situ; •de partij grond (of baggerspecie) dient door een erkende monsternemer te worden bemonsterd conform SIKB BRL 1000: VKB-protocol 1001 ; •de voorbewerking van de monsters alsmede het laboratoriumonderzoek moeten worden verricht conform het accreditatieprogramma AP04 door een hiervoor erkend laboratorium. Erkende kwaliteitsverklaring De meest voorkomende vorm van de erkende kwaliteitsverklaringen zijn kwaliteitscertificaten op grond van de BRL 9335 (de BRL voor grondbanken, zandwinningen en grond uit projecten). Een erkende kwaliteitsverklaring bestaat uit twee delen: •Het eerste deel is het productcertificaat dat wordt afgegeven door een erkende certificerende instelling.

Op dit productcertificaat staan de (civieltechnische) eigenschappen van de grond of baggerspecie vermeld, alsmede de milieuhygiënische classificatie (voldoet aan achtergrondwaarden, klasse 'wonen' of klasse 'industrie'). •Het tweede deel betreft de afgegeven erkenning. Een overzicht van afgegeven erkende kwaliteitsverklaringen is gepubliceerd op de website van Bodem+.

21

Fabrikant-eigenverklaring Dit is een milieuhygiënische verklaring die door een producent zelf kan worden afgegeven. In tegenstelling tot een erkende kwaliteitsverklaring, vindt bij een fabrikant-eigenverklaring geen periodieke externe controle door een certificerende instelling plaats en is er ook geen erkenning noodzakelijk. Voorbeeld van een fabrikant-eigenverklaring zijn die voor tarragrond van aardappelen of suikerbieten. Een overzicht van afgegeven fabrikant-eigenverklaringen is gepubliceerd op de website van Bodem+. Bodemonderzoek Bodemonderzoeken moeten voldoen aan de eisen uit de NEN 5740. Aandachtspunten zijn: •Het bodemonderzoek moet zijn uitgevoerd door een bureau dat erkend is voor de BRL SIKB 2000. •De voorbewerking van de monsters alsmede het laboratoriumonderzoek moeten worden verricht conform het accreditatieprogramma AS3000 door een hiervoor erkend laboratorium; •De veldwerkzaamheden moeten zijn uitgevoerd door gecertificeerde veldwerkers.

5.1.2 Transport Voor het transport van (vrijkomende) grond moet worden voldaan aan de Wegenverkeerswet, het Reglement verkeersregels en verkeerstekens en de wetgeving met betrekking tot het transporteren van afvalstoffen. Als de grond wordt hergebruikt, al dan niet via tijdelijke opslag, of rechtstreeks van de leverancier komt, zijn voor het transport de volgende documenten vereist: 1.een vrachtbrief in het kader van transportwetgeving (de standaard begeleidingsbrief is ook als vrachtbrief te gebruiken); 2.een gewaarmerkt kopie van het certificaat voor vervoer (NIWO: Nationale en Internationale Wegvervoer Organisatie); 3.een verwijzing naar kwaliteitsgegevens. De transporteur dient geregistreerd te zijn bij de VIHB-lijst als erkende vervoerder van afvalstoffen. VIHB staat voor: V: vervoerder van afval; I: inzamelaar van afval; H: handelaar in afval; B: bemiddelaar in afval. Vrijkomende grond is altijd een afvalstof, uitgezonderd grond welke het oogmerk heeft van primaire grondstof, en is pas een bouwstof als dit conform het Besluit bodemkwaliteit wordt/is toegepast. De fase van ontgraven en transport valt derhalve onder de Afvalstoffenwetgeving. Bij transport dienen daarom de volgende documenten aanwezig te zijn: 1.

een volledig ingevulde en ondertekende ‘standaard begeleidingsbrief; het vermelden van een afvalstroomnummer is afhankelijk van de bestemming (gaat de partij wel of niet naar een inrichting) 2. een gewaarmerkt kopie van het certificaat voor vervoer; 3. een verwijzing naar kwaliteitsgegevens (deze kwaliteitsgegevens moeten op de locatie van herkomst of de locatie van toepassing aanwezig; 4. de juiste EURAL-code, namelijk 1705 aangevuld met de juiste categorie-code.

