Bijlage 2b Bijlagenboek participatie en communicatie TVW Meierijstad.pdf

Bijlage boek

Meierijstad Aardgasvrij Participatie- en communicatieproces bij de Transitievisie Warmte Meierijstad

Concept | oktober 2021

Inhoudsopgave Bijlage 1 – Activiteitenschema Bijlage 2 – Memo stakeholderanalyse Bijlage 3 – Startnotitie Bijlage 4 – Bewonersbrief december 2020 Bijlage 5 – Enquêtes februari 2021 a. Resultaten algemene vragenlijst b. Resultaten vragenlijst longlistwijken Bijlage 6 – Verslag bewonersavonden longlistwijken februari 2021 Bijlage 7 – Gesprekken wijkraden juni & juli 2021 a. Eerste ronde b. Tweede ronde Bijlage 8 – Bewonersbrief shortlistwijken juli 2021 Bijlage 9 – Informatieavond 15 juli 2021 Bijlage 10 – Ansichtkaart september 2021 Bijlage 11 – Informatieacties september 2021 Bijlage 12 – Informatieavond 5 oktober 2021 Bijlage 13 – Resultaten enquête startwijken september 2021

3 6 10 21 24 24 49 86 96 96 107 113 116 123 125 129 142

Bijlage 1

Meierijstad Aardgasvrij Activiteitenschema

Concept | oktober 2021

Meierijstad Aardgasvrij Activiteitenschema

Activiteit

Datum

Live vragenuur op 5 januari 2021 YouTube en Facebook Online vragenlijst februari 2021

Doel •

Inwoners van Meierijstad de gelegenheid geven vragen te stellen over aardgasvrij

•

Het peilen van draagvlak onder de inwoners van Meierijstad Het bevragen van inwoners van Algemene vragenlijst: 270 longlistwijken over hun wijk, woning en respondenten visie op aardagsvrij Het informeren van inwoners van 4 februari: 20 deelnemers longlistwijken over de huidige inzichten 11 februari: 50 deelnemers Inwoners de gelegenheid geven met de gemeente in gesprek te gaan over aardgasvrij Inzicht krijgen in wat er speelt in de wijken, Nadina Hamzic-Ibrahimovic, wat wel of niet effectief is qua Lianda de Vos, Henk de Laat. communicatie in Meierijstad en wat een goede manier van samenwerken met relevante stakeholders zou zijn. Beter in beeld krijgen of de shortlistwijken ook daadwerkelijk geschikt zouden kunnen zijn als startwijk. Mogelijke kansen en belemmeringen in de wijken inventariseren Het informeren van inwoners van de 240 aanmeldingen shortlistwijken over de totstandkoming van de shortlist en wat het betekent om een shortlistwijk te zijn. Schetsen van het vervolgproces Inwoners de gelegenheid geven vragen te stellen. Het peilen van de meningen van inwoners 45 keer ingevuld over dat hun wijk potentieel een startwijk zal worden Het ophalen van behoeften met betrekking tot het vervolgproces

• Online 4 & 11 februari 2021 • bewonersavonden voor particuliere • huizenbezitters 11 mei 2021

•

Gesprekken dorps- Juni/juli 2021 en wijkraden

•

Gesprek buurtadviseurs

• Algemene informatieavond

15 juli 2021

•

• • Vragenlijst

13 september t/m 6 oktober

•

•

Straatgesprekken 18 september 2021

•

• •

4

Deelnemers ± 200 kijkers op de dag zelf, ruim 750 weergaven op YouTube Inwoners longlistwijken: 113 respondenten

Het informeren van mensen over het De Laren/De Donken: ± 70 gelopen en nog te lopen proces en het Oranjewijk/Dorsveld: ± 10 beantwoorden van vragen daarover. Het bevragen van mensen over hun wensen en zorgen over de wijk Het ophalen van behoeften met betrekking tot het vervolgproces

Meierijstad Aardgasvrij Activiteitenschema

Activiteit

Datum

Doel

Inloopavonden

21 & 28 september 2021

•

• •

Digitale bewonersavond

5 oktober 2021

•

• •

5

Deelnemers Het informeren van mensen over het gelopen De Laren/De Donken: 52 en nog te lopen proces en het beantwoorden aanmeldingen van vragen daarover. Oranjewijk/Dorsveld: 11 Het bevragen van mensen over hun wensen aanmeldingen en zorgen over de wijk Het ophalen van behoeften met betrekking tot het vervolgproces Het informeren van mensen over het gelopen 35 aanmeldingen en nog te lopen proces en het beantwoorden van vragen daarover. Het bevragen van mensen over hun wensen en zorgen over de wijk Het ophalen van behoeften met betrekking tot het vervolgproces

Bijlage 2

Meierijstad Aardgasvrij Memo stakeholderanalyse

Concept | oktober 2021

Meierijstad Aardgasvrij Memo stakeholderanalyse

Aan

Onderwerp

Kernteam+

Conclusies stakeholderanalyse externe partners

CC

Datum

29 mei 2020 Van

Bijlage:

Eric Vink en Hannet Johannes

Onderstaand treffen jullie de uitkomsten aan van de stakeholderanalyse van externe partijen in het TVW-proces. De conclusies zijn gebaseerd op jullie scores op belang, invloed en urgentiebeleving per stakeholder en onze inschatting op grand van ervaring elders van partijen die relevant zijn. Bij de conclusies zijn van ons uit ook voorstellen geformuleerd over de samenstelling van doelgroepen per niveau van participatie. Graag jullie reactie daarop ‘op gevoel’ (het is niet altijd zo digitaal als de bolletjes scores doen vermoeiden). Kijk er ook even naar of de samenstelling van te betrekken stakeholders per niveau voldoende evenwichtig is, zodat er ook een genuanceerde discussie tussen de betrokken partners mogelijk is. Graag komen we hier donderdag op terug. Cocreatie • Met Netbeheerder en Woningcorporaties een cocreatie-werkgroep formeren: zijn van belang, hebben grote invloed en hoog urgentiebeleving • Met beide waterschappen afstemmen hoe zij willen zijn aangehaakt: hebben een minder belang en gemiddelde invloed en urgentiebeleving. Optie kan zijn hen agendalid te laten zijn of in de Adviesgroep op te nemen. • Bedrijfsleven, Maatschappelijke partners en Duurzaamheidspartners geen rol op cocreatieniveau

Adviseren • Partijen die op basis van de scores relevant lijken voor opname in een Adviesgroep zijn: o ECM o vertegenwoordiging namens huurdersverenigingen o vertegenwoordiging namens ondernemers o vertegenwoordiging namens Dorps- en wijkraden Met deze partijen heeft een Adviesgroep wel een vrij smalle en niet evenwichtige basis. • Te overwegen is om toe te voegen: o energiecoaches, tenzij deze voldoende vertegenwoordigd zijn via ECM o vertegenwoordiging namens de scholengemeenschappen, tenzij het voor hen pas later actueel wordt

7

Meierijstad Aardgasvrij Memo stakeholderanalyse

o

Ruimtelijke partners en duurzaamheidspartners lijken wat uit beeld te zijn, hoewel vanuit een evenwichtige samenstelling van de Adviesgroep en het feit dat bepaalde transitieopties weldegelijk invloed op hun thema kunnen hebben hun bijdrage wel nuttig zou zijn. Te overwegen hen tot deelname te stimuleren. Gaat dan om: ▪ Platform Natuur en Landschap ▪ vertegenwoordiger namens het centrummanagement ▪ vertegenwoordiging namens particuliere eigenaren (mogelijk makelaars, maar hun belang loopt niet helemaal parallel met dat van particuliere eigenaren) o Enthousiaste professional/inwoner die om niet wil mee doen: ▪ kan enthousiaste ‘believer’ zijn, om positief-uitdagende prikkels in te brengen ▪ kan realistische criticaster zijn, om scherpte in de discussie te brengen o Positie van Rijksbouwmeester als privépersoon apart beoordelen i.v.m. grote politieke invloed. Mogelijk vooraf polsen. Zien te voorkomen dat hij als spreekbuis van potentiële tegenstanders/actiegroepen gaat optreden. • Meer professionele partners mogelijk als agendalid aanhaken: o RES/RSW via Warmtetransitiemakelaars o vertegenwoordigers namens projectontwikkelaars en installateurs, staan nu als ‘te consulteren’ maar hebben mogelijk relevante inzichten die in de adviesgroep wel mee gewogen moeten worden.

