B1b Bijlage 1 - Eindrapport Op weg naar een effectieve armoedeaanpak in Meierijstad Verwey-Jonker Instituut juli 2023
Tekst van het document
38
z
z
6.
Ga op basis van data92 op pad, bijvoorbeeld door te werken met de CAK-lijst voor het bereiken van een specifieke doelgroep zoals zorg-mijders, ouderen en multi-problem gezinnen.93 De gemeente kan een faciliterende rol spelen om het middenveld te ondersteunen bijvoorbeeld door het aanbieden van trainingen (gespreksvoering) en door budget/tijd beschikbaar te stellen.
opgedane inzichten uit het huidige onderzoek te gaan implementeren in de praktijk.
Casussen uitdiepen
Los van bovenstaande aanbevelingen is het zinvol als de gemeente casussen verder gaat uitdiepen,94 bijvoorbeeld in de vorm van actiegericht onderzoek. Het uitdiepen van casussen geeft scherper zicht op wat wel en niet goed ging bij de ondersteuning van inwoners, de samenwerking tussen de verschillende partijen en de complexiteit van armoede in relatie tot andere problemen. Tegelijkertijd kunnen aanpassingen worden gedaan in de aanpak, kan een cultuuromslag worden verwezenlijkt (gedeelde waarden) en wordt deskundigheidsbevordering gestimuleerd. Zo’n actiegericht onderzoek leent zich goed om een vervolgslag te maken om de
92 Zie ook het recent rapport van Erasmus Universiteit Rotterdam: een vierde mogelijkheid is outreach en vroegsignalering. Financiële problemen kunnen mogelijk worden voorkomen door niet te wachten totdat mensen zichzelf melden voor bepaalde voor inkomensondersteuning of hulp, maar deze mensen al eerder en actief te benaderen, op basis van wat over hen reeds bekend is uit administratie systemen (file (overheid.nl)). 93 Het Centraal Administratie Kantoor (CAK) houdt een lijst bij van inwoners die al zes maanden of langer niet in staat zijn hun volledige zorgpremie te betalen en niet gereageerd hebben op herinneringen van hun zorgverzekeraar. Sinds juli 2017 mogen zij deze informatie delen met gemeenten, zodat inwoners met betalingsachterstanden en schulden gericht, proactief en intensief kunnen worden benaderd. Zie het volgende rapport voor hoe een outreachende aanpak op basis van de CAK-lijst eruit kan zien: Aan de slag met de CAK-lijst: inspiratie en tips voor een outreachende aanpak - Verwey-Jonker Instituut 94 Tijdens het onderzoek kwamen verschillende keren diverse casussen ter sprake die voor de deelnemers van de dialoogbijeenkomsten een eyeopener waren en/of de deelnemers met elkaar al aan de slag gingen om de samenwerking te verbeteren.
39
Bijlagen
40
Bijlage 1 Verantwoording onderzoeksaanpak
Participatietraject Het participatietraject bestaat uit de volgende onderdelen: z
In deze bijlage geven we een kort aan welke bronnen we hebben gebruikt voor de kwantitatieve analyse en een nadere toelichting op de onderdelen van het participatietraject. Kwantitatieve analyse Twee data bronnen zijn gebruikt voor de kwantitatieve analyses in dit rapport, de Armoedescan van het CBS en registratiegegevens van de gemeente Meierijstad. De Armoedescan, het Armoededashboard van het Centraal Bureau voor de Statistiek, is gebruikt voor het profiel van inwoners op de verschillende niveaus van het sociaal minimum. In dit dashboard zijn gegevens uit verschillende bronnen bij elkaar gevoegd om huishoudens in armoede op een zelfde manier te kunnen typeren en te vergelijken tussen gemeenten in Nederland. De gegevens voor de huishoudinkomens zijn jaarinkomens van alle huishoudens in Nederland afkomstig van de Belastingdienst, De meest recente gegevens dateren uit 2021 en zijn vanaf het voorjaar van 2023 beschikbaar gekomen op de website van het CBS. In de periode maart-juni 2023 verkregen wij de registratiegegevens van de gemeente Meierijstad over de Maatschappelijke Participatie in 2022,, het Minimabeleid in 2020-2022, de Bijzondere Bijstand in 2020-2022, de energietoeslag in 2022 en de uitkeringen in het kader van de Participatiewet 2022 en de combinatie van 2020-2022.