22

5.1.3 Tijdelijke opslag Tijdelijke opslag van grond en baggerspecie is in het kader van het Besluit bodemkwaliteit niet vergunningsplichtig op grond van de Wet milieubeheer en de Waterwet, mits voldaan wordt aan de voorwaarden uit de volgende tabel. Ook moet bij tijdelijke opslag de zorgplicht in acht worden genomen. Vorm van tijdelijke opslag Kortdurende opslag Tijdelijke opslag op landbodem

Maximale duur opslag 6 maanden 3 jaar

Tijdelijke opslag in waterbodem

10 jaar

Weilanddepot

3 jaar

Opslag bij tijdelijke uitname

Loop van de werkzaamheden³

kwaliteitseisen Kwaliteit moet voldoen aan de kwaliteitsklasse van de ontvangende bodem Kwaliteit moet voldoen aan de kwaliteitsklasse van de ontvangende waterbodem Alleen baggerspecie die voldoet aan de normen voor verspreiding over aangrenzende percelen² -

Meldingsplicht¹ Ja Ja, met voorziene duur van opslag en eindbestemming Ja, met voorziene duur van opslag en eindbestemming Ja, met voorziene duur van opslag en eindbestemming nee

Afbeelding 4: Vormen van tijdelijke opslag en bijbehorende voorwaarden ¹ meldingsplicht via https://www.meldpuntbodemkwaliteit.nl ² met aangrenzend wordt bedoeld een perceel aan de uitgebaggerde waterloop. ³ de werkzaamheden moeten aaneengesloten worden uitgevoerd en de tijdelijke opslag dient op het perceel plaats te vinden die een directe binding heeft met de uit te voeren werkzaamheden.

5.1.4 Toepassen grond Grond kan op de volgende manieren worden toegepast: 1) als tijdelijke uitname; 2) in een standaard bodemtoepassing; 3) in een grootschalige bodemtoepassing. Deze toepassingsmogelijkheden worden in de volgende paragrafen nader toegelicht. Bodemvreemd materiaal Bodemvreemd materiaal kan bestaan uit toelaatbare en ongewenste componenten. Bij ongewenste componenten kan gedacht worden aan puin, glas, blik etc. Bij toelaatbare componenten kan gedacht worden aan van nature aanwezige bijmenging zoals organisch materiaal of grind. Grond en baggerspecie mag niet meer dan 5% ongewenst bodemvreemd materiaal zoals puin en plastic bevatten. Het is wel toegestaan om tot een maximum van 20% een bijmenging met organisch materiaal te verwerken. Het is voor werkzaamheden zoals woningbouw of voor verkoop van gronden voor bouw vaak niet wenselijk dat er (veel) puin in de bovengrond aanwezig is. Het uitzeven van bodemvreemd materiaal als puin op de toepassingslocatie is toegestaan zonder dat

23

een kwaliteitsbewijs ongeldig wordt door het zeven. Het zeven van dit materiaal wordt niet gezien als een bewerking van de partij waardoor er geen sprake is van kwaliteitswijziging. Een nieuwe keuring is daarom niet noodzakelijk, de keuringsrapporten blijven geldig (het is een aanrader om bij toepassing van de gezeefde partij te vermelden dat er door het zeefproces minder dan de oorspronkelijke bijmenging in de partij aanwezig is). Onder bodemvreemd materiaal worden ook hondenpoep en blikjes geschaard. Met name bij losloopplekken en speelveldjes komen deze verontreinigingen voor. Na het zeven van dit materiaal kan het opnieuw gebruikt worden onder het kwaliteitsbewijs waaronder het materiaal geleverd is. Het (bewust) zeven van asbesthoudende grond of puin op locatie, waarbij het aangetoonde asbestgehalte > restconcentratienorm van 100 mg kg ds bevat, is per definitie niet toegestaan. Het toch zeven van dit materiaal is een overtreding van de afvalstoffenwetgeving. Het zeven op locatie van asbesthoudend materiaal < restconcentratienorm is wel toegestaan mits het bestemmingsplan dit toestaat of er een Omgevingsvergunning Aanleg is verleend.

