Bijlage 2 - Natuurmonitoringsadvies Kragten

Opdrachtgever: Projectnr: Datum:

Gemeente Meierijstad MEI027-0001 28 november 2025

Opdrachtgever: Projectnr: Rapportnr: Status: Datum:

Gemeente Meierijstad MEI027-0001 20251128_MEI027_RAP_Monitoringsplan_4.0 Definitief 28 november 2025

Opsteller: T 088 - 33 66 333 F 088 - 33 66 099 E info@kragten.nl

RVSP Verificatie: AR

© 2025 Kragten Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van Kragten. Het is tevens verboden informatie en kennis verwerkt in dit rapport ter beschikking te stellen aan derden of op andere wijze toe te passen dan waaraan in de overeenkomst toestemming wordt verleend.

-+C0RVSP+-

-+R0AR+-

Validatie: JVD

-+V0JVD+-

2

3

INHOUDSOPGAVE 1.1

Leeswijzer...........................................................................................................................................................................7

2.1 2.1.1 2.1.2 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.3 2.3.1 2.3.2 2.3.3 2.3.4 2.3.5 2.3.6 2.3.7 2.3.8 2.3.9 2.3.10 2.3.11 2.3.12 2.3.12.1 2.3.12.2 2.4 2.4.1 2.4.2 2.4.3 2.4.4 2.4.5 2.4.5.1 2.4.5.2

De ontginningen ..................................................................................................................................................................8 De jonge ontginningen .........................................................................................................................................................8 De oude ontginningen ..........................................................................................................................................................9 De beekdalen ....................................................................................................................................................................10 Het beekdal van de Aa .......................................................................................................................................................10 Het beekdal van de Dommel ...............................................................................................................................................10 De Leijgraaf ......................................................................................................................................................................10 Natuur- en bosgebieden

......................................................................................................................................................11 ’t Hurske ..........................................................................................................................................................................12 ’t Lijnt ..............................................................................................................................................................................12 Goorse bossen ...................................................................................................................................................................12 Melven .............................................................................................................................................................................12 Wijboschbroek ...................................................................................................................................................................12 De Geelders ......................................................................................................................................................................12 De Scheeken

.....................................................................................................................................................................13 Vresselse Bos ....................................................................................................................................................................13 Eerdse bergen/Logtenburg..................................................................................................................................................13 Diependaal........................................................................................................................................................................13 Vlagheide .........................................................................................................................................................................13 MOB-Complexen ................................................................................................................................................................14 MOB-oost .........................................................................................................................................................................14

MOB-zuid..........................................................................................................................................................................14 Stedelijk groen ..................................................................................................................................................................15 Schijndel...........................................................................................................................................................................15 Veghel .............................................................................................................................................................................15 Sint-Oedenrode..................................................................................................................................................................16 Dorpse kernen ...................................................................................................................................................................16 Industrie/bedrijventerreinen ................................................................................................................................................16 De Dubbelen

.....................................................................................................................................................................16 Duin II ..............................................................................................................................................................................16

3.1 3.1.1 3.1.2 3.1.3 3.1.4

Staat van het huidige groen ................................................................................................................................................17 De ontginningen ................................................................................................................................................................20 De beekdalen ....................................................................................................................................................................21 De bos- en natuurgebieden..................................................................................................................................................21 Het stedelijk groen .............................................................................................................................................................22

4.1 4.1.1 4.1.2 4.2 4.2.1 4.2.2

Ambities ...........................................................................................................................................................................24 Toekomstvisie Gemeente Meijrijstad .....................................................................................................................................24 Omgevingsvisie met betrekking op het groenareaal ................................................................................................................24 Meerjarenprogramma Groenblauwe Gebiedsontwikkelingen 2020-2027 ..................................................................................25 Natuurnetwerk Brabant in Meierijstad ...................................................................................................................................26 Ecologische verbindingszones (EVZ’s) in Meierijstad ...............................................................................................................27

4

4.3 4.3.1 4.3.2 4.3.3

Vigerend beleid .................................................................................................................................................................27 Visie gemeente Meierijstad .................................................................................................................................................27 Vigerend omgevingsbeleid natuurbeheer ...............................................................................................................................27 Groen in het buitengebied ...................................................................................................................................................28

5.1 5.2 5.2.1

Het doel en nut van monitoren ............................................................................................................................................29 Monitoringsmethodiek ........................................................................................................................................................29 Te monitoren soorten .........................................................................................................................................................30

6.1 6.2 6.3 6.3.1 6.4 6.5

Prioritering en ambitieniveaus (scenario’s) ............................................................................................................................34 Derde partijen ...................................................................................................................................................................35 Matrixtabel .......................................................................................................................................................................37 Multi-criteria analyse ..........................................................................................................................................................38 Gidssoorten per landschapstype in het voorkeursscenario ........................................................................................................40 Budget .............................................................................................................................................................................42

7.1 7.2

Conclusies .........................................................................................................................................................................43 Aanbevelingen ...................................................................................................................................................................44

BIJLAGEN

5

SAMENVATTNG Gemeente Meierijstad kent een duidelijke onderverdeling in verschillende landschappen met ieder een eigen karakter. Er bestaan binnen de gemeente grote verschillen tussen de landschappen op het gebied van waargenomen soorten. Elk landschapstype kent eigen gids- en indicatorsoorten met specifieke waarden. Door deze als onderlegger te gebruiken voor de monitoringsmethodiek kan afgebakend worden wat waar belangrijk is. Op deze manier kan gewerkt worden naar een gebiedsspecifieke aanpak. In dit onderzoek zijn 3 scenario’s overwogen, die op basis van benodigde inzet en investering in zijn geclassificeerd. Gezien de bestaande ambities van gemeente Meierijstad, het beschikbare budget en de aanwezige groenwaarden binnen de gemeente, wordt aanbevolen om scenario 2 als voorkeurscenario te kiezen. Dit houdt in dat de monitoring zich richt op wettelijk beschermde soorten aangevuld met enkele indicatorsoorten voor goede natuurontwikkeling. Voor de monitoring staat de gemeente er niet alleen voor, binnen de gemeente zijn veel organisaties aanwezig die de natuurwaarden in kaart brengen, vaak zijn deze organisaties gespecialiseerd in één soort of soortgroep, en er wordt voornamelijk gebruik gemaakt van vrijwilligers. Gestandaardiseerde technieken zijn hierom geen garantie.

Het wordt desondanks sterk aangeraden om samen te werken met derden partijen, informatiedeling wordt namelijk gestimuleerd om de kennis over soorten uit te breiden. De resultaten van het monitoren kunnen implicaties hebben voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen of het beheer van gebieden. Door het monitoren van soorten kan vroegtijdig nieuwvestiging van soorten worden vastgesteld. Deze informatie is relevant voor ruimtelijke ontwikkeling en beheer en onderhoud.