z
Startbijeenkomst met beleidsmakers van verschillende afdelingen en twee dialoogbijeenkomsten met partners (waaronder een met klantmanagers) van de gemeente Meierijstad. Tijdens deze fysieke bijeenkomsten is gesproken over de huidige armoedeaanpak. Aan het begin van de bijeenkomst zijn de highlights van de kwantitatieve analyse gepresenteerd als vertrekpunt voor de dialoog. Verder is stilgestaan bij de volgende onderwerpen: de succesfactoren/verbeterpunten van de huidige armoedeaanpak, de integrale aanpak en het bereiken van inwoners. Bij de startbijeenkomst met de beleidsmakers werd in het bijzonder aandacht besteed aan de huidige samenwerking en wat daarin verbeterd kan worden (n.a.v. wens vanuit de opdrachtgever). Interviewgesprekken met zes inwoners: We voerden zes gesprekken, vijf bij inwoners thuis en een digitaal. De bedoeling was om met acht inwoners gesprekken te voeren, maar met twee inwoners gingen deze afspraken helaas op niet door. Een inwoner heeft de afspraak op het laatste moment afgezegd omdat ze zich teveel schaamde. Een andere inwoner (jongeman) trok zich terug, om onbekende reden. We hebben meerdere pogingen gedaan om meer respondenten te spreken. Met deze zes gesprekken wordt geen representatief gegeven van de doelgroep, maar schetsen we een aantal praktijkvoorbeelden.
De verhalen van de inwoners zijn herkenbaar voor medewerkers van de gemeente die wij spraken in bijeenkomsten. Het zijn casussen die ze regelmatig in de praktijk tegenkomen. We hebben inwoners op verschillende manieren benaderd: via beleidsmedewerkers van de gemeente, partners die aanwezig waren bij de dialoogbijeenkomsten en de Armoedeambassadeur. 41
Wij hebben specifiek gevraagd naar inwoners met verschillende achtergrond kenmerken. (alleenstaanden, inwoners met een gezin, van verschillende leeftijden en migratieachtergrond). Tijdens deze gesprekken van ongeveer achterhalf uur, waarbij we bij de inwoners thuis langs gingen, stelden we vragen over hun situatie, geschiedenis en ervaringen met hulp. We vroegen naar de afgelegde weg naar hulp, de rol van anderen bij de zoektochten en de hindernissen onderweg. De toegankelijkheid van de hulp, de vindbaarheid van de gemeente en andere organisaties kwamen ook ter sprake. We sloten af met vragen over wensen en behoeften om beter geholpen te kunnen worden. Deelnemers startbijeenkomst Medewerkers van verschillende afdelingen binnen het sociaal domein en de buurtadviseur van de gemeente Meierijstad. Deelnemers dialoogbijeenkomsten Medewerkers van Woonmeij, Ons-Welzijn, Sociaal raadslid, Area wonen, Welzijn De Meierij, Centrum voor Trajecten en Bemoeizorg (CVTB), Vluchtelingenwerk, De Verbinding St. Oedenrode, Lumens, klantmanagers, en uitvoerders kwijtschelding.
42
Bijlage 2 Figuren bij hoofdstuk 2 Figuur B1 Migratieachtergrond en hoogte van het sociaal minimum, 2021 80% 70%
75%
74%
71%
67%
60% 50% 40% 30%
20%
20%
18%
13%
11%
10%
100 110 Nederlandse achtergrond
120
16% 10%
10% 0%
14%
130 Westerse migratieachtergrond
Niet-westerse migratieachtergrond Figuur B2 Huishoudtype en hoogte van het sociaal minimum, 2021 70%
66%
66%
65%
65%
60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
15%
10% 4%
1% 1%
10% 5%
2%
100 Eenpersoonshuishouden
18%
17%
16% 11%
1% 1%
2%
110
Eenoudergezin met alleen minderjarige kinderen
5%
9% 1% 1% 2%
120
4%
2% 2%
1%
Paar zonder kinderen
130 Paar met minstens 1 meerderjarig kind
