Bijlage 4.2 - Historisch vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten
Tekst van het document
12 oktober 1944
wordt alleen niet duidelijk welke eenheden het betrof op deze dag.
Conclusie: Niet relevant. N.v.t.
N.v.t.
The National Archives (1/5th Welch Regiment)
Indicatie – Beschietingen en activiteit rond onderzoeksgebied De war diaries beschrijven de tactiek van het 1/5th Welch Regiment om gedurende de dag Duitse posities te bestoken met 3-inch mortieren en mitrailleurvuur. Hoewel de coördinaten
Bn spent a quiet day, the enemy being harassed by Arty – MMG’s
van het onderzoeksgebied niet worden gegeven, geeft het desalniettemin een beeld van
and 3” mortar fire. They policy of the Bn was to now harass the
het type munitie dat gevonden kan worden.
enemy during daylight and patrol during darkness. Six patrols were sent out during the night. Two of these were “Nagging” patrols, whose
Conclusie: Mogelijk relevant.
task it was to creep up on known enemy posns and throw grenades.153 13 oktober 1944
-
Indicatie – Activiteit rond coördinaten onderzoeksgebied The National Archives (Commander Royal Artillery)
149 150 151 152 153
TNA, WO 171, inv. nr. 1386. TNA, WO 171, inv. nr. 531. TNA, WO 171, inv. nr. 531. TNA, WO 171, inv. nr. 689. TNA, WO 171, inv. nr. 1386.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
N.v.t.
N.v.t.
Indicatie – Activiteit rond coördinaten onderzoeksgebied
Pagina 73 van 128
Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
Patrols found enemy at 415362 410361 […]. Enemy not found […]
Britse patrouilles beschrijven op deze dag Duitse activiteit rond het onderzoeksgebied,
416362.
maar maken geen melding van gevechtshandelingen.
The National Archives (158th Infantry Brigade)
Conclusie: Niet relevant.
154
1/5 WELCH report enemy activity at 410361. As the enemy in this area has exposed himself more than usual and as he has been using his Spandau with less provocation, it is possible that relief has taken place.155 14 oktober 1944
-
Indicatie – Situatie rond Damianus-stichting en Rooiseweg
N.v.t.
N.v.t.
BHIC (Documentatie Schijndel)
Indicatie – Situatie rond Damianus-stichting en Rooiseweg Een broeder van de Damianus-stichting beschrijft in een dagboek de continue beschietingen over en weer rondom de Rooiseweg. Hier zit verder geen direct herleidbare
14 October en volgende […]. Sinds vandaag is ons huis weer de eerste
indicatie voor het onderzoeksgebied bij.
E. post die aan de D. grenst en een kwart mijl voorbij ons huis zijn weer de D. Schijndel is dus weer D. of geïsoleerd. Vanuit ons park en
Conclusie: Niet relevant.
de kapel wordt aanhoudend met mitrailleurs gevuurd. Een D. granaat trof zeven soldaten in het voorpark. […] Ik hoorde nu voor de derde keer een granaat in het huis slaan.156 15 oktober 1944
-
Indicatie – Activiteit rond coördinaten onderzoeksgebied
N.v.t.
N.v.t.
The National Archives (158th Infantry Brigade)
Patrouilles van de 1/5th Welch Regiment beschrijven Duitse aan- en vooral afwezigheid rond het onderzoeksgebied die dag.
NO enemy in ditch 415361 – 413359. NO enemy found in house 417362 but signs of previous occupation.157 17 oktober 1944
-
Indicatie – Situatie rond Damianus-stichting en Rooiseweg BHIC (Documentatie Schijndel) Vandaag heb ik op de D.S. een Ier getroffen […]. In de afgelopen nacht had hij in een van onze klassen (als ik die plaats goed begrepen heb) 3 D. neergeschoten. Hij vertelde het zoo. Een D. kwam door het raam en vroeg: ‘German Freends?’. ‘Ja’, zegt hij en schiet gelijk. […] ’s Morgens kwam er een auto. De D. werden in een zak gestopt en opgeladen. Die mogen de grond van het klooster niet ontwijden. Aldus vertelde hij het letterlijk. Ook in het voorpark hebben zich zulke dingen afgespeeld. Ze spannen ’s avonds draden, die dan alarm geven als er iemand tegenloopt. Dan volgt een handgranaat of een gevecht met de bajonet.
158
Indicatie – Activiteit rond coördinaten onderzoeksgebied
154 155 156 157 158
TNA, WO 171, inv. nr. 531. TNA, WO 171, inv. nr. 689. BHIC, 1589, inv. nr. 1004. TNA, WO 171, inv. nr. 689. BHIC, 1589, inv. nr. 1004.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
Indicatie – Activiteit rond coördinaten onderzoeksgebied
Conclusie: Niet relevant. N.v.t.
N.v.t.
Indicatie – Activiteit rond coördinaten onderzoeksgebied en situatie rond Damianusstichting In de war diaries van het hoofdkwartier van de 158th Infantry Brigade, waaronder het 1/5th Welch Regiment valt, zijn opdrachten te vinden voor die dag rond het onderzoeksgebied. Het is onduidelijk of deze ook hebben plaatsgevonden. Verder laten de beschrijvingen van de broeder van de Damianus-stichting zien hoe vloeibaar de situatie aan het front is, daar een soldaat hem vertelde die nacht meerdere Duitsers op het terrein te hebben gedood. Dit terwijl het klooster op bijna tweeënhalve kilometer van het spoor ligt en nog verder van Olland, waar ook Duitse troepen zaten. Er is verder geen direct herleidbare indicatie voor het onderzoeksgebied. Conclusie: Niet relevant.
Pagina 74 van 128 Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
The National Archives (158th Infantry Brigade) 5; 1/5 Welch; Recce; Discover whether enemy occupy EAST side of rd from 417357 – rd & rly xing 415368, and, if so, in what str. 6; 1/5 Welch; Ambush; Await possible return of enemy into daylight posns in ditch just NORTH of BURNT OUT HOUSE 417362 and kill or capture.159 18 oktober 1944
Indicatie – Beschietingen Schijndel
-
N.v.t.
N.v.t.
Van den Oetelaar
Indicatie – Beschietingen Schijndel Van den Oetelaar beschrijft beschietingen op Schijndel deze dag, waarbij er geen direct herleidbare indicaties naar het onderzoeksgebied zijn.
De geallieerden schenen ook fosforgranaten te gebruiken, want daags daarna (18 Oct.) was boven de fabriek der fa. Bolsius, die
Conclusie: Niet relevant.
toen het doelwit was, de lucht groen gekleurd. In eendere regelmaat volgden de dagen, dan was het hier waar de granaten insloegen en dan was het daar waar vernieling ontstond, doch ongelooflijk laag waren de verliezen aan menschenlevens en altijd waren de slachtoffers zij die op straat waren.160 19 oktober 1944
Indicatie – Beschietingen Schijndel
-
Ja
1. Datum: 15-3-1945
Indicatie – Beschietingen Schijndel
Peters & Van Dijk
Sortie: 16-1847
Peters & Van Dijk beschrijven beschietingen op Schijndel deze dag, waarbij er geen direct
Gisteren heeft het de hele dag granaten geregend op Schijndel.
Luchtfoto: 3081
Honderden zijn er gevallen in het centrum en de buitenwijken. […]
Archief: NCAP
Het is vandaag tamelijk rustig. De Duitsers schieten wel van hier
herleidbare indicaties naar het onderzoeksgebied zijn. Conclusie: Niet relevant.