6

1

INLEIDING De gemeente Meierijstad is voornemens om alle natuur in haar beheer te rangschikken op natuurwaarde, ecologische potentie en gebruiksfuncties. Hierbij zijn een aantal richtlijnen en raakvlakken belangrijk. De gemeente benoemt in een aantal beleidsstukken haar ambitie tot het verbeteren van de natuurkwaliteit in het areaal voor de biodiversiteit. De volgende stukken zijn doorgenomen:  Omgevingsvisie 2020, gemeente Meierijstad  Natuur en landschapsvisie Meierijstad  Uitvoeringsprogramma duurzaamheidsvisie Meierijstad  Raadsvoorstel kwaliteitsniveaus beheer openbare ruimte  Bomenbeleid gemeente Meierijstad, vastgesteld 20-05-2020 Daarnaast zijn de volgende stukken geraadpleegd: -

Het biodiversiteitsbeleid 2022 Toekomstvisie Meierijstad 2025

Vier hoofdeenheden Het totale areaal in gemeente Meierijstad valt grofweg op te delen in een aantal hoofdeenheden. Natuurgebieden/bossen (leembossen en bossen op leemarme zandgrond). Beekdalen Stedelijk groen Ontginningen (oud&jong)

1.1

Leeswijzer In het eerste hoofdstuk worden deze landschapseenheden toegelicht. Deze typologieën zijn belangrijk voor het karakter van het landschap en de daarbij behorende natuurwaarden. In het tweede hoofdstuk worden de bestaande natuurwaarden binnen gemeente Meierijstad beschouwd. Hoofdstuk drie beschrijft de ambities van gemeente Meierijstad met betrekking tot natuurwaarden. Ook wordt hier het huidige beleid beschreven waarmee zij deze kwaliteit in stand houden of willen bereiken. Het vijfde hoofdstuk geeft een advies over het beter monitoren van natuurwaarden. Het gaat dan om structurele en cyclische monitoring binnen de gehele gemeente Meierijstad. Project specifieke monitoring staat hier los van en is buiten beschouwing gelaten. Met deze manier van monitoren hopen is het de bedoeling in de toekomst een beter inzicht te krijgen van de aanwezige waarden en nieuwe waarden, welke vanuit de ambities naar voren komen, binnen gemeente Meierijstad.

7

2

HET LANDSCHAP

2.1

De ontginningen

Afbeelding 1. De jonge ontginningen in gemeente Meierijstad (Paars = jonge ontginningen)

2.1.1

De jonge ontginningen De jonge broekontginningen zijn aan het einde van de 19e en in het begin van de 20e eeuw ontgonnen. Voor de ontginning waren dit veelal moeraslanden. Het zijn van origine dan ook natte gronden die door het ontwateren van de gebieden (met name het omlaag brengen van de grondwaterstand) geschikt gemaakt zijn voor de landbouw. Dit biedt mogelijkheden voor de ontwikkeling van natte natuur al zal dit geen eenvoudige opgave zijn. De jonge broekontginningen worden gekenmerkt door een rationele, fijnmazige verkavelingsstructuur al is sinds de ruilverkavelingen steeds meer sprake van een meer grootschalige en rationele verkavelingsstructuur. Dit kwam mede door de noodzaak om het gebied voldoende droog te krijgen en te houden om hierop (met name in de zomerperiode) vee te kunnen laten grazen. Er werd voorzien in rechtlijnige percelen evenwijdig of dwars op de ontsluitingswegen. In de jonge broekontginningen staat weinig bebouwing. Het grondgebruik buiten de boscomplexen bestaat vooral uit grasland. Deze gebieden worden voornamelijk gebruikt door melkveehouderijen. De wegen zijn veelal voorzien van laanbeplanting, op leemhoudende bodems vaak met Canadese populieren.

Tussen Wijboschbroek en Schijndel liggen deze lanen zo dicht op elkaar dat zeker in combinatie met bestaande erfbeplantingen en onderbegroeiingen, er op sommige plekken sprake is van een beperkt doorzicht. De richting van kijken is bepalend voor een open of juist onderbroken gezichtsveld. Door verstedelijking, waaronder de aanleg van bedrijventerrein De Amert, bedrijventerrein De Dubbelen en de kern Boskant, zijn veel jonge broekontginningen teloor gegaan.

8

Afbeelding 2. De oude ontginningen in gemeente Meierijstad (geel = oude ontginningen)

2.1.2

De oude ontginningen Het ontstaan van het landschap van de oude zandontginningen gaat ver terug. Bepalend was de intrede van de landbouw en de veeteelt. De hoge en droge gronden waren het meest geschikt voor de agrarische bedrijfsvoering. Het landschap van de oude zandontginningen is een halfopen, kleinschalig landschap met een onregelmatig, organisch gevormd wegen- en verkavelingspatroon. Er is een grote diversiteit aan landschapselementen zoals lanen, houtwallen, bomenrijen, solitaire bomen, droge en natte boscomplexen en kleinere hakboutbosjes. Door deze landschapselementen zijn ook de open ruimten gevarieerd in omvang en vorm. Er komen besloten landschapsdelen (zoals boscomplexen) voor alsook open gebieden (zoals bolle akkers en graslanden). Grote structuren en scherpe begrenzingen ontbreken. Wel zijn er lokale verschillen in openheid, hoeveelheid aanwezige bebouwing of bosschages, verkaveling en grondgebruik. De overgangen zijn echter frequent en subtiel. In dit deelgebied vertonen wegen een redelijk tot sterk bochtig patroon met relatief veel vertakkingen. Dit in tegenstelling tot de latere heide- en broekontginningen.

9

2.2

De beekdalen

Afbeelding 3. Beekdalen (donkerblauw) in gemeente Meierijstad

2.2.1

Het beekdal van de Aa De Aa komt aan de oostzijde de gemeente binnen om daarna via Erp en Veghel aan de noordzijde de gemeente weer te verlaten richting Heeswijk-Dinther. De beek is sterk gekanaliseerd om het water zo snel mogelijk te kunnen afvoeren. Het beekdal heeft een tamelijk open karakter en wordt intensief gebruikt door de landbouw en, op een aantal plekken, als stedelijk gebied. Hiervoor is de afgelopen decennia de waterstand kunstmatig op peil gehouden om ‘droge voeten’ te kunnen houden. Het intensieve gebruik van het beekdal heeft er toe geleid dat de natuurlijke kwaliteit van het beekdal is teruggelopen. Zo zijn er langs de beek nog maar weinig karakteristieke begroeiingstypen overgebleven. Gebieden die nog wel behouden zijn gebleven zijn bijvoorbeeld de Aa-broeken bij Veghel.

2.2.2

Het beekdal van de Dommel Het Beekdal van de Dommel komt aan de zuidzijde de gemeente binnen ter hoogte van Zwijnsbergen, loopt via Sint Oedenrode richting het westen en verlaat ter hoogte van Olland de gemeente. Het beekdal kenmerkte zich tot in de 19e eeuw door een afwisselend landschap met rijke tot schrale hooi- en weilanden, van elkaar gescheiden door rijen populieren, knotwilgen en elzenhagen en afgewisseld met moerasbossen en rietvelden. Dit kenmerkende beekdallandschap is tegenwoordig grotendeels verdwenen. Er is nu vooral sprake van intensief gebruikte wei- en bouwlanden en er zijn slechts enkele elementen uit het vroegere beekdallandschap behouden gebleven. De beek is sinds 1890 steeds meer gekanaliseerd waarbij meanders en zijtakken zijn afgesloten en door de jaren heen grotendeels zijn dichtgeslibd.

2.2.3

De Leijgraaf De Leijgraaf is door een sloot verbonden met de Aa en wordt gevoed middels een gemaal ten oosten van Erp. Voor een deel vormt de Leijgraaf de oostelijke grens van de gemeente Meierijstad en daarmee valt alleen het westelijke gedeelte van het beekdal binnen de grenzen van de gemeente. Het is geen natuurlijke beek maar van oorsprong een laagte waar kwel- en regenwater afkomstig van de hoger gelegen Peelhorst zich verzamelde. In

10

de 14e eeuw is de Leijgraaf gegraven om het water weg te geleiden. Het gebied van de Leijgraaf is nog steeds een tamelijk nat gebied en vormt met de nabijheid van de Goorse Bossen een mooie droognat gradiënt. Het beekdal heeft een overwegend (half)open karakter en wordt vooral gebruikt voor grondgebonden landbouw en veeteelt.

