Bijlage 1a - Participatienota Meierijstad - 2024

Participatienota gemeente Meierijstad 2024

45

Beeldvormende avond Burgerberaad / referendum – 18 april 2024 Niesco Dubbelboer, onafhankelijk adviseur voor Bureau Burgerberaad, heeft de gemeenteraad geïnformeerd over de participatieinstrumenten referendum en burgerberaad. Welke varianten zijn er zoal, wat komt er zoal bij kijken, en wat zijn voor- en nadelen? MEI 2024 Besluitvorming college van BenW JUNI 2024 Commissievergadering gemeenteraad 13 juni 2024 Besluitvormende raadsvergadering 27 juni 2024

2. MAATSCHAPPELIJKE INITIATIEVEN DRIEHOEK

Participatienota gemeente Meierijstad 2024

46

3. STARTGESPREKKEN PARTICIPATIE

Participatienota gemeente Meierijstad 2024

47

4. UITDAAGRECHT VOORWAARDEN Uitdaagrecht Heb jij een idee om een taak van de gemeente beter, slimmer of goedkoper te doen? Ga dan een ‘uitdaging’ aan. Het uitdaagrecht (Right to Challenge) geeft jou als inwoner de kans om taken van de gemeente over te nemen. Kan bijvoorbeeld de zorg voor het openbaar groen beter? Of wil je samen met buurtgenoten het onderhoud van het park doeltreffender uitvoeren? Pak de uitdaging aan en verbeter Meierijstad! Wat verstaan wij onder beter? Dit kan van alles betekenen. Bijvoorbeeld dat je de taak anders doet, zodat deze meer pluspunten voor Meierijstad oplevert. Of als je denkt dat het minder geld hoeft te kosten. Of dat je met jouw plan meer blije gezichten in jouw buurt krijgt. Wanneer kan ik meedoen? Iedereen uit Meierijstad met een goed plan kan in gesprek met de gemeente over de uitdaging. Je kunt hierbij ook de krachten met andere bewoners of initiatiefnemers bundelen. Belangrijk is dat het gaat om een uitvoerende taak van de gemeente waarvoor budget is opgenomen in de begroting.

Hieronder zie je een aantal voorbeelden van uitdagingen: • Onderhoud van openbaar groen • Beheer en onderhoud van recreatieve routes • Ontwerpen van een inrichtingsplan voor jouw straat • Beheer en onderhoud van rotondes • Beheer van buurthuizen Waar moet je rekening mee houden? • Je plan levert een maatschappelijke meerwaarde, het maakt de buurt meer tevreden dan nu het geval is; • Je plan is uitvoerbaar, het is niet moeilijk om te doen; • Er is in je omgeving steun voor jouw plan; • Op basis van jouw plan, kennis en ervaring is het aannemelijk dat je het voor langere tijd kunt uitvoeren; • Je kan de uitdaging volgens de veiligheidsvoorschriften van de gemeente uitvoeren; • Het plan is uit te voeren binnen wet- en regelgeving en past in voldoende mate in het beleid van de gemeente; • Het plan schaadt geen andere inwoners; • Er is geen conflict met lopende contracten. Als dat wel zo is, dan bekijken we samen of en wanneer lopende contracten eindigen. Eventueel zoeken we naar andere oplossingen. Wat valt niet onder het uitdaagrecht? • Taken die volgens de wet alleen door de gemeente gedaan mogen worden (denk aan het verlenen van een vergunning, het afgeven van een paspoort, het verlenen van hulp, taken over veiligheid, etc.; • Een idee dat geen speciale relatie met de gemeente Meierijstad heeft; • Een plan op een thema dat de gemeente nog niet uitvoert.

In dat geval kun je wel het gesprek met de gemeente aangaan; • Een idee dat politiek of religieus is; • Een idee dat gaat over het organiseren van feesten, evenementen, excursies of normale verenigingsactiviteiten.