Grond met puin, ongeacht de hoeveelheid puin dat aanwezig is, is in principe verdacht voor de aanwezigheid van asbest. Voor het aanvragen van een Omgevingsvergunning (onderdeel bouwen) of bij het toepassen van een partij grond met een AP04-keuring dient asbest altijd als aanvullend te onderzoeken stof te worden opgenomen. 5.1.5 Tijdelijke uitname grond Van tijdelijke uitname is sprake als aan beide onderstaande voorwaarden wordt voldaan: 1) De grond niet wordt bewerkt. Voorbeelden van bewerken zijn het mengen met grond van elders of met bouwstoffen. Zeven wordt niet als bewerken gezien. 2) De grond wordt op of nabij dezelfde plaats en onder dezelfde condities hergebruikt. Op of nabij dezelfde plaats is in het Besluit niet gedefinieerd als afstand. Aangezien lokale omstandigheden van invloed zijn, beoordeelt de gemeente per geval of sprake is van 'op of nabij'. In ieder geval moet er tussen de partij grond en de werklocatie een binding zijn. Voorbeeld van tijdelijke uitname is het graven van een leidingsleuf en het vervolgens terugzetten van de grond. In het geval van tijdelijke uitname hoeft de milieuhygiënische kwaliteit van de ontvangende bodem en van de terug te plaatsen grond of baggerspecie niet te worden aangetoond. Het is echter mogelijk dat er, op basis van andere wet- en regelgeving zoals Arboregels, toch een onderzoeksverplichting geldt.

Wanneer voorafgaand aan of tijdens de werkzaamheden blijkt dat sprake is van een verontreiniging waardoor de lokale bodemkwaliteit zou kunnen verslechteren als gevolg van bijvoorbeeld uitloging/uitspoeling, mag de grond of baggerspecie niet zomaar worden teruggeplaatst. Dit in verband met de zorgplicht van artikel 13 Wet bodembescherming. Er moeten dan maatregelen worden getroffen om verslechtering te voorkomen. Bij overschrijding van de interventiewaarden dient het saneringsspoor te worden gevolgd. Naast het niet hoeven aantonen van de milieuhygiënische kwaliteit, hoeft het tijdelijk uitnemen, eventueel op de locatie opslaan en terugplaatsen van grond of baggerspecie ook niet te worden gemeld. 5.1.6 Standaard bodemtoepassing Bij een standaard bodemtoepassing wordt grond die vrijkomt elders op of in de bodem toegepast. Dit mag alleen als: •sprake is van een functionele en nuttige toepassing EN

24

•de milieuhygiënische kwaliteit van de toe te passen grond voldoet aan zonekwaliteit zoals aangegeven op de toepassingskaart. 5.1.6.1 Functionele en nuttige toepassing Het toepassen van grond als bodem is alleen toegestaan indien sprake is van een functionele en nuttige toepassing zoals bedoeld in respectievelijk artikel 5 en artikel 35 van het Besluit bodemkwaliteit. Hiermee wordt bedoeld dat het om een toepassing moet gaan in een hoedanigheid en hoeveelheid die nodig is voor het functioneren van de betreffende toepassing. In artikel 35 van het Besluit worden voorbeelden genoemd van wat onder een nuttige toepassing wordt verstaan. Aangezien een deel van deze toepassingen betrekking heeft op het toepassen in oppervlaktewater, zijn hieronder alleen de nuttige toepassingen weergegeven die zich binnen de regio (op landbodem) kunnen voordoen: •bouw- en wegconstructies (wegen, spoorwegen en geluidswallen); •ophoging van industrieterreinen, woningbouwlocaties en landbouw- en natuurgronden; •afdekken van saneringslocaties; •tijdelijke opslag van grond (voorafgaand aan het toepassen hiervan); • landschappelijke inpassingen zoals speelheuvels. . Ophogen van agrarische percelen Voor een maximale opbrengst van gewassen is het wenselijk geen wateroverlast te hebben.

Op grond van het Besluit bodemkwaliteit mogen gaten worden opgevuld en/of gehele percelen worden opgehoogd om wateroverlast op te lossen. Het gaat hier om significante laagdikten. Hierbij dienen wel voorschriften uit het bestemmingsplan te worden gevolgd. Op de toepassingskaart in bijlage 1 zijn de mogelijkheden voor de standaard toepassing in de regio weergegeven. Melden De initiatiefnemer moet voorafgaand aan de toepassing nagaan of aan de genoemde voorwaarden wordt voldaan en is verplicht om de toepassing minimaal 5 dagen van te voren te melden bij het bevoegde gezag via het Meldpunt bodemkwaliteit. Voor grote aaneengesloten projecten zoals infrastructurele werken kunnen met de Omgevingsdienst Brabant Noord projectafspraken voor grondverzet en toepassingen worden gemaakt. Hiervoor kunt u terecht bij bodemloket@odbn.nl. Witte vlekken Van een aantal gebieden binnen de regio is de kwaliteitsklasse van de ontvangende landbodem niet bekend (zoals bijvoorbeeld ter plaatse van de wegbermen van provincie- en rijkswegen). Dit betekent dat voor iedere partij grond of baggerspecie die ter plaatse van deze locaties wordt toegepast, de toepassingskaart niet als uitgangspunt voor de vereiste kwaliteitsklasse kan worden gehanteerd.