2.3

Natuur- en bosgebieden In de categorie natuur- en bosgebieden worden twee typen bos gescheiden: de leembossen en de naaldbossen. Deze twee typeringen zijn zodanig verschillend van elkaar in omstandigheden en kwaliteiten dat deze apart behandeld worden. Leembossen Leembossen zijn relatief zeldzame en waardevolle bossen. Deze bossen ontwikkelen op bodems waar een leemlaag in een zandbodem voorkomt. Door de aanwezigheid van de leemlaag in de bodem kan water slecht en langzaam door de bodem weglopen. Hierdoor ontstaat een klimaat waar de bossen in de winter nat tot zeer nat zijn en in de zomer zeer langzaam opdrogen over langere tijd. Door deze wisselende grondwaterstanden kan een grote variatie aan (soms zeer unieke) planten en dieren in deze bossen gedijen. Bossen op leemarme zandgrond De bossen op leemarme zandgronden bestaan overwegend uit eikenberkenbos en worden gedomineerd door zomereik, berk en grove den. In de struiklaag is de vuilboom, lijsterbes en Amerikaanse vogelkers rijk vertegenwoordigd. In deze bossen zijn relatief veel zomerbloeiers vanwege de open kronen van de voorkomende boomsoorten. Hierdoor ontstaan open ruimtes in het bos.

Afbeelding 4. Natuur- en bosgebieden in gemeente Meierijstad, leembossen = rode arcering, bossen op leemarme zandgrond = groene arcering

11

2.3.1

’t Hurske Het Hurkske, van oorsprong vooral een heidegebied, is een ca. 170 ha. groot bosgebied tussen Erp en Gemert, dat omringd wordt door agrarisch gebied. Het bestaat uit naaldbos en gemengd bos. Erin gelegen is het Rauwven, een prachtig zwak gebufferd ven met een pH waarde van onder de 7. In het ven en zijn directe omgeving komt een mooie diversiteit aan amfibieën- als plantensoorten voor. Zo komt in de bosrandzone bijvoorbeeld het Kruipend moerasscherm voor, een Europese beschermde soort met slecht vier bekende groeiplaatsen in Noord-Brabant. Op de oevers groeit bijvoorbeeld het zeldzame moerashertshooi en op kale, zon beschenen plekjes, kan men de levendbarende hagedis tegenkomen. Door gericht beheer is het voormalige monotone ontginningsbos (maisakkers met bomen van dezelfde soort en leeftijd) omgevormd naar een soortenrijk en structuurrijk bos. De natuurwaarden zijn hierdoor toegenomen. De gevolgen van klimaatverandering doen hieraan weer afbreuk omdat sommige boomsoorten versneld afsterven als gevolg van droogte en verzwakking.

2.3.2

’t Lijnt Het Lijnt is een voormalig heidegebied, dat deels bestaat uit bos en deels uit landbouwgrond. De scherpe overgang van bos naar landbouwgrond zijn in 2005 door de gemeente omgevormd tot een bosrandzone, waarbij de bosrand over een breedte van 20-25 meter geleidelijk overgaat in het naastgelegen agrarische gebied. De ca. 4 ha. grote natuurlijke bosrand biedt mogelijkheden voor nest- en voedselgelegenheid voor onder andere vogels. Daarnaast zijn in 2005 enkele poelen gegraven die een leefgebied bieden voor onder andere amfibieën en reptielen.

2.3.3

Goorse bossen De Goorse Bossen, ongeveer 97 ha. groot, is voornamelijk een naaldbomenbos dat gedeeltelijk op stuifduinen ligt. Ten oosten en noordoosten van het bos stroomt de Leijgraaf. Tussen het bos en de Leijgraaf liggen landbouwgronden (percelen met maïs, gras en fruitbomen) en de Hooge Gooren. Sommige landbouwpercelen worden van elkaar gescheiden door houtwallen waar de Geelgors gebruik van maakt. In het bos zelf liggen enkele percelen met voornamelijk aspergevelden. De Leijgraaf is een natte ecologische verbindingszone waaraan drie gemeenten (Boekel, Uden en Veghel) en het waterschap hun bijdrage hebben geleverd. De oevers (vaak beide) zijn natuurvriendelijk gemaakt en er zijn poelen gegraven en struiken geplant. Bovendien is er een laag teelaarde verwijderd om verschaald grasland te verkrijgen.

2.3.4

Melven Het Melven is gelegen ten zuidoosten van Veghel, tussen Veghel en Erp. Het gebied wordt gekarakteriseerd door een waterwingebied van 50 ha. dat eigendom is van Brabant Water. Het bestaat hoofdzakelijk uit jong loofbos, dat is aangelegd in de jaren tachtig en negentig. In het bos is voornamelijk sprake van zomereik, els en es en hier en daar wat beuken. Uit 25 putten pompt Brabant Water hier tot op maximaal 170 meter diepte water op.

2.3.5

Wijboschbroek Het Wijboschbroek is ontstaan als ontginning van een oorspronkelijk broeklandschap ten oosten van het gehucht Wijbosch. Dit leembos vormde een overloopgebied van het beekdal van de Aa. Dwars door het Wijboschbroek stroomt de Biezenloop, een zijtak van de Aa. Vanwege de op plekken kalkrijke leemlaag in de bodem en hoge waterstand, heeft zich hier een unieke flora kunnen ontwikkelen. Het voorjaarsaspect van bosanemoon en slanke sleutelbloem is overweldigend. Het natuurgebied laat een gevarieerd landschap zien: boomweiden, lanen met populieren, grienden, eikenbossen en op de hogere delen naaldbossen. In het Wijboschbroek is in de afgelopen jaren sprake van verdroging. Er worden momenteel maatregelen uitgevoerd en verdere plannen ontwikkeld voor vernatting van deze natte natuurparel.

2.3.6

De Geelders Ten westen van Olland, nabij Sint Oedenrode ligt De Geelders. Het gebied bestaat uit hakhoutwallen, loofbos met dreven, populierenbosjes, heide, grasland en akkers. In het noordoosten van De Geelders stroomt de Beekse Waterloop die uitmondt in de Dommel. Tussen 1314 en 1802 hoorde De Geelders bij een groter gebied dat

12

onverdeeld gebruikt werd door de boeren van Boxtel, Sint-Oedenrode, Schijndel en Sint-Michielsgestel: de Bodem van Elde of de Vier Gemalen. De naam Geelders is mogelijk afgeleid van ‘gelde’, wat laag en nat gebied betekent. Al in de zeventiende eeuw werd het gebied door de Kartuizers gebruikt als productiebos voor eikenhakhout. Tegenwoordig behoort het leembos De Geelders tot de belangrijkste natte bosgebieden van Nederland.

2.3.7

De Scheeken Natuurgebied De Scheeken ligt bij het kerkdorp Boskant, tussen Liempde en Sint-Oedenrode. Het gebied is erg vochtig met hoge grondwaterstanden in de winter en een trage afwatering door het hoge leemgehalte in de bodem. In het verleden zijn in dit gebied rabatten aangelegd om de teelt van populieren mogelijk te maken. In De Scheeken overheersen de rechte lijnen door een blokvormige verkaveling, wat broekontginning wordt genoemd. Het gebied was vroeger ‘gemengde grond’ en werd gebruikt door boerengemeenschappen uit Best, Liempde en Sint-Oedenrode. Tussen 1920 en 1935 werden veel hooilanden en hakhoutbosjes omgezet in populierenplantages. In De Scheeken is het populierenlandschap van de Meierij op haar mooist. De populierenteelt heeft de bosfauna en -flora door de eeuwen bewaard. Het landschapsreservaat is bijzonder rijk aan vogels en vlinders. De Mortelen en De Scheeken vormen samen het hart van Het Groene Woud en zijn het grootste landschapsreservaat van Noord-Brabant. Het gebied is authentiek kleinschalig.