Consulteren • Opvallend is dat eigenlijk alleen de Dorps- en wijkraden als relevant voor de TVW-opgave worden gescoord. De overigen scoren minder dan gemiddeld of helemaal niets, terwijl aan verschillende stakeholders redelijk wat invloed en (soms) veel urgentiebeleving wordt toegekend. • De te consulteren stakeholders zijn redelijk evenwichtig verdeeld over de verschillende domeinen. En interessante toevoeging is dat ook sociale belangenorganisaties als te consulteren partijen worden genoemd. (Onder deze ook de Adviesraad Sociaal Domein, al lijkt deze minder geschikt omdat zij een formele adviesrol richting de gemeente hebben en het vreemd is als zij over hun eigen consultatie-inbreng moeten gaan adviseren. • De scores geven aanleiding om een breed consultatietraject op te zetten, waarin de samenleving in het geheel ruimte voor inbreng wordt geboden en voor bepaalde typen stakeholders gerichte consultaties kunnen worden ingezet. • Bij consultatie van de samenleving als geheel: o is het belangrijk ons te realiseren dat het onderwerp TVW complex en redelijk abstract is. Dit vraagt goed informatie(bijeenkomsten) vooraf, voordat meningen worden opgehaald. moeten we er verder rekening mee houden dat het onderwerp TVW niet voor alle stakeholders meteen van het begin af aan belangrijks zal zijn. Er

8

Meierijstad Aardgasvrij Memo stakeholderanalyse

9

Bijlage 3

Meierijstad Aardgasvrij Startnotitie

Concept | oktober 2021

Meierijstad Aardgasvrij Startnotitie

11

Meierijstad Aardgasvrij Startnotitie

12

Meierijstad Aardgasvrij Startnotitie

13

Meierijstad Aardgasvrij Startnotitie

14

Meierijstad Aardgasvrij Startnotitie

15

Meierijstad Aardgasvrij Startnotitie

16

Meierijstad Aardgasvrij Startnotitie

17

Meierijstad Aardgasvrij Startnotitie

18

Meierijstad Aardgasvrij Startnotitie

19

Meierijstad Aardgasvrij Startnotitie

20

Bijlage 4

Meierijstad Aardgasvrij Bewonersbrief december 2020

Concept | oktober 2021

Meierijstad Aardgasvrij Bewonersbrief december 2020

22

Meierijstad Aardgasvrij Bewonersbrief december 2020

23

Bijlage 5a

Meierijstad Aardgasvrij Enquêtes februari 2021 Tabellenrapport algemene vragenlijst

Concept | oktober 2021

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

Vraag 1

n = 270

Vraag 2

n = 270

25

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

Vraag 3

n = 270

Vraag 4

n = 269

26

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

Vraag 5 – meerdere antwoorden mogelijk

n = 229; aantal antwoorden = 334

Anders, namelijk: 75 reacties ▪ ik zie nog geen echte voordelen voor consument ▪ Het wordt verplicht gesteld door de gemeente !? ▪ Geen goede reden om van het gas af te gaan ▪ niet goed doorgedacht ▪ Bij voorkeur niet. Aardgas is prima bron ▪ Ik wil graag overstap naar kernenergie of behoud aardgas dat relatief schoon is. Zie ook subsidie Duitsland. Ik ben tegen biomassa verbranding en tegen vernietiging van onze omgeving doorvwindmolensven zonnepaneelvelden ▪ Ik zou liever overstappen op biogas of een andere vervanging waardoor de gasleidingen gewoon blijvend kunnen worden gebruikt. ▪ Zorg eerst maar dat er betere systemen komen. Bij de meeste mensen is het dramatisch en zuur duur. Niet iedereen heeft er geld voor klaarliggen. ▪ ben nu 75 moet dus ver over de 100 ▪ Geen behoefte aan verandering, maar we zullen er toch niets over te zeggen hebben. ▪ Geen goede redenen. Hebben reeds energielabel A ▪ blijbaar moet het maar ik ben het er niet mee eens ▪ Wil niet aardgasvrij maken. Zeker voorlopig niet ▪ niet aardgas is een zeer milieu vriendelijke brandstof ..in Duitsland krijg je subsidie als je er naar over gaat. ▪ Geen reden, aardgas is het meest milieu vriendendelijk! Na kernenergie ▪ Ik heb geen goede reden, vind het niet nodig

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

27

▪ ▪

▪ ▪

▪

Niet gas is milieu vriendelijker dan electra Geen reden om te doen Geen enkele reden Vindt het grote onzin Voor mij is aardgas nog steeds het schoonste wat er is. Geen, alles werkt nu goed, Milieu kan ook anders worden opgelost en niet, de besluitvorming door de Overheid en de rekening voor de burgers Geen reden. De alternatieven zijn veel tekostbaar. Ik wil niet aardgas vrij. Ik verbruik al zeer weinig en ben zuinig met energie. Ik betaal 85 euro per maand voor gasen elektra. Dat kan volgens mij niet beter. Ik heb geen vloerverwarming maar wel overal nieuwe vloeren. Die ga ik niet openbreken im vloerverwarming aan te leggen. Ik wil het werk en de kosten niet. Laat mensen zelf de keuze! Voor mensen met een zeer laag gasverbruik zal het nooit rendabel zijn Energiebesparen en daardoor lagere kosten en winst voor het milieu Gas is een schone brandstof. Andere alternatieven zijn nog niet goed genoeg uitgezocht. Positief is de discussie over duurzame alternatieven. Kosten aardgasvrij maken van bestaande woningen van van inwoners en overheden wegen nog niet op tegen de baten. Zowel financieel als duurzaam. ik ben tegen aardgasvrij maken en wil niet meedoen, zeker niet investeren

Wil het ieil n Ik w dat d n iet, aar gas is uit st eken gr oe n alt er nat ie fBui .t enla nden geve n juist subs idie om over t e st ap p pen o aar d gas! opt io neel wat e r st of gebr uike n ik ben nu bijna 62 en za l het in deze woni nie ng t m ee rm ak mee .en . . inNiet. Duit slankr ijg d je subs idie al s e j aar d gas gebr uikt , vr d ee m t och Zol a ng er geen goed alt erie f nat is blijf aan tik gas Gee n enke le r ede n dit om te doen . Ga wel m et l gasf esse n lope n sjou w en. De eer sjaar te 20 nog n iet. Heb en net 1 jaar een ni eu we ketee el G n beho ef t e aan, wac ht op ande r e ener giev or m en. BEN G zoda t weog m elijk onaf hank elor ijk w den v an de NU TS niet d . aar gas is duur zaa m. iko ben ng niet over t uigd van alle enor m e inve st er i ngsk ost e n , onde r hou dsko st en, er ne rver gieb r uik en en kost ener giebr v er uisk. dit Al r eëe l isis dan het een goed e oplo ssinmit s g de bu it ile nsch van de w oni ge ng sc hied kt is. N er la nd wor dt aang asvr ij voor G ro ni n g en nien t e voor duur zaa m. he id in duit s land kr ijg tsubsme n idie om op aar d gas te gaan . Tev ens is ons m id dens pann ings netkw al er over bela st voor af menaen t er u glev er en van elekt r isc he ener g ie. Aar d gas vr ij is voor m ij een n olo gisc he keuz e. n iet van t gas af.

er s i geno eg Binn en ee n VvE maadiek je besli ssin g met ande eige r e nar e n. Wan neer wij als vve zove r zijn, w or dt het en geza m en lijke act vie Ver angi g n ket el Niet van gas he aft. Duit slan d gaat zelf s over op ga s G ee n goed e r ed nen e voor . Hela as wor dt je ged won gen. e ht m oe tde van gem eent e , als je naar om li ggen la nd de en kijkt , m oe t en wij rweevoo r op lop e n Nieg t nodi ik ving het rdo t e onzi n. D slan uit donisluit w

ngen aan p o gas. Ik zal er allee n aan m ee wer ken als de over heid en de kost bet al d aen

ik wil zeke r gee n war

mt e gele ver d hebb en om d at en er gie vjbedr i en tonbe r ou

wba are zijn. Zi voor beel d Tilb ur g waa r men sen jar e an g tnleve el hebb en be ta

ald geen r ede n om van aar d gas af t e ga an dit is scho ne en er gi kijke naar ons

buur land D uit slan d kr ijg en su bs idie om op aar d gas te gaan en wij oe m te en r hi r e

van af lmgaadat e r een s duid elijk uit . I ndie n het rijk de ko st en draa gt niet end e woni ngei

gena ar. pas be s er tala alba r e en go ed e alt er nat ie ven zijn. die zijn er nog lang e niet

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

28

Ik wil helemaal niet! Als er een goed werkend, betaalbaar alternatiefis Wil het nie Ik wil dat niet, aardgas is uitsteken groen alternatief. Buitenlanden geven juist subsidie om over te stappen op aardgas! optioneel waterstofgebruiken ik ben nu bijna 62 en zal het in deze woning niet meer mee maken Niet....in Duitsland krijg je subsidie als je aardgas gebruikt, vreemd toch Zolang er geen goed alternatief is blijf ik aan t gas Wil het nie Ik wil dat niet, aardgas is uitsteken groen alternatief. Buitenlanden geven juist subsidie om over te stappen op aardgas! optioneel waterstofgebruiken ik ben nu bijna 62 en zal het in deze woning niet meer mee maken Niet....in Duitsland krijg je subsidie als je aardgas gebruikt, vreemd toch Zolang er geen goed alternatief is blijf ik aan t gas Geen enkele reden om dit te doen. Ga wel met gasflessen lopen sjouwen. De eerste 20 jaar nog niet. Heb net een 1 jaar een nieuwe ketel Geen behoefte aan, wacht op andere energievormen. BENG zodat we mogelijk onafhankelijk worden van de NUTS niet. aardgas is duurzaam. ik ben nog niet overtuigd van alle enorme investeringskosten, onderhoudskosten, ernergieverbruik en kosten energieverbruik. Als dit reëel is dan is het een goede oplossing mits de buitenschil van de woning geschikt is. Nederland wordt aangasvrij voor Groningen en niet voor duurzaamheid. in duitsland krijgt men subsidie om op aardgas te gaan.