Paar met alleen minderjarige kinderen
Overig huishouden
Eenoudergezin met minstens 1 meerderjarig kind
43
Figuur B3 Huurtoeslag en hoogte van het sociaal minimum, 2021 80%
73%
69%
Figuur B4 WMO-gebruik en hoogte van het sociaal minimum, 2021
73%
72%
80%
70%
70%
60%
60%
50%
50%
40%
32%
27%
30%
28%
27%
40% 20%
10%
10% 100
110
Geen gebruik huurtoeslag
120
130
Wel gebruik huurtoeslag
65%
36%
35%
32%
65%
64%
35%
30%
20% 0%
68%
0%
100 Geen WMO
110
120
130
Wel WMO
44
Bijlage tabel 1 Minimaregeling naar leeftijd, 2022
Leeftijd in groepen 18 - 24
25 – 44
Aanschaf computer
Totaal
45 - 64
65+
100%
100%
Aanschaf laptop
4%
67%
25%
4%
100%
Bijdrage schoolkosten
1%
60%
38%
1%
100%
Collectieve ziektekosten CZ Extra
2%
37%
41%
20%
100%
Collectieve ziektekosten CZ Extra uitgebreid + ER
4%
30%
48%
18%
100%
Collectieve ziektekosten VGZ Compleet
4%
34%
39%
24%
100%
Collectieve ziektekosten VGZ Compleet + ER
3%
30%
38%
29%
100%
Indiv. Inkomenstoeslag alleenstaande
2%
31%
58%
9%
100%
Indiv. Inkomenstoeslag alleenstaande ouder
1%
61%
38%
1%
100%
Indiv. Inkomenstoeslag samenwonend
49%
47%
4%
100%
Zwemlessen
1%
75%
22%
2%
100%
Totaal
2%
44%
42%
12%
100%
Totaal absoluut
51
1079
1026
281
2437
45
Bijlage tabel 2 Minimaregeling naar leefvorm, 2022
Leefvorm Alleenstaande Aanschaf computer
Totaal
Alleenstaande ouder
Gehuwd / Samenwonend
33%
67%
100%
Aanschaf laptop
7%
29%
65%
100%
Bijdrage schoolkosten
2%
36%
62%
100%
Collectieve ziektekosten CZ Extra
38%
10%
51%
100%
Collectieve ziektekosten CZ Extra uitgebreid + ER
43%
10%
46%
100%
Collectieve ziektekosten VGZ Compleet
54%
13%
32%
100%
Collectieve ziektekosten VGZ Compleet + ER
64%
9%
26%
100%
Indiv. Inkomenstoeslag alleenstaande
97%
1%
2%
100%
Indiv. Inkomenstoeslag alleenstaande ouder
5%
95% 1%
99%
100%
Zwemlessen
2%
27%
71%
100%
Totaal
36%
18%
46%
100%
Totaal absoluut
871
446
1112
2437
Indiv. Inkomenstoeslag samenwonend
100%
46
Bijlage tabel 3: Minimaregeling naar migratieachtergrond, 2022
Nederland
Niet-westers migratieachtergrond
Westers migratieachtergrond
Totaal
Aanschaf computer
33%
33%
33%
100%
Aanschaf laptop
31%
59%
11%
100%
Bijdrage schoolkosten
32%
62%
6%
100%
Collectieve ziektekosten CZ Extra
28%
64%
8%
100%
Collectieve ziektekosten CZ Extra uitgebreid + ER
42%
54%
4%
100%
Collectieve ziektekosten VGZ Compleet
58%
37%
5%
100%
Collectieve ziektekosten VGZ Compleet + ER
68%
26%
6%
100%
Indiv. Inkomenstoeslag alleenstaande
75%
22%
3%
100%
Indiv. Inkomenstoeslag alleenstaande ouder
68%
30%
2%
100%
Indiv. Inkomenstoeslag samenwonend
26%
65%
10%
100%
Zwemlessen
27%
68%
5%
100%
Totaal
45%
49%
6%
100%
Totaal absoluut
1085
1201
151
2437
47
COLOFON Opdrachtgever
Auteurs Foto omslag Uitgave
Gemeente Meierijstad: M. Ibrahim E. van Dal Dr. M.W.A. Odekerken Drs. E.L. Heering 123rf Aghavni Verwey-Jonker Instituut Giessenplein 59 C 3522 KE Utrecht T (030) 230 07 99 E secr@verwey-jonker.nl I www.verwey-jonker.nl
De publicatie kan gedownload worden via onze website: http://www.verwey-jonker.nl ISBN 978-94-6409-243-1 © Verwey-Jonker Instituut, Utrecht, juli 2023. Het auteursrecht van deze publicatie berust bij het Verwey-Jonker Instituut. Gedeeltelijke overname van teksten is toegestaan, mits daarbij de bron wordt vermeld. The copyright of this publication rests with the Verwey-Jonker Institute. Partial reproduction of the text is allowed, on condition that the source is mentioned.