In deze uitgesloten gebieden mag alleen schone grond worden toegepast, tenzij: •op de toepassingslocatie bodemonderzoek conform NEN-5740 is uitgevoerd dat uitwijst dat de ontvangende bodem in een andere bodemkwaliteitsklasse valt (wonen of industrie), EN •op de bodemfunctieklassenkaart (zie bijlage 1) de toepassingslocatie in de functieklasse wonen of industrie valt.

25

In de volgende tabel kan worden afgelezen welke kwaliteit grond maximaal kan worden toegepast. Functie

Actuele bodemkwaliteit

Landbouw/natuur Landbouw/natuur Landbouw/natuur Wonen Wonen Wonen Industrie Industrie Industrie

AW2000 Wonen Industrie AW2000 Wonen Industrie AW2000 Wonen Industrie

Kwaliteit welke mag worden toegepast AW2000 AW2000 AW2000 AW2000 Wonen Wonen AW2000 Wonen Industrie

Afbeelding 5: kwaliteitseisen toepassingen

Stroomgebied Maas Op de bodemkwaliteitskaart is de Maas en de bijbehorende uiterwaarden ook als ‘witte vlek’ opgenomen. Dit gebied valt onder de noemer ‘oppervlaktewater’ waarvoor Rijkswaterstaat (RWS) het bevoegd gezag is voor het toepassen van grond. Via het Meldpunt bodemkwaliteit kan Rijkswaterstaat als bevoegd gezag worden ingevuld. Indien een gemeente of de Omgevingsdienst deze (foutieve) melding binnen krijgt dan wordt deze door hen doorgezet naar het juiste bevoegd gezag. Vliegbasis Volkel De vliegbasis Volkel in de gemeente Uden is een niet-gezoneerd deelgebied en geldt dus als zogenaamde ‘witte vlek’. Hier is de provincie bevoegd gezag in het kader van de wet bodembescherming historische gevallen) en de gemeente Uden. 5.1.6.2 Grootschalige BodemToepassing (GBT) Voor de aanleg van grote grondlichamen, kan de initiatiefnemer gebruik maken van het kader voor grootschalige toepassingen uit het Besluit bodemkwaliteit.

De volgende toepassingen kunnen onder de noemer van een grootschalige toepassing worden gerealiseerd: •toepassingen van grond in bouw- en wegconstructies, waaronder wegen, spoorwegen en geluidswallen; •toepassingen van grond voor het afdekken van een saneringslocatie of een stortplaats, met het oog op het voorkomen van nadelige gevolgen voor de omgeving; •toepassing van grond in aanvullingen, waaronder de herinrichting en stabilisering van voormalige winplaatsen voor delfstoffen. Omdat het niet is toegestaan dat de grootschalige bodemtoepassing definitief onderdeel gaat uitmaken van de bodem, kan bij ophogingen van industrieterreinen en woningbouwlocaties niet worden gekozen voor het toetsingskader van een grootschalige bodemtoepassing. Een grootschalige toepassing op landbodem moet aan de volgende voorwaarden voldoen: •Minimaal volume: het minimaal volume van de grootschalige toepassing bedraagt 5.000 m³ grond of baggerspecie; •Toepassingshoogte: de minimale toepassingshoogte bedraagt 2 meter. Voor wegen en spoorwegen waarop een laag bouwstoffen is toegepast, geldt een minimale toepassingshoogte van 0,5 meter.