met zware kanonnen, maar wij hebben nog geen antwoord ontvangen van de geallieerden.161 21 oktober 1944
-
Indicatie – Activiteit in buurt van coördinaten onderzoeksgebied
1. Datum: 15-3-1945
Indicatie – Activiteit in buurt van coördinaten onderzoeksgebied
The National Archives (Commander Royal Artillery)
Sortie: 16-1847
In de war diaries van het 128th Field Regiment wordt een beschieting van het Nord de
At 0550 hrs 20 enemy sp by mortar conc attempted raid on 1 BW at
Luchtfoto: 3081
418357 attacking from flank (.) Enemy driven out after close fighting (.) Cas enemy 8 killed incl 1 offr plus 2 probables […]. Own tps (.) 1 offr 1/5 Welch and 1 OR 1 BW killed 9 wounded 2 missing […]. Enemy put in a sharp raid at first light area 418357 (.) Possibly investigating suspected re-shuffling of posns (.) Well supported by mortar fire and SA fire (.) DF fire was brought down and had the desired effect (.) After a bout of close in fighting the enemy were driven off. […] Idents Coy BLOCH. […] In addition to firing DF 3 Mortar
159 160 161
TNA, WO 171, inv. nr. 689. Van den Oetelaar, Schijndel, 14. Peters & Van Dijk, Granaatweken, 132.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
Ja
Archief: NCAP
Guerre-coördinaat van het onderzoeksgebied gemeld (meerdere artillerie-eenheden worden hierbij vermeld). Bij nadere bestudering blijkt het doel op zo’n driehonderd meter westelijk van de bufferzone te liggen. Mogelijk houdt de beschieting verband met een eerdere Duitse aanval die ochtend op een Britse post in de omgeving. Er is bij geen van deze voorvallen een indicatie dat het onderzoeksgebied erbij betrokken was. Conclusie: Niet relevant. Indicatie – Vermelding coördinaten onderzoeksgebied in voorbereidingen Operatie Colin Bij de Britse voorbereidingen van Operatie Colin komen de coördinaten van het onderzoeksgebied en de bufferzone voorbij als plekken die ingenomen dienen te worden
Pagina 75 van 128
Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
psns were quickly located area 4137 and silenced […]. At last light 126
door de grondtroepen tijdens fase 2 (HEARTS). In de indicatietabel zal er op de dag van 23
reported 4 men dragging ? gun into ? trench at 422362.
oktober 1944 in meer detail naar deze plannen gekeken worden.
162
The National Archives (128th Field Regiment)
Conclusie: Mogelijk relevant.
126 127 28 Fd 61 Med; 1420; 4130 3680; 10m; Defence area; scale 1.163 Indicatie – Vermelding coördinaten onderzoeksgebied in voorbereidingen Operatie Colin The National Archives (Commander Royal Artillery) (b) Phase II Codeword “HEARTS”. (i) Secure line of rd from xrds 413377 to rd and ry crossing 415368 by 153 and 152 Bdes […]. 7. Allotment by phases. […] (b) “HEARTS” all resources.164 22 oktober 1944 Indicatie – Beschietingen Schijndel
Indicatie – Beschietingen coördinaaten onderzoeksgebied
Om de Duitsers te misleiden lag na zes uur ’s ochtends het
Serial 3; Tgt. No. 613; 412 360.168
Luchtfoto: 3081
Indicatie – Brits inlichtingenrapport spreekt over Duitse
Archief: NCAP
verdedigingslijn die door onderzoeksgebied loopt
openden.
The National Archives (152 Infantry Brigade)
Van den Oetelaar
The SOUTHERN defs of WEIBOSCH are held by Bn BLOCH comprising
165
nd
Wel was het een vreeselijke nacht, die van 21 op 22 Oct., van 2.30 tot 5 uur was er onophoudelijk zwaar kanongebulder, maar de morgen van deze Oct. Zondag verschilde in niets van de andere dagen alleen was er zoo’n vreeselijk granaatvuur, dat velen den dagelijkschen tocht om melk niet aandurfden of halverwege terugkwamen. Den geheelen dag door bleef dit oorlogsgeweld aanhouden en al zei de radio dan in zijn laatste uitzending (die wij hooren konden) “dat het 2e Britsche leger een nieuwe offensief
three coys as set out below and with its HQ last stated to be at house 418367. […] 1 Coy (GRAASE). In posn immediately SOUTH of rly in 4336 and incl wood 430368. […] 3 Coy (ROGGE). Coy psn 422366 – 410366 (approx) Coy str: 100-150. […] Patrolling activity of recent date suggests that Coy GRAASE has perhaps withdrawn slightly to small canal which crosses rd SCHIJNDEL – OEDENRODE at 416365 as patrols have reported finding unoccupied posns which until recently were definitely held.169
169
een locatie te zijn op een goede vijfhonderd meter ten zuidwesten van de bufferzone. Conclusie: Niet relevant. Indicatie – Brits inlichtingenrapport spreekt over Duitse verdedigingslijn die door onderzoeksgebied loopt In een Brits inlichtingenrapport aan de vooravond van Operatie Colin vallen enkele dingen op. Allereerst, het hoofdkwartier van het Blochbataljon wordt door een Duitse krijgsgevangene aangewezen binnen de bufferzone van het onderzoeksgebied, met de kanttekening dat het niet gezegd wordt dat het op dat moment nog een hoofdkwartier was. Ten tweede, een Britse patrouille vermeldt een onbemande Duitse stelling en noemt daarin ook coördinaten – 416365 – op de rand van het onderzoeksgebied. Waarom die coördinaten vermeld worden, is niet helemaal duidelijk, want het gaat over een Duitse compagnie die meer richting Eerde zit. Verder zou op die coördinaten een kanaaltje de
was zoo groot, dat men trachtte te gaan slapen in dien avond van
met name de aanwezigheid van het hoofdkwartier duidt op Duitse aanwezigheid bij het
den 22en October, toen de brengers der berichten ondanks het late
onderzoeksgebied.
Indicatie – Voorbereiding aanval op Schijndel
168
Nord de Guerre-coördinaat van het onderzoeksgebied. Bij nadere bestudering blijkt het om
Rooiseweg kruisen, maar het is onduidelijk welk water hier wordt bedoeld. Desalniettemin
uur het rondbazuinden: “Morgen zijn ZE hier!”
166
Colin voor te bereiden, vermeldt het 58th Medium Regiment ook een beschieting op het
begonnen was en wel bij Schijndel”, de vermoeidheid na dien dag
166
165
Binnen de context van de opgevoerde artilleriebeschietingen van de Britten om Operatie
Sortie: 16-1847
Britten aan weerskanten van de Zuid-Willemsvaart het offensief
164
Indicatie – Beschietingen coördinaaten onderzoeksgebied
The National Archives (59th Medium Regiment)
Schijndel. Hierdoor meende generaal Neumann aanvankelijk dat de
163
1. Datum: 15-3-1945
Didden & Swarts
zwaarste vuur op de stellingen […] van de 59e Divisie boven
162
Ja
TNA, WO 171, inv. nr. 531. TNA, WO 171, inv. nr. 991 51st Highland Infantry Division 128th (Highland) Field Regiment (Royal Artillery), Jan. – May., Aug. – Dec. 1944. TNA, WO 171, inv. nr. 531. Didden & Swarts, Einddoel, 156. Van den Oetelaar, Schijndel, 14. TNA, WO 171, inv. nr. 1056. TNA, WO 171, inv. nr. 675.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
Conclusie: Mogelijk relevant.
Pagina 76 van 128 Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
Didden & Swarts It also became clear that the weakest spot was just east of Schijndel lying as it did between two of these battalions (Bloch and Gramse). Boundaries were notoriously weak spots as nobody claimed responsibility for them. General Rennie decided to begin the operation with two simultaneous attacks, one on Wijbosch and one on Berg, a hamlet to the south-east of Schijndel. During the day 153 Brigade got ready in the woods and dunes near Eerde, while 152 Brigade prepared for the new offensive around St. Oedenrode. Later 154 Brigade was to stand by with its Kangaroos as an exploitation force. As usual (at least since Normandy) 33 Armoured Brigade was in support.167 23 oktober 1944 Indicatie – Operatie Colin (bevrijding Schijndel)
1. Datum: 15-3-1945
Indicatie – Operation Colin (bevrijding Schijndel) Op het middernachtsuur van 23 oktober begon de Britse Operatie Colin, waarbij de inname
BHIC (Documentatie Schijndel)
Sortie: 16-1847
Nog zuidelijker zette […] de Schotse 51st (Highland) Infantry Division
In de nacht van 22 op 23 oktober om tien minuten voor twaalf
Luchtfoto: 3081
koers naar de plaatsen Schijndel, Boxtel, Sint Michielsgestel en
bulderde een oorverdovend kanongebulder op Schijndel. Dit hield
Vught. Dit was operatie Colin. Zij kwamen meteen goed vooruit […]
zonder onderbreken aan tot een uur. Dit was nog maar het voorspel
verschoof het front binnen korte tijd kilometers naar het westen. De
van hetgeen te kwart voor zes aanving. Het leek wel of alles, wat er in
Schotten, die op de eerste dag de Dommel overstaken en Schijndel
Schijndel nog overeind stond, met de grond gelijk gemaakt moest
en Sint Michielsgestel bevrijdden, waren dan ook op een zwakke
worden. […] Om half acht werd het stiller. Men kon toen de tanks in de
plek in de Duitse verdedigingslinie gestoten. De hier gelegerde 59.