Tevens is ons middenspanningsnetwerk al overbelast voor afname en terugleveren van elektrische energie. Aardgas vrij is voor mij een onlogische keuze. niet van t gas af. er is genoeg Binnen een VvE maak je die beslissing met andere eigenaren. Wanneer wij als vve zover zijn, wordt het een gezamenlijke actie Vervanging ketel Niet van het gas af. Duitsland gaat zelfs over op gas Geen goede redenen voor. Helaas wordt je gedwongen. het moet van de gemeente, als je naar omliggende landen kijkt, moeten wij weer voorop lopen Niet nodig ik vind het grote onzin. Duitsland sluit woningen aan op gas. Ik zal er alleen aan mee werken als de overheid de kosten betaald en ik wil zeker geen warmte geleverd hebben omdat energie bedrijven onbetrouwbaar zijn. Zie voorbeeld Tilburg waar mensen jarenlang teveel hebben betaald

▪ geen reden om van aardgas af te gaan dit is schone energie kijk naar ons buurland Duitsland krijgen subsidie om op aardgas te gaan en wij moeten er hiervan af leg dat maar eens duidelijk uit. ▪ Indien het rijk de kosten draagt en niet de woningeigenaar. ▪ pas als er betaalbare en goede alternatieven zijn. die zijn er nog lange niet ▪ Beslissingen zijn zonder ons burgers iets te vragen genomen ▪ Ik vind dit een suggestieve enquete want ik wil helemaal niet van het gas af. ▪ Aardgas is een schone energiebron. We zijn niet goed bezig om dit af te schaffen. ▪ wij hebben propaangas ▪ Er is geen goede reden ▪ Geen reden, aardgas is prima, waterstof ook, zie EricRath ▪ geen ▪ Geen, pas als er een goed alternatief is zoals bijvoorbeeld waterstof. ▪ Het wordt door je strot geduwd. ▪ Gas is de schoonste energiebron die er is. De hele wereld gaat over op gas, maar wij moeten zonodig weer iets doen dat niet werkt ▪ Minder kosten voor energie betalen ▪ waterstof is een interessant alternatief ▪ geen reden ▪ Het zou daadwerkelijk moeten toevoegen aan een beter klimaat ▪ Maandelijkse kosten naar beneden brengen ▪ Dit wilde ik. Mijn huis is in2020 opgeleverd. Degemeente heeft mijn verzoek om aardgasvrij geweigerd in 2018. ▪ Prijs voordeel ▪ Is het huis geschikt? ▪ Gewoon NIET. Onnodig dure onzin is het ▪ Dat het nergens op slaat. Zijn meer wegen.

En niet alles naar het stroomnet verplaatsen ▪ Eerst betaalbare alternatieven ▪ Het wordt opgelegd, geen eigen keuze ▪ Ik heb geen reden om aardgas vrij te worden ▪ Combinatie ‘het moet’en ‘klimaat’ ▪ Geen enkele reden om dit te doen.

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

Vraag 6 - meerdere antwoorden mogelijk

n = 181; aantal antwoorden = 450

Anders, namelijk: 106 reacties ▪ Niets ▪ Niks ▪ Al de genoemde aspecten heb ik al ▪ niets ▪ Geen ▪ Geen ▪ Reeds zonnepanelen ▪ Kernenergie ▪ Niks. Ons huis is goed geisoleerd ▪ Behalve aardgasvrij, is de woning al compleet verduurzaamd. ▪ Bovenstaande reeds gedaan ▪ hebben we alle 4 ▪ Geen en ook geen aardgasvrij ▪ Heb dat al ▪ Gewoon aardgas houden!! ▪ isolatie (volledig) zonnepanelen en dubbe glas zijn al aanwezig ▪ IK heb zonnepanelen. Opbrengst wordt wel gehinderd door bomen langs de weg. Gemeente wil niet meewerken met extra snoeien van die bomen. Althans dat is mij schriftelijk door de gemeente Meierijstad medegedeeld. ▪ Mijn huis is geïsoleerd. Ik heb overal nieuwe kozijnen met HR ** glas. Daar houd het bij op. Ik investeer niks meer met mijn lage energiekosten!

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

29

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Mogelijkheden voor een oud huis Kernenergie, waterstof Geen andere acties want die zijn al gedaan. ik heb al zonnepanelen en heb mijn huis algeïsoleerd Geen. nieuwe duurzame woning Heb ik bijna alles al doorgevoerd Heb bijna alles al doorgevoerd Nagaan wat is in onze situatie het meest doeltreffend en het beste toekomstgericht hebben al zonnepanelen Heb reeds zonnepanelen Geen. Niet betaalbaar Geen Duurzame warmte. Al deze maatregelen zijn reeds uitgevoerd Voorlopig geen omdat dit financieel voor mij niet haalbaar is. Zonnepanelen op industriepark bovenstaande zijn reeds uitgevoerd niets Warmte pomp geen Ben bezig met aangevinkte onderdelen maar heb gas behouden Is al goed zo

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

▪ Geen ▪ PVT panelen ▪ trippleglas echter hebben we hr++ dus geen toegevoegde waarde. Schil aanpakken is een betere optie. passief zaken oplossen dan pas met techniek. ▪ niks ▪ Niets meer is al gebeurd ▪ zonne boiler ▪ Niks. Heb al dak en muurisol a tie en dfubbelglas heb ik ook ▪ Steunen van de aanleg van een kerncentrale ▪ Geen ▪ groene stroom is een wasse neus, die kunnen echt niet alles leveren voor nederland. Zonnepanelen eerst de daken vol leggen bij bewoners zelf opwekken, niet bij grote energie goeroes dit wegleggen zodat zij al onze landerijen vol legt. wij en gemeentes verdienen daar niet aan. Alleen ergenis van de burgers ▪ Niets ▪ Alles is al gedaan hier ▪ Wij zijn op leeftijd. We hebben het huis geisoleerd en dubbel glas HR++ laten aanbrengen. Verdere invested intent laten wij over aan de volgende be wonders. ▪ waterstof of propaan ▪ geen ▪ Graag een waterstof installatie in huis ▪ Ik heb dit al ▪ Niets zonnepanelen hebben we al ▪ Niets ▪ Geen, heb al groene stroom en dubbel glas ▪ lokale wind windenergie, waterstof oplossingen ▪ tzt mijn HR gasketel vervangen voor een alternatief ▪ Warmtepomp ▪ Geen ▪ Rds gedaan ▪ Warmtebron (warmtepomp of alternatief), overige voorzieningen al getroffen.

▪ waterstof toepassen ▪ Waterstof door de gasleidingen ▪ Groen dak, regenwater (beter)benutten ▪ geen ▪ Elektrisch rijden ▪ luchtwarmte wisselaar we hebben al veel geïnvesteerd in isoleren en in zonnepanelen ▪ Heb al zonnepanelen ▪ Houtstook ▪ Vloerverwarming aanleggen ▪ Aardgas behouden ▪ bovenstaande hebben we allemaal ▪ Geen, want genoemde zaken zijn algedaan ▪ Warmtepomp ▪ Groen dak

30

▪ Huis al voorzien van dak-, spouw-, vloerisolatie en groene stroom. ▪ niets ▪ Ik wil mijn woning verwarmen d.m.v. waterstofgas indien mogelijk. ▪ Geen ▪ Geen ▪ voorgestelde acties heb ik al gedaan ▪ hebben alle genoemde varianten ▪ heb bovenstaande al gedaan ▪ Al het bovenstaande al gedaan ▪ Al bovenstaand al gerealiseerd ▪ huis is reeds energieneutraal. ▪ Ik overweeg nog even niks ▪ Nog niet want heb geen geld hiervoor ▪ Slimmere thermostaten / meerdere temperatuurzones in huis ▪ Sedumdak ▪ serre / kas als extra schil ▪ Geen, reeds moderne woning. ▪ Hangt vd kosten af, want rendementen die door gemeenten en bedrijven aangegeven wordt zijn nooit maar dan ook nooit reël. ▪ Geen we zijn al aardgas vrij ▪ Bovenstaande de hebben we al ▪ Alles behalve aardgas vrij maken. ▪ Glad en isolatie al laten doen in 2020 ▪ Geen ▪ Niets heb al zonnepanelen ▪ Niets kost teveel terwijl ik niet weet hoelang ik nog in deze woning woon ▪ geen heb al zonnepanelen en dubbel glas en isolatie en groene stroom