26

•Milieuhygiënische kwaliteit: de kwaliteit van de toe te passen grond mag niet slechter zijn dan de kwaliteitsklasse industrie. Omdat er geen toetsing plaatsvindt aan de kwaliteit van de ontvangende bodem, moet de uitloging voldoen aan de geldende emissiewaarden.; •Leeflaag: de toepassing moet worden afgedekt met een leeflaag van minimaal 0,5 meter dikte. De kwaliteitsklasse van deze leeflaag moet voldoen aan de kwaliteit zoals aangegeven op de toepassingskaart. Uitzondering hierop vormen grootschalige toepassingen onder wegen (deze worden afgedekt met een verhardingsconstructie) en bermen en taluds bij rijkswegen, provinciale wegen en spoorwegen (tot maximaal 10 m uit de weg mag grond/baggerspecie van maximaal de kwaliteitsklasse industrie worden toegepast); •Beheer: de toepassing moet blijvend worden beheerd. Dit betekent dat er een aanwijsbare beheerder moet zijn die de toepassing in stand houdt in de vorm en hoeveelheid waarin deze is toegepast en staat geregistreerd. Ook nadat de toepassing zijn functie verliest maar deze toepassing wel wordt onderhouden, denk aan een grondwal die geen nut meer heeft maar wel wordt gemaaid, mag de toepassing in stand blijven.

Melden De initiatiefnemer moet voorafgaand aan de toepassing nagaan of aan de genoemde voorwaarden wordt voldaan en is verplicht om de toepassing minimaal 5 dagen van te voren te melden bij het bevoegde gezag via het Meldpunt bodemkwaliteit. Het maken van projectafspraken met de Omgevingsdienst voorafgaand aan uitvoering is mogelijk. Een verzoek hiertoe kan worden gedaan via de desbetreffende gemeente of via bodemloket@odbn.nl . Grond in de kern van de GBT In de kern van de GBT kan gevarieerd worden met de kwaliteit. De slechtste kwaliteit is klasse Industrie. Bij het verwijderen of herstructeren van de GBT wordt de kern van deze GBT, juist vanwege de mogelijkheid om te variëren, gezien als verdacht. Hergebruik van deze ‘kerngrond’ in een nieuwe GBT binnen de regio is toegestaan zonder nieuw onderzoek naar de kwaliteit. De ’kerngrond’ wordt per definitie als klasse Industrie beschouwd.

5.1.7 Wegbermen Een berm wordt als volgt beschreven: “Een berm is een strook grond langs een weg, die meestal begroeid is met grasachtige en kruidachtige planten.” Schematisch is dat als volgt weergegeven:

Afbeelding 6: schematische afbeelding wegberm

5.1.7.1 Invasieve exoten in de wegberm en overige terreinen Bij o.a. het verlagen (roven) van wegbermen in het kader van de verkeersveiligheid zal door de gemeente het te verlagen gedeelte worden bekeken (quickscan) op de aanwezigheid van exoten 27

zoals de Japanse Duizendknoop en de knolcyperus. Niet alleen grond uit een berm kan dit soort exoten bevatten, in principe geldt dat alle grond die sporen kan bevatten van invasieve exoten niet in aanmerking komt voor hergebruik. Een plantensoort die voorkomt op Unielijst van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit dient bestreden te worden. Deze lijst is dynamisch zodat er soorten aan kunnen worden toegevoegd als dat noodzakelijk wordt geacht en is onderdeel van de Europese Verordening ‘Invasieve Uitheemse Soorten (3 augustus 2016)’. Hergebruik van onbehandelde grond waarin invasieve exoten zijn aangetroffen is niet toegestaan. De bermgrond dient in het uiterste geval te worden gereinigd via thermische reiniging/verbranding (het uitzeven van worteldelen behoort voor sommige soorten tot de mogelijkheden) en mag daarom ook niet worden aangeboden aan een BRL 9335 erkende inrichting en dus alleen aan een erkende inrichting die deze afvalstoffen mag innemen om verspreiding tegen te gaan. De gemeenten zullen daarom ook inzicht moeten hebben in de verspreiding van exotische en woekerende plantensoorten voordat wordt overgegaan tot bermverlaging.

Afbeelding 7: Japanse Duizendknoop (bron: Wageningen University & Research). 5.1.8 Samenvoegen van partijen grond Het opbulken van grond mag, ongeacht de kwaliteit, uitsluitend worden uitgevoerd door een bedrijf dat is erkend voor de BRL 9335. 5.1.8.1 Opbulken kleine partijen (< 25 m3) In de praktijk is gebleken dat het voor veel hoveniersbedrijven, gemeentewerven en kleine aannemers vanuit economisch oogpunt niet haalbaar is om een erkenning voor de BRL 9335 te behalen. Daarom is voor het opbulken van kleine partijen een uitzondering gemaakt. Deze uitzondering houdt in dat het bij elkaar brengen van partijen grond of baggerspecie met verschillende herkomst is toegestaan indien de omvang van de opgebulkte partij niet groter is dan 25 m3. Deze partij moet vervolgens worden afgevoerd naar een inrichting die erkend is voor de BRL 9335. Graszoden – bermgrond - schoffelafval