verte horen naderen. Te acht uur kon men zeggen: ‘Schijndel is
Infanteriedivision was nog nauwelijks hersteld van de zware tijd die
bevrijd’. Honderden tanks en andere gevechtswagens reden door
zij tijdens Market Garden had geleverd.170
Schijndel. […] Het waren de officieren en manschappen van de
De Highlanders, onder generaal-majoor Tom Rennie, werden gesteund door de 33e Armoured Brigade. Tanksteun die van groot belang zou blijken te zijn. De aanval van de 51e, codenaam ‘Colin’, begon precies om middernacht. Maandag 23 oktober was nog
befaamde Schotse Highland Divsion, die onze gemeente hebben
Archief: NCAP
van Schijndel door de 51st Highland Infantry Division de eerste horde was. Om tot het onderzoeksgebied te beperken, dit bleef waarschijnlijk grondgevechten bespaard. De hoofdlijn van de Britse aanval lag ten noorden van het spoor, enerzijds bij Wijbosch, anderzijds vanaf Eerde. Met name bij die laatstgenoemde lijn vonden er felle gevechten plaats met Bloch bij wat nu het oostelijke industrieterrein van Schijndel is. Toen in de vroege ochtend de Britse troepen, in dit geval de 5th Queen’s Own Cameron Highlanders van de 152nd Infantry Brigade, uiteindelijk door wisten door te stoten, leken de zwaarste gevechten te zijn geleverd. Dit blijkt ook uit de war diaries van de 2nd Seaforth Highlanders die na de eerste aanvalsgolf vanaf de Rooiseweg aansloten en direct voorbij het onderzoeksgebied kwamen: “No organised enemy resistance encountered.”
bevrijd.178
Conclusie: Niet relevant.
Al gauw rolden de eerste artilleriewagens van onze bevrijders door
Indicatie - Onderzoeksgebied ligt op coördinaten artilleriebeschietingen Phase Hearts
de straten, door onzen voortuin (red. Huize Lidwina) en op de wei aan
Operation Colin en Phase
den overkant.
179
Als er wordt gekeken naar de artillerieplannen van Operatie Colin, ontstaat het beeld dat er
geen minuut oud toen de Schotten bij het vage licht van ‘Monty’s
In de nacht van 22 op 23 oktober rond twaalf uur bulderde een
hoogstwaarschijnlijk wel granaatbeschietingen zijn geweest op het onderzoeksgebied. Er
Moonlight’ op de Duitse linies bij Schijndel afslopen. Het front was
oorverdovend kanongebulder op Schijndel. Dit hield zonder
loopt in de plannen een artillerielijn direct door het onderzoeksgebied heen: nr. 568. Het
daar sinds Market Garden niet meer in beweging geweest en de
onderbreking tot een uur aan. Dit was het voorspel van hetgeen te
regiment verantwoordelijk voor dit doelwit, 190th Field Regiment, geeft aan in de war diaries
59e Divisie werd volledig overrompeld. Schijndel was eindelijk
kwart voor zes aanving. Het leek wel of alles wat er in Schijndel nog
dat de beschietingen voor het plan van Operatie Colin zijn uitgevoerd. In combinatie met
bevrijd, maar de prijs was hoog. De strijd hier, sinds het begin van
overeind stond met de grond gelijk gemaakt moest worden. Met 200
luchtfotoanalyse, waarbij geschutkraters zichtbaar zijn in het onderzoeksgebied, kan van
Market Garden, had aan niet minder dan 67 burgers het leven
voormonden werden die nacht en ochtend 100.000 granaten op
deze indicatie gesteld worden dat het gebied verdacht gaat zijn op verschoten
gekost. [De plaats is zwaar gehavend nadat het een maand in de frontlijn heeft gelegen. Vooral de geallieerde artillerie heeft flink huisgehouden.] Alleen in Berg (het tegenwoordige industrieterrein 167
J. Didden en M. Swarts, Colin. The 51st Highland Division in Brabant (z.p. 1994), 7-8.
170
Klep en Schoenmaker, De bevrijding, 213. BHIC, 1589, inv. nr. 0725.
179
Ja
Klep & Schoenmaker
Didden & Swarts
178
Indicatie – Operatie Colin (bevrijding Schijndel)
Idem.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
geschutmunitie. Conclusie: Bewezen relevant.
Pagina 77 van 128
Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
van Schijndel) stootte het 5e Queens Own Cameron Highlanders op
Schijndel afgevuurd. Toen het om half acht rustiger werd, kon men de
Indicatie – Onderzoeksgebied ligt op “on call”-coördinaten artilleriebeschietingen
verzet. Hier had zich het parachutistenbataljon van Hauptmann
tanks in de verte horen naderen.
Operation Colin
Bloch ingegraven. […] Het taaie verzet van het bataljon van Bloch was een uitzondering. Poppes mannen waren overal elders nauwelijks bij machte de Highlanders te stoppen. Tegen de avond had de Schotse divisie heel het gebied in de driehoek Boxtel – Schijndel – St. Michielsgestel bevrijd.171
180
’s Middags ben ik ook naar Schijndel gereden. Langs heel de weg
Het 61st Medium Regiment had een doelwit tijdens Operatie Colin welke “on call” was – nr.
waren de huizen beschadigd of totaal vernield, tot halverwege in
540. Dit doelwit was aan de rand van het onderzoeksgebied. Het is uit de war diaries niet op
Schijndel toe. ’t Meeste was nog vernield met de beschieting voor
te maken of er ook daadwerkelijk is gevuurd op dit doelwit, maar er is munitie van dit type
den aanval van gisteravond. Veel vee lag dood in de weiden en
eenheid (5.5 inch) gevonden na de Oorlog rondom deze plek. Deze is dus mogelijk toe te
langs de straat.
schrijven aan deze beschieting.
BHIC (Gemeente Schijndel)
Conclusie: Mogelijk relevant.
181
The leading battalion of 153 Brigade, 5/7 Gordons, was quite th
successful, it had indeed hit the weak spot in the German frontline. By 00.40 hours the Gordons reported they were progressing nicely
AAN den Heer Commissaris der Koningin in de provincie Noord-
and in fact an hour later they had already captured their objective,
Brabant de ’S HERTOGENBOSCH. Hiermede moge ik u berichten dat de Wijbosch, with very few casualties. As it began to get light they were gemeente Schijndel bevrijd werd op Maandag 23 October 1944, des followed by the 5th Black Watch who, behind a smokescreen, morgens omstreeks 9 uur. De waarnemend Burgemeester van together with Shermans of 4th Royal Tanks, passed through the Gordons on their way to the south-east corner of Schijndel. By early morning they had taken their objective, a stockings factory. […] The
Schijndel, […]182 Indicatie – Inname onderzoeksgebied door Britse troepen
battalion was joined by the 1st Gordons so that 153 Brigade settled in The National Archives (152nd Infantry Brigade) and around Schijndel that day. […] Unfortunately 152 brigade had Time was getting short if 5 Camerons were to be ready to get off on not been so lucky. […] They were facing the left flank of the Bloch battalion who put up more of a fight […]. Nevertheless the men gave all they had and by first light the battalion approached the south-west end of Schijndel. There they were told to veer west and
phase II to schedule. Accordingly a second coy was ordered to get round the right flank of ‘A’ Coy and this attack finally succeeded in
rolling up the enemy in the line of the rly at 0525 hrs. Once this was
clear the woods west of the town.172
done 5 Camerons fairly steamed on to their FUP for phase II, married
It was the task of the 7th Argylls to clear the woods between
trouble was encountered during phase II, bounds being reported
Schijndel and the canal (Zuid-Willemsvaart). They did not meet a lot of opposition but progress slow nevertheless mainly because of
up with their sqn of ER Yeo u/c and got off on phase II on time. Little regularly until at 0823 hrs. 5 Camerons reported HEARTS complete. 183
mines. They were followed up by the 7th Black Watch in Kangaroos,
The National Archives (153rd Infantry Brigade)
supported by C squadron Northamptonshire Yeomanry. The group
At 0100 hrs 5/7 Gordons began their attack on WEIBOSH 4237 and by
moved off at 11.15 hours and soon left Schijndel behind them.173 Paagman De 5th Queen’s Own Cameron Highlanders ondervonden veel