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

Vraag 7

n = 270

Heeft u zorgen? Zo ja, welke? 157 reacties ▪ De kosten ▪ voornamelijk de kosten en de rommel die dit met zich meebrengt. net zoals vroeger, weer vast aan 1 energiebedrijf. ▪ Ja. Mijn woning is niet ontworpen als lage temperatuurwoning. Deze aanpassingen zal de gemeente dan bekostigen ?! ▪ Financiële gevolgen ▪ Kost een hoop geld en dat geld kan je beter aan iets anders uitgeven dan aan aardgasvrij ▪ Wat is het kostenplaatje? ▪ met deze koude temperaturen kan de warmtepomp niet genoeg leveren ▪ Balans bewaken tussen (politiek) idealisme en objectief effect/resultaat. Dus geen grote investeringen die onder de streep geen resultaat geven (zoals biomassa verbranden dat per schip uit de VS wordt aangevoerd) ▪ is gekkenwerk ▪ Als eerste de kosten, vooral als je verplicht zou worden van het gas af te stappen. ▪ Mijn warmtepomp krijgt het nu niet warm zonder hulp van aardgasgestookte CV ketel ! ▪ financiele plaatje ▪ de kosten die daarbij komen kijken

▪ soort oplossing, beschikbare ruimte t.b.v. techniek nieuwe oplossing, kosten, geluidsoverlast (afhankelijk van oplossing), esthetisch oogpunt ▪ De kosten ▪ Vernietiging van een prachtig en relatief milieuvriendelijk systeem. Maak mij ernstig zorgen over volstrekt onnodige kapitaalvernietiging ▪ Kosten, geen geschikte vervanging ▪ Dat de alternatieve opties niet voldoende werken. Het is bar slecht die nieuwe systemen. ▪ Wat is t alternatief, wat zijn de kosten en gegarandeerd dat de kosten niet hoger worden en altijd kunt beschikken over voldoende warmte en warm water ▪ Geld ▪ Prijs ervan. ▪ de kosten worden afgeschoven naar de eigenaar, nieuwe technieken zijn nog lang niet uitgekristalliseerd, tempo te snel niet eerder beginnen dan 2035. gebruikmaken van huidige infrastructuur dus waterstofgas ipv aardgas kleinschalige oplossingen ▪ Geen geld voor investering. En zijn op leeftijd, dus zitten op die veranderingen niet meer te wachten. ▪ Geen garantie dat een warmtepomp goed functioneerd ▪ Wie gaat dit betalen? Nog vrij jonge dure combiketel ▪ Ik denk dat het heel duur is en ik vind aardgasvrijonzin ▪ capaciteit stroomnet

31

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

▪ gaat niet gebeuren ▪ Ik wil best investeren in zuinigere en schonere apparatuur, maar financieel moet het wel redelijk blijven. ▪ Ik wil het niet maar ben bang dat het moet ▪ Dat ik kou moet leiden en waarom ik van gas af terwijl ze in duitsland aan het gas gaan ▪ Mijn woning is goed geïsoleerd maar zou toch 70.000 euro kosten ▪ De kosten, en krijg ik m'n woning wel warm ▪ Ja wie gaat dat betalen ik nie ▪ Te veel kosten en waarvoor, aardgas lijkt mij nog steeds het schoonste wat er is. ▪ Oude woning met veel hout, niet geschikt voor warmtepomp. Vloer en muren zijn niet te isoleren. Hoge kosten waarvoor we geen financiën hebben. We hebben zonnepanelen. Regelingen voor subsidie zijn gericht op mensen met een spaarpot: je moet 2 maatregelennemen voor subsidie. Niet haalbaar. Wegvallen van werk en inkomen nu door Corona helpt al helemaal niet. In buitengebied daarnaast al veel zelf moeten bekostigen ; riool en glasvezel. Ik zie niet hoe ▪ De kosten ▪ Zijn er goede en betrouwbare alternatieven en wat kost het? Wie gaat het betalen? ▪ Ons huis is niet geschikt, kost daardoor veel te veel geld, investeringen die wij op onze leeftijd er niet meer uit kunnen halen. ▪ Dat we in de kou komen zitten en ons blauw betalen.

Tevens verplichte leverancier voor te vele jaren contract ! ▪ financiële consequenties van overheidsbesluiten (hoe dan ook en hoe duur dan ook) worden nu onverkort neergelegd bij de burger (die overigens in de besluitvorming geheel niet wordt betrokken). ▪ Over de kosten ▪ Kostenplaatje ▪ Dat gaat nooit lukken met een huis van voor 1980 ▪ Onze woning is gebouwd voor aardgas en het kost veel geld om het aan te passen bv qua isolatie. ▪ Kosten en effectiviteit warmtepomp ▪ Betaalbaar omschakelen ▪ Mijn huis is reeds aardgasvrij ▪ ik wil het niet, wil niet gedwongen worden, wil hier niet in investeren en wil niet dat mijn huis minder waard wordt als er geen aardgas meer is in mijn wijk ▪ moet ik me zorgen maken ? ▪ Kosten en verbouwing ▪ De berichten dat de alternatieven dikwijls ontoereikend, onzeker en erg kostbaar zijn voor de gemeenschap en voor het individu. ▪ Kosten en bouwwerkzaamheden ▪ Hoe ga ik dat nou weer betalen ▪ Kosten

32

▪ Wanneer, wat de mogelijkheden zijn en wat het ons gaat kosten ▪ Grote zorgen want er is geen geld voor. ▪ Wat gaat het kosten, moeten we dan veel verbouwen/aanpassen. Kan het ook zijn dat er waterstof door de gasleiding gaat komen? ▪ Kosten: wie gaat dit betalen. Als ik de verhalen mag geloven ligt de investering tussen de 10k - 20k. Dit kun je een bewoner niet verplichten. Is een enorme kostenpost. ▪ Bizarre kapitaalvernietiging die door de BV Nederlkand in gang wordt gezet terwijl buurlanden juist subsidies verstrekken om over te stappen op deze schone brandstof. Bizarre kosten mee verbonden, gebruik waterstof ivm infrastructuur! ▪ Ik denk niet dat mijn woning uit 1968 straks goed comfortabel te verwarmen is, voor de prijs die ik nu betaal aan gas en stroom. Ik denk aan isoleren,nieuwe kozijnen met isolatieglas ect ect ▪ Er is nu totaal niet duidelijk wat de strategie is voor het aardgasvrij maken en wanneer welke wijken aan de beurt zijn, of er nog subsidies komen etc. ▪ wat zijn de goede alternatieven voor bv gashaard en cvketel ▪ Bijkomende kosten, voor aanpassingen in de keuken / gasfornuis ▪ Wil een goed alternatief, ik wil geen grondwarmte systeem, veel te ingrijpend in deze woning.

▪ Kosten kan dit niet betalen, comfort in huis ▪ De kosten die dit met zich mee brengt ▪ Hoe ingrijpend is dit in huis, wat gaat het allemaal kosten ▪ Kosten, timing, ROI op huidige investering gasinstallatie ▪ Hoe te betalen, wij hebben dat geld niet!! ▪ ik weet niet waar ik het geld vandaan moethalen ▪ Net nieuwe ketel. Gas koken wie gaat datbetalen ▪ Betaalbaarheid ▪ Zie reactie vraag 4. we worden dadelijk gedwongen voor deze oplossing. wordt en melkkoe ▪ Betaalbaarheid ▪ Draagvlak binnen een vve met hoofdzakelijk starters. Het vraagt om een grote bijdrage er eigenaar, die niet iedereen zal kunnen betalen. ▪ Isolatiewaarde van woning te verbeteren!! ▪ Financieel ▪ Heb namelijk hete lucht verwarming. en daar kan alleeneen warmte pomp tussen geplaats worden, maar dit als ondersteuning. Ook mijn badgeiser vervangen door een zonneboiler kan niet omdat die altijd wordt aangesloten op een cv systeem voor bij verwarming. Als dit elektrisch zou kunnen dan dan laat ik dat morgen nog installeren. ▪ Hoe ik dat moet bekostigen. ▪ Willen niet als een van de eersten van het gas af. ▪ Betaalbaarheid en de niet volwassen zijnde technische oplossingen

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪

▪ ▪ ▪

▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

33

Wie gaat dat betalen. Er zijn andere oplossingen Of alles wel goed gaat en betaalbaar is Is een huis uit de jaren dertig wie gaat het betalen er is totaal geen infra om alle huizen aan een warmtepomp te hangen wie gaat het betalen ik niet de kosten en de dwang van de overheid en dus gemeente. Ik bepaal dat zelf. Kosten De kosten, net een nieuwe cv-ketel. Ik ben voorstander van waterstofgas, en kernenergie Ja grote zorgen wie gaat dit allemaal betalen? de burgers natuurlijk. Ik ben ook niet van plan om op mijn leeftijd nog grote onkosten/schulden te gaan maken hiervoor. Ik ga dat pas doen als er betaalbare en goede alternatieven zijn. Die zijn er nog lange niet Planbureau’s weten zelf niet wat de kosten zijn voor ons burgers. Die gekte moet ophouden daar die op valse gronden genomen zijn. Periodes van opwarming en ijstijden komen al 4,5 miljard jaar voor op de aarde. Klimaatneutraal maken kan ook zonder de verplichting van het gas af gaan. Mijn huis is al geisoleerd (1990), maar het kan natuurlijk beter. Echter de prijs/rendement verhouding is daardoor lastig. Om de kosten, en omdat er nog nauwelijks succesvolle voorbeelden zijn We wonn in het buitengebied hoe gaat dat over? Kosten en rigoreuze ingrepen hoeveel gaat me dat uiteindelijk kosten? Welke problemen gaat dit straks geven (werkt het alternatief naar wens?) Wil.helemaal niet van het gas af.

Veel te duur om op stroom over te gaan en ook niet goed voor het milieu , zonneparken windturbines worden van onze centen gesubsidieerd en vervolgens gaan buitenlandse bedrijven met de gelden ervandoor. Deze zouden ingezet moeten worden om weer terug te laten vloeien in duurzame investeringen in je eigen land. Over de financiering, wij kunnen alternatieven niet betalen Volwaardig alternatief zonder grote nadelen Geldzorgen, het is gewoon ontzettend duur Hoge kosten die op onze leeftijd nooit rendabel zullenzijn Financiële redenen De rompslomp van het geregel en ontzettend duur Vooral wat de financieele kosten zijn!!! Betaalbaarheid, terugverdientijd Wie gaat het betalen? welk effect heeft deze landelijke maatregel op de De kosten, als eigenaar van een koophuis zou ik niet weten waar ik dat van moet betalen ( meerkosten als de gewone reguliere vervanging van de CV ketel

▪ Dat er te weinig prioriteit is voor mijn wijk, dat woningeigenaren onvoldoende ondersteuning krijgen, dat private bedrijven misbruik van ons gaan maken en dat het allemaal heel veel geld en moeite kost ▪ Andere alternatieven zijn of slecht voor het milieu en in bestaande huizen onuitvoerbaar technisch en ookdoor de prijs ▪ Geen aardgas, wat dan? Hoe zorg ik dat mijn huis aangenaam warm blijft? Wat gaat me dit allemaalkosten, zowel financieel als de rompslomp rondom al deze veranderingen ▪ Over de kosten die het met zich meebrengt, wie gaat dat betalen en of het uiteindelijk ook wel echt zin heeft... ▪ Impact van de ingreep en de hoge kosten ▪ Kosten en haalbaarheid is nihil , een sprookje ▪ Hoe moet dat betaald gaan worden.... en er is geen extra ruimte om dit te kunnen realiseren. ▪ Inpasbare oplossing vinden ▪ Dat Nederland vol komt te staan met windmolens. ▪ Dat het erg veel geld gaat kosten ▪ Gezien het bouwjaar van mijn huis is optimaalisoleren moeilijk en wellicht te kostbaar rendabel te zijn ▪ hoe ga je dan je huis verwarmen? warmtepomp? da's een lachertje ▪ De enorme hoge kosten die de isolatie en aanbrengen van nieuwe installatie met zich meebrengen (bouwjaar woning 1947). ▪ wat is de beste oplossing voor mijn situatie, die betaalbaar en uitvoerbaar is ▪ wat is een betaalbaar alternatief.

Opruimen gas kost de burger heel veel geld ▪ dat het onrealistisch is en de totaalprijs van de kosten totaal niet opweegt tegen de baten ▪ Kosten zijn veel en veel te hoog, staan niet in verhouding met de winst die het voor het milieu oplevert ▪ de overstap naar houtkachels waardoor onzettende overlast en vervuiling ▪ Kostenplaatje ▪ De kosten die er bijkomen om je huis energieneutraal te maken. Ons huis is van 1936, weliswaar in 1986 volledig verbouwd en geisoleerd volgens de toen geldende normen. Nadien ook verschillende ingerpen gedaan o.a vloerverwarming maar de totale isolatiewaarde is veel te weinig voor aardgasvrij. Dus vloer, wanden en dak zouden volledig opnieuw geisoleeerd moeten worden. ▪ er is genoeg aardgas, in duitsland krijg men subsidie om aan aardgas te gaan ▪ Financiering ▪ De kosten

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

▪ Wij hebben een oud huis wat we grotendeels algeïsoleerd hebben, maar dat is nooit genoeg voor een warmtepomp. Wat is dan een geschikte manier voor ons huis. Waterstof door de huidige gasleidingen of komt er een warmtenetwerk voor onze wijk? ▪ Kosten ▪ Dit plan is een absurd politiek gedrocht... gebaseerd op verkeerde sentimenten rond Groningen en onbetrouwbaar “wetenschappelijk onderzoek” door milieu organisaties. Uiteindelijk zullen we over gaan naar andere energiebronnen, maar deze geforceerde stap is compleet idioot. Gas is juist de betere van de (fossiele) bronnen die we nog een tijd nodig hebben. Heropen gas en kolencentrales van na 2005. We hebben daar de topcentrales van Europa. Stop biomassa. Besteed geld niet aan deze politieke stap voor korte termijn gewin, maar investeer in nieuwe technologie die wel helpt. ▪ Net alles nieuw op gas. Omdat de gemeente dit toeliet ▪ het is allemaal nog in ontwikkeling, de eerste systemen zullen sneller afgeschreven worden dan latere! Ik denk dat de gasleiding moet blijven en eerst met hybride oplossingen gewerkt moet worden ▪ Dat de overheid/gemeente de verkeerde beslissing maakt, die uiteindelijk onbetaalbaar blijkt voor de "gewone man". ▪ Wat voor cv ketel

▪ Kosten, en dan de werkelijke besparing want die is nooit werkelijk. ▪ Waarom we moeten betalen om de gasmeter af te laten sluiten ▪ Ik heb weinig opties ▪ Wil niet naar volledig elektrisch ▪ Dat het niet te betalen is. ▪ Kosten ▪ Ik wil geen hoop dure aanpassingen. Gas kan ook anders gemaakt worden. ▪ Aardgas is een fijne reguleerbare warmtebron die beteris dan vele “groene” alternatieven ▪ Kosten lopen in de tienduizenden euro's, wie gaat dat betalen? ▪ Elektriciteitverbruik en afhankelijkheid daarvan, elektranet veel plekken niet voorbereid om die hoeveelheid energie te leveren. Veel huizen niet geschikt voor zonnepanelen. ▪ Kosten. ▪ Geen eigen keuze, de keuze die opgelegd wordt is niet mijn keuze ▪ Financieel, ▪ kan ik niet betalen ▪ Hoe veel hoger zal mijn huurprijs gaan worden? ▪ Kosten/ financiële lasten ▪ In een oud huis leidingen gaan vervangen, kan dat en wat kost dat al niet?

Vraag 8 - meerdere antwoorden mogelijk

n = 270; aantal antwoorden = 456

34

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

Vraag 9

n = 270

Heeft u nog suggesties voor de gemeente om u beter te betrekken? 74 reacties ▪ Duidelijkheid over de kosten en eventuele subsidie ▪ de digitale info is niet voor een ieder beschikbaar/haalbaar en/of begrijpelijk. ▪ De informatie verstrekking vanuit de gemeente t/m heden is erg gebrekkig. Het initiatief om informatie te krijgen moet van de inwoners komen. Hetgeen geheel on-acceptabel is voor een ‘opgelegd’ bedluit vanuit de gemeente. ▪ Meer betrokkenheid in de keuze welke wijken heteerst aardgas vrij moeten worden ▪ Leg beter uit wat de gemeente wil en hoe dit betaald gaat worden en wat dit oplevert ▪ Belangrijk dat inputs uit de online informatieavonden niet klakkeloos als representatieve bron voor hele wijken worden gezien ▪ goede informatie comenukatie ▪ Groter en prominenter in de Stadkrant. En belangrijke dingen, zoals deze enquête via een brief of mailing bij de inwoners afleveren. ▪ persoonlijk mailen ▪ bewoners laten kiezen of ze wel of niet aardgas willen blijven gebruiken...en zo snel mogelijk kerncentrales bij bouwen en direkt stoppen met biomassa centrales ▪ Naar je inwoners luisteren