Participatienota gemeente Meierijstad 2024

48

5. RAPPORTAGE BUREAU ZET – STRAATGESPREKKEN Deze bijlage is los bijgevoegd bij deze participatienota.

Participatienota gemeente Meierijstad 2024

49

Eindnoten 1

In de communicatie zullen we overigens variëren in middelen en kanalen, passend bij de doelgroepen. De nota is dan wel het uitgangsdocument waaruit we putten.

2 Van Dalfsen, Wesseling, Blok, “Leren in participatieland”. Slimme participatielessen uit de praktijk. Utrecht: Berenschot, 2021. 3 Je kunt natuurlijk nog verder teruggaan, en voor pakweg de Tweede Wereldoorlog was de overheid en het overheidstakenpakket nog een stuk kleiner. 4 Zie bijvoorbeeld het Planbureau voor de Leefomgeving: “De samenleving is allerminst passief. De moderne samenleving is een energieke samenleving. Zij kent mondige, autonome burgers en ver nieuwende bedrijven. Zo is er een grote groep burgers, boeren en bedrijven die wil handelen en veranderen.” (De energieke sa-menleving, 2013: pp 8-9). 5 De huidige waardering vanuit de overheid voor burgerinitiatief, is in zekere zin een herwaardering. Burgerinitiatief kent in Nederland een stevige traditie, maar vond eerder bijvoorbeeld plaats onder de noemer ‘particulier initiatief’. 6 “Inwoners voelen zich betrokken bij het bestuur en ervaren ruimte (…); Wij streven naar breed gedragen besluitvorming door de samenleving uit te nodigen een actieve rol. (…) Burgerinitiatieven worden waar nodig getoetst en waar mogelijk gesteund.” (Besturingsfilosofie pp. 4 en 5) 7 Berenschot. Verstandig verder met participatie. Onderzoek naar participatie en leren. Oktober 2019. 8 Zie WRR-rapport nr. 108: Grip. Het maatschappelijk belang van persoonlijke controle (2023): p. 160.

9 Het SCP noemt een laag vertrouwen in de politiek niet per definitie een probleem, omdat in een democratie burgers de politiek nu eenmaal kritisch moeten volgen. Maar volgens de onderzoekers wordt het problematischer als mensen afhaken of zich actief gaan verzetten, bijvoorbeeld omdat hun wantrouwen structureel is of omdat ze er niet meer in geloven dat de politiek bij machte is om problemen op te lossen. 10 Josse de Voogd & René Cuperus (2021), Atlas van Afgehaakt Nederland. Over buitenstaanders en gevestigden. Pagina 6: “Men zou kunnen stellen dat mensen niet doelbewust zijn afgehaakt, maar ‘afgehaakt zijn gemaakt’. Door turbulente maatschappelijke veranderingen. Door de meritocratische normen van de kennissamenleving. Door het verdwijnen van beroepen, opleidingen en tradities. Door economische structuurverschuivingen en braindrain uit krimpregio’s.” 11 Van Dalfsen, Wesseling, Blok, “Leren in participatieland”. Slimme participatielessen uit de praktijk. Utrecht: Berenschot, 2021. 12 Binnenlands bestuur, ‘Bestuurders onderschatten én overschatten inwoners’ 2024 – 16 febr, pp 12-13.

Participatienota gemeente Meierijstad 2024

50

13 Uit: May, J. (2006). Ladders, stars and triangles. Old and new theory for the practice of public participation. International Journal of Market Research, 48: pp. 305-319.

14 Eva Rovers (2022), Nu is het aan ons. Oproep tot echte democratie, De Correspondent. 15 Hoogleraar Evelien Tonkens: ‘Er moet bijvoorbeeld met gewogen loting worden gewerkt, het moet duidelijk zijn voor de deelnemers wat de politiek er daarna mee gaat doen, er moet een goede voorzitter zijn die zorgt dat iedereen aan het woord komt, er moeten verschillende stijlen van spreken als legitiem erkend worden, en er moet de gelegenheid zijn om experts in te roepen. Ook moet er een goede connectie zijn tussen het burgerberaad en de rest van de bevolking. Voorkomen moet worden dat het burgerberaad in stilte een voorstel voorbereidt. Het is belangrijk dat de lokale samenleving erbij betrokken wordt, dat de andere burgers zich tussentijds kunnen uitspreken over klemmende kwesties waar het burgerberaad over praat, via bijvoorbeeld aparte discussieavonden of webpeilingen. Maar ook dat bijvoorbeeld kinderen op scholen tekeningen of werkstukken over het onderwerp maken, en kunstenaars er in de openbare ruimte mee aan de slag gaan. Alles met het doel dat het onderwerp echt gaat leven terwijl het burgerberaad loopt, en het publiek dus meeleeft met wat er in het beraad wordt besproken.’ VNG-Magazine 2023, nr 3. (zie ook: https://vng.nl/artikelen/lokale-democratie-in-2040-de-opmars-van-de-participerende-burger). 16 Van Dalfsen, Wesseling, Blok, “Leren in participatieland”.