2.3.8

Vresselse Bos Het Vresselse Bos is een bosgebied van 250 ha. ten oosten van het kerkdorp Nijnsel. Staatsbosbeheer is eigenaar. Het ligt in het Nationaal Landschap Het Groene Woud en is genoemd naar het nabijgelegen buurtschap Vressel. Als ontginningsbos is het aangeplant in de jaren 1920 op een gemiddeld drie meter hoge stuifzandrug. Het productiegedeelte van het bos bestaat uit grove den. De lage delen van het natuurgebied bestaan uit vochtige heide met twee vennencomplexen: de 'Hazenputten' en de 'Oude Putten'. Deze hebben in het verleden te lijden gehad van voedselverrijking door de aanvoer van vervuild oppervlaktewater. Hier en daar is nog sprake van bijzondere vegetaties. De niet beboste delen worden opengehouden door begrazing met Schotse hooglanders en Exmoorpony's. Ten westen van het Vresselse Bos ligt het dal van de Dommel, ten noordwesten sluit het Vresselse Bos aan op het gebied Moerkuilen. In het noorden liggen de heideontginningen van de Jekschotse Heide en in het oosten liggen de testbaan van autofabrikant DAF en het Mariahoutse Bos.

2.3.9

Eerdse bergen/Logtenburg De Eerdse Bergen is een natuurgebied bij het dorp Eerde. Het is een langgerekt gebied dat zich vroeger als een wal van Schijndel, langs Wijbosch, langs Eerde en Logtenburg tot Zijtaart uitstrekte. De reeks voormalige stuifzandduinen steekt vele meters boven het verder vlakke maaiveld uit. Er ontstond een zandduingebied omdat het zand tegen de vastgelegde rug aan bleef waaien. Dit is als het ware een zandvang, die uit noodzaak om cultuurgrond te beschermen is ontstaan in een samenwerking van mens en natuur. Een aardkundig monument. Later zijn grote delen van deze duinen afgegraven, maar de oorspronkelijke rug bleef bewaard en de zich daarop bevindende houtwallen zijn nog steeds aanwezig. Het kerngebied is 9 ha. groot. Aansluitend vindt men onder meer een heiderestant dat tegenwoordig begraasd wordt. Ten westen van de Eerdse Bergen bevindt zich Vlagheide en naar het zuiden toe gaat het gebied over in het gebied Logtenburg.

2.3.10

Diependaal Diependaal is gelegen op de flank van het beekdal van de Dommel tussen de kern van Sint-Oedenrode en de landbouwpercelen op de hoge dekzandrug. Het bestaat hoofdzakelijk uit loofbos op rabatten dat een vochtig kruiden- en faunarijk grasland omsluit. Het loofbos wordt gekenmerkt door (vochtig) populierenbos en enkele wilgenopstanden. Op de hogere delen heeft het bos een meer gemengd karakter doordat er ook andere soorten groeien. Daarnaast zijn in Diependaal oude bosindicatoren aanwezig.

2.3.11

Vlagheide Vlagheide ligt op de grens van de drie gemeenten Sint-Oedenrode, Schijndel en Veghel. Het gebied wordt gekarakteriseerd door aanwezigheid van het stuifduincomplex “De Eerdse Bergen”, de voormalige vuilstort Vlagheide , de jonge heideontginning “Schijndelse Heide” en het landelijk gebied met de oude verkavelingspatronen ten zuiden van Eerde. Vlagheide ligt in een door agrarisch gebruik gedomineerde

13

omgeving. De kernen van Schijndel, Eerde, Veghel en Sint Oedenrode sluiten het gebied min of meer in. De A50 doorsnijdt de omgeving en vormt de oostgrens van de Vlagheide. De Beeksche Waterloop vormt de ecologische verbinding tussen het Vresselsbos en Vlagheide. Centraal in het gebied ligt de voormalige vuilstortplaats, de Vlagheideberg. De Vlagheide berg is een landmark in de omgeving vanwege de aanwezige hoogte en beleefbaarheid in de anders voornamelijk open omgeving. Vlagheide zelf bestaat voornamelijk uit open kruidenen grasland waar een padenstructuur doorheen loopt.

2.3.12

MOB-Complexen

2.3.12.1

MOB-oost Het voormalige mobilisatie-complex aan de oostkant van Vlagheide is een gebied van 5,6 hectare dat bestaat uit loofbos, met vooral soorten als zomereik, berk, gewone vogelkers en boswilg. In grote delen van het bos bevindt zich een struiklaag (hoofdzakelijk braamstruweel), staan er varens langs de watergangen en is opschot van jonge bomen aanwezig. Plaatselijk is er een kruidlaag aanwezig met voornamelijk stikstofminnende soorten waaronder grassen (hoofdzakelijk bochtige smele), grote brandnetel en kleefkruid. Ook is plaatselijk dikkopsmos aanwezig. Delen van de ondergroei in het bos zijn begraasbaar (op plekken met relatief veel gras). Delen van het bos zijn ook niet of nauwelijks begraasbaar, onder andere vanwege moeilijk doordringbaar doornstruweel. Door het gebied lopen geasfalteerde paden en wegen. Ook zijn diverse u-vormige grondwallen (voormalige munitieopslagplaatsen) en funderingen van gebouwen aanwezig. Ook is een blusvijver aanwezig. Verder zijn in het gebied open plekken aanwezig. Deze open plekken bestaan veelal uit een variatie van open zand, kruidachtigen (o.a. grassen, smalle weegbree, gewoon biggekruid, kleefkruid) en mossen, waarvan sommige open plekken al verder dichtgegroeid zijn met braam en opschot van soorten als lijsterbes, gewone vlier, berk en boswilg. Dit verschilt veel per locatie.

De vegetatie in deze open plekken is te classificeren onder de vegetatietypen “AZ 4: soortenarm grasland op zand” en “AZ 5: droge ruigte”. De grotere open plekken zijn hieronder per locatie ingedeeld in categorieën. Deze categorieën hebben betrekking op de hoeveelheid begraasbare vegetatie.

2.3.12.2

MOB-zuid Het voormalige mobilisatie-complex aan de zuidkant van Vlagheide betreft een loofbos van 5,9 hectare groot. Het bestaat hoofdzakelijk uit zomereik, berk, Amerikaanse vogelkers en lijsterbes. In grote delen van het bos bevindt zich een ondergroei van struiken (braam) en kruiden (bochtige smele, brandnetel, pitrus, robertskruid, gewoon vingerhoedskruid, klimop). Langs de watergangen zijn varens aanwezig. Door het gebied lopen geasfalteerde paden en wegen en zijn enkele blusvijvers met steile oevers aanwezig. In het gebied zijn vrij veel plekken aanwezig die voorheen waarschijnlijk open waren (af te lezen uit luchtfoto’s en de afwezigheid van hoge bomen), maar ver zijn dichtgegroeid met struiken of jonge bomen. De natuurlijke successie richting bos is hier verder opgetreden dan in MOB-Oost. De begroeiing in deze oude open plekken bestaat vooral uit braamstruweel, boswilg, zomereik en sneeuwbes. Daarnaast is op deze open plekken beperkt open zand en kruidachtige vegetatie aanwezig (met soorten als smalle weegbree, gewoon biggekruid, grote brandnetel, fluitekruid, sint janskruid, kleefkruid). Plaatselijk is de reuzenberenklauw aanwezig. De vegetatie in bovengenoemde open plekken kan geclassificeerd worden onder de vegetatietypen AZ 5 “droge ruigte” (meest talrijk) en AZ 4 “soortenarm grasland op zand”.