0600 hrs had taken all objectives […]. Opposition was not great and patrols sent fwd to the SE outskirts of SCHIJNDEL 4038 […]. At 0645 hrs […] took their objectives in the southern half of SCHIJNDEL […]. 152 Bde
had equal success. 2 and 5 SEAFORTH linked up in the wooded area tegenstand als ze langs de zuidkant van Wijbosch richting Schijndel 379354 with 5 CAMERONS who had suffered fairly heavy cas in their probeerden op te rukken. Rond Berg, wat tegenwoordig het initial attack, remained in res in area 404375.184
171 172 173 180 181 182
Didden & Swarts, Brabant, 179-181. Didden & Swarts, Colin, 8-10. Ibidem, 13. BHIC, 1589, inv. nr. 1004. Idem. BHIC, 5135 Gemeentebestuur Schijndel, 1930-1960, inv. nr. 44 Rapporten, toespraken en inlichtingen over de toestand van Schijndel tijdens de tweede wereldoorlog
en na de bevrijding, met overzichten van omgekomen burgers en militairen (mede te Indonesië en in Birma) en verwoeste panden, 1944-1960. 183 TNA, WO 171, inv. nr. 675 51st Highland Infantry Division 152nd Infantry Brigade H.Q., Sept – Oct. 1944. 184
TNA, WO 171, inv. nr. 678 51st Highland Infantry Division 153rd Infantry Brigade H.Q., Jan. – Dec. 1944.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
Pagina 78 van 128 Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
industrieterrein is achter de spoorlijn, zaten de manschappen van Bloch en Gramse. […] De verliezen van 5th Queen’s Own Cameron Highlanders waren groot. Ze hadden bij de aanval op het zuiden van Wijbosch 8 officieren en 63 soldaten verloren.174 […] De aanval op Schijndel vanuit Wijbosch door de 5th Black Watch werd ondersteund door Shermantanks van de 144th Regiment Royal
The National Archives (2nd Seaforth Highlanders) 23; 0725; Bn coln formed up at F.U.P. 23; 0830; Bn ordered to move fwd to objective. 23; 1005; All report lines reported clear […] No organised enemy resistance encountered.185
Armoured Corps (RAC). […] Terwijl de B compagnie van de 5th Black The National Archives (127th Field Regiment) Watch de fabriek voorbij trok richting het centrum van Schijndel 0755; 5 BW Windmill 413378 and Rd Junct. 413376 vermelden ze in hun War Diary een ‘hard fight with a number of 0807; 411377 taken.186 enemy whom they either killed or took prisoner’. Hoewel Bill Bradford weinig tegenstand ondervond in het zuiden van Schijndel, ondervonden de Britten van de 5th Black Watch wel tegenstand in het centrum van Schijndel en ze leden enkele verliezen. Ze werden geraakt door Duits mortiervuur en machinegeweren, maar met
Indicatie – Onderzoeksgebied ligt op coördinaten artilleriebeschietingen Phase Hearts Operation Colin The National Archives (152nd Brigade)
steun van Brits kanonvuur konden ze toch oprukken naar de Boschwegse kerk. De C-compagnie van de 5/7 Gordon Highlanders, die achter de 5th Black Watch aanliepen, namen het centrum in rond de Sint-Servatiuskerk.175 Van den Oetelaar Het was een kortstondige slaap die van den 22en Oct., want reeds om 10 min. vóór 12 begon het gebulder […] iedereen was duidelijk dat dit granaatvuur was. Het afschieten der projectielen was duidelijk te hooren en de inslagen die kort daarop volgden, hadden een regelmaat alsof alle kanonnen der wereld het nu op Schijndel gemunt hadden. Zonder een oogenblik onderbreking duurde deze infernale verschrikking tot om ca. één uur de storm luwde en men in de kelders en schuilplaatsen verlicht adem haalde. Buiten was niets te zien dan een lichtgroen gekleurde mist. […] Het bleef rustig tot 6 uur, toen het lieve leven van ’s nachts weer begon. Het leek zelfs erger en vooral de bewoners van de kelders onder het Moederhuis, welk gebouw een der doelwitten van het tweede trommelvuur vormde, leek het of de wereld verging. […] De granaatregen bleef voortduren en veel wat de oorlogsstorm tot nu toe had gespaard,
187
verpulverde onder de mokerslagen van de geallieerde artillerie. Vooral het centrum van het dorp moest het nu ontgelden, en naast het Moederhuis was het ook onze oude kerk e.o., die in het krieken van dezen Octoberdag veel schade opliep. Twee uur lang, dus eens
The National Archives (128th Field Regiment) II Phase HEARTS; Task 573; 4140 3680.188
174
Paagman, De bevrijders, 128-135.
175
Ibidem, 140. TNA, WO 171, inv. nr. 1369 51st Highland Infantry Division 2nd Seaforth Highlanders, Jan. – Dec. 1944.
185 186 187 188
TNA, WO 171, inv. nr. 989 51st Highland infantry Division 127th (Highland) Field Regiment (Royal Artillery), Jan. – May., Aug. – Dec. 1944. TNA, WO 171, inv. nr. 675. TNA, WO 171, inv. nr. 991.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
Pagina 79 van 128
Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
zoolang als het nachtelijk trommelvuur, duurde deze verschrikking, maar toen hoorde de van angst en ontzetting haast verdoofde Schijndelaren, andere geluiden. [….] Dat was om 8 uur en spoedig daverden de tanks door Schijndel. Als een loopend vuurtje ging het rond en in een minimum van tijd was de Hoofdstraat omzoomd met een menschenmenigte […]. Doch nogmaals moesten wij het ontgelden, want circa 12 uur klinken boven het geraas der passeerende tanks enkele granaatinslagen. De Duitschers bliezen 189
den aftocht door enkele schoten op het fel omstreden Schijndel af te vuren en weer vielen er dooden op deze jubeldag, die daarnaast ook de laatste granaat over en in ons dorp bracht. […] “Geen enkel
The National Archives (190th Field Regiment)
huis is onbeschadigd. De kerktoren is kapot geschoten, de
Date 23; Regt fired in support of second stage of attack by 51. (H) Div,
kousenfabriek heeft het er niet beter afgebracht en heel wat
a night advance on SCHIJNDEL and BOXTEL.190
kleinere huizen zijn eenvoudigweg losse brokken ruwe steen.”176
Indicatie – Onderzoeksgebied ligt op “on call”-coördinaten
Indicatie – Opstelling Duitse artillerie
artilleriebeschietingen Operation Colin
Paagman
The National Archives (152nd Brigade)
Bij de verdediging van Schijndel konden Gramse en Bloch rekenen op artilleriesteun van de 59e Duitse Divisie. Niet dat de 59e Duitse Divisie de vuurkracht had waarmee de Britten Schijndel en omgeving beschoten, maar verschillende kanonnen stonden bijvoorbeeld opgesteld rond Gemonde. In Gemonde lag op 23 oktober 1944 de staf van III/AR 159 en die van Grenadier-Regiment 1035. De III/AR 159 had het bevel over de 6e en de 8ste batterij met respectievelijk twee 10,5 cm en drie 15 cm houwitsers […]. Gramse en Bloch hadden tevens de beschikking over enkele 88 mm kanonnen […] opgesteld op het huidige Plein ’44 naast de Rooiseweg. De andere 88 mm kanonnen hadden ze verder van Schijndel opgesteld, omdat deze kanonnen zeer waardevol waren voor de Duitse verdedigers.177
191
The National Archives (128th Field Regiment)
176 177 189 190 191
Van den Oetelaar, Schijndel, 15-16. Paagman, De bevrijders, 126. Idem. TNA, WO 171, inv. nr. 1003 15th Scottish Infantry Division 190th Field Regiment (Royal Artillery), Jan. – Dec. 1944. TNA, WO 171, inv. nr. 675.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
Pagina 80 van 128 Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
192
24 oktober 1944 -
Indicatie – Britse artillerie-eenheid vestigt zich rond coördinaten
N.v.t.
N.v.t.
onderzoeksgebied
Het 58th Medium Regiment nam deze dag stelling in het Nord de Guerre-coördinaat van
The National Archives (59th Medium Regiment)
het onderzoeksgebied (4136). Vanuit daar schoot het ook artillerie af. Er is geen direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied ook de plek was waar de artillerie stond
24; 1400; Regt Moves to SCHIJNDEL area.
opgesteld.