Slimme participatielessen uit de praktijk. Utrecht: Berenschot, 2021: Pag. 73. 17 Onlangs had het Brabants Dagblad ook berekend dat in Meierijstad het percentage volwassen vrijwilligers (actief in bijvoorbeeld de kerk, de sportvereniging of op school) boven het Nederlands gemiddelde ligt. In absolute getallen zouden dit er 18.970 zijn. https://www.bd.nl/meierijstad/meierijstad-telt-bovengemiddeld-veel-vrijwilligers~ae609b3a/ 18 De opgetekende samenwerkingsafspraken geven dan nadere invulling aan de relatie tussen de specifieke organisatie en de gemeente. 19 Zie bijvoorbeeld: https://www.raadsleden.nl/actueel/nieuws/startgesprek-als-aftrap-burgerparticipatie 20 Zie onder meer: www.bureauburgerberaad.nl 21 https://participatie.meierijstad.nl/Jouw_initiatief/Budgetten/Maatschappelijke_initiatieven 22 Bijvoorbeeld de SIR-toolbox ‘het goede gesprek’ / de online participatiewijzer van Prodemos / afwegingskader burgerparticipatie van Prodemos. 23 Ferenc van Damme, Hoe dan? Jouw gids in radicaal veranderende tijden, Appassionato: 2022. 24 Het gemiddeld rapportcijfer voor prettig wonen was in de Bloemenwijk in 2019 een 7,1 en is in de nieuwe meting gestegen naar een 7,4. / Het gemiddeld rapportcijfer voor veiligheid in die buurt was in 2019 een 7,3, en is in 2022 gestegen naar een 7,6. Participatienota gemeente Meierijstad 2024

51

25 In de praktijk bleek het gebied dat in de monitor van 2019 ‘Veghel-Zuid’ besloeg, te groot en te divers is om als één gebied te beschouwen; daarom is dit gebied in 2022 gesplitst in de gebieden ‘Veghel-Zuid’ en ‘Scheifelaar & Veghels Buiten’. Een één-op-één vergelijking tussen 2019 en 2022 is daarom helaas niet goed moge-lijk voor Veghel-Zuid: het is niet mogelijk met terugwerkende kracht uitkomsten voor 2019 te presenteren voor de ‘nieuwe’ gebieden ‘Veghel-Zuid’ en ‘Scheifelaar & Veghels Buiten’. 26 Daan de Bruijn, Yara Noordewier en Romy Santpoort, Naar vertrouwen in een betrouwbare overheid - Deel 3: De nabije overheid, Movisie 2023. 27 Daan de Bruijn, Yara Noordewier en Romy Santpoort, Naar vertrouwen in een betrouwbare overheid - Deel 3: De nabije overheid, Movisie 2023. 28 Ronald van der Wal, Otto Adang, In verbinding. Bondgenoten nader bekeken. Politie academie / uitgeverij Boom: 2022. 29 Omgevingsvisie: Omgevingsbesluit (art. 10.7) / Programma: Omgevingsbesluit (art. 10.8) / Omgevingsplan: Omgevingsbesluit (art. 10.2, eerste lid+ tweede lid) / Omgevingsvergunning: Omgevingswet (art. 16.55) / Omgevingsregeling (art 7.4) 30 Omgevingswet (art. 16.55) / Omgevingsregeling (art 7.4) 31 Nota van toelichting bij het Omgevingsbesluit (Stb. 2018, 290, p. 133). En: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties: Informatieblad Participatie in de Omgevingswet.