Centraal in het gebied is een grotere open ruimte aanwezig die voor een groot deel bestaat uit zandvlakte en ongewenst intensief gebruikt wordt door motorcrossers. Hier is onder andere brandnetel, braam, opschot van zomereik, teunisbloem en schapenzuring aanwezig. Ook komen hier meer soorten voor die kenmerkend zijn voor voedselarme grond, zoals zandblauwtje (rode lijst), brem en grove den. De vegetatie is hier wat soortenrijker. Ook zijn orchideeën aangetroffen.

14

2.4

Stedelijk groen

Afbeelding 5. De grote stedelijke kernen in gemeente Meierijstad Stedelijk groen omvat de aanwezigheid van natuurlijke elementen zoals bijvoorbeeld bomen, planten, parken en groene daken in stedelijke gebieden. Het integreren en beschermen van groen in steden speelt een cruciale rol in het verbeteren van de leefkwaliteit. Daarnaast draagt stedelijk groen bij aan de biodiversiteit en creëert het leefgebieden voor diverse flora en fauna. Het investeren in, en beschermen van stedelijk groen is belangrijk voor het streven naar duurzame stedelijke ontwikkeling en het vergroten van de weerbaarheid van steden tegen de gevolgen van klimaatverandering. Het karakter van het stedelijk groen kan verschillen afhankelijk van de kern waarin het zich bevindt. Daarom worden de kernen apart behandeld. Voor het monitoringsplan zijn de drie grootste kernen van gemeente Meierijstad aangewezen als voorbeeld. Het gaat dan om Schijndel, Veghel, SintOedenrode als grootste kernen en Eerde, Zijtaart, Keldonk, Erp, Boerdonk, Mariaheide, Olland, Boskant Wijbosch en Nijnsel als kleinere meer dorpse kernen.

2.4.1

Schijndel Schijndel is een van de grotere kernen in de gemeente Meierijstad en beschikt overal relatief veel groene ruimte. Het heeft een relatief dorps karakter. Er zijn meerdere parken aanwezig, veel bomenlanen en het wordt doorkruist door EVZ het Duits Lijntje. Het aandeel groen verschilt per wijk. Met name de wijken aan de kernrandzone bevatten een hoog aandeel groen.

2.4.2

Veghel Veghel is een van de grotere kernen in de gemeente Meierijstad en beschikt overal relatief veel groene ruimte. Er zijn meerdere parken aanwezig, veel bomenlanen en het wordt doorkruist door EVZ het Duits Lijntje. Het aandeel groen verschilt per wijk.

15

2.4.3

Sint-Oedenrode Sint-Oedenrode is een kern in de gemeente Meierijstad. Het heeft een kleinschaliger en dorpser karakter dan Veghel en Schijndel. Het heeft grote groene zones die in het stedelijke gebied liggen. Zo is het streekpark de Kienehoef in het noorden, diverse parken en een landgoed met kasteel in het zuiden. De invloed van het buitengebied is duidelijk aanwezig ook in de stedelijke kern. De Schijndelse weg loopt dwars door SintOedenrode (noord-zuid) en vormt een groene as, deels met agrarische activiteit, door de kern.

2.4.4

Dorpse kernen Naast de grotere kernen zijn ook een aantal kleinere kernen aanwezig binnen gemeente Meierijstad. Deze zijn kleinschaliger en dorpser van karakter. Ondanks het verschil in karakter zijn de gewenste indicator- en doelsoorten hetzelfde. Daarom zullen deze hetzelfde worden behandeld als de grotere kernen wanneer we het hebben over monitoring. Het gaat om de kernen: Eerde, Zijtaart, Keldonk, Erp, Boerdonk, Mariaheide, Olland, Boskant Wijbosch en Nijnsel.

2.4.5

Industrie/bedrijventerreinen Industrieterreinen of bedrijventerreinen bevinden zich doorgaan in de kernrandzone tussen de stedelijke kernen en het buitengebied. Het zijn functionele terreinen waarin verharding vaak dominant is. Door de functie van het terrein is het karakter wezenlijk verschillend tegenover de bewoonde kern. Echter zorgt de ligging er voor dat dezelfde doel- en indicatorsoorten gelden als in de stedelijke kernen. Hierom worden zij ook hetzelfde behandeld als de stedelijke kernen met betrekking tot het monitoren. De terreinen die als voorbeeld worden genomen zijn De Dubbelen in Veghel en Duin II in Schijndel.

2.4.5.1

De Dubbelen Bedrijventerrein De Dubbelen in Veghel is een groot bedrijventerrein langs de A50. Er vindt verschillende bedrijvigheid plaats op De Dubbelen waaronder productie, logistiek, en handel. Het bestaat uit overwegend grote percelen en bedrijven. Als gevuld hiervan is een heel groot deel van het terrein verhard en het aandeel groen relatief klein. In het noordwesten van De Dubbelen liggen twee groene ‘’parkjes’’. Het andere groen bestaat uit bermen en laanbomen die het bedrijventerrein dooraderen. Het voormalige Duits Lijntje loopt door het terrein. Deze lijn is tegenwoordig in gebruik als EVZ.

2.4.5.2

Duin II Bedrijventerrein Duin II in Schijndel is een relatief modern gebied dat een divers aanbod bedrijven huisvest. Het terrein biedt kavels en bedrijfsruimten die geschikt zijn voor zowel kleine als grote ondernemingen, variërend van productiebedrijven tot logistieke en dienstverlenende sectoren. Hierdoor is het een divers terrein met een mix van klein- en grootschaligheid. Er wordt enigszins aandacht besteed aan duurzaamheid en milieuvriendelijkheid en beschikt over enkele groene zones. Al beperkt dit zich voornamelijk tot een dooradering van het terrein met bermen en laanbomen. Ook hier loopt het voormalige Duits Lijntje door het terrein. Deze lijn is tegenwoordig in gebruik als EVZ.

16

3

BESTAANDE NATUURWAARDEN

3.1

Staat van het huidige groen Om te bepalen wat de staat van de natuurwaarden in de gemeente Meierijstad is, is gebruik gemaakt van de NDFF (Nationale Databank Flora en Fauna). In de NDFF worden waarnemingen van flora en fauna inzichtelijk gemaakt en vertaald naar data zodat de kwaliteit van de nu al aanwezige natuur kan worden afgeleid. Voor het monitoringsadvies voor de gemeente Meierijstad is informatie uit de NDFF geraadpleegd over de periode van vijf jaar (2018-2023). Alle waarnemingen uit de NDFF over deze periode zijn weergegeven op onderstaande kaart (afbeelding 7). Binnen de gemeentegrenzen zijn over de bovengenoemde periode van vijf jaar 4767 verschillende soorten aangetroffen. Het merendeel daarvan zijn ongewervelden (1774), vaatplanten (1247) en mossen en korstmossen (1271). Onder de categorie mossen en korstmossen zijn ook schimmels opgenomen. Deze beslaan veruit het grootste deel van deze categorie. Ondanks dat mossen geen nauwe verwantschap hebben met schimmels en korstmossen is er gekozen voor deze groepering als een restcategorie. Het overgrote deel van de waarnemingen bestaat uit zogenaamde “losse waarnemingen”, hetgeen inhoudt dat deze zonder vastgelegd inventarisatieprotocol zijn waargenomen. Slechts een klein deel van de waarnemingen zijn verkregen als deel van een inventarisatie volgens een vast protocol.