24; 1800; Regt ready in area 4136, engaged on bombards and HF tasks. 25; 1000; Regt moves to new area south of GEMONDE. September/Okt ober 1944
Indicatie – Britse artillerie-eenheid vestigt zich rond coördinaten onderzoeksgebied
Conclusie: Niet relevant. 193
Indicatie – Schadesamenvatting granaatweken Schijndel
Ja
1. Datum: 15-3-1945
Indicatie – Schadesamenvatting granaatweken Schijndel
BHIC (Documentatie Schijndel)
Sortie: 16-1847
Een schaderapport van de Schijndelse granaatweken beschrijft o.a. 91 verwoeste
In de GRANAATWEKEN sneuvelden in Schijndel 70 personen. Later zijn
Luchtfoto: 3081
nog 9 personen omgekomen, nadat zij op een mijn gelopen waren. Er
Archief: NCAP
werden 217 woningen verwoest of zwaar beschadigd. 91 boerderijen
boerderijen. Later in de tabel zal duidelijk worden dat tot deze verwoestingen ook de boerderij van Heikant G25 behoorde (nu Rooiseweg 8). Conclusie: Waarschijnlijk relevant.
verwoest of zwaar beschadigd. 325 woningen zwaar beschadigd maar waren herstelbaar. 533 woningen liepen lichte schade op. 625 woningen hadden glasschade.194 November/Dec Context – Komst vliegveld Schijndel ember 1944
Studiegroep Luchtoorlog De 2nd Tactical Air Force had grote behoefte aan vliegvelden, die zo dicht mogelijk bij de linies lagen om het hernieuwde offensief te steunen. Daarom gingen de commandanten van 14 Air Group Royal Engineers (AGRE) en 24 Group Royal Engineers op 10 november 1944
192 193 194
TNA, WO 171, inv. nr. 991. TNA, WO 171, inv. nr. 1056. BHIC, 1589, inv. nr. 0478.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
Context – Komst vliegveld Schijndel Grimm, Van Loo & De Winter
Ja
1. Datum: 30-10-1945
Context – Komst vliegveld Schijndel
Sortie: 106G-LIB-356
De Royal Air Force besluit een vliegveld aan te leggen op de Vlaggeheide bij Schijndel. Dit is
Luchtfoto: 3007 Archief: NCAP
dus niet het onderzoeksgebied. Conclusie: Niet relevant. Indicatie – Geen granaatvuur meer na bevrijding
Pagina 81 van 128
Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
[…] op verkenning. Men had namelijk tussen Schijndel en Eerde op
De burgemeester van Schijndel vermeldt dat na de bevrijding van Schijndel er geen
de Vlagheide een terrein gezien dat na het nodige grondwerk
beschietingen meer zijn geweest.
geschikt zou zijn. […] In opdracht van de Britse legerautoriteiten
Conclusie: Niet relevant.
werden met ingang van 10 december 1944 op de Vlagheide stukken grond gevorderd.195
Indicatie – Neerkomen V1/V2’s
Grimm, Van Loo & De Winter
Peters & Van Dijk beschrijven het neerkomen van V1’s en V2’s rondom Schijndel, waarvan geen enkele op of rondom het onderzoeksgebied terechtkwam.
In de omgeving van Schijndel woedde medio september 1944 tijdens Operatie Market Garden een zware strijd. Vanuit deze
Conclusie: Niet relevant.
Noord-Brabantse plaats poogden de Duitsers enkele keren vergeefs de smalle geallieerde corridor naar Nijmegen en Arnhem af te snijden. Schijndel werd met moeite bevrijd. Begin december kwam het front tot stilstand. Om het offensief te kunnen ondersteunen had de 2nd Tactical Air Force (TAF) grote behoefte aan vliegvelden, die zo dicht mogelijk bij de linies lagen. […] de gronden van Vlagheide tussen Schijndel na grondverzet geschikt […] De inschattingen met betrekking tot de bodemgesteldheid van het terrein blijken spoedig te optimistisch. Het vliegveld, dat codenaam Schijndel B.85 zou krijgen, veranderde door zware regenval in een modderpoel. Bovendien hadden tanks die tijdens de heen en weer golvende strijd de velden en toegangswegen omgeploegd en was de directe omgeving vergeven van de landmijnen. Maar dit alles ontmoedigde de Britten niet en op 10
198
Indicatie – Geen granaatvuur na bevrijding BHIC (Gemeentebestuur Schijndel) H. Lag Uw gemeente na de bevrijding nog onder vijandelijk granaatvuur? Over welk tijdvak? Neen.199
december vorderden zij meerdere stukken grond op de Vlagheide.196 Indicatie – Neerkomen V1/V2’s Peters & Van Dijk Ongeveer 6 weken na de bevrijding […] wij worden nu geregeld opgeschrikt door V1’s, en later ook V2’s […]. Drie zijn er hier gevallen, in de Eerdse Bergen, op de Rooisedijk en op Steeg, gelukkig alle zonder ongelukken.197 Luchtfotoanaly Datum:
Sortienummer:
Fotonummer(s):
Beschrijving luchtfoto:
23-12-1944
US7-3702
8010, 8011
Door de grote schaal van deze foto’s is er op detailniveau niets zinvols zichtbaar.
-
Indicatie – Aanwezigheid mijnenvelden
N.v.t.
se
Januari 1945
195 196 197 198 199
Studiegroep, ‘Bulletin 319’, 4. P. Grimm, E. van Loo en R. de Winter, Vliegvelden in oorlogstijd. Nederlandse vliegvelden tijdens bezetting en bevrijding 1940-1945 (Boom 2009), 397. Peters & Van Dijk, Granaatweken, 166. Grimm, Van Loo & De Winter, Vliegvelden, 398. BHIC, 5135, inv. nr. 44.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
N.v.t.
Indicatie – Aanwezigheid mijnenvelden
Pagina 82 van 128 Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
Semi-statische archiefdiensten Ministerie van Defensie (MMOD)
De burgemeester van Schijndel maakt melding van mijnenvelden die landbouw bemoeilijken. Er is daarbij geen specifieke vermelding van het onderzoeksgebied.
Hierbij deel ik u mede, dat in deze gemeente bij de uitoefening van den landbouw grooten hinder wordt ondervonden van het aanwezig zijn van landmijnen. […] De wnd. Burgemeester van Schijndel, [….] 17 januari 1945
Conclusie: Niet relevant.
200
Indicatie – Neerkomen V1
Indicatie – Neerkomen V1
Studiegroep Luchtoorlog
BHIC (Gemeentebestuur Schijndel)
V1850 – 45-01-17 – 23.30 – V1 – Schijndel NB – Wijboschbroek –
[…] heb ik de eer U te berichten, dat op 17 Januari j.l. te 23.30 een V1 is
Schade aan bosperceel – c.201
neergekomen en ontploft in de buurtschap “Wijboschbroek” onder
N.v.t.
N.v.t.
Indicatie – Neerkomen V1 Op deze dag kwam een V1 neer bij Schijndel (al eerder aangehaald door Peters & Van Dijk). Dit was op ruime afstand van het onderzoeksgebied. Conclusie: Niet relevant.
deze gemeente. Geen persoonlijke ongevallen […]. De materieele schade betrof hoofdzakelijk een bosch, eigendom van de gemeente Schijndel. De wnd. Burgemeester van Schijndel, […]202 1 februari 1945
-
Indicatie – Neerkomen V1
N.v.t.
N.v.t.
BHIC (Gemeentebestuur Schijndel)
Indicatie – Neerkomen V1 Op deze dag kwam een V1 neer bij Schijndel (al eerder aangehaald door Peters & Van Dijk). Dit was op ruime afstand van het onderzoeksgebied.
[…] heb ik de eer U te berichten, dat op 1 februari j.l. een V1 is neergekomen en ontploft in de buurtschap Meijldoorn onder deze
Conclusie: Niet relevant.
gemeente. Geen persoonlijke ongelukken zijn voorgekomen. De wnd. Burgemeester van Schijndel, […]203 2 februari 1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
-
Nee
1. Datum: 30-10-1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Eversteijn
Sortie: 106G-LIB-356
Eversteijn benoemt het neerstorten van een geallieerd Spitfire-vliegtuig. Er is geen indicatie
Spitfire Mk PK995 4D-X van het No. 74 Trinidad squadron bij
Luchtfoto: 3007
Schijndel.204 6 februari 1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Archief: NCAP -
Eversteijn
Nee m.b.t. sporen neergestorte vliegtuigen; ja m.b.t. beeld van het vliegveld.
T 5201 Spitfire Mk IX NH314 2Y- van het NO. 345 Franse G.C2/2 Berry squadron te Schijndel.205 Studiegroep Luchtoorlog T5201; 45-02-06; Schijndel (vlgv.); Spitfire IX; NH314; 345 Sqdn; O.206
200
Semi-statische archiefdiensten Ministerie van Defensie, Collectie van de Mijn- en Munitieopruimingsdienst MMOD, 1945-1947, Schijndel.