28

Wanneer verschillende partijen graszoden, of bermgrond-schoffelgrond, uit verschillende woonwijken met elkaar worden samengevoegd in een hoeveelheid meer dan 25 m3 is een erkenning conform de BRL 9335 noodzakelijk. Hier is bijvoorbeeld sprake van als de grond met graszoden voldoet aan de definitie van grond met een maximum van 20% bijmenging. Gras en wortels horen bij de term ‘bodemvreemd materiaal’. Samenvoegen van groenproducten afkomstig van composteeractiviteiten met grond is ook erkenningsplichtig conform de BRL 9335. Dit betekent dat materiaal wat als groenafval is beoordeeld niet zonder erkenning mag worden samengevoegd en worden toegepast als grond. 5.2 Baggerspecie Vrijkomende (al dan niet gerijpte) baggerspecie kan op vier manieren worden toegepast; 1) via verspreiden op de aangrenzende percelen; 2) in een standaard toepassing in de waterbodem; 3) in een standaard toepassing op de landbodem; 4) in een grootschalige bodemtoepassing. Deze nota bodembeleid beperkt zich tot het verspreiden op de aangrenzende percelen. Optie 2, het toepassen in de waterbodem, valt buiten het bevoegde gezag van de gemeenten. Rijkswaterstaat en/of het Waterschap (Aa en Maas, of De Dommel) is hiervoor het bevoegd gezag. Voor de opties 3 en 4 wordt baggerspecie op dezelfde manier als grond behandeld.

De kwaliteitsgegevens van de baggerspecie moeten in die gevallen worden omgerekend naar de bodemkwaliteitsklassen die gelden voor grond (schoon, wonen of industrie). 5.2.1 Verspreiden baggerspecie over aangrenzende percelen Algemeen Baggerspecie uit watergangen mag, (Waterwet, artikel 5.23, lid 2) over de naastgelegen percelen worden verspreid mits de milieuhygiënische kwaliteit voldoet. Opgemerkt wordt dat het toetsingskader niet geldt voor het verspreiden van baggerspecie afkomstig vanuit de omgeving van riooloverstorten (tot 250 meter aan weerszijden van de riooloverstort). Deze baggerspecie wordt als puntbron aangemerkt en dit valt buiten de reikwijdte van het Besluit bodemkwaliteit. Milieuhygiënische kwaliteit Voordat baggerspecie op de aangrenzende percelen mag worden verspreid, is inzicht in de milieuhygiënische kwaliteit noodzakelijk. De milieuhygiënische kwaliteit kan worden aangetoond door middel van één van de volgende bewijsmiddelen: •Bodemonderzoek conform NEN 5720; •Partijkeuring. De baggerspecie mag worden verspreid als de gehalten voldoen aan de generieke verspreidingsnorm. In de onderstaande figuur is de normstelling voor verspreiding over aangrenzende percelen schematisch weergegeven.

29

Afbeelding 8: Normstelling verspreiden baggerspecie

Voorwaarden Voor het verspreiden van baggerspecie over aangrenzende percelen gelden de volgende voorwaarden: •voor baggerspecie waarvan de milieuhygiënische kwaliteit voldoet aan de generieke verspreidingsnorm geldt de ontvangstplicht; •de baggerspecie mag op een perceel grenzen d aan de te baggeren watergang worden verspreid; •er hoeft niet te worden getoetst aan de kwaliteitsklasse of functieklasse van de ontvangende bodem; •het verspreiden van baggerspecie hoeft niet te worden gemeld. Acceptatieplicht Het Besluit bodemkwaliteit geeft alleen de milieuhygiënische randvoorwaarden, met de bijbehorende reikwijdte, waarbinnen mag worden verspreid. Het Besluit staat verder los van de bevoegdheden, eigendomsverhoudingen en ‘ontvangstplichten’ die rondom het verspreiden van baggerspecie vanuit de Waterstaatswet in de Keur van waterschappen zijn geregeld. Het Besluit geeft daarnaast ook geen maat voor de laagdikte of hoeveelheden. In de Handreiking Besluit bodemkwaliteit is hierover alleen vermeld dat de hoeveelheid, en de daarmee samenhangende laagdikte, in overleg met de eigenaar van het perceel wordt bepaald.