▪ Zorgen voor hele grote zak geld zonder voorwaarden anders is het voor de gewone werkende man niet teoverleven ▪ Stop met oude woning op kosten te jagen ▪ Mensen zijn niet snel geneigd om zich in te lezen. Men roept alleen en praat elkaar na. Waarom gaat Duitslandjuist op aardgas over en gaan wij ervan af? Je vervolgens hierover inlezen is te veel moeite waardoor de weerstand blijft. Het zit voor een deel in gedrag van mensen. Maar hoe je dat gaat verbeteren? Zo duidelijk en eerlijk mogelijk communiceren denk ik. ▪ Per post informeren ▪ Heb het idee dat ze al percies weten hoe ze het gaan doen. Onder het mom van dat de bewoners inspraak hadden. Was ook zo met herindeling straat " stad om land " ▪ Informatie per brief met daarbij oplossingen voor complexere, landelijke gebieden met panden ▪ Plannen helder bekendmaken ▪ ik zou het logisch vinden te starten bij nieuwbouw wijken en huizen. Niet bij bestaande bouw ▪ Snel aangeven waar gestart wordt ▪ Kleiner maken bijv buurtbijeenkomsten ▪ de brieven op tijd te bezorgen, brief over het vragenuur kwam 2 dagen na het vragenuur ▪ Er zouden initiatieven beschikbaar gesteld moeten worden door de gemeente om tegen zeer lage kosten over te kunnen stappen op een alternatieve energiebron (b.v. zonnepanelen)

35

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

▪ Beter beeld geven van de uitkomsten van onderzoek. Centrum noord lijkt mij vreemd om te beginnen. Alternatieven als waterstofgas, warmteopslag in steen etc. Er is zoveel mogelijk zelfs in oudere wijken ▪ Informeren per post per adres ▪ betere vragenlijsten bedenken om een beter beeld te krijgen wat er écht gevoelsmatig speelt onder bewoners ▪ focussen en aanbieden goede alternatieven ▪ Meer communicatie op papier. Ik zit niet de gehele dag op mijn telefoon of achter de pc. ▪ Stuur nog meer info kan niet genoeg zijn en betrek mensen uit de wijk om mee te denjen ▪ Denk aan de portemonnee van de gemiddelde bewoner, die is niet dik gevuld. ▪ Op vrijwillege basis de transitie laten maken. Binnen nu en 30 jaar (2050) worden de huidige technieken goedkoper en/of worden er betere alternatieven of aangeboden. B.v. waterstof ▪ Ik zie het artikel op kliknieuws staan . Van de gemeentezelf heb ik nog niets vernomen ▪ Ik heb alleen ooit een brief gehad begin december Meer info heb ik niet gekregen ▪ Er worden al wijken gekozen door de gemeente, terwijl de woningeigenaren niet willen en/of financieel niet kunnen. Pas eerst de wijken met de duurste grootste woningen aan, waarvan de eigenaren het makkelijk kunnen betalen. ▪ altijd op kliknieuws.nl zetten ▪ Over de ontvangen brief in januari hoor ik nog wel eens wat terug. De lokale kranten en berichtgeving op de website niet.

▪ Wijk indelingen. Meeste inwoners weten niet bij welke wijk een straat behoort. Dit heb ik bij verschillende personen nagevraagd. Zelf heb ik inmiddels de juiste site gevonden om hier achter te komen. ▪ Brieven zelf rond brengen. Ik had de mijne pas half januarie ▪ Ik ben een techneut en zit niet te wachten op al die vragen uurtjes, maar wil gewoon een keer met iemand op technisch niveau kunnen praten over dit soort dingen. ▪ Je maakt een kans, de meeste mensen kunnen het niet eens betalen, of rekent de Gemeente af. Dus je maakt een kans, is dit een loterij ▪ Ja niet iedereen snapt het dus duidelijk in gewone taal vertellen en niet al die moeilijke termen ▪ Bewoners opzadelen met kosten van 30 tot wel 60 duizend euro zonder te kunnen zeggen wat voor vergoedingen er tegen overstaan is een schandalige minachting van de bevolking. Je verbergen achter Den Haag kan je niet maken. Eerst er volledig mee instemmen en dan je burgers hun mening vragen is triest. Geeft de onmacht van de politiek aan. Kijk naar de invulling van de klimaattafels het grote geld was er vertegenwoordigd de burger zelf werd niet toegelaten door Ed Nijpels.

36

▪ doe eerst de sporthallen en het gemeentehuis als voorbeeld en leerschool ▪ Denk breder, sluit niets op voorhand uit. We hebben b.v 14 zonnepanelen en een zonneboiler maar die helpen in de winter niets. ▪ Via huis aan huis folders. ▪ Meijerijstad zet in op aardgas vrij in plaats van alternatieven. Er zijn vele daken van industrie waar zonnepanelen op kunnen ipv weilanden er aan op te offeren. Ik mis een plan waarbij de leefbaarheidcentraal staat. ▪ Door een ja/nee sticker krijg ik de Stadskrant Veghel zelden. Graag nog meer digitale info per mail ▪ Ben benieuwd naar uiteindelijke praktischen en financiële support. ▪ Breder/groter uitdragen van (lopende) projecten en de vorderingen/(on)mogelijkheden ▪ Beter informeren, niet zomaar een brief van we gaanvan het gas af. ▪ worden kosten die particulieren maken om van het gas af te gaan in het buitengebied ook ondersteund (of worden ze zoals met glasvezel op hoge kosten gejaagd in verhouding met de binnen de bebouwde kom) ▪ De stap naar een longlist is al helemaal buiten mij om gedaan, dat is al een essentiele stap. Zie dat maar goed te maken.

▪ Tijdens Corona is communicatie onvoldoende mogelijk, dus uitstel en daarna informatie op meerdere wijzen met de mogelijkheid er buiten te blijven en geen gedwongen invoering met gedwongen kosten ▪ Inwonersbrief van december 2020 pas in januari in de brievenbus ontvangen, ná het vragen-uur van 5 januari ▪ Ik heb er vanuit de gemeente nog nooit iets over gelezen/gehoord ▪ Gevoel dat t opgedrongen wordt. Eerst is er besluit en dan pas worden burgers betrokken ▪ Stel een burgerpanel in per wijk. Zij kennen de wijk en weten wat er speelt. ▪ Graag eerder contact over bijv. informatie - avonden ▪ Warmte transitie en aardgasvrij zijn nog een ver van mijn bed termen. Hoe kun je het voor mensen aanspreekbaar maken ▪ de communicatie is weinig concreet, er is juist maatwerk nodig. dus snel en klein beginnen ▪ Blijf mensen uitdagen om met voorstellen en ideeen te komen en verspil je tijd en geld niet aan rariteiten zoalshet uitdelen van een paar ledlampen en tochtstrip. Inwoners willen serieus genomen worden en velen zitten al vanuit hun professie in zo'n traject. Gebruik die ambassadeurs. ▪ Gratis adviseur langs de deuren om per woning te kijken wat het beste plan is om aardgasvrij of klimaatneutraal te worden.

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

▪ via emailing en workshops ▪ M.i werkt het organsieren van informatieavonden op locatie het beste. Mensen die echt interesse hebben kunnen dan ook al hun vragen stellen. Verder denk ik dat het veel herhalen van de boodschap, het onder de aandacht brengen mensen aan het denken zet. ▪ De gemeente heeft haar zeggenschap weggeven door in res regio's te werken, dat is ondemocratisch omdat we er nu partijen niet op kunnen afrekenen ▪ Maak het financiële plaatje duidelijk. Plannen zonder kostenplaatje bevordert de medewerking niet ▪ Jazeker. Het wordt nu gepresenteerd als een voldongen feit: We doen dit want het moet. Geef burgers de optie om als hele gemeenschap te zeggen: Maar wij doen niet mee aan deze onzin. Die keuze staat nergens.

▪ Geef de bewoners de beslissingsbevoegdheid. Dit is de enige manier om draagvlak te creeren. ▪ De ene krijgt wel subsidie, de ander niet of het budget is op. De verdeling van subsidies is niet eerlijk. ▪ Een betaalbaar alternatief zoeken ▪ Er wordt een “oplossing” doorgedrukt diegeen oplossing is op de toekomstige vraag. Mensen worden bang gemaakt met onbekende maatregelen ▪ Info avonden organiseren in deze corona tijd?? Te gekvoor woorden ▪ heb het gevoel dat ons weer iets door de strot geduwd word

Vraag 10

n = 263

Waar moet de gemeenteraad volgens u echt rekening mee houden bij de beslissing over de verschillende opties om Meierijstad aardgasvrij te maken? ▪ Comfort, betaalbaarheid, bewezen technieken ▪ Betaalbaar voor iedereen inclusief subsidie ▪ Kosten en op welke manier ▪ met name kosten en meer keuzes v.w.b. leverancier.(marktwerking) ▪ De de bewoners zelf laten bepalen en niet door de gemeente ▪ Rendabel zijn ▪ Dat oudere woningen niet zijn ontworpen voor een lagetemperatuurverwarming (hetgeen een warmtepomp is). Een woning daarvoor aanpassen is maatwerk, hetgeen dan ook betekend dat die woning voor een bepaalde periode niet bewoonbaar is. Alle kosten die de ‘ombouw’ van een bestaande woning met zich meebrengt zijn voor de gemeente. De verplichting wordt ook door de gemeente opgelegd. Ook een actief beleid vanuit de gemeente om bewoners op allerlei manieren te informeren zou erg prettig zijn. ▪ Met de financiële gevolgen voor mensen en zijn de alternatieven zoveel beter voor het milieu? ▪ Kosten, geluid, comfort

▪ Met de toekomstige ontwikkelingen die de volgende decennia zeker zullen ontstaan zoals bijvoorbeeld Waterstof ▪ Betaalbaarheid Haalbaarheid Draagvlak Dus niet net als nu met al die zogenaamde duurzame biomassa centrales. Te snel en ondoordacht aangepakt en de grote spelers steken de centen in de zakken en intussen stoten ze alleen maar meer co2 uit ▪ Meer overleg en luisteren naar de bewoners ook als deze niet in VEGHEL wonen ▪ Of de duurzaamheid werkelijk zo is! Hoort teveel over duurzaamheidsprojecten die uiteindelijk niet de verwachte resultaten geven. ▪ Het moet de bewoners niet te veel gaan kosten/niks kosten anders doen ze niet mee ▪ De juiste balans tussen (zeer forse persoonlijke) investering en een significant objectief resultaat/effect onder de streep. ▪ is het financieel haalbaar ▪ er is niet goed over nagedacht en voor de toekomst geen eletriecitijd genoeg voor alles te lopen ▪ Kosten ▪ Het mag niet duurder worden voor de bewoners en laatdie leidingen wel liggen voor als we later waterstof oid naar woningen willen brengen ▪ Het rendement van het alternatief

37

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

▪ Om vooral ook te kijken waar oplossingen het meeste impact hebben. Oudere wijken/huizen die het meeste verbruiken kan je beter aanpakken als jongere huizen. Bijde oudere huizen is meer te halen. Daarnaast is het misschien niet onverstandig om te zorgen dat het huidige gasnet intact blijft, dus niet te slopen in geval van nieuwe oplossingen. Er zijn namelijk meerdere onderzoekers die zeggen dat we het huidige gasnetwerk prima kunnen gebruiken voor alternatieve gassen om huizen te verwarmen, zoals waterstofgas. Misschien is het ook waardevol om hier informatie over in tewinnen? ▪ Het mag niet duurder worden voor de bewoners en laatdie leidingen wel liggen voor als we later waterstof oid naar woningen willen brengen ▪ het financiele plaatje, niet elk huishouden heeft even de mogelijkheid om 50.000 euro te investeren, hier moet een oplossing voor komen, daarnaast hoop ik dat de wijken niet te snel van stapel lopen en de eerste wijken een proefkonijn worden waar van alles mis kan gaan en verkeerde keuzes worden gemaakt en de wijken die later aan de beurt zijn hiervan profiteren. ▪ ik maak me erg veel zorgen om de kosten die er bij komen kijken. Ik hoop dat ze er rekening mee houden zodat het betaalbaar blijft of dat er een tegemoetkoming in de kosten komt ▪ De betaalbaarheid. De positie van appartementencomplexen. De mate van wil van de bewoners.

▪ Laten leiden door deskundigheid, niet door gemeentelijke of partij politieke voorkeuren. ▪ Zoals zo vaak, is het maar de vraag of genoemde alteratieven via andere kanalen niet net zo vervuilende of overlastgevend zijn. ▪ haalbaarheid én kosten van de oplossing overlast tijdens implementatie/uitvoering (zowel in de wijk, als in de woning) zie ook vraag 6 ▪ Isolatie, isolatie, isolatie. Zorgen dat de woningen zo min mogelijk energie verslinden. Dat betekent ook dat het sociale aspect moet worden aangepakt, want energie verbruik ligt ook aan de gebruiker zelf. ▪ Kosten die het de bewoners gaan maken. Begin eerst bij alle huizen van de gemeente en niet bij mensen die hun koophuizen net kunnen betalen. ‘Verplicht’ mensen die een verbouwing doen aan hun huis over te stappen van gas naar elektrisch. En denk aan gemeentelijke kortingen. Denk niet aan wijken maar aan heel Veghel. En ga niets verplichten. ▪ Gemeente moet naar beta experts luisteren. Niet naar alof niet goedbedoelende amateurs ▪ Kijk naar goede aardgasvervangers die via de gasleidingen aangeboden kunnen worden. ▪ Dat zij niet beslissen wat ik wil. Dat bepaal ik zelf. En dat ik dan niet de dupe word qua kosten.

38

▪ Garantie op continue voldoende warmte en warmwater, binnen een redelijke kostprijs en niet met volop klachten zoals regelmatig bij programma van Kassa onder de aandacht komt ▪ De uitvoering betaalbaar maken voor de bewoners. Subsidies toegankelijk maken voor iedereen. En daarbij geen sancties of restricties maken. Ook de subsidie voor iedereen, en niet een aantal bewoners uitsluiten omdat "het potje" op is. Tevens de subsidie al toekennen en uitkeren op basis van uitgebrachte offerte. Na de betaling van de factuur kan de subsidie "administratief" gereed gemeld worden. Op deze manier hoeft de bewoner dan niet alles eerst te betalen en daarna proberen deze terug te vorderen. Wanneer de infrastructuur moet worden aangepast, dit niet in meerdere aaneengesloten wijken doen. De wegen en toegangspaden worden dan opengebroken en men zal via andere wegen (bijvoorbeeld vanaf de andere kant) een route moeten bepalen. Daarbij niet kilometers om rijden. ▪ Meedenken met oplossingen en prijzen. ▪ Dat er al een bestaand aardgasnetwerk is, dus waarom niet gebruiken voor waterstof. Anders moeten de leidingen zelfs uit de grond gehaald worden zegt men. Bij nieuwbouw kan men het beste kiezen omdat er nog niets aangelegd is.

▪ betaalbaarheid en ouderdom van de bewoners ▪ betaalbaar, nieuwe technieken moeten uitgekristalliseerd zijn, kleinschalig beginnen en eerst ervaring opdoen, waterstof als eerste oplossing is tevens opslag buffer van onregelmatig opgewekte elektriciteit door zonnepanelen en windmolens. Zo min mogelijk kosten voor nieuwe infrastructuur dus niet ene verzwaren (elektra net) en andere (gasnet) opdoeken. ▪ Geen verplichting voor de geplande eisen van de regering ▪ Beginnen met huizen met energie label d en e. Niet alleen gasvrij maar ook zonnepanelen en isolatie ▪ Met de bewoners en het financiële aspect. ▪ Dat de rijksoverheid van mening verandert als ze inziet hoe onzinnig dit plan is en hoe duur ▪ ouderdom huizen, en mogelijkheden van hetelektra netwerk ▪ Meestal met nieuwe technieken duurt het jaren voordat deze optimaal zijn. Bewoners niet opschepen/verplichten nieuwe technieken aan te schaffen die niet uit ontwikkeld zijn, bv warmtepompen. ▪ keuzevrijheid bewoners ▪ Van het plan afstappen en de actuele ontwikkelingen in de gaten houden ▪ Woning situaties ▪ Betaalbaarheid ▪ Mening van de huiseigenaren en betaalbaarheid ▪ Het moet betaalbaar zijn ▪ Dat ze het niet doen niet aardgas vrij ▪ De kosten voor de eigenaren

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

▪ Met het gezonde verstand van de mensen, wij laten ons niets opdringen en niet voor de gek houden. 70.000 euro voor mijn woning voordat het mogelijk is. Kom op dat is zo krom en door niemand recht te praten. ▪ Alleen bij nieuwbouw ▪ Betaalbaarheid voor de burgers. ▪ Kosten die ze de mensen mee opzadelen ▪ De mensen niet onnodig op kosten jagen omdat Meierijstad zo nodig haantje de voorste moet zijn ▪ Draagkracht en draaglast van burger. Wat voor de situaties waarbij het niet lukt? Is het alternatief duurzaam of slechts op papier (zoals met biomassa/hout uit Estland verstoken waarbij je juist CO2 uitstoot) ▪ Wie de kosten gaan betalen. Hoe moeten de inwoners duizenden euro,s ineens betalen ▪ Het moet echt goed werken en betrouwbaar zijn. Er moet draagvlak zijn. Het moet financieel haalbaar zijn voor mensen (subsidie?). ▪ Niets want het gaat gewoon niet gebeuren. Het akkoord van de klimaatdrammers zal voor 2030 in de prullenbak verdwijnen ▪ Vooral financiële gevolgen voor iedereen ▪ Dat ook huurwoningen mee genomen worden. ▪ Zich niet gek laten maken maar goed kijken naar de haalbaarheid. Het is namelijk niet haalbaar volgens vele geleerden ▪ Dat het rendabel is qua warmte in huis tevens de kosten per maand. ▪ Al te starten met de juiste vragen stellen. O.a. vraag 7: Waar kan de gemeente het beste start.."--> wat mij betreft nergens.

Dit antwoord wordt niet als keuze gegeven, daarnaast wordt ook niet aangegeven wat de alternatieven zijn. --> Waterstof?? Elektra is geen alternatief immers dan een verbruik van tenminste zo'n 20.000 Kwh per woning. Hiervoor liggen geen leidingen in de grond en er zijn onvoldoende verdeelstations. Of wordt de rekening daarvoor ook bij de burger gedropt? ▪ Dat het betaalbaar blijft misschien gebruik maken van het gasnet en daar het waterstofgas doorheen, is volgens mij een redelijke oplossing. ▪ Bereidwilligheid vd bewoners en het kostenplaatje ▪ Laat mensen hun eigen keuze maken. Zeker degene die al heel zuinig met energie omspringen. Vloerverwarming aanleggen is voor velen geen optie. Zorg voor een goed alternatief voor verwarmen met radiatoren ▪ Is het haalbaar, financieel, voor de bewoners. Dus richt het niet op de wijken van voor 1980 ▪ Kijk ook naar alternatieven. Het doel moet niet zijn aardgasvrij worden maar minder belasting voor hetmilieu. ▪ Dat de mensen het niet zelf kunnen betalen omdat de meeste woningen niet gebouwd zijn hiervoor. ▪ Kosten en combinatie van werkzaamheden in de wijk

39

▪ Monopolisten buiten de deur houden. Alternatieven beschikbaar houden ▪ Gezond verstand gebruiken. Het klimaat accoord is een ruchting, geen zaligmakende doelstelling. Misschien zijn over enkele betere alternatieve voor bestaande woningen. Bij nieuwbouw is het al goed mogelijk om eea toe te passen. ▪ Probeer niet geforceerd om het opwekken van duurzame energie in Meierijstad zelf plaats te laten vinden. Daar leent het landschap van Meierijstad zich niet voor. Concentreer je vooral op Isolatie van woningen. En laat de markt met de oplossingen komen voor gasvrije huizen. ▪ Wat de kosten voor de bewoners hierbij worden. ▪ Kijk groter dan Nederland ▪ Betaalbaarheid en realiseerbaarheid per woning. ▪ Snelheid ▪ de kosten mogen niet voor de huiseigenaren zijn, ook niet de waardevermindering van de woningen. Dit moet volledig gecompenseerd worden ▪ Gemeentelijk warmte net ipv particuliere initiatieven ▪ bewoners en hun financiële leven ▪ Beginnen war mogelijk is en duidelijk de kosten voor bewoners aangeven ▪ helder aangeven welke opties er zijn en hoe deze onderbouwd werden. Tevens aangeven dmv financiële onderbouwing, dat er een win-win situatie is voor alle betrokken partijen ▪ Helder aangeven welke opties er zijn en hoe deze onderbouwd werden. Tevens aangeven dmv financiële onderbouwing, dat er een win win situatie is voor zowel gemeente als inwoners.

▪ Wijk of straatgerichte aanpak en reserveren van geld voor tegemoetkoming ▪ Voldoende garantie dat de nieuwe warmtebronnen doeltreffend, haalbaar en betaalbaar zijn en blijven. Daarnaast voldoende controle en inspraakmogelijkheid om het beleid in dezen haalbaar en uitvoerbaar te doen zijn. ▪ ruime bereidwilligheid van de bevolking en goede voorlichting ▪ De wensen van de inwoners ▪ Kosten voor inwoners ▪ Kosten voor de bewoners zo laag als mogelijk ▪ Dat het betaalbaar is en dat het een goed werkend beproefd systeem is ▪ Duurzame oplossing die echt gericht is op de toekomst. Langer dan 4 jaar vooruit denken en zaken die moeilijk zijn (zoals het openbreken van wegen) toch durven doen voor onze toekomst ▪ Kosten en vooral niet te snel plannen opstarten. We hebben nog een kleine 30 jaar en in die tijd zullen er waarschijnlijk heel betaalbare en makkelijke oplossingen zijn. ▪ Betaalbaarheid voor burgers, die nu al zwaar worden belast, zoals windmolens

Meierijstad Aardgasvrij Resultaten algemene vragenlijst

▪ Het zal onze tijd wel duren. Maar voor de komende generaties is het belangrijk om vooral door te pakken. ▪ Informatie, meer informatie. Ik heb meer dan een jaar geleden al gevraagd wat er kan in de kienenhoef. Na eenwe weten het nog niets, niets meer. Maak een digitale nieuwsbrief o.d. ▪ De financieële positie , draagkracht van haar burgers. ▪ Wat zijn de alternatieven en kunnen deze extra kosten gedragen worden door de bevolking ▪ De kostenpost voor de bewoners. War draagt de overheid of de gemeente bij ▪ betaalbaar alternatief ▪ 1. Dat de BV Nederland NOOIT aan kapitaalsvernietiging van bestaande infrastructuur voor gas moet doen, en op waterstof alternatieven moet sturen. 2. dat geheel aardgasvrij niet mogelijk is ▪ De optie waterstofgas of verwarming middels inductie. ▪ Ook denken aan opties die nu nog niet rendabel zijn zoals waterstof en biogas die straks dan gewoon via de bestaande gasleiding aangevoerd kunnen worden. ▪ Een duidelijke plan welke wijk en welke huizen wanneeraan de beurt zijn en wat dit precies betekent. ▪ bij noodzakelijke vervanging van oude gasapparatuur, deze kunne laten vervangen door duurzame apparatuur / financiele aspect/draagkracht mee laten wegen ▪ dat bewoners geen groote rekening krijgen voor de ombouw ▪ Letten op de kleintjes, er zijn mensen met een klein budget. Die geen buffer hebben voor nieuw keuken apparatuur.

▪ De kosten die dat voor de bewoners. Het wordt opgelegd met het mes op de keel. Wie zegt dat mensen zomaar €20.000,- (voorbeeld) kunnen ophoesten... ▪ De mogelijke kosten voor oudere gepensioneerde huiseigenaren die voor hoge kosten komen te staan. En daar vaak onvoldoende spaargeld voor hebben. ▪ Communicatie mbt de werkelijke kosten en opbrengsten. Vorige woning warmtepomp gehad, door aannames en valse beloftes vanuit de woningcorporatie. Mensen willen duidelijkheid en weten waar zij aan toe zijn. De gemeente heeft niet de reputatie dat zijn goed informeren naar de burger. ▪ Kijken of het mogelijk is om dezelfde huizen via eenadvies te kunnen bedienen ipv dat ieder huis individueel advies moet vragen. ▪ Effectiviteit: bijv. huizen met slechte isolatie eerst Financieringsmogelijkheden (leningen) om maatregelen te bekostigen ▪ Mogelijkheden van de mensen ▪ Wat de bewoners kunnen of willen missen en vooral de nadelen goed belichten van de keuze die de bewoner / gemeente wil.

40

▪ betaalbaarheid voor de consument en kostenbeperkend waar mogelijk mbt infrastructurele werken ▪ Draagkracht van de huiseigenaren. Toekomstige technieken en alternatieven. Verandering van visie op "aardgasvrij", zowel politiek als wetenschappelijk. ▪ De kosten die het voor de bewoners met zich mee brengt ▪ Financiering ▪ Welke wijken eerst ▪ Betaalbaarheid bewoners ▪ Subsidies voor huiseigenaren. Centrale collectieve aanpak per straat ; straten bestaande uit Huurwoningen. eerst. ▪ Subsidie geven! ▪ zie opm. bij vraag 8. Eerst de grootste en duurste woningen van Meierijstad aan laten passen, waarvan de woningeigenaren het makkelijk kunnen betalen. ▪ De kosten ▪ Haalbaarheid en Betaalbaarheid ▪ Andere vormen van energie, ander gas. ▪ Techniek staat nog in de kinderschoenen. De ontwikkelingen volgen elkaar in een rap tempo op. ▪ dat het echt duurzaam is onder andere in vervangingskosten (footprint), betaalbaar, realistisch, behaagelijk., geen politieke beloften maar doen. ▪ Goed luisteren naar je inwoners en niet te snel willen. ▪ De financiele draagbaarheid ▪ betaalbaar is ▪ Er wonen veel mensen zelfstandig met geestelijke beperkingen en psychische problemen. Maar ook andere doelgroepen voor wie het veiliger zou zijnom bijv elektrisch te koken. Wanneer deze mensen wonen via organisaties, hoop ik dat die dit versneld gaan realiseren. ▪ Collectieve bron.