201
Studiegroep, ‘Bulletin 343’, 26. BHIC, 5135, inv. nr. 804 Stukken betreffende de bescherming van de bevolking tegen luchtaanvallen en de plaatselijke Luchtbeschermingsdienst, met opgaven
202
van begin 1945 neergekomen V1's, 1930-1948. 203 Idem. 204 205 206
Eversteijn, Bombardementen, 2626. Ibidem, 2639. Studiegroep, Verliesregister, 131.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was. Conclusie: Niet relevant.
1. Datum: 30-10-1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Sortie: 106G-LIB-356
Literatuurbronnen benoemen het neerstorten van een geallieerd Spitfire-vliegtuig. Er is
Luchtfoto: 3007 Archief: NCAP
geen direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was. Conclusie: Niet relevant. Context – Opening vliegveld Schijndel
Pagina 83 van 128
Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
Context – Opening vliegveld Schijndel Studiegroep Luchtoorlog […] de 145e RAF Wing, 2nd TAF. Deze Wing was samengesteld uit een vijftal squadrons uitgerust met Spitfires: het 74e ‘Tiger’, grotendeels met Engelse vliegers en het 329e ‘Cicogne’, 340e ‘Ile de France’, 341e ‘Alsace’ en 345e ‘Berry’. De bemanning en het ondersteunend personeel hiervan bestonden uit zogenaamde Vrije Fransen. […] De Wing had aanvankelijk als thuisbasis Perranporth […] B.85 = Schijndel (6/2/45 – 16/4/46) […] Noorse vliegers die destijds ook op Schijndel waren gestationeerd (132e Wing) […]207 Schijndel was ontworpen om één Wing te kunnen huisvesten. Er werden verschillende opstelplaatsen voor vliegtuigen aangelegd, zogenoemde dispersals. Op Schijndel ontbraken hangaars… Volgens schema zou het vliegveld op 15 januari 1945 gereed moeten zijn, maar de oplevering liep vertraging op. Pas op 6 februari kwamen de eerste vliegtuigen binnen […] 2nd TAF had Schijndel dringend nodig, vanwege Operatie Veritable. [..] Hierin zou Schijndel B.85 een flink aandeel krijgen. Op 6 februari was inmiddels bekend bij het hoofdkwartier van 2nd TAF en 84 Group dat er op Schijndel twéé Wings in plaats van één zouden komen, ondanks de beperkte capaciteit. […] Schijndel zou 132 en 145 Wing ontvangen, die als volgt waren geformeerd: 132 (Norwegian) Wing: -
66 Squadron […]
-
127 Squadron […]
-
322 (Dutch) Squadron […]
-
331 (Norwegian) Squadron […]
-
332 (Norwegian) Squadron
145 (Free French) Wing: -
74 Squadron […]
-
329 (Free French) Squadron […]
-
340 (Free French) Squadron […]
-
345 (Free French) Squadron208
Grimm, Van Loo & De Winter Begin februari hervatten de geallieerden hun offensief. Dit was voor het moreel op de vliegtuigen een opsteker, want dat stond vanwege de abominabele leef- en werkomstandigheden in de winter van 1944-1945 onder druk. De strips van Schijndel, Mill en 207
Studiegroep, ‘Bulletin 287’, 8-9.
208
Studiegroep, ‘Bulletin 319’, 4-6.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
Deze dag opende het vliegveld bij de Vlagheide van Schijndel, waarvan de aanleg in november was begonnen. Er vestigden zich twee wings. De landingsbaan lag op zo’n zevenhonderd meter van het onderzoeksgebied. Conclusie: Niet relevant.
Pagina 84 van 128 Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
Helmond […] werden in juni en februari 1945 geactiveerd en ondersteunden het offensief in Rijnland. In februari en maart voltrokken zich in dat deel van Duitsland de Operaties Veritable, Plunder en Varsity, waaraan de meeste vliegvelden in bevrijd Nederland ondersteuning verleenden.209 […] Deze eenheden vlogen met de Spitfire LF IX, een type dat geschikt was voor operaties op geringe hoogte. Zij moesten vooral luchtsteun verlenen aan het 1st Canadian Army en voorts het vijandelijke verkeer verstoren op de aanvoerlijnen achter het front, de zogeheten interdictietaak. Het operatiegebied lag boven geheel bezet Nederland en een gedeelte van Noordwest-Duitsland. […] Ondanks de matige terreinconditie was de strip meteen volop in bedrijf.210 9 februari 1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
-
Nee
1. Datum: 30-10-1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Eversteijn; Studiegroep Luchtoorlog
Sortie: 106G-LIB-356
Literatuurbronnen vermelden het neerstorten van een geallieerd A-26-vliegtuig. Er is geen
T 5231 A-26B met nummer 42.96206 van het 587th Bomb Squadron
Luchtfoto: 3007
van de 394th Bomb Group te Schijndel op of nabij het vliegveld.211 13 februari 1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Archief: NCAP -
Nee
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Eversteijn; Studiegroep Luchtoorlog
Sortie: 106G-LIB-356
Literatuurbronnen benoemen het neerstorten van een geallieerd Spitfire-vliegtuig. Er is
T 5442 Spitfire Mk IX ML380 4D- van het Nu. 74 Trinidad squadron te
Luchtfoto: 3007
22 februari 1945 Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Archief: NCAP -
Nee
210 211 212 213
Conclusie: Niet relevant. Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Eversteijn; Studiegroep Luchtoorlog
Sortie: 106G-LIB-356
Literatuurbronnen benoemen het neerstorten van een geallieerd Spitfire-vliegtuig. Er is
T 5285 A Spitfire Mk XVI TB277 GW- van het No. 340 Ile de France
Luchtfoto: 3007
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Archief: NCAP
Eversteijn; Studiegroep Luchtoorlog
Sortie: 106G-LIB-356
Literatuurbronnen benoemen het neerstorten van twee geallieerd Spitfire-vliegtuigen. Er is
T 5316A Spitfire Mk XVI TB331 AH- van het No. 322 squadron te
Luchtfoto: 3007
Eversteijn, Bombardementen, 2649; Studiegroep, Verliesregister, 132. Eversteijn, Bombardementen, 2658; Studiegroep, Verliesregister, 132. Eversteijn, Bombardementen, 2682; Studiegroep, Verliesregister, 132.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
Nee
Conclusie: Niet relevant. Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Grimm, Van Loo & De Winter, Vliegvelden, 351. Ibidem, 399.
-
geen direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was.
1. Datum: 30-10-1945
Schijndel op of nabij het vliegveld.
209
geen direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was.
1. Datum: 30-10-1945
squadron te Schijndel op of nabij het vliegveld.213
1945
Conclusie: Niet relevant.
1. Datum: 30-10-1945
Schijndel op of nabij het vliegveld.212
25 februari
direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was.
Archief: NCAP
geen direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was. Conclusie: Niet relevant.
Pagina 85 van 128
Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
T 5316B Spitfire Mk XVI TB494 AH- van het No. 322 squadron te Schijndel op of nabij het vliegveld.214 28 februari 1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
-
Nee
1. Datum: 30-10-1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Eversteijn; Studiegroep Luchtoorlog
Sortie: 106G-LIB-356
Literatuurbronnen benoemen het neerstorten van een geallieerd Spitfire-vliegtuig. Er is
T 5331 Spitfire Mk IX PT729 2Y- van het No. 345 Franse G. C2/2 Berry
Luchtfoto: 3007
squadron te Schijndel op of nabij het vliegveld.215 6 maart 1945
Indicatie – Neerkomen V1
Archief: NCAP -
Nee
geen direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was. Conclusie: Niet relevant.
1. Datum: 30-10-1945
Indicatie – Neerkomen V1
Studiegroep Luchtoorlog
Sortie: 106G-LIB-356
Studiegroep Luchtoorlog specificeert niet waar deze V1 zou zijn neergekomen en
V1302 – 45-03-06 – 04.30 – V1 – Schijndel NB – een weide op 100
Luchtfoto: 3007
meter afstand van een woning – Omgeving had glas- en
Archief: NCAP
dakschade – c.216
vermoedelijk gaat dit om de V1 van tien dagen later, want het lijkt wel erg op elkaar. Maar toch is het de moeite om hier wat door te redeneren. Op basis van Peters & Van Dijk (zie eerdere opmerking bij november/december 1944) zou dit kunnen gaan om de V1 op de Rooise Dijk. Waar dit dan precies was, is onduidelijk, maar volgens een geraadpleegde website is dit nu de Europalaan.217 Vergeltungswaffen.nl situeert deze inslag echter een stuk noordelijker, bij de Bundersteeg in de buurt. Al met al, het lijkt er niet op dat het onderzoeksgebied geraakt werd bij deze V1-inslag. Conclusie: Niet relevant.
9 maart 1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
-
Nee
1. Datum: 30-10-1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Eversteijn; Studiegroep Luchtoorlog
Sortie: 106G-LIB-356
Literatuurbronnen benoemen het neerstorten van een geallieerd Spitfire-vliegtuig. Er is
T 5362 Spitfire Mk XVI SM212 GW- van het No. 340 Ile le France
Luchtfoto: 3007
squadron om 15.40 uur te Schijndel.218
Archief: NCAP
geen direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was. Conclusie: Niet relevant.
Grimm, Van Loo & De Winter Met name de overplaatsing van circa twintig Mustangs van het 268 Squadron naar Mill (red. vanaf Gilze-Rijen) verliep niet geheel vlekkeloos. Een […] Mustang maakte een crashlanding op vliegveld Schijndel.219 Luchtfotoanaly Datum:
Sortienummer:
Fotonummer(s):
Beschrijving luchtfoto:
16-1847
3081
De luchtfoto is van redelijke kwaliteit en dekt het gehele onderzoeksgebied en de
se 15-3-1945
214
Eversteijn, Bombardementen, 2695; Studiegroep, Verliesregister, 134.
215
Eversteijn, Bombardementen, 2706; Studiegroep, Verliesregister, 134. Studiegroep, ‘Bulletin 336’, 25.
216 217 218 219
https://schijndelwiki.nl/index.php?title=Europalaan (bezocht op 8-7-2025). Eversteijn, Bombardementen, 2733; Studiegroep, Verliesregister, 134. Grimm, Van Loo & De Winter, Vliegvelden, 415.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
bufferzone af. De oorlogsschade en met name de geschutkraters zijn goed zichtbaar en de
Pagina 86 van 128 Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar) boerderij binnen het onderzoeksgebied is compleet verwoest. De foto is daarmee goed ondersteunend bewijs voor de geschreven bronnen en de daaruit voortkomende indicaties.
16 maart 1945
Indicatie – Neerkomen V1
Indicatie – Neerkomen V1
Studiegroep Luchtoorlog
BHIC (Gemeentebestuur Schijndel)
N.v.t.
N.v.t.
Deze melding lijkt, zoals gezegd, op die van 6 maart. Volgens een primaire bron uit het gemeentelijk archief van Schijndel was deze V1-inslag in de buurt van de Zuid-
V1414 – 45-03-16 – 04.30 – V1 – Schijndel NB – in een weiland – dak- […] op heden een V1 is neergekomen op het grondgebied dezer en glasschade, aangericht in de nabije omgeving – c.220
Indicatie – Neerkomen V1
Willemsvaart en daarmee op ruime afstand van het onderzoeksgebied.
gemeente, ter plaatste genaamd Liekendonk, in de onmiddellijke nabijheid van de Zuid-Willemsvaart, het tijdstip van neerkomen was
Conclusie: Niet relevant.
plusminus 4.30 des v.m. […] De wnd. Burgemeester van Schijndel, […]221 17 maart 1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
-
Nee
1. Datum: 30-10-1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Eversteijn
Sortie: 106G-LIB-356
Literatuurbronnen benoemen het neerstorten van een geallieerd Spitfire-vliegtuig. Er is
T 5387 Spitfire Mk IX PV141 3W- van het No. 322 Nederlandse
Luchtfoto: 3007
squadron bij Schijndel.222
Archief: NCAP
geen direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was. Conclusie: Niet relevant.
Studiegroep Luchtoorlog T5387; 45-03-17; 1025; Schijndel; Spitfire IX; PV141; 332 Sqdn; F/Lt Spry; B.223 19 maart 1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
-
Nee
1. Datum: 30-10-1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Eversteijn; Studiegroep Luchtoorlog
Sortie: 106G-LIB-356
Literatuurbronnen benoemen het neerstorten van een geallieerd Spitfire-vliegtuig. Er is
T 5399 Spitfire Mk XVI TB377 3W- van het No. 322 Nederlandse
Luchtfoto: 3007
squadron te Schijndel.224
Archief: NCAP
geen direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was. Conclusie: Niet relevant.
Op maandag 19 maart oefende 322 Squadron in het duikbommenwerpen boven het oefenterrein ten noordoosten van ’s-Hertogenbosch. […] Gedurende een van deze vluchten explodeerde de bom onder het toestel van Sgt. S.D. Lazarus plots op onverklaarbare wijze en zijn Spitfire spatte uit elkaar.225 21 maart 1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
1. Datum: 30-10-1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Eversteijn; Studiegroep Luchtoorlog
Sortie: 106G-LIB-356
Literatuurbronnen benoemen het neerstorten van twee geallieerde Spitfire-vliegtuigen. Er is
T 5412 Spitfire Mk XVI LF TB289 GW-N van het No. 340 Ile Le France
Luchtfoto: 3007
squadron om 14.45 uur te Schijndel.
220
Studiegroep, ‘Bulletin 337’, 26.
221
BHIC, 5135, inv. nr. 804. Eversteijn, Bombardementen, 2753.
222 223 224 225
Studiegroep, Verliesregister, 135. Eversteijn, Bombardementen, 2761; Studiegroep, Verliesregister, 135. Studiegroep, ‘Bulletin 319’, 7.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
-
Nee
Archief: NCAP
geen direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was. Conclusie: Niet relevant.
Pagina 87 van 128
Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
T 5413 Spitfire Mk XVI TB618 GW- van het No. 340 Ile le France squadron om 14.45 uur te Schijndel.226 340 Squadron ging in de namiddag ten zuidwesten van Zwolle Duitse barakken bombarderen. Om 14:45 startten daarvan twaalf Spitfires, maar helaas verongelukten twee ervan tijdens het opstijgen. De Spitfire ‘TB289’ van Lt. Beraudo verloor een 500 lbs bom, die explodeerde. Meteen crashte de jager, waarbij de vlieger op slag werd gedood. Het andere vliegtuig de ‘TB618’ kwam door de ontploffing naast de baan terecht, maar de vlieger Lt. Blanc kwam er goed vanaf. Er waren meer vliegongevallen tijdens de start. Deze bleken te wijten aan het zand, dat op Schijndel voortdurend opwoei en ook in de motoren terechtkwam.227 23 maart 1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Indicatie – Neerkomen V1
Eversteijn; Studiegroep Luchtoorlog
1. Datum: 30-10-1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
BHIC (Gemeentebestuur Schijndel)
Sortie: 106G-LIB-356
Literatuurbronnen benoemen het neerstorten van een geallieerd Spitfire-vliegtuig. Er is
T 5425 Spitfire Mk XVI RK918 LZ- van het No. 66 squadron om 15.45
[…] dat op Donderdag 29 Maart j.l. des namiddags te half zes, een V1
Luchtfoto: 3007
uur nabij Schijndel.228
is neergevallen en ontploft in de buurtschap Steeg (weg naar
Militaire context – Nieuwe operaties
Nee
Archief: NCAP
Heeswijk) onder deze gemeente. […] De wnd. Burgemeester van
geen direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was. Conclusie: Niet relevant. Indicatie – Neerkomen V1
Schijndel, […]230
Grimm, Van Loo & De Winter
Op deze dag kwam een V1 neer bij Steeg. Dit is op ruime afstand van het onderzoeksgebied.
Toen op 23 en 24 maart 1945 de gecombineerde Operaties Plunder
Conclusie: Niet relevant.
(rivieroversteek) en Varsity (luchtlandingen) van start gingen […] verleenden de 83 en 84 Group RAF met vele honderden missies luchtsteun. […] Ook de squadrons van Schijndel kwamen in die tijd voortdurend in actie.229 28 maart 1945
Indicatie – Neerkomen V1
-
N.v.t.
N.v.t.
Indicatie – Neerkomen V1
Studiegroep Luchtoorlog
Dit betreft hoogstwaarschijnlijk de V1-inslag van 23 maart 1945.
V1578 – 45-03-28 – 17.45 – V1 – Schijndel NB – In de nabijheid van
Conclusie: Niet relevant.
de openbare weg genaamd ‘de Steeg’ – Negen burgers zijn hierbij lichtgewond geraakt. Daarnaast glas- en dakschade aan de omgeving – c.231 8 april 1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig Eversteijn; Studiegroep Luchtoorlog
226
Eversteijn, Bombardementen, 2773; Studiegroep, Verliesregister, 135.