Niet alle waarnemingen in de NDFF zijn tot op soortniveau gedetermineerd. Sommige waarnemingen zijn op een hoger determinatieniveau opgenomen in de database. Een voorbeeld hiervan zijn waarnemingen van groene kikker. Van groene kikkers bestaan er 3 verschillende soorten, te weten Meerkikker, Poelkikker en Bastaardkikker. Wanneer een waarneming niet met zekerheid tot op een van de drie soorten kan worden herleid, wordt deze genoteerd als groene kikker. Ook dergelijke waarnemingen zijn als soort meegenomen in onderstaande grafieken. Dit betekent dat er voor sommige soortgroepen meer soorten staan weergegeven dan er daadwerkelijk binnen de gemeente Meierijstad aanwezig zijn.

Afbeelding 6. Staafgrafiek met totaal aantal waargenomen soorten per soortgroep binnen Gemeente Meierijstad (bron: Nationale Database Flora en Fauna (NDFF)) Uit verdere visualisatie van de NDFF-data blijkt dat er met name van de bos- en natuurgebieden en de beekdalen veel natuurgegevens bekend zijn. Ook in de stedelijke omgeving worden geregeld waarnemingen gemeld.

17

Echter, omdat de data uit de NDFF gebaseerd is op waarnemingen kan het dus zijn dat op plekken waar geen of weinig waarnemingen zijn gedaan, er geen of slechts beperkt natuurinformatie bekend is. Dit fenomeen staat bekend als het waarnemerseffect. Dit betekent niet dat op deze plekken geen natuurwaarden aanwezig zijn, mogelijk aanwezige natuurwaarden zijn eenvoudigweg niet eerder vastgelegd. In het geval van de gemeente Meierijstad zijn deze plekken met weinig of geen waarnemingen voornamelijk te vinden in de ontginningslandschappen, in het buitengebied tussen de natuurgebieden en beekdalen waar een overwegend agrarisch karakter het landschap beheerst. In de teksten hieronder is beschreven welke opvallende gegevens per landschapstypering zijn aangetroffen in de NDFF en hoe dit geïnterpreteerd moet worden. Per soortgroep zijn afzonderlijke verspreidingskaarten opgenomen in de bijlagen.

18

Afbeelding 7. Natuurwaarnemingen in de gemeente Meierijstad over de periode 2018-2023 (bron: Nationale Database Flora en Fauna (NDFF))

19

3.1.1

De ontginningen Binnen het ontginningslandschap wordt onderscheid gemaakt tussen het jonge en oude ontginningslandschap, zie beschrijving in hoofdstuk 1. Wat opvalt wanneer de waargenomen soorten per soortgroep worden vergeleken met de andere landschapstypen is dat zowel in jonge als oude ontginningen, hoewel deze verreweg het grootste oppervlak van de gemeente Meierijstad beslaan, de minste verschillende soorten worden waargenomen. Dit kan enerzijds worden verklaard door het overwegend agrarisch gebruik van de het landschap, wat mogelijk voor een beperkt aantal soorten geschikt leefgebied vormt. Anderzijds speelt hier vermoedelijk ook het lage aantal waarnemers een rol.

Afbeelding 8. Staafgrafiek met aantal waargenomen soorten per soortgroep binnen landschapstype “Jonge ontginningen” (bron: Nationale Database Flora en Fauna (NDFF))

Afbeelding 9. Staafgrafiek met aantal waargenomen soorten per soortgroep binnen landschapstype “Oude ontginningen” (bron: Nationale Database Flora en Fauna (NDFF))

20

3.1.2

De beekdalen De beekdalen beslaan maar een relatief klein oppervlak binnen de gemeente Meierijstad. Wat opvalt is dat ondanks het kleine oppervlakteaandeel in dit landschap toch nagenoeg evenveel soorten worden aangetroffen als in het vele malen grotere ontginningslandschap. Waarnemingen van soorten weerspiegelen, zoals te verwachten, veelal de meer natte omstandigheden in dit landschapstype. Zo zijn in dit landschapstype verreweg de meeste vissoorten waargenomen. Waarnemingen van reptielensoorten betreffen uitsluitend exotische soorten als Geelwang- en Roodwangschildpad.

Afbeelding 10. Staafgrafiek met aantal waargenomen soorten per soortgroep binnen landschapstype “Beekdalen” (bron: Nationale Database Flora en Fauna (NDFF))

3.1.3

De bos- en natuurgebieden Wat opvalt binnen de bos- en natuurgebieden is dat met name het aantal waargenomen mossen, korstmossen en schimmels zeer hoog is vergeleken met andere landschapstypen. Dit is mogelijk te verklaren door de inspanning van een groep waarnemers met specialistische kennis op het gebied van mossen, korstmossen en schimmels. Daarnaast zijn er door de grote aanwezigheid van bomen meer soorten schimmels te vinden dan in graslanden en andere open gebieden.

21

Afbeelding 11. Staafgrafiek met aantal waargenomen soorten per soortgroep binnen landschapstype “Bos- en natuurgebieden” (bron: Nationale Database Flora en Fauna (NDFF))

3.1.4

Het stedelijk groen Vanuit de stedelijke omgeving zijn relatief veel verschillende soorten bekend vergeleken met de andere landschapstypen. Reden hiervoor is naast de variatie aan voorkomend habitat zeer waarschijnlijk ook de overvloed aan waarnemers in de stedelijke omgeving. Waarnemingen van grondgebonden zoogdieren betreffen hoofdzakelijk melding van algemeen voorkomende soorten. Binnen de stedelijke omgeving zijn verhoudingsgewijs wel de meeste vleermuissoorten aangetroffen. Dit is goed verklaarbaar in de zin dat binnen de stedelijke omgeving het meeste onderzoek aan vleermuizen verricht wordt. Daarnaast biedt de stedelijke omgeving plek aan zowel gebouwbewonende als boombewonende soorten. Het aantal waargenomen vogelsoorten is relatief hoog. Ook dit kan goed verklaart worden door het afwisselende landschap binnen de stedelijke omgeving en het hoge aantal waarnemers in verhouding tot andere landschapstypen. Het merendeel van de reptielenwaarnemingen betreft exotische schildpaddensoorten. Waargenomen vissoorten binnen de stedelijke omgeving zijn veelal algemeen voorkomende vissoorten.

22

Afbeelding 12. Staafgrafiek met aantal waargenomen soorten per soortgroep binnen landschapstype “Stedelijk” (bron: Nationale Database Flora en Fauna (NDFF))

23

4

AMBITIES EN VIGEREND BELEID

4.1

Ambities Een goed werkend ecosysteem is van levensbelang, en ons wereldwijde ecosysteem staat flink onder druk. Soorten verdwijnen, waardoor onze voedselvoorziening in gevaar komt en ziekten en plagen zich kunnen verspreiden. Oorzaken hiervan zijn onder andere klimaatverandering, intensivering van grondgebruik, stikstofdepositie, vervuiling en het verdwijnen van leefgebieden. In bepaalde natuurgebieden zijn al tekenen van herstel zichtbaar, maar over het algemeen zien we nog steeds een daling van biodiversiteit. Daarom wil de gemeente Meierijstad zich inzetten om dit proces te stoppen, en de biodiversiteit te behouden en vergroten.