Wat regelt de wet? Januari 2021. 32 omgevingswet.overheid.nl / Eén van de uitgangspunten van de Omgevingswet is om zoveel mogelijk activiteiten in de fysieke leefomgeving te regelen met algemene regels. In sommige gevallen moet een initiatiefnemer een melding doen voordat de activiteit mag worden uitgevoerd, of is er een informatieplicht richting de gemeente. In veel gevallen is er voor een activiteit in de fysieke leefomgeving geen vergunning nodig. 33 In die gevallen moet de initiatiefnemer een omgevingsvergunning /of: conceptverzoek tot mogelijk maken van de activiteit aanvragen. Dat kan ook via het omgevingsloket. 34 Omgevingsregeling artikel 7.4 lid 1 en 2: - 7.4 - lid 1. Bij de aanvraag wordt aangegeven of burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de voorbereiding van de aanvraag zijn betrokken. - 7.4 – lid 2. Als burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de voorbereiding van de aanvraag zijn betrokken, verstrekt de aanvrager bij de aanvraag gegevens over hoe zij zijn betrokken en wat de resultaten daarvan zijn. 35 Het aanvraagvereiste betekent overigens geen verplichting voor de aanvrager om aan participatie te doen. Het idee daarbij is dat het ook niet altijd nodig is om een (groot) participatietraject te starten (bijvoorbeeld als het initiatief geen consequenties heeft voor de omgeving).

Daarom is participatie niet per definitie verplicht en altijd vormvrij. Het antwoord op de vraag ‘heeft u participatie toege past?’ mag dus ook ‘nee’ zijn. De gemeente mag niet weigeren om een aanvraag in behandeling te nemen omdat er geen participatie is geweest. Ook mag de gemeente de vergunningsaanvraag niet buiten behandeling laten omdat er te weinig participatie is geweest. 36 Waarbij sommige aanvragen relatief eenvoudig kunnen worden gehonoreerd/mogelijk gemaakt binnen het geldende omgevingsplan en de geldende regels. Participatienota gemeente Meierijstad 2024

52

37 Indien nodig kan na of tijdens het proces van de omgevingstafel nog een tweede omgevingsdialoog plaatsvinden. Het eerdere omgevingsdialoogverslag wordt dan nog aangevuld. 38 Indieningsvereisten ter voorbereiding van de eerste omgevingstafel zijn: - aangepaste stukken naar aanleiding van notulen intaketafel - verslag van de omgevingsdialoog 39 Het bevoegd gezag mag, behalve bij verplichte participatie, de aanvrager niet dwingen om extra informatie over de participatie te geven. Dus het bevoegd gezag moet in sommige gevallen zelf extra informatie gaan inwinnen. Dit kan tijdens de verplichte procedurestappen van de Awb of daarbuiten. 40 Besluit adviesrecht bopa gemeente Meierijstad – raadsvoorstel 3 november 2022 - zaaknummer 2008196. 41 Voor ruimtelijke activiteiten (bijv. bouwen, verbouwen, kappen) verleende de gemeente jaarlijks vele vergunningen. Ook stelde ze een groot aantal plaatselijke bestemmingsplannen op als het destijds bestaande bestemmingsplan niet het juiste juridische kader bood. Onder de nieuwe Omgevingswet komt meer nadruk te liggen op de vergunningverlening, ook als een initiatief afwijkt van het omgevingsplan. Dat betekent dat inwoners of bedrijven minder vaak dan nu een wijziging van het omgevingsplan nodig hebben.

Toch blijft voor sommige initiatieven gelden dat ze beter mogelijk gemaakt kunnen worden door een wijziging van het omgevingsplan, dan door een vergunning in afwijking van het omgevingsplan. De gemeente kan de initiatief-nemer informeren over beide routes.

Participatienota gemeente Meierijstad 2024

53

BOUWEN AAN BURGERSCHAP S A M E N W E R K E N A A N M E I E R I J S TA D