227
Studiegroep, ‘Bulletin 319’, 7. Eversteijn, Bombardementen, 2783; Studiegroep, Verliesregister, 135.
228 229 230 231
Grimm, Van Loo & De Winter, Vliegvelden, 400. BHIC, 5135, inv. nr. 804. Studiegroep, ‘Bulletin 340’, 27.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
-
Nee
1. Datum: 30-10-1945 Sortie: 106G-LIB-356
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Pagina 88 van 128 Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
T 5224 Spitfire Mk IX PL451 AH- van het No. 332 Noorse squadron om 17.20 uur te Schijndel op of nabij het voormalig vliegveld.
Luchtfoto: 3007
232
Archief: NCAP
Literatuurbronnen benoemen het neerstorten van een geallieerd Spitfire-vliegtuig. Er is geen direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was. Conclusie: Niet relevant.
11 april 1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
-
Nee
1. Datum: 30-10-1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Eversteijn; Studiegroep Luchtoorlog
Sortie: 106G-LIB-356
Literatuurbronnen benoemen het neerstorten van een geallieerd Spitfire-vliegtuig. Er is
T 5546 Spitfire MK XVI SM179 9N- van het No. 127 squadron te
Luchtfoto: 3007
Schijndel op of nabij het vliegveld.233 13 april 1945
Context – Vertrek van Wings
Archief: NCAP -
N.v.t.
N.v.t.
Studiegroep Luchtoorlog
geen direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was. Conclusie: Niet relevant. Context – Vertrek van Wings Het Schijndelse vliegveld liep leeg, met het vertrek van geallieerde Wings naar andere vliegvelden.
Bij 145 Wing kreeg men de order te gaan inpakken, want Schijndel zou met ingang van vrijdagmorgen 13 april worden verlaten. […] Ook
Conclusie: Niet relevant.
132 Wing kreeg deze dag (red. 14 april) de opdracht de spoedige overplaatsing voor te bereiden. […] De laatste B-ploeg van 132 vertrok op vrijdag 20 april 1945 naar Twenthe.234 16 april 1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
-
Nee
1. Datum: 30-10-1945
Indicatie – Neerkomen vliegtuig
Eversteijn
Sortie: 106G-LIB-356
Literatuurbronnen benoemen het neerstorten van twee geallieerde Spitfire-vliegtuigen. Er is
T 5570A Spitfire Mk XVI TD115 3W- van het No. 322 Noorse squadron
Luchtfoto: 3007
te Schijndel.
Archief: NCAP
geen direct herleidbare indicatie dat het onderzoeksgebied hierbij betrokken was. Conclusie: Niet relevant.
T 5572 Spitfire Mk XVI TB394 GW- van het No. 340 Ile le France squadron om 13.20 uur te Schijndel op of nabij het vliegveld.235 April 1945
Context – Laatste werkzaamheden Schijndel
1. Datum: 30-10-1945
Context – Laatste werkzaamheden Schijndel
Grimm, Van Loo & De Winter
Sortie: 106G-LIB-356
De activiteiten bij het Schijndelse vliegveld werden verder afgebouwd.
Tot media april 1945 leverden de Wngs van Schijndel in belangrijke
Luchtfoto: 3007
Conclusie: Niet relevant.
mate luchtsteun aan de Canadese Operaties Quick Anger, Cannonshot en Cleanser. Met de voorspoedige opmars van de Canadezen in Nederland en Duitsland kwam het einde van Schijndel B.85 onafwendbaar naderbij en op 13 april verlieten de eerste kwartiermakers het vliegveld. De Franse 145 Wing verhuisde op de 16e naar Drope […] terwijl de Noorse 132 Wing twee dagen later naar Twente B. 106 trok. De verplaatsing was op 20 april
232
Eversteijn, Bombardementen, 2824; Studiegroep, Verliesregister, 137.
233
Eversteijn, Bombardementen, 2829; Studiegroep, Verliesregister, 137. Studiegroep, ‘Air Bulletin 319’, 9.
234 235
Eversteijn, Bombardementen, 2837; Studiegroep, Verliesregister, 137.
www.bodac.nl Historisch vooronderzoek OO - Schijndel Rooiseweg
-
Ja
Archief: NCAP
Pagina 89 van 128
Datum:
Literatuur:
Archiefinformatie:
Luchtfoto: Indicatie zichtbaar (Ja/Nee)
Luchtfotoanalyse & Relevantie: Luchtfotoinformatie (indien zichtbaar)
voltooid. Op 18 april steeg het 322 squadron voor een laatste keer op, nu voor een bewapende verkenning die eindigde op de nieuwe thuishaven Twente. […] Een detachement van 5005 Squadron RAF bleef tot 27 april achter om B.85 in bedrijf te houden, waarna de eenheid naar Tilburg trok. Schijndel stond nog enige tijd ter beschikking als Staging Camp voor doortrekkende legeronderdelen, maar hun aantal nam gaandeweg af.236 Na mei 1945
Indicatie – Oorlogsschade Schijndel
Indicatie – Verwoeste woning onderzoeksgebied
Van Blankenstein
BHIC (Gemeentebestuur Schijndel)
1.
Ja
Van het totaal van 1.780 vooroorlogse woningen 314 vernield Lijsten van vernielde en beschadigde panden in de Gemeente (CBS,250) 1a Volgens lijst NB (MG 1080): 2.000 woningen licht beschadigd; 960 zwaar beschadigd of verwoest. Aantal woningen verwoest
1. Datum: 30-10-1945
Indicatie – Verwoeste woning onderzoeksgebied
Sortie: 106G-LIB-356
De woning op het onderzoeksgebied – Heikant G25 voordat het Rooiseweg 8 werd in de
Luchtfoto: 3007
SCHIJNDEL; Heikant G25; v.d., Schoot, H.; woningen; A. 239
Archief: NCAP
Wederopbouw Boerderijen; no. 88; G25; H. v.d. Schoot; Schijndel […].240
jaren vijftig – was geheel verwoest door de beschietingen van september en oktober 1944. Zie ook de schets en vergunning van de noodboerderij bij 4.7.1. Beeldmateriaal. Conclusie: Hoogstwaarschijnlijk relevant.
314 (EC en Soc Kroniek, 269) 2.
Afgebrande en kapotgeschoten boerderijen der Gem. Schijndel; H. Standerdmolen onder Wijbosch door oorlogsgeweld geheel v.d. Schoot; Heikant; G25; Eig.; Afgebrand.241 vernield (VOO, 463, 757)
3.
Hervormde kerk beschadigd door voltreffer in dak aan zuidzijde (VOO,461) 3a RK-kerk (Sint-Servatius) zwaar beschadigd als gevolg van oorlogshandelingen (VOO, 462)237
Context - Ontmanteling Vliegveld Schijndel Studiegroep Luchtoorlog Op 22 maart 1946 werden de gevorderde gronden aan de gemeente teruggegeven. Dat gebeurde met terugwerkende kracht vanaf 25 november 1945. […] Op de plek, waar in 1945 onder zulke moeizame omstandigheden werd gewerkt is thans gerieflijke bebouwing te vinden.238 Luchtfotoanaly Datum:
Sortienummer:
Fotonummer(s):
Beschrijving luchtfoto:
se 30-10-1945
106G-LIB-356
De luchtfoto’s zijn van goede kwaliteit. 3007 dekt het gehele onderzoeksgebied en de 3007, 3010
bufferzone af; 3010 dekt 90% van het onderzoeksgebied af en iets meer dan de helft van de bufferzone. De foto’s geven een goed beeld van de situatie bij het onderzoeksgebied ongeveer een half jaar na de Duitse capitulatie van 5 mei 1945. Dat gezegd hebbende, veel
236 237 238 239 240 241
Grimm, Van Loo & De Winter, Vliegvelden, 401. E. van Blankenstein, Defensie- en oorlogsschade in kaart gebracht (1939-1945) (Zeist 2006), 172. Studiegroep, ‘Air Bulletin 319’, 9. BHIC, 5135, inv. nr. 691 Overzichten van door oorlogshandelingen vernielde en beschadigde panden, met correspondentie, 1944-1945. BHIC, 5135, inv. nr. 757 Stukken betreffende oorlogsschade aan en wederopbouw van boerderijen, 1944-1951. BHIC, 5135, inv. nr. 765 Overzichten van tijdens de tweede wereldoorlog afgebrande en kapotgeschoten boerderij en stand der werkzaamheden inzake