4.1.1

Toekomstvisie Gemeente Meierijstad De gemeente heeft de wettelijke verplichting om een omgevingsvisie op te stellen. Een omgevingsvisie is een integrale langetermijnvisie voor de fysieke leefomgeving. De Toekomstvisie Meierijstad bevat ook de hoofdlijnen van het beleid voor de fysieke leefomgeving. Daarom geldt de Toekomstvisie Meierijstad ook als de omgevingsvisie voor Meierijstad. De hoofdopgaven die in de Toekomstvisie zijn uitgewerkt zijn:  Betaalbaar wonen voor iedereen: verstedelijking en dorpse gemoedelijkheid gaan hand in hand  Inclusieve samenleving, iedereen doet mee: de Meierijstadse samenleving voelt zich verbonden en kijkt naar elkaar om  Zorgtransitie: de zorg is toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief  Circulaire economie: sterk en samen duurzaam ondernemen in Meierijstad  Kennis en talenten aantrekken en behouden: een leven lang ontwikkelen  Mobiliteitstransitie: beter bereikbaar via weg en water en een boost voor de fiets en het OV  Energiesysteem van de toekomst: een hoogwaardige en robuuste energievoorziening  Agrarische sector: ruimte voor een vitaal en agrarisch buitengebied  Gezonde en veilige leefomgeving: een sterk groen raamwerk voor ontmoeten en het bevorderen van gezondheid  Klimaatbestendig en biodiversiteit: verbonden en klimaatadaptief  Democratische transitie: gemeente pakt regie, gevoed door de gebiedskennis van haar stakeholders

4.1.2

Omgevingsvisie met betrekking op het groenareaal De huidige ambities (Omgevingsvisie 2020, nog niet vastgesteld) welke betrekking hebben op het groenareaal zijn gericht op het behoud en herstel van bestaande (natuur)waarden. Dit houdt in dat de cultuurhistorische kwaliteit, bodemkwaliteit, waterkwaliteit en biodiversiteit in de gemeente moeten worden behouden of versterkt. Parallel daaraan zijn gebieden aangewezen waar gemeente Meierijstad extra wil investeren in natuur, landschap en watersysteem. Deze gebieden zijn:  waterlopen en hun oeverzones, zowel Aa, Dommel en Leijgraaf als kleinere waterlopen;  uitbreiding van bosgebieden zoals Het Hurkske en de Goorse Bossen;  aanplant van bos rondom Boskant;  sterkere natuur in een boog van het Vresselse Bos via de Moerkuilen naar de Dommelbeemden;  betere verbindingen tussen het Vresselse Bos, de Mariahoutse Bossen, de weilanden en het bos van Lijnt en Gerecht, met uiteindelijk Het Hurkske.  In een langgerekt gebied van het Wijboschbroek, het Duits Lijntje, de Vlagheide en de Eerdse Bergen wordt nadrukkelijk aandacht aan water, natuur, landschap, cultureel erfgoed en recreatie gegeven. Naast deze specifieke gebieden komen ook een aantal algemene kernwaarden naar voren uit de structuurvisie van de eerdere gemeente Schijndel namelijk: het gebruik van groene wiggen in de gemeente voor diverse

24

diersoorten en het hebben van een robuuste bomenstructuur. Deze kernwaarden zijn over de hele gemeente toepasbaar. De gemeente Meierijstad heeft voor hun bosbeheer aangegeven klimaat- en toekomstbestendig bosbeheer te willen toepassen, met een goede balans tussen de thema’s duurzaamheid (duurzaam bosbeheer, klimaatadaptatie, biodiversiteit), cultuurhistorie en archeologie, recreatie en bedrijfsvoering (houtoogst en recreatieve voorzieningen). In de concept Natuur- en Landschapsvisie Meierijstad wordt daarnaast ingezet op het uitbreiden van het bestaande bosareaal. In deze visie zijn hiervoor, veelal grenzend aan de bestaande bosgebieden, locaties aangewezen waarop de gemeente extra bos wil gaan realiseren. Om hier concreet invulling aan te geven, stelt de gemeente voor haar boseigendommen een bosbeheerplan op waarin deze ambitie nader wordt uitgewerkt. In de duurzaamheidsvisie Meierijstad 2023-2026 worden meer concrete ambities toegevoegd aan het geheel met betrekking tot natuur en groen. In 2018 stelde de gemeenteraad de Duurzaamheidsvisie voor Meierijstad vast. Het doel is een duurzaam Meierijstad in 2050 met als uitgangspunten: Klimaatbestendig en biodivers 1. 25% meer groen in 2030 2. Biodiversiteit gelijk of beter in 2030 3. Bodem- en waterkwaliteit gelijk of beter in 2030 4.

Klimaatbestendig in 2050 Om de biodiversiteitsambitie uit de duurzaamheidsvisie te behalen is het biodiversiteitsbeleid opgesteld in 2022. De ambitie is om in 2030 bij alle activiteiten in Meierijstad de biodiversiteit te behouden, maar verbetering wordt altijd geambieerd. Daar waar de biodiversiteit onder druk staat, zet de gemeente in op verbetering, door middel van o.a. de volgende doelen:   



In Meierijstad vormt biodiversiteit de basis voor een gezonde en veilige leefomgeving en een gezond en duurzaam voedselsysteem; Bijzondere planten en dieren hebben in Meierijstad een leefomgeving waar ze zich kunnen handhaven en uitbreiden; De ecosystemen van alle landschappen functioneren als schakels in een ketting en vormen zo een ruime leef- en beweeggebied voor planten en dieren, én een aantrekkelijk landschap voor onze inwoners en bezoekers; In Meierijstad zijn inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zich bewust van de waarde en het belang van biodiversiteit en weten wat zij daaraan kunnen bijdragen;

Aanvullend heeft gemeente Meierijstad heeft een Meerjarenprogramma Groenblauwe Gebiedsontwikkelingen opgesteld waarin verschillende groenblauwe initiatieven concreter worden gemaakt om invulling te kunnen geven aan de verschillende doelen en ambities binnen de gemeente.

4.2

Meerjarenprogramma Groenblauwe Gebiedsontwikkelingen 2020-2027 Om invulling te geven aan deze ambities is een meerjarenprogramma groenblauwe gebiedsontwikkelingen gestart. In dit programma worden concrete projecten gerealiseerd die invulling geven aan de verschillende ambities binnen de gemeente. De belangrijkste opgave voor de gemeente Meierijstad voor de komende jaren is het samen met anderen (onder andere burgers, ondernemers, verenigingen, waterschappen, provincie) daadkrachtig te werken aan de realisatie van concrete projecten, waardoor sprake is van synergie en dus ook het effect en de kwaliteit van het resultaat worden vergroot. Daarnaast ligt de uitdaging in het bedenken van groenblauwe oplossingen waarmee meer dan alleen de natuur wordt geholpen of de gevolgen van extreme weersomstandigheden worden aangepakt.

25

Ingrepen in de leefomgeving kunnen meerdere doelen dienen en dat vraagt om een brede en integrale kijk op samenwerking, zowel binnen de gemeente als met externe partners en inwoners. Tabel 1. Thema’s en doelen Meerjarenprogramma Groenblauwe Gebiedsontwikkelingen 2020-2027 Thema Doel Samenhang Vergroten van de samenhang tussen de groenblauwe initiatieven en projecten en het leggen van verbindingen om kansen en synergie te benutten. Samenwerking Het bieden van een kader én gespreksdocument om de samenwerking op te zoeken, zowel intern (met andere beleidsvelden/programma’s) als extern (met waterschappen, provincie, ondernemers, partners en burgers). Prioritering Het bieden van een kader aan het gemeentebestuur voor keuzes over nadere uitwerking, prioritering en planning van groenblauwe gebiedsontwikkelingsprojecten en initiatieven. Financiering Vergroten van kansen voor financiële bijdragen uit het GOB en andere subsidieregelingen en fondsen. Voor de totstandkoming van projecten die onderdeel uitmaken van het meerjarenprogramma werkt de gemeente Meierijstad nauw samen met andere partijen zoals de waterschappen Aa en Maas en De Dommel, de provincie Noord-Brabant, Staatsbosbeheer, Brabants Landschap, Mozaïek Dommelvallei, Stichting Ark, streekparken en natuurorganisaties. Met de uitvoering van een aantal projecten die deel uitmaken van het meerjarenprogramma is reeds gestart.

Te noemen zijn Kwaliteitsimpuls Keldonk, Van Aa-Broeken tot centrum Veghel, Klimaatadaptatie centrum Sint-Oedenrode, Streekpark Kienehoef, en Natuurgebieden Meierijstad. In de tabel hieronder is een projectenlijst te zien met de projecten die reeds zijn opgestart. Voor alle projecten is een indeling gemaakt in de volgende gebiedsontwikkelingen/gebiedsopgaven: A. Beekdal van de Aa B. Beekdal van de Dommel C. Beekdal van de Leijgraaf D. Duits Lijntje E. Vlagheide F. Natuurnetwerk Brabant Tabel 2. Projectenlijst vanuit Meerjarenprogramma Groenblauwe Gebiedsontwikkelingen 2020-2027 Nr. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

4.2.1

(Deel)project Van Aa-Broeken naar Centrum Veghel Waterbuffer Erp Kwaliteitsimpuls Keldonk Streekpark Kienehoef ’t Laar Landschapspark De Neul Zuidelijke Zoetwaterberging Duits Lijntje Vlagheide Natuurgebieden Ecologische verbindingszones Zandpaden (algemeen)

Gebiedsontwikkeling Beekdal van de Aa Beekdal van de Aa Beekdal van de Aa Beekdal van De Dommel Beekdal van de Dommel Beekdal van de Dommel Beekdal van de Dommel Duits Lijntje Vlagheide Natuurnetwerk Brabant Natuurnetwerk Brabant Natuurnetwerk Brabant

Natuurnetwerk Brabant in Meierijstad Ongeveer 90% van het Natuurnetwerk Brabant (NNB) wordt gevormd door bestaande natuurgebieden. Maar het netwerk is nog niet compleet. In Meierijstad ligt binnen het meerjarenplan nog een flinke restopgave om het NNB af te maken. Doel van dit project is het realiseren van ontbrekende delen van het NNB. In totaal gaat het om een oppervlakte van 835 hectare. Gezien de omvang van de nog te realiseren oppervlakte natuurgebied kan worden geconcludeerd dat dit een zeer ambitieuze opgave is. Het is de vraag of realisatie van deze opgave vóór 2027 haalbaar is. Het meerjarenprogramma biedt echter wel veel ruimte om pragmatisch in te spelen op concrete kansen en voor het leggen van verbanden met andere projecten. Eén van de eerste concrete deelprojecten omvat de aankoop en inrichting van gronden bij natuurgebied ’t Hurkske.

26

4.2.2

Ecologische verbindingszones (EVZ’s) in Meierijstad Belangrijk onderdelen van het Natuurnetwerk Brabant (NNB) zijn de verbindingen tussen bestaande en nieuwe natuurgebieden, de EVZ’s. De gemeente is verantwoordelijk voor de realisatie van droge verbindingszones, bij de natte verbindingszones is sprake van een verdeling tussen gemeente en waterschap. Ook in Meierijstad ontbreken binnen het meerjarenplan nog diverse EVZ’s of delen ervan. In totaal omvat de restopgave ruim 250 hectare. Net als bij de natuurgebieden binnen het Natuurnetwerk Brabant geldt ook hier dat sprake is van een forse ambitie, waarbij het de vraag is of realisatie vóór 2027 haalbaar is. Maar ook hier is de insteek van de gemeente om via het meerjarenprogramma ruimte te bieden om in te spelen op concrete kansen en het leggen van verbanden met andere projecten.

4.3

Vigerend beleid

4.3.1

Visie gemeente Meierijstad De gemeente Meierijstad is trots op haar natuurlijke en landschappelijke waarden en wil deze behouden en versterken. De nadruk ligt hierbij op de bossen en de beekdalen , waar met name bos- en natuurontwikkeling een centrale rol speelt , naast het feit dat in enkele van deze gebieden ook de productiedoelstelling (landbouw) en recreatieve doelen opportuun zijn. Ontwikkelingen ter verbetering van de natuur en het landschap in de gemeente Meierijstad worden in overleg met de omgeving geïnitieerd, waarbij ontwikkelingen op landbouwgronden op basis van vrijwilligheid en in samenspraak met de grondeigenaren worden gerealiseerd. Door de steeds hoger wordende recreatieve druk van mensen die willen recreëren in het aantrekkelijke landschap van de gemeente Meierijstad, vraagt het behouden van deze kwaliteiten extra aandacht. Zo zal een goede balans moeten worden gezocht om zowel de biodiversiteit te vergroten, de aanwezige natuur- en landschapswaarden te behouden en te versterken, als ook ruimte te zoeken voor verdere verstedelijking (wonen en werken), rekening houdend met de diversiteit aan belangen die spelen in het buitengebied. De beleving van een gebied staat hierin steeds meer centraal en steeds minder het doel waarvoor gebieden zijn ingericht en worden gebruikt. Hierin is namelijk een interessante verschuiving te herkennen.

Mensen zijn zich steeds bewuster van hun omgeving en zien een bos bijvoorbeeld niet meer (alleen) als een productiebos, maar als een stukje omgevingskwaliteit met kansen op het gebied van ecologie, water en recreatie.

4.3.2

Vigerend omgevingsbeleid natuurbeheer Het omgevingsbeleid van gebieden waarin natuurbeheer een speerpunt is houdt het volgende in. De bodem, de cultuurhistorische landschappen, monumenten, andere cultuurhistorisch waardevolle gebouwen en cultuurhistorisch waardevolle objecten worden er gerespecteerd. De waterkwaliteit wordt er verbeterd en de biodiversiteit wordt er hersteld. De drinkwaterwinning wordt beschermd. Wateropvang en waterberging kunnen hier gerealiseerd worden. Waar dat met respect voor het landschap ingepast kan worden, kunnen houtproductie, extensieve dagrecreatie en energieopwekking plaatsvinden.

In landelijke gebieden wordt vaak al een benadering toegepast die in overeenstemming is met de Omgevingswet, die de nadruk legt op meer dan alleen het controleren of een activiteit voldoet aan verboden en voorschriften. In plaats daarvan gaat het erom te laten zien dat een initiatief een positieve bijdrage levert, met name door de verbetering van de milieu- en landschapskwaliteit en de verrijking van natuurwaarden. De uitdaging van klimaatverandering dwingt gemeentes om te investeren in het versterken van het watersysteem om beter om te kunnen gaan met droogte. Een robuust watersysteem moet flexibel genoeg zijn om plotselinge zware regenval aan te kunnen. Waterschappen, boeren, tuinders en terrein beherende organisaties kunnen met kleine stuwen meer water op het land vasthouden. Waterpartijen zoals sloten, poelen, vennen, vijvers, moerassen, bossen in natte gebieden en drassige weiden kunnen water vasthouden en indien nodig overschotten opvangen. Dit kan helpen om het grondwater aan te vullen en biedt tevens mogelijkheden voor flora